Oecophylla smaragdina: reina y obreras – foto real de Antomas
Oecophylla smaragdina: reina y obreras – foto real de Antomas

Oecophylla smaragdina

Niet op voorraad
€ 79,99
Inclusief belasting

Architecten van het bladerdak: de enige mier die nesten van levende bladeren naait met de zijde van haar eigen larven, kettingen vormt met haar lichaam om hele bladeren om te buigen en rijken van een half miljoen werksters verdedigt. Onze kolonies en koninginnen komen uit Azië, met gele of oranje werksters. Moeilijkheidsgraad 5/5 – Expert: ze vraagt warmte, ventilatie en een goede ontsnappingsbarrière, en biedt in ruil het ongelooflijkste spektakel van de hobby. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 5/5 – Expert

De mier die nesten van bladeren aan elkaar naait met de zijde van haar eigen larven. Veeleisend wat warmte, ventilatie en ontsnappingsbarrières betreft, maar waarschijnlijk de meest spectaculaire en leukste soort die je thuis kunt houden.

Oecophylla smaragdina (Fabricius, 1775) is de weversmier van Azië en Australië, een van de slechts twee nog levende soorten van het geslacht Oecophylla (de andere, O. longinoda, leeft in tropisch Afrika). Weinig mieren hebben natuuronderzoekers zo gefascineerd: ze bouwt nesten van levende bladeren die met de zijde van haar eigen larven aan elkaar zijn genaaid, vormt kettingen met haar lichamen om bladeren om te buigen en gaten te overbruggen, verdedigt territoria van meerdere bomen met honderdduizenden werksters en werkt al meer dan 1.700 jaar voor de mens als biologische bestrijder. Ze is terecht een van de meest begeerde soorten in de hobby, en ook een van de soorten met de meeste mislukte opstellingen op haar naam.

Biologie

Verspreiding en habitat

Ze bezet een enorme strook van de tropen van de Oude Wereld: van India, Sri Lanka, Nepal en Bangladesh, via Zuid-China en heel Zuidoost-Azië (Thailand, Laos, Vietnam, Maleisië, Indonesië, de Filipijnen), tot Nieuw-Guinea, de Salomonseilanden en Noord-Australië. Een overzicht van meer dan 2.700 waarnemingen in 21 landen plaatst haar ongeveer tussen 32,7° N en 23,9° Z; bijna alle waarnemingen komen uit een vochtig tropisch klimaat en er zijn nauwelijks meldingen uit halfdroge gebieden.

In Australië is haar zuidgrens goed onderzocht: het voorkomen van de soort wordt verklaard door de combinatie van jaarlijkse neerslag en gemiddelde minimumtemperatuur, en ze komt alleen voor waar bos of woodland is. De meest zuidelijke bevestigde populaties liggen in Tannum Sands en Rundle Range (Queensland, rond 23°40'–23°57' Z). Dat gegeven is belangrijk in gevangenschap: het is een mier uit de vochtige tropen, waarvan de larvale ontwikkeling stopt bij kou.

Ze leeft in het bladerdak van open tropische bossen, bosranden, mangroven, losstaande bomen en vooral plantages: mango, cashew, citrus, cacao, kokos en oliepalm. In Laos zeggen de larvenverzamelaars dat ze dicht, groenblijvend bos vermijdt en de voorkeur geeft aan paden, perceelranden en bomen bij rijstvelden. In India is ze gevonden in mangobomen, guaves, Syzygium cumini, Terminalia, hibiscussen en nog een dozijn andere bomen, met de nesten op een gemiddelde hoogte van zo'n 3 m en tussen 1 en 300 bladeren per nest.

Een superorganisme verspreid over de bomen

Een volwassen kolonie van Oecophylla is een van de grootste insectenmaatschappijen ter wereld: er zijn schattingen tot een half miljoen werksters, verdeeld over honderden nesten, die van één enkele boom tot meer dan twintig grote bomen bezetten en territoria van zo'n 1.500 m² in projectie op de grond. Het is een polydome kolonie: een centraal nest huisvest de koningin en daaromheen vermenigvuldigen zich satellietnesten, nesten voor het broed en «kazernenesten» aan de grenzen van het territorium, die alleen worden bezet door oudere werksters op wacht.

