Pseudolasius sp.
Pasterki z podziemia dżungli. Pseudolasius sp. to podziemna mrówka z Azji Południowo-Wschodniej, o miodowożółtych robotnicach i majorach o sercowatej głowie, rządzona przez olbrzymie przy nich królowe. W naturze pokrewne gatunki trzymają czerwce w gnieździe i wyprowadzają je na „pastwisko” na korzeniach roślin, by pić ich spadź: prawdziwe stada pod ziemią. Rodzaj tak tajemniczy, że wciąż czeka na swoją rewizję, z koloniami kilku królowych, które rosną razem. Dla tych, którzy szukają rzadkości i lubią zaglądać do wnętrza gniazda. Kolonie i królowe z czerwiem. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
Mała, podziemna mrówka z podrodziny Formicinae z Azji Południowo-Wschodniej, o miodowożółtych, polimorficznych robotnicach i królowej znacznie większej od swoich córek. W naturze pokrewne gatunki „wypasają” czerwce na korzeniach roślin: stąd określenie mrówki pasterki. Królowe z czerwiem i grupy kilku królowych (w rodzaju są gatunki poliginiczne). Małe, ciemne i wilgotne gipsowe gniazdo (Qbik Wild One P 1C), 22-26 °C, bez zimowania (diapauzy), słodkie płyny zawsze dostępne i małe, miękkie białko. Maleńkie robotnice: bariera z PTFE i żadnych szczelin.
Pseudolasius sp. to mrówka, którą prawie nigdy się nie widzi. Żyje pod ziemią, w glebie lasów tropikalnych Azji Południowo-Wschodniej, i rzadko wychodzi na powierzchnię. Jej robotnice są małe, miodowożółte i nieco przezroczyste, a wśród nich są robotnice major o dużej głowie w kształcie serca. Królowa natomiast jest przy nich olbrzymką: ochrowa, masywna i z ogromnym gasterem. Należy do rodzaju liczącego około pięćdziesięciu gatunków, spokrewnionego z „szalonymi mrówkami” (Nylanderia, Paratrechina) i z Lasius, i bardzo znanego wśród myrmekologów ze względu na swój tryb życia: w naturze pokrewne gatunki trzymają czerwce w gnieździe i wyprowadzają je na „pastwisko” na korzeniach roślin, by pić wytwarzaną przez nie spadź.
To także rodzaj bardzo słabo zbadany. Nikt nie przeprowadził gruntownej rewizji azjatyckich Pseudolasius, wiele gatunków znanych jest z kilku okazów muzealnych, a o życiu większości z nich nie wiadomo prawie nic. Dlatego nasza linia nosi dopisek „sp.”. W tym poradniku uczciwie opowiadamy Ci, co wiadomo o rodzaju, co widzimy w naszych koloniach i jak hodujemy ją w Antomas, zawsze oddzielając to, co udokumentowane, od tego, co jest naszą praktyką lub wnioskiem.
Biologia
Co oznacza „sp.”?
„sp.” to skrót od species, „gatunek”, i stosuje się go, gdy wiadomo na pewno, do jakiego rodzaju należy zwierzę, ale nie wiadomo, do jakiego gatunku. Nasza mrówka to bez żadnych wątpliwości Pseudolasius: świadczą o tym jej ogólny wygląd, czułki, polimorfizm robotnic i wcięta głowa majorów. Nie możemy Ci natomiast podać nazwy gatunku, i to nie z braku zainteresowania.
Problemem jest sam rodzaj. Pseudolasius opisał włoski entomolog Carlo Emery w 1887 roku, z Formica familiaris Smith, 1860 jako gatunkiem typowym, a dziś obejmuje on około 50 ważnych gatunków. Praca z 2014 roku o gatunkach z Indii przypominała, że rodzaj pilnie potrzebuje rewizji taksonomicznej. W odróżnieniu od innych pokrewnych rodzajów, takich jak Euprenolepis (zrewidowany w 2009 roku przez amerykańskiego myrmekologa Johna LaPollę), azjatyckie Pseudolasius nie mają nowoczesnej rewizji z kluczami do oznaczania. Wiele gatunków opisano w XIX wieku lub na początku XX wieku na podstawie jednej tylko kasty (czasem jednej królowej, jak P. circularis z Singapuru), a co roku pojawiają się nowe gatunki.
