Mystrium camillae
Biologia
Mystrium camillae to jedna z najdziwniejszych i najbardziej wyspecjalizowanych mrówek, jakie można hodować. Należy do podrodziny Amblyoponinae, starej linii mrówek, w większości drapieżnych, przystosowanych do ukrytego życia pod ziemią, w ściółce i w butwiejącym drewnie.
Ma niezwykle szeroki zasięg w regionie indo-australijskim: populacje przypisywane M. camillae występują od Indii i Mjanmy po Chiny, Wietnam, Malezję, Indonezję, Filipiny, Papuę-Nową Gwineę i Australię.
Ten ogromny zasięg trzeba interpretować z pewną ostrożnością: materiał obecnie oznaczany jako M. camillae wykazuje sporą zmienność morfologiczną i możliwe, że przyszłe rewizje wydzielą niektóre populacje jako osobne gatunki.
Prowadzi skryty, podziemny tryb życia. To nie jest mrówka stworzona do przemierzania dużych otwartych przestrzeni jak Cataglyphis czy Myrmecia. Przeszukuje głównie wąskie tunele, zbutwiałe drewno, głębokie warstwy ściółki i małe zagłębienia w glebie.
Co ciekawe, robotnice są praktycznie ślepe, ale w ich świecie nie jest to większą wadą. Dla mrówki, która spędza dużą część życia w ciemnych korytarzach o średnicy zaledwie kilku milimetrów, duże oczy byłyby mniej więcej tak przydatne jak okulary przeciwsłoneczne w kopalni.
Odżywia się przede wszystkim jako drapieżnik. Badania ekologiczne umieszczają M. camillae bardzo wysoko w łańcuchu pokarmowym tropikalnej ściółki: żywi się innymi drapieżnymi stawonogami i małymi bezkręgowcami.
W laboratorium kolonie utrzymywano na żywych świerszczach i termitach podawanych kilka razy w tygodniu, a do tego na wodzie i roztworach cukru. W hodowli powinna więc dostawać dietę bogatą w owady, z małymi lub średnimi ofiarami, które może obezwładnić i zanieść do larw.
Najszybsze żuwaczki na świecie
Najbardziej spektakularnym elementem Mystrium camillae są jej żuwaczki.
W odróżnieniu od klasycznych mrówek pułapek z rodzaju Odontomachus, które otwierają żuwaczki i gwałtownie je zamykają, Mystrium stosuje zupełnie inny mechanizm.
Mrówka zbliża do siebie końce obu żuwaczek i zaczyna je dociskać, lekko je odkształcając i gromadząc energię sprężystą. Gdy jedna żuwaczka ześlizguje się po drugiej, cała ta energia uwalnia się naraz.
Działa to bardzo podobnie do pstryknięcia palcami: napięcie narasta powoli, a potem uwalnia się praktycznie natychmiast.
Pomiary kamerami o ultrawysokiej prędkości zarejestrowały szczyty bliskie 90 metrom na sekundę, czyli ponad 320 km/h, i przyspieszenia przekraczające milion razy przyspieszenie ziemskie.
Ruch może trwać zaledwie kilkadziesiąt mikrosekund. Innymi słowy, uderzenie jest mniej więcej tysiąc razy szybsze niż ludzkie pstryknięcie palcami i około pięć tysięcy razy szybsze niż mrugnięcie okiem.
Robotnice używają tego mechanizmu wobec małych stawonogów i prawdopodobnie także do obrony. W wąskim tunelu, gdzie nie ma miejsca na szerokie otwarcie żuwaczek, ten system pozwala zadać niezwykle szybki cios praktycznie z pozycji zamkniętej.
Do tego istnieje różnica funkcjonalna między rozmiarami: małe robotnice wykonują szczególnie szybkie ruchy, a duże mają cięższe żuwaczki i zadają silniejsze ciosy.
Skąd przydomek „Dracula ant”?
Nazwa nie pochodzi od ubarwienia ani od żuwaczek, lecz od jednego z najbardziej osobliwych zachowań pokarmowych Amblyoponinae.
Dorosłe osobniki mogą żywić się hemolimfą larw. Robotnica ostrożnie przebija kutykulę larwy i wypija niewielką ilość hemolimfy, czyli płynu krążącego w ciele owadów.
Niezwykłe jest to, że larwa nie ginie. Rana się zabliźnia, a larwa może dalej normalnie się rozwijać.
Przy zachowaniu ogromnych różnic fizjologicznych można to porównać do małego, żywego „banku krwi” w kolonii: larwy pełnią czasowo rolę pośrednika między pokarmem stałym, który zjadają, a płynnymi składnikami odżywczymi, z których mogą korzystać dorosłe.
Ta forma kanibalizmu niedestrukcyjnego odpowiada właśnie za przydomek „Dracula Ant”.
Nie znaczy to, że kolonię można karmić wyłącznie jej własnymi larwami. Hemolimfa pochodzi ostatecznie ze składników odżywczych, które larwy dostają, więc stałe dostarczanie owadów pozostaje podstawą.