De bladnesten zijn levende, vergankelijke bouwwerken: ze gaan mee zolang de bladeren meegaan, gemiddeld zo'n 85-130 dagen, dus de kolonie is voortdurend aan het bouwen en verhuizen. In een tweejarige studie in India gebruikte elke kolonie tegelijk tussen 2 en 8 nestbomen, en de centrale boom, waarschijnlijk die van de koningin, bleef meer dan twee jaar onafgebroken bezet. Wie ze thuis houdt, zal dit gedrag herkennen: ze verhuizen, openen nevennesten en verhuizen weer, zonder dat er iets misgaat.

Hoe ze een blad ombuigen: trekkettingen

Het bouwen begint vóór de zijde. Oecophylla is het enige geslacht van wevende mieren dat het blad bewerkt voordat het wordt vastgeplakt: een werkster bijt in de rand van het blad, bij voorkeur de punt, en trekt naar achteren; haar nestgenoten voegen zich naast haar of grijpen de gaster van de mier voor hen vast, zodat er kettingen van meerdere mieren ontstaan die achteruitlopen en het blad naar het midden oprollen. Het bijten concentreert zich in ruimte en tijd door positieve terugkoppeling: hoe meer sommige trekken, hoe meer andere aanhaken.

In 2025 mat een team met dynamometers de kracht van deze kettingen en ontdekte iets verrassends: elke mier trekt bijna twee keer zo hard als het team groeit, omdat de voorste trekken en de achterste als anker dienen, als een ratel. Dat is precies het omgekeerde van wat er in menselijke teams gebeurt, waar ieder minder presteert naarmate de groep groter wordt (het zogeheten Ringelmann-effect).

De larven als schietspoel: levende lijm

Zodra de randen elkaar raken, moeten ze worden dichtgenaaid. Daarvoor gaan de werksters het nest in, pakken larven in het laatste stadium met hun kaken op en brengen ze naar de naad; daar bewegen ze ze heen en weer als de schietspoel van een weefgetouw, terwijl ze met hun antennes de kop aanraken zodat de larven de zijdedraad uit hun labiale klieren persen. Het resultaat is een zijden laag die de bladeren verbindt en die de kolonie in de loop van de tijd verstevigt.

De evolutionaire prijs van deze truc is opvallend: de larven van Oecophylla schenken al hun zijde aan het gemeenschappelijke nest en verpoppen naakt, zonder cocon, iets wat ongebruikelijk is onder formicinen. Hölldobler en Wilson noemden ze de «hulpkaste» van de kolonie. Vrouwelijke larven hebben grotere zijdeklieren en leveren veel meer zijde dan mannelijke larven (gemeten bij O. longinoda). Ook de stichtende koningin heeft haar eigen zijde: in het laboratorium sealden pas bevruchte koninginnen in zo'n drie dagen twee bladeren aan elkaar.

Voor het houden is er een direct praktisch gevolg: zonder larven wordt er niet gebouwd. Een kolonie die een legpauze doormaakt, stopt met weven, en een koningin alleen kan nauwelijks een schuilplaats dichtmaken. Daarom komen kolonies met werksters en broed veel beter op gang dan losse koninginnen.

Weversmieren: zo bouwen ze hun nest (Anthouse)

Video: weversmieren, zo bouwen ze hun nest (Anthouse).

Hangende kettingen en bruggen

Bouwen ze bruggen? Ja, al doen ze het niet zoals trekmieren. Als ze naar de grond moeten of een naburige tak of plant willen bereiken, vormen ze hangende kettingen: een of een paar werksters laten zich aan een steunpunt hangen en de andere haken zich aan hen vast tot ze de overkant raken. Een studie uit 2023 met deelkolonies van 200 werksters laat zien dat ze kettingen voltooien voor verticale gaten van 2,5-5 cm, maar niet voor gaten van 11 cm, en dat de grens rond 9 cm ligt; elke mier beslist hoe lang ze in de ketting blijft hangen (gemiddeld zo'n 23 s) aan de hand van haar afstand tot de grond, een eenvoudig mechanisme dat voorkomt dat de kolonie werksters verspilt aan een onmogelijk gat. Als ze kunnen kiezen, bouwen ze de brug naar de dichtstbijzijnde structuur.