Podziemna kuzynka „szalonych mrówek”
Pseudolasius należy do podrodziny Formicinae, tej samej co Camponotus, Formica i Lasius. W jej obrębie należy do plemienia Lasiini, według nowej klasyfikacji Formicinae z 2016 roku, i do bardzo konkretnej grupy rodzajów: grupy Prenolepis, którą LaPolla, Brady i Shattuck zdefiniowali w 2010 roku na podstawie danych molekularnych. Należą do niej także Nylanderia i Paratrechina, „szalone mrówki” słynące z chaotycznej bieganiny, Prenolepis, Euprenolepis, Paraparatrechina i Zatania.
Ta sama praca pomogła uporządkować rodzaj. Przez dziesięciolecia do Pseudolasius zaliczano dwa gatunki afrykańskie, które LaPolla przejrzał w 2004 roku; badania z 2010 roku wykazały, że w rzeczywistości należą one do Paraparatrechina. Od tamtej pory Pseudolasius jest rodzajem Azji i Australazji: występuje w Azji Południowej, od Indii po Chiny, a na południe przez Azję Południowo-Wschodnią i Nową Gwineę aż po północną Australię, zawsze w strefie tropikalnej lub subtropikalnej.
Pasterki czerwców pod ziemią
Określenie „mrówka pasterka” to nie licentia poetica. Wiele mrówek pije spadź, słodką ciecz wydalaną przez mszyce, czerwce i inne pluskwiaki wysysające sok roślin, a w zamian je chroni. Ta relacja nazywa się trofobiozą i jest bardzo rozpowszechniona wśród mrówek. Wyjątkowe u Pseudolasius jest to, że praktykuje ją pod ziemią, z owadami żerującymi na korzeniach.
Podstawowe badanie pochodzi z 2001 roku. Niemiecko-malezyjski zespół kierowany przez Annę Malsch i Ulricha Maschwitza rozkopywał gniazda Pseudolasius w nizinnych lasach deszczowych Półwyspu Malajskiego i Borneo i stwierdził, że trzy gatunki z tego rodzaju utrzymywały takie relacje z ośmioma gatunkami czerwców z sześciu różnych rodzajów, wszystkimi żerującymi na korzeniach roślin. Z pięcioma z nich, wszystkimi korzeniowymi wełnowcami (rodzina Pseudococcidae, z rodzajów Planococcoides, Maconellicoccus i Rhizoecus), relacja była szczególnie bliska:
- Mrówki trzymały dorosłe i młode wełnowce we własnych gniazdach, obok swojego czerwiu.
- Niepokojone robotnice zbierały wełnowce i je wynosiły, tak samo jak robią to ze swoimi larwami.
- Przenosiły je także podczas przeprowadzek gniazda i aż do miejsc żerowania, czyli korzeni, z których wełnowce wysysają sok.
Innymi słowy: nie ograniczają się do odwiedzania swoich wełnowców, ale trzymają je w domu i wyprowadzają na „pastwisko”. Dokładnie tak robi pasterz ze swoim stadem i właśnie dlatego w sklepie opisujemy ją jako podziemną mrówkę pasterkę.
Stado, które podróżuje z kolonią
Skoro mrówka zależy od swojego stada, jak je zachowuje, gdy kolonia się dzieli lub przeprowadza? Tytuł badania z 2001 roku stawia to jako pytanie, łącznie ze znakiem zapytania: ciągłe przenoszenie wełnowców podczas podziału kolonii? Autorzy zaobserwowali, że kolonie Pseudolasius są silnie polidomiczne, czyli rozproszone w wielu małych, połączonych ze sobą gniazdach, i zasugerowali, że mrówki i wełnowce rozprzestrzeniają się razem: gdy grupa robotnic z jakąś królową oddziela się, by założyć nowe gniazdo, zabiera ze sobą część stada. Zasugerowali też, że może mieć w tym udział adopcja nowych królowych. To rozsądna hipoteza, ale sami autorzy nie uznali jej za dowiedzioną.
Inne mrówki rozwiązały ten problem w bardziej spektakularny sposób. W rodzaju Acropyga, także podziemnym i także wypasającym korzeniowe wełnowce, dziewicze królowe wylatują na lot godowy z wełnowcem w żuwaczkach, jak z posagiem, od którego zaczną własne stado; pierwszy raz taki lot udokumentowano u A. epedana w 2007 roku. A u afrykańskiej mrówki z podrodziny Formicinae, Aphomomyrmex afer, opisano coś podobnego: królowe założycielki rozprzestrzeniające się z wełnowcami „autostopowiczami”. U Pseudolasius nikt jeszcze nie zaobserwował niczego podobnego i nie chcemy wyprzedzać faktów: być może jej strategia polega po prostu na tym, by nigdy nie rozstawać się ze stadem.