Organizacja społeczna
Wbrew temu, czego można by się spodziewać po tak wyspecjalizowanej mrówce, kolonie niekoniecznie są monoginiczne.
W badaniu dziesięciu kolonii z Jawy znaleziono od jednej do pięciu zapłodnionych królowych w kolonii, co pokazuje, że M. camillae może być naturalnie poliginiczna.
Społeczności są stosunkowo małe. Badane kolonie liczyły średnio około 58 robotnic, choć różnice między gniazdami były duże.
Nie mamy więc do czynienia z gatunkiem, który tworzy społeczności liczące dziesiątki tysięcy osobników. Jego urok tkwi w specjalizacji każdego osobnika i w biologii zupełnie innej niż u większości mrówek dostępnych w sprzedaży.
Zwykłe królowe przed kopulacją mają skrzydła i wyraźnie silniej rozwinięty tułów (mesosoma) niż robotnice. Co ciekawe, w jednej z badanych kolonii pojawiły się też samice o nienormalnie krótkich skrzydłach, czyli brachypteryczne, prawdopodobnie niezdolne do normalnego lotu.
W hodowli można trzymać kilka królowych, gdy należą już do tej samej kolonii, ale nie zaleca się łączenia królowych kupionych, odłowionych ani wychowanych osobno.
Zakładanie kolonii
Dokładna biologia zakładania kolonii przez M. camillae jest dużo słabiej udokumentowana niż struktura założonych kolonii.
Nie zalecamy traktowania jej jak typowego gatunku klaustralnego i zamykania królowej na całe miesiące bez możliwości jedzenia.
Ostrożnym rozwiązaniem w hodowli jest zakładanie półklaustralne: mała komora połączona z małą areną.
Królowa musi mieć:
- stały dostęp do wody;
- mikrokrople płynu z cukrem;
- małe, świeżo zabite owady;
- ciemność;
- wysoką wilgotność;
- jak najmniej zakłóceń.
Pokarm powinien być bardzo blisko komory. Nie chodzi o to, by zmuszać ją do ciągłego wychodzenia, lecz by mogła jeść, gdy potrzebuje, bez pokonywania dużych odległości.
Wielkość i morfologia
Mystrium camillae ma budowę, którą trudno pomylić z większością mrówek zwykle trzymanych w hodowli.
Głowa jest niezwykle szeroka i masywna, a żuwaczki są długie, wąskie i prawie równoległe, z podwójnym rzędem drobnych ząbków na wewnętrznych krawędziach.
Powierzchnia ciała jest mocno rzeźbiona i chropowata, pokryta licznymi krótkimi, zmodyfikowanymi włoskami.
Ubarwienie zwykle waha się od czerwonobrązowego, kasztanowego po ciemnopomarańczowe, choć zmienność geograficzna jest duża.
Robotnice wykazują ciągły polimorfizm. Są osobniki małe i inne, znacznie większe, ale nie tworzą one całkowicie odrębnej kasty żołnierzy.
Ta różnica nie jest tylko estetyczna. Większe robotnice najczęściej widać na arenie i mają cięższe żuwaczki, a małe lepiej radzą sobie z delikatnymi pracami przy czerwiu.
To jak skrzynka z narzędziami, w której wszystkie mają tę samą ogólną budowę, ale są wykonane w różnych rozmiarach do różnych zadań.
Oczy są skrajnie zredukowane lub funkcjonalnie nieobecne, co odzwierciedla życie niemal stale w ciemności.
Przybliżone wymiary
- Robotnice: około 3,5-6 mm, zależnie od rozmiaru i populacji
- Królowa: około 6 mm
Wymiary należy traktować orientacyjnie. Dawne opisy podawały dla wielu robotnic 3,3-4,5 mm, ale współczesne badania pokazują silny polimorfizm robotnic i dużą zmienność między populacjami obecnie zgrupowanymi pod nazwą M. camillae.
HODOWLA
Mystrium camillae należy uznać za gatunek dla ekspertów.
Nie jest szczególnie duża i nie potrzebuje ogromnych formikariów, ale wymaga bardzo precyzyjnej kontroli wilgotności, karmienia i stabilności warunków.
Jej niewielkich rozmiarów nie należy też mylić z łatwością. To gatunek skryty, wyspecjalizowany i o stosunkowo małych koloniach, więc utrata kilku robotnic może mieć dużo większy wpływ niż u szybko rosnącej Pheidole.
Zalecane parametry
- Temperatura: 24-27 °C
- Opcjonalny punkt grzewczy: około 27-28 °C
- Wilgotność: wysoka, w praktyce około 70-85%
- Gniazdo: małe, ciemne i dobrze trzymające wilgoć
- Wentylacja: umiarkowana, bez zastałego powietrza
- Podłoże: ziemia, glina, włókno kokosowe, zbutwiałe drewno lub naturalne mieszanki.