In een terrarium betekent dit dat elk voorwerp op minder dan 10 cm van het glas, het deksel of een andere plant een potentiële brug is, en dat de werksters de randen van hun verblijf onvermoeibaar verkennen: in verkenningsproeven brengen ze 80% van de tijd door op minder dan 3 cm van een rand, met een loopsnelheid van zo'n 6 cm/s.

Een uitzonderlijke grip

De weversmier is het modeldier waarmee de hechting van insecten is onderzocht. Tussen de klauwtjes van elke poot zit een arolium, een zacht zakje dat zich als een kussentje ontvouwt als de poot naar het lichaam trekt en weer inklapt als hij wordt opgetild. Het ontvouwen is hydraulisch en passief: een hemolymfedruk van zo'n 15 kPa volstaat om het volledig op te blazen, en het werkt zelfs zonder zenuwsignaal, waardoor ze zich direct kunnen vastgrijpen aan een bewegend blad of de inslag van regendruppels die veel groter zijn dan zijzelf kunnen opvangen. De hechting verloopt via een uiterst dunne vloeistoffilm met twee fasen, die ze tegelijk kleefkracht en wrijving geeft. Bovendien dragen de tarsen kammen van wrijvingsharen die op glad glas een kracht tot 3,1 keer het gewicht van de werkster opwekken (dat rond 8 mg ligt).

De groep van Walter Federle, pionier in dit onderzoek, heeft naar buiten gebracht dat insecten zoals de weversmier op gladde oppervlakken een hechting van meer dan honderd keer hun eigen gewicht halen; de beroemde foto van Thomas Endlein laat een werkster zien die ondersteboven een gewicht van 500 mg vasthoudt, zo'n 60 keer haar eigen gewicht. Voor de houder is de les duidelijk: geen enkele ontsnappingsbarrière is waterdicht bij deze soort, en verschillende ervaren houders vertellen dat ze zonder problemen over PTFE (fluon) en olie heen lopen.

Zicht: snelle ogen en een zonnekompas

O. smaragdina is een dagactieve jager die zich op zicht oriënteert. Haar facetogen zijn groot en bol: zo'n 800 ommatidia per oog bij de grotere werksters en zo'n 500 bij de kleinere. Haar ruimtelijke resolutie is matig (0,52 cycli/graad), maar haar kritische flikkerfusiefrequentie bedraagt 132 Hz, zeer hoog voor een lopend insect, wat wijst op een snel visueel systeem, gemaakt om beweging bij vol daglicht te zien. Ze gebruiken de zon als kompas, oriënteren zich op kunstlicht en reageren op veranderingen in de polariteit van het magnetisch veld. In het veld vangen ze de meeste prooien overdag, en in de winter foerageren ze niet op bewolkte, koude dagen.

De lange poten, de zeer lange antennes en de grote ogen vormen een geheel: ze maken het mogelijk om van blad naar blad te gaan, de leegte af te tasten en afstanden tussen bladeren in te schatten. In gevangenschap merk je dat doordat ze op je bewegingen reageren op 20-30 cm van het glas en in groep afkomen op de plek waar iets beweegt.

Territorium, kasten en chemische verdediging

De kolonies verdedigen absolute, driedimensionale territoria: elke werkster van een andere kolonie wordt aangevallen, gebeten en in groep uit elkaar gerukt, terwijl werksters van de eigen kolonie alleen met de antennes worden betast. En ze zijn agressiever tegenover naburige kolonies dan tegenover verre (het «nare buren»-effect), een gedrag dat blijft bestaan, ook al leven ze tien dagen samen in het laboratorium.

Het werk is per kaste verdeeld: de grote werksters (zo'n 90% van de kolonie) foerageren, bouwen en verdedigen; de kleine verzorgen het broed en de schildluizen binnen in het nest. Dat verschil in agressiviteit heeft een chemische basis: de grote werksters hebben meer octopamine in hun hersenen, en als je daar in het laboratorium mee manipuleert, keert de agressiviteit van elke kaste om.