Ta relacja odciska piętno także na czerwcach. Badanie z 2023 roku porównało morfologię wielu gatunków czerwców i wykazało, że ich ciało przekształca się, gdy żyją w związku z mrówkami: ewolucja kształtuje je do życia w stadzie. Mrówka i czerwiec są dosłownie wspólnikami całym ciałem.
Życie w ciemności: blade mrówki o małych oczach
Mrówki, które zawsze żyją pod ziemią, są do siebie podobne bez względu na rodzaj: są blade, żółtawe lub prawie białe, bo nie potrzebują pigmentów chroniących przed słońcem, i mają małe oczy, bo w ciemności gleby niewiele się przydają. Nazywa się je mrówkami hypogeicznymi, od greckiego „pod ziemią”. Pseudolasius jest dobrym przykładem: taksonomowie wyróżniają w tym rodzaju kilka wyraźnie hypogeicznych linii, bardzo różnych od większych gatunków, które prawdopodobnie żerują na powierzchni.
Skrajny przypadek opisano w 2017 roku w Ghatach Zachodnich w Indiach: P. zamrood, gatunek o skrajnie zredukowanych oczach, którego najbliższym krewnym jest P. typhlops z Filipin. Nazwa mówi sama za siebie: typhlops oznacza „o ślepych oczach”. Nasza linia nie posuwa się aż tak daleko, ale jej robotnice mają maleńkie oczy, zaledwie ciemną kropkę po każdej stronie głowy, i ten przezroczysty, miodowożółty kolor tak typowy dla mrówek podziemnych.
Królowa natomiast ma duże, ciemne oczy i trzy przyoczka na czole, jak przystało na owada, który przynajmniej raz w życiu latał.
Olbrzymia królowa wśród maleńkich robotnic
Pierwsze, co zaskakuje przy oglądaniu kolonii Pseudolasius, to różnica wielkości między królową a jej robotnicami. W naszej linii królowa jest kilkakrotnie masywniejsza od każdej robotnicy: krzepka, z szerokim tułowiem i ogromnym gasterem, a minory wyglądają przy niej jak mrówki innego gatunku. Ta cecha powtarza się u wielu podziemnych mrówek o małych robotnicach, takich jak Acropyga, Solenopsis czy Carebara, i zwykle stoi za nią jasna logika: królowa jest jedyną, która wychodzi do świata zewnętrznego, lata, szuka miejsca na założenie kolonii i prawdopodobnie sama wychowuje pierwsze robotnice z zapasów zgromadzonych w ciele.
Majory o sercowatej głowie
Nie wszystkie robotnice są takie same. Pseudolasius mają robotnice silnie polimorficzne, a u większości gatunków występuje prawdziwy dymorfizm: małe minory o proporcjonalnej głowie i majory o głowie znacznie większej. To jedna z cech, którymi definiuje się rodzaj, i ma bardzo rozpoznawalny szczegół: głowa majorów ma wcięty tylny brzeg, z wycięciem pośrodku, co patrząc z przodu nadaje jej kształt serca.
Nasze zdjęcia dobrze to pokazują: obok żółtych minorów widać majora o szerokiej, sercowatej głowie i mocnych, czerwonawych żuwaczkach. Do czego służą? W innych polimorficznych rodzajach glebowych majory bronią korytarzy i rozdrabniają twardy pokarm. U Pseudolasius nie ma badań nad ich rolą, więc zostawiamy to jako otwarte pytanie. Wiemy natomiast, że w młodych koloniach majory pojawiają się późno: najpierw przychodzą minory, a majory dopiero wtedy, gdy kolonia ma zasoby, by je wychować.
Kolonie z wieloma królowymi
W Antomas sprzedajemy ten gatunek z jedną królową lub w grupach kilku królowych i nie jest to kaprys. Badanie z 2001 roku wykazało, że niektóre gatunki Pseudolasius są poliginiczne: ich kolonie mają kilka królowych, które żyją razem i jednocześnie składają jaja. Pasuje to do reszty ich trybu życia. Kolonia rozproszona w wielu małych gniazdach, dzieląca się przez podział i być może adoptująca nowe królowe, zyskuje na posiadaniu kilku królowych: każde gniazdo może mieć własną, a kolonia nie zależy od jednej.