W laboratorium kolonię używaną do badania żuwaczek z powodzeniem trzymano w 25 °C, w pojemnikach z wilgotnym gipsem.
Priorytetem jest stabilna wilgotność. Nie należy przechodzić od okresów silnego przesuszenia do przemoczenia i z powrotem.
Gniazdo musi być wilgotne, ale nie zalane. Niewielka, bardziej sucha strefa pozwala kolonii w razie potrzeby przenosić poczwarki i odpadki.
POLECANE FORMIKARIA
Ze względu na niewielkie rozmiary i naturalne upodobanie do wąskich zagłębień szczególnie dobrze sprawdzają się kompaktowe, naturalistyczne formikaria.
Dla zakładanych kolonii i bardzo małych kolonii polecamy:
Pozwala trzymać królową i pierwsze robotnice w małej, ciemnej i wilgotnej przestrzeni, bez niepotrzebnie dużych komór.
Gdy populacja się powiększy, można użyć:
Dzięki podłożu lepiej odtwarza małe korytarze i zagłębienia, z których gatunek korzysta w ściółce, ziemi i rozłożonym drewnie.
Sprawdzają się też gniazda gipsowe z małymi komorami, pod warunkiem że dobrze trzymają wilgoć.
Nie polecamy formikariów zbyt dużych, suchych lub z bardzo otwartymi korytarzami. Mystrium jest przystosowana właśnie do poruszania się w ciasnych przestrzeniach.
Karmienie
Białko
Białko powinno stanowić najważniejszą część diety:
- termity;
- małe świerszcze;
- młode karaczany;
- muszki owocowe;
- muchy;
- małe larwy owadów;
- ćmy;
- rybiki cukrowe
W badaniach laboratoryjnych podawano żywe świerszcze i termity trzy razy w tygodniu, co jest przydatnym punktem odniesienia dla założonych kolonii.
Ofiary trzeba dopasować do wielkości kolonii. Społeczność z dziesięcioma robotnicami nie potrzebuje całego dorosłego świerszcza.
Młode kolonie najlepiej radzą sobie z małymi, świeżo zabitymi lub zranionymi owadami, a założone mogą dostawać żywe ofiary, co pozwala obserwować działanie ich żuwaczek.
Nie warto od razu usuwać ofiary, której pozornie nie atakują. Ich zachowanie łowieckie może być dużo mniej widoczne niż u Pheidole czy Odontomachus.
Węglowodany
Choć to gatunek wyraźnie drapieżny, w laboratorium trzymano go również z regularnym dostępem do roztworów cukru.
Można podawać:
- specjalny nektar dla mrówek;
- wodę z cukrem;
- mocno rozcieńczony miód.
Ilości powinny być małe. To nie jest gatunek, który potrzebuje dużych poidełek z nektarem jak dojrzała kolonia Camponotus.
Zawsze musi być osobny dostęp do czystej wody.
Zimowanie
Nie jest znane obowiązkowe zimowanie u Mystrium camillae.
Populacje zwykle trzymane w hodowli pochodzą z tropikalnych regionów Azji Południowo-Wschodniej, gdzie sezonowość przejawia się głównie zmianami opadów, a nie długimi, zimnymi zimami.
Dlatego przez cały rok powinna być aktywna, w temperaturze mniej więcej 23-27 °C.
U niektórych populacji lub linii może wystąpić lekkie sezonowe spowolnienie, ale nie zaleca się schładzania jej ani trzymania tygodniami w temperaturach właściwych dla gatunków z klimatu umiarkowanego.
Zachowanie w hodowli
Nie jest to gatunek szczególnie widoczny.
Robotnice wolą pozostawać pod ziemią lub w ukryciu i mogą przez wiele godzin nie pojawiać się na arenie. To część ich biologii i nie należy tego automatycznie odczytywać jako braku aktywności.
Najlepiej cieszyć się nią w gnieździe, które pozwala obserwować wnętrze komór.
Większe robotnice najczęściej opuszczają gniazdo w poszukiwaniu pokarmu. Małe są bardziej związane z opieką nad czerwiem.
Kolonia może reagować na silne wibracje, nieruchomiejąc lub szybko się chowając.
Jej wzrost należy uznać za powolny lub umiarkowany. Społeczność licząca kilkadziesiąt osobników to już dobrze rozwinięta i w pełni funkcjonalna kolonia.
Obsługa i bezpieczeństwo
Nie należy brać jej bezpośrednio do rąk.
Robotnice słabo wspinają się po gładkich powierzchniach, co bardzo ułatwia hodowlę i zapobieganie ucieczkom.
Prace pielęgnacyjne należy wykonywać pęsetą, za pomocą probówek, pojemników pomocniczych i dobrze zamkniętej areny.
Ostrożność jest potrzebna nie tyle z powodu niezwykłej agresywności, ile ze względu na niewielkie rozmiary, siłę skoku i dużą wartość biologiczną każdej robotnicy w małej kolonii.
- Poziom trudności
- Średnio zaawansowany