Ze hebben geen angel. Hun verdediging is de beet en het sproeien van afscheidingen via het acidoporus van de gaster, die ze naar voren buigen om op de wond te mikken. In de gifklier van O. smaragdina is undecaan de dominante stof (meer dan 50%), een koolwaterstof die als alarmferomoon werkt en het irriterende middel verspreidt; mierenzuur als bestanddeel van het gif is goed gedocumenteerd bij haar Afrikaanse zustersoort O. longinoda. De communicatie is even verfijnd: sporen uit de rectale klier om op lange afstand te rekruteren (voedsel, nieuw territorium, verhuizing), sporen uit de sternale klier voor de korte afstand tegen indringers, en tastsignalen zoals schudbewegingen van het lichaam.

Schildluizen hoeden, vlinders als lijfwachten en spionnen

Zoals veel formicinen «melkt» de weversmier zuigende insecten: dopluizen, bochelcicaden, bladluizen en wolluizen, die haar honingdauw geven in ruil voor bescherming. In het regenwoud van Queensland zat twee derde van de verzorgde groepen homopteren op lianen, en een groep dopluizen kan meer dan vier maanden standhouden. Ze verzorgen ook rupsen van blauwtjes (Hypolycaena phorbas, verschillende Arhopala, Anthene), die hen betalen met suikerhoudende afscheidingen. En ze hebben parasieten van hun eigen niveau: de gepantserde rups van Liphyra brassolis leeft in het nest en eet het broed op zonder dat ze haar aanraken, en de springspin Cosmophasis bitaeniata ruikt precies als de kolonie omdat ze haar cuticulaire koolwaterstoffen opneemt door larven te eten, zodat de werksters haar niet aanvallen.

Zeventienhonderd jaar biologische bestrijding

Ze is de hoofdrolspeler in het oudst bekende geval van biologische bestrijding. Rond het jaar 304 n.Chr. beschreef Ji Han in de Nanfang Caomu Zhuang dat op de markten in Zuid-China nesten van de «citrusmier» werden verkocht om in sinaasappelbomen te hangen; eeuwenlang spanden boeren bamboestokken tussen de bomen zodat de werksters van de ene naar de andere konden lopen. Tegenwoordig wordt ze gebruikt in citrus in Vietnam (boeren met weversmieren geven de helft uit aan landbouwchemicaliën), in cashew in Noord-Australië (ze vermindert de vier belangrijkste plagen aanzienlijk en verbetert de kwaliteit van de noot) en in mango, waar vruchten van bomen met mieren minder snuitkeverschade en meer suiker hebben.

Een delicatesse: de «eieren van de rode mier»

In Thailand en Laos zijn de grote larven en poppen van de weversmier, de khai mot daeng («eieren van de rode mier»), een zeer gewaardeerd traditioneel voedsel dat wordt geoogst met bamboestokken van 4-6 m en manden; de prijs is het dubbele van die van kip of rundvlees. In een mangoplantage werd tussen 32 en 105 kg broed per hectare per jaar geoogst zonder dat de kolonies eronder leden, en in één provincie in het noordoosten van Thailand werd de jaarlijkse handel geschat op zo'n 105 ton, met een waarde van meer dan 600.000 dollar. Op Java wordt het broed, kroto genoemd, verkocht als vogelvoer.

Sociale organisatie, bruidsvluchten en kolonie­stichting

In het grootste deel van haar verspreidingsgebied heeft de kolonie één koningin (monogynie), maar in het Australische Northern Territory is polygynie gebruikelijk: 10 van de 12 volwassen kolonies in Darwin hadden 2 tot 6 koninginnen die in hetzelfde nest samenleefden. De verklaring ligt in de kolonie­stichting: pas bevruchte koninginnen gaan vaak samen (pleometrose), en van 73 onderzochte nieuwe nesten in mangobomen had 71% meer dan één koningin, met groepen tot 15 stichtsters. In Queensland en op Java is monogynie de regel, met af en toe polygynie. De koninginnen paren vaak met meerdere mannetjes. De koningin is de enige die vruchtbare eieren legt; de werksters kunnen mannetjeseieren leggen.