Nie wiemy, czy nasza linia jest poliginiczna w naturze ani czy jej królowe zakładają kolonie samotnie, czy w grupie, bo nikt tego nie badał. Możemy Ci natomiast powiedzieć, co widzimy w Antomas: królowe w naszych grupach żyją razem bez problemów i dlatego je oferujemy. Kolonia z kilkoma królowymi składa więcej jaj i rośnie szybciej niż kolonia z jedną. Pamiętaj jednak, że grupę trzeba utrzymać w takim składzie, w jakim dotarła: nie łącz królowych z różnych źródeł i nie rozdzielaj królowych z grupy (zob. „Zakładanie kolonii i wzrost”).
Loty godowe: co wiadomo (a czego nie)
Jak niemal wszystkie mrówki, Pseudolasius rozmnażają się poprzez loty godowe: w odpowiedniej porze roku dojrzałe kolonie wychowują uskrzydlone samce i królowe, które opuszczają gniazdo, kopulują w powietrzu i się rozpraszają. Blizny po skrzydłach widoczne na tułowiu naszych królowych są dowodem, że odbyły ten lot: po kopulacji królowa odrywa sobie skrzydła, które nie są jej już potrzebne, i zakopuje się w ziemi.
I tu kończy się to, co wiemy na pewno. Nie znaleźliśmy żadnej pracy opisującej lot godowy Pseudolasius: ani pory roku, ani godziny, ani pogody, która go wywołuje. Jeśli kiedyś Twoja kolonia wychowa uskrzydlone królowe, zobaczysz coś, co opisało bardzo niewiele osób.
Wielkość i morfologia
Mała mrówka z podrodziny Formicinae, wyglądem przypominająca żółtą Lasius, o polimorficznych robotnicach, z królową znacznie większą od robotnic i bez żądła. Ten opis łączy diagnozę rodzaju z tym, co widać w naszych koloniach.
- Królowa. Duża i masywna, ochrowa lub złotobrązowa, pokryta delikatnym owłosieniem, które nadaje jej matowy połysk. Nogi i czułki złotożółte, jaśniejsze od ciała. Duże, ciemne oczy i trzy przyoczka. Czerwonawe żuwaczki o zębach z jasnym brzegiem. Szeroki tułów z bliznami po skrzydłach i bardzo masywny gaster o wyraźnie zaznaczonych segmentach.
- Robotnice minor. Małe, miodowożółte, nieco przezroczyste, zwłaszcza w gasterze, gdzie widać jaśniejsze i ciemniejsze pasy w zależności od tego, co zjadły. Maleńkie oczy. Rozproszone, odstające włoski na całym ciele.
- Robotnice major. Tego samego koloru, ale z głową znacznie większą i szerszą, o wciętym tylnym brzegu (w kształcie serca, patrząc z przodu), i mocnymi, czerwonawymi żuwaczkami. To cecha definiująca rodzaj.
- Czułki. Długie, cienkie i żółte, bardzo ruchliwe: w świecie ciemności są ich głównym narządem zmysłów.
- Petiolus. Jeden segment między tułowiem a gasterem, mały i niski, jak u innych Formicinae.
- Gaster. Zakończony acidoporem, przez który wyrzucają kwas mrówkowy; bez żądła.
- Samiec. Nie widzieliśmy go w naszych koloniach i nie ma opublikowanego opisu naszej linii.
Przybliżone wymiary
- Królowa: brak opublikowanych wymiarów dla naszej linii; kilkakrotnie masywniejsza od robotnic
- Robotnice minor: małe; brak opublikowanych wymiarów dla naszej linii
- Robotnice major: wyraźnie większe od minorów, z dużo szerszą głową
- Samiec: brak danych
Nie podajemy liczb, bo ich nie ma. Te, które krążą w internecie dla tego rodzaju, to szacunki, a nie pomiary prawdziwych okazów, a w Antomas używamy wyłącznie pomiarów naukowych.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
W Antomas klasyfikujemy ją jako gatunek dla zaawansowanych. Sama w sobie nie jest delikatna, ale ma kilka cech, które warto znać przed rozpoczęciem:
- To mrówka podziemna. Prawie cały czas spędza w gnieździe i rzadko wychodzi żerować.
- Potrzebuje wilgoci. Jak wszystkie mrówki z tropikalnej gleby, odwadnia się, gdy gniazdo wyschnie. Dopuszczenie do wyschnięcia to najpoważniejszy błąd, jaki można z nią popełnić.
- Maleńkie robotnice. Przeciskają się przez każdą szczelinę, więc formikarium i arena muszą być dobrze zamknięte.
- Bardzo słabo znana. Nie ma sprawdzonych poradników hodowli ani doświadczenia zebranego na forach. Ten poradnik opiera się na biologii rodzaju i na naszym doświadczeniu.
I naprawdę warto. To jeden z tych gatunków, których prawie nikt nie ma: podziemna pasterka z Azji Południowo-Wschodniej, ze spektakularną królową, majorami o sercowatej głowie i możliwością wyhodowania w domu kolonii z kilkoma królowymi. Jeśli lubisz rzadkie mrówki i z przyjemnością obserwujesz to, co dzieje się wewnątrz gniazda, to gatunek dla Ciebie.
Zalecane parametry
- Temperatura gniazda: 22-26 °C przez cały rok. To gatunek tropikalny, z dna lasu, gdzie temperatura jest umiarkowana i bardzo stabilna. Nie potrzebuje dużego ciepła.
- Arena: w temperaturze pokojowej lub nieco cieplejsza; nigdy powyżej około 28 °C.
- Wilgotność: wysoka w gnieździe, z częścią wilgotniejszą i częścią nieco suchszą, by kolonia mogła wybierać. Na arenie normalna.
- Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie, oprócz zbiornika nawilżającego gniazdo.
- Światło: gniazdo w ciemności, arena oświetlona, z normalnym cyklem dnia i nocy.
- Zimowanie (diapauza): niepotrzebne (zob. „Bez zimowania”).
Unikaj bezpośredniego słońca, kaloryferów i przeciągów: bardziej niż o dokładną liczbę chodzi jej o umiarkowane, wilgotne i stabilne gniazdo, jak gleba tropikalnego lasu.
Małe, ciemne i wilgotne gniazdo
To klucz do całego zestawu. Mrówka, która żyje pod ziemią, w wilgotnej glebie dżungli, potrzebuje gniazda, które to przypomina: ciemnego, wilgotnego i o małych komorach. Dlatego w Antomas polecamy gipsowe formikaria Qbik Wild od Anthouse, które w naturalny sposób zatrzymują wilgoć i utrzymują stabilne warunki.
A przede wszystkim małe. Kolonie Pseudolasius składają się z maleńkich robotnic, które w naturze rozkładają się na wiele małych gniazd. Duże gniazdo dla małej kolonii to problem: puste komory wysychają lub pokrywają się pleśnią, kolonia nie jest w stanie ich kontrolować i w końcu zamieniają się w śmietniki. W gnieździe dopasowanym do jej wielkości kolonia dobrze reguluje wilgotność i czuje się bezpiecznie.
- Regularnie nawilżaj zbiornik w gipsie, ale go nie zalewaj. Powierzchnia komór ma być wilgotna, nie mokra.
- Zostaw gradient: niech część gniazda będzie nieco suchsza, by robotnice mogły umieścić czerw tam, gdzie im najlepiej.
- Pilnuj kondensacji: kilka kropelek na ściankach to normalne; jeśli szyba całkowicie zaparuje lub pojawi się pleśń, trochę przewietrz i usuń resztki.
Pamiętaj: dopuszczenie do odwodnienia to poważny błąd. Podziemna kolonia może zginąć w ciągu kilku dni, jeśli jej gniazdo wyschnie.
Polecane formikaria
Na początek w Antomas polecamy Qbik Wild One P 1C, najmniejsze z gipsowej serii Anthouse: idealne dla królowej z czerwiem lub dla małej grupy królowych z pierwszymi robotnicami.
Gdy kolonia urośnie i gniazdo zrobi się dla niej za małe, rozbuduj je o Qbik Wild Duo P 2C z tej samej serii:
Wyraźnym sygnałem, że czas na rozbudowę, są komory pełne czerwiu i stłoczonych robotnic albo czerw zgromadzony na arenie. Ale nie spiesz się: przy tym gatunku lepsze jest gniazdo na styk niż za duże. Uzupełnij zestaw o te elementy:
- Bariera przeciwucieczkowa z PTFE na arenie i dobrze dopasowana pokrywa (zob. „Ucieczki i bariery”).
- Mała arena, z odrobiną podłoża lub kamyczkiem, pod którym mogą się schować.
- Woda zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą.
- Poidełko na słodkie płyny, nigdy na wacie (zob. „Karmienie”).
Przyjazd i przeprowadzka
Po otrzymaniu kolonii zostaw ją w spokojnym i ciemnym miejscu, w temperaturze 22-26 °C, i sprawdź, czy probówka ma wodę i czy wata jest nadal wilgotna. Nie zmieniaj jej probówki i nie przenoś jej do gniazda zaraz po przyjeździe: odczekaj kilka dni, aż dojdzie do siebie po podróży.
Gdy przyjdzie czas przeniesienia jej do formikarium, w Antomas robimy to przez wysypanie: otwieramy probówkę na arenie, obok wejścia do gniazda, i delikatnie wysypujemy królowe, robotnice i czerw, pomagając maruderom miękkim pędzelkiem. Trzy rady:
- Przygotuj wszystko wcześniej: formikarium złożone i nawilżone, z nałożoną barierą z PTFE i pokrywą pod ręką.
- Pracuj nad jasną tacą: robotnice są tak małe, że jeśli któraś ucieknie, na jasnym tle od razu ją widać.
- Spokojnie: po wysypaniu robotnice zbierają czerw i zanoszą go do gniazda, które musi być ciemne, by od razu je zajęły. Szczególnie uważaj na królowe: są duże i ciężkie i nie mogą spaść z wysokości.
Jeśli kiedyś trzeba będzie przenieść kolonię do innego formikarium, użyj tej samej metody.
Karmienie
Bez czerwców, ale z cukrem. W naturze spadź korzeniowych czerwców jest prawdopodobnie jej głównym źródłem cukru. W domu nie musisz hodować czerwców: wystarczy zastąpić tę spadź słodkimi płynami zawsze dostępnymi. Urozmaicaj cukry: w Antomas polecamy nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu i inny słodki płyn lub nektar 1-2 razy w tygodniu. Możesz też dodać do nektaru trochę białka. Podawaj je zawsze w poidełku, nigdy na wacie, bo wata pleśnieje i szybko psuje płyn. Użyj tradycyjnego lub domowego poidełka, w którym kropla jest „rozłożona” i dostępna, i postaw je blisko wejścia do gniazda: to mrówka, która niewiele się oddala.
Małe i miękkie białko. Przy tak małych robotnicach wielkość ofiary ma znaczenie. Najlepsze są małe ofiary o miękkim ciele albo kawałki dużych owadów świeżo uśmierconych i otwartych, żeby mogły dostać się do środka. Dla zakładanych kolonii i małych kolonii idealna jest termofilka, Thermobia domestica, a także Drosophila i skoczogonki, Sinella curviseta, które w dodatku dobrze żyją w wilgotnym środowisku i pomagają utrzymać formikarium w czystości. Dla większych kolonii kawałki świerszcza, karaczana Shelfordella lateralis lub mącznika. Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego.
Im więcej białka, tym lepiej. Taka jest filozofia Antomas: jeśli codziennie dbasz o formikarium i usuwasz resztki, lepiej przekarmiać, bo kolonia rozumie, że ma więcej zasobów, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie możesz często sprzątać, lepiej nie przekarmiać: w wilgotnym gnieździe resztki jedzenia bardzo szybko gniją i przynoszą pleśń i roztocza. Usuwaj resztki następnego dnia, bez wyjątku. I kupuj owady u sprawdzonego dostawcy: owady traktowane insektycydami mogą zabić kolonię.
Woda: zawsze, w probówce z watą na arenie, oprócz wilgoci w gnieździe.
Zakładanie kolonii i wzrost
W Antomas sprzedajemy królowe z czerwiem i grupy królowych („Królowa z czerwiem”, „2 królowe z czerwiem”, „Królowa i 20-30 robotnic z czerwiem” oraz „3 królowe i 10-20 robotnic z czerwiem”, w zależności od dostępności). Czyli królowe, które już rozpoczęły swoją kolonię w probówce, z jajami, larwami lub poczwarkami i, zależnie od wariantu, z pierwszymi robotnicami.
Jak zakłada kolonię? Nie ma żadnego badania o zakładaniu kolonii przez Pseudolasius. Wszystko jednak wskazuje na zakładanie klaustralne, jak u większości Formicinae z grupy Prenolepis: królowa zamyka się w małej komorze i wychowuje pierwsze robotnice, nie wychodząc po jedzenie, z zapasów własnego ciała. Ogromny gaster naszych królowych w porównaniu z gasterem robotnic pasuje do tego modelu: to spiżarnia, dzięki której wychowują pierwsze córki. To nasz wniosek, a nie opublikowany fakt, ale tak je hodujemy i dobrze się sprawdza.
- Probówka, ciemność i wilgoć. Trzymaj probówkę w takim stanie, w jakim dotarła, ze zbiornikiem wody za watą, w ciemnym i spokojnym miejscu, w temperaturze 24-26 °C. Często sprawdzaj, czy wata jest nadal wilgotna: u tego gatunku to najważniejsze.
- Jedzenie. W Antomas polecamy od czasu do czasu podać kropelkę słodkiego płynu na czymś, co nie nasiąknie watą, na przykład na kawałeczku folii aluminiowej. Nigdy na wacie w probówce: pleśnieje i psuje zbiornik wody. Gdy pojawią się robotnice, dodawaj małą ofiarę, na przykład termofilkę, raz lub dwa razy w tygodniu, i usuwaj resztki następnego dnia.
- Cierpliwość. Pierwsze robotnice są małe, a majory pojawiają się dopiero, gdy kolonia ma zasoby. Wzrost zaczyna się powoli i przyspiesza, gdy jest wystarczająco dużo robotnic do opieki nad czerwiem.
Grupy królowych. Nasze grupy tworzą się i rosną razem w Antomas, a królowe żyją ze sobą bez problemów. Utrzymuj grupę w takim składzie, w jakim dotarła: nie dodawaj królowych z innego źródła, nie łącz dwóch różnych grup i nie rozdzielaj królowych.
Kiedy przenieść ją do gniazda? W Antomas przenosimy ją, gdy jest już kilka robotnic, a probówka robi się za mała, brudzi się lub zaczyna tracić wilgoć, zawsze do gniazda dopasowanego do jej wielkości, takiego jak Qbik Wild One P 1C.
Bez zimowania
To gatunek tropikalny z Azji Południowo-Wschodniej, z klimatu ciepłego i wilgotnego przez cały rok, bez prawdziwej zimy. Dlatego nie wymaga zimowania (diapauzy): w Antomas trzymamy ją w temperaturze 22-26 °C przez cały rok, ze stałym dostępem do jedzenia i stałą wilgotnością. Nigdy nie wolno jej schładzać jak gatunku europejskiego.
Zachowanie w niewoli
Dyskretne. To mrówki „domowe”: prawie cały czas spędzają w gnieździe i wychodzą na arenę głównie wtedy, gdy jest jedzenie. Mała aktywność na zewnątrz to normalne.
Najpiękniejsze jest w środku. Przy ciemnym gnieździe i oświetlonej arenie zobaczysz królowe otoczone czerwiem, opiekujące się nimi minory i majory pilnujące korytarzy. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i się od nich uczyć, a nie po to, by je ukrywać. Wystarczy obserwować je delikatnie, ingerując i stresując je jak najmniej; przyzwyczają się do Twojej obecności.
Sygnały alarmowe:
- Robotnice skupiające się przy zbiorniku lub probówce z wodą: gniazdo wysycha.
- Pleśń lub silna kondensacja: za dużo wilgoci albo zapomniane resztki.
- Czerw, który przestaje się rozwijać lub znika: prawie zawsze brakuje białka.
- Pełne komory i czerw na arenie: czas na rozbudowę.
Ucieczki i bariery
Przy tak małych robotnicach ryzyko polega nie tyle na tym, że się wspinają, ile na tym, że się przeciskają. W Antomas polecamy działać na pewniaka:
- Bariera z PTFE (Fluon) w górnej części ścianek areny, cienka i ciągła. Odnawiaj ją, gdy widzisz, że się ściera.
- Dobrze dopasowana pokrywa, a jeśli ma wentylację, to z bardzo drobną siatką.
- Bez szczelin: sprawdzaj połączenia, korki i rurki. Tam, gdzie nie przejdzie królowa, przejdzie robotnica.
- Nic, co mogłoby posłużyć za most do bariery.
- Ostrożnie przy otwieraniu: otwieraj tylko tyle, ile trzeba, pracuj spokojnie i zamykaj po skończeniu.
Obsługa i bezpieczeństwo
Nie żądlą: nie mają żądła, a ich robotnice są zbyt małe, by zrobić Ci krzywdę. Obsługuj je narzędziami entomologicznymi (miękkim pędzelkiem lub miękką pęsetą), nie rękami, i ze szczególną ostrożnością wobec królowych, które są całą kolonią. Nie łącz różnych kolonii i nie trzymaj ich z innymi gatunkami. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.
Czego nie robić
- Dopuszczać do wyschnięcia gniazda: to najpoważniejszy błąd przy tym gatunku.
- Zalewać gipsu: wilgotny, nie mokry.
- Przenosić jej do gniazda zbyt dużego w stosunku do jej wielkości.
- Robić jej zimnego zimowania jak mrówkom europejskim.
- Zostawiać szczelin, luźnych połączeń lub pokryw z grubą siatką: jej robotnice są maleńkie.
- Podawać dużych, całych ofiar, których nie są w stanie otworzyć.
- Podawać słodkich płynów na wacie lub dopuszczać, by się skończyły.
- Dawać ciągle tego samego owada lub zostawiać nieposprzątane resztki w wilgotnym gnieździe.
- Dodawać królowych z innego źródła lub rozdzielać królowych z grupy.
- Brać ich do rąk.
Źródła naukowe
Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o rodzaju Pseudolasius, jego grupie rodzajów i trofobiozie mrówek oraz doświadczenia Antomas. Najważniejsze źródła:
- Malsch, A. K. F. et al. (2001). Continuous transfer of subterranean mealybugs (Hemiptera, Pseudococcidae) by Pseudolasius spp. (Hymenoptera, Formicidae) during colony fission? Insectes Sociaux 48: 333–341. doi:10.1007/PL00001786
- LaPolla, J. S., Brady, S. G. & Shattuck, S. O. (2010). Phylogeny and taxonomy of the Prenolepis genus-group of ants (Hymenoptera: Formicidae). Systematic Entomology 35: 118–131. doi:10.1111/j.1365-3113.2009.00492.x
- Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
- LaPolla, J. S. (2004). Taxonomic review of the ant genus Pseudolasius (Formicidae: Formicinae) in the Afrotropical region. Journal of the New York Entomological Society 112: 97–105. doi:10.1664/0028-7199(2004)112[0097:TROTAG]2.0.CO;2
- LaPolla, J. S. (2009). Taxonomic revision of the Southeast Asian ant genus Euprenolepis. Zootaxa 2046: 1–25. doi:10.11646/zootaxa.2046.1.1
- Wachkoo, A. A. & Bharti, H. (2014). Two new species of Pseudolasius (Hymenoptera: Formicidae) from India. Sociobiology 61: 274–280. doi:10.13102/sociobiology.v61i3.274-280
- Bharti, H. (2014). Pseudolasius machhediensis, a new ant species from Indian Himalaya (Hymenoptera: Formicidae). Sociobiology 59: 805–813. doi:10.13102/sociobiology.v59i3.548
- Akbar, S. A., Bharti, H. & Wachkoo, A. A. (2017). Discovery of remarkable new ant species of the genus Pseudolasius Emery (Hymenoptera: Formicidae) from Western Ghats of India. Sociobiology 64: 133. doi:10.13102/sociobiology.v64i2.1188
- Delabie, J. H. C. (2001). Trophobiosis between Formicidae and Hemiptera (Sternorrhyncha and Auchenorrhyncha): an overview. Neotropical Entomology 30: 501–516. doi:10.1590/S1519-566X2001000400001
- Sodano, Oufiero, Schneider & LaPolla (2023). Scale insect (Hemiptera: Coccomorpha) morphology is transformed under trophobiosis. Annals of the Entomological Society of America 117: 49–63. doi:10.1093/aesa/saad033
- Smith, C. R., Oettler, J., Kay, A. & Deans, C. (2007). First recorded mating flight of the hypogeic ant, Acropyga epedana, with its obligate mutualist mealybug, Rhizoecus colombiensis. Journal of Insect Science 7: 11. doi:10.1673/031.007.1101
- Gaume, L., Matile-Ferrero, D. & McKey, D. (2000). Colony foundation and acquisition of coccoid trophobionts by Aphomomyrmex afer (Formicinae): co-dispersal of queens and phoretic mealybugs in an ant-plant-homopteran mutualism? Insectes Sociaux 47: 84–91. doi:10.1007/s000400050013
- Poziom trudności
- Średnio zaawansowany