De bruidsvluchten vallen samen met de regens. In Darwin vonden ze plaats op droge dagen vóór 15:00 uur, bij wind van minder dan 18 km/u en hoge luchtdruk: de koninginnen paren in de lucht, maken de paring af in het bladerdak en vliegen na het middaguur alleen weg om een plek te zoeken om een kolonie te stichten. De geslachtsdieren zitten van november tot maart in de nesten. In Laos en Thailand verschijnen de maagdelijke koninginnen van februari tot april en de mannetjes in mei, vlak voor de moesson.

De kolonie­stichting is claustraal: de koningin (of de groep koninginnen) sluit zich op in een blad of tussen twee bladeren die ze in zo'n drie dagen met haar eigen zijde dichtmaakt, en het nest blijft ongeveer drie weken dicht, tot de eerste werksters verschijnen: kleine minors die als voedsters dienen. Kolonies die door meerdere koninginnen zijn gesticht, produceren in de eerste twee maanden 3,2 keer meer werksters en hun eerste werkster komt 4,3 dagen (8%) eerder uit; op basis van dat gegeven ligt de tijd van bruidsvlucht tot eerste werkster rond 7-8 weken bij kolonies met één koningin. Jonge kolonies produceren in het eerste anderhalf jaar kleine, slanke werksters (nanitics), worden na 2-3 jaar volwassen en beginnen na 18-24 maanden geslachtsdieren te produceren.

De temperatuurdrempels die in Australië zijn gemeten, zijn het nuttigste gegeven voor wie ze houdt: de ontwikkeling van de larven stopt onder zo'n 17 °C, die van de eieren bij zo'n 10 °C en die van de poppen bij zo'n 7 °C, en het is de overleving van de larven die het meest lijdt onder kou.

Een oude lijn

Het geslacht Oecophylla heeft een uitzonderlijk fossielenbestand: een vijftiental uitgestorven soorten van het Eoceen tot het Mioceen, waaronder O. leakeyi, uit Kenia, bekend van een fossiel nest met werksters, larven en poppen. De twee huidige soorten zijn 11-13 miljoen jaar geleden uit elkaar gegaan, en de populaties van O. smaragdina uit Azië, Sulawesi en Australië–Nieuw-Guinea zijn oude, duidelijk onderscheiden genetische lijnen, zozeer dat sommige auteurs vermoeden dat er onder de naam smaragdina meer dan één soort schuilgaat.

Grootte en morfologie

De weversmier is onmiskenbaar: een slank lichaam, buitengewoon lange poten en antennes (antennes met 12 segmenten, met een zeer lange schacht), grote, bolle ogen, een lage, langgerekte petiolus zonder schub, en een gaster die ze omhoog over het borststuk kan buigen om te sproeien. De kaken zijn driehoekig, met tien of meer tanden en een lange, scherpe toptand waarmee ze de rand van bladeren kunnen vastpakken en voortslepen. Ze heeft geen functionele angel (acidoporus). De werksters zijn sterk polymorf, met twee maten die elkaar bijna niet overlappen: majors en minors.

Kleur. Varieert met het herkomstgebied. De populaties uit Zuidoost-Azië en India zijn oranje tot roodbruin (in Thailand heet ze mot daeng, «rode mier»); die uit Noord-Australië en Nieuw-Guinea hebben vaak een felgroene gaster, vandaar haar Engelse naam green tree ant en het epitheton smaragdina, «smaragdgroen». Fabricius zelf beschreef de Australische vorm apart als virescens («groenachtig»), nu een synoniem. De koninginnen variëren volgens de bronnen van groen tot groenbruin; de mannetjes zijn zwart. De lijnen van Antomas zijn Aziatisch: gele of oranje werksters en koninginnen die van rood tot geel gaan, met af en toe een groene. Tot nu toe is er geen studie die het groene pigment verklaart of het formeel aan een bepaalde lijn koppelt.

Zicht. De grote werksters hebben zo'n 804 ommatidia per oog en de kleine zo'n 508, met facetten van zo'n 17 µm doorsnede in beide kasten; ze hebben geen ocellen.

Naakte poppen. Anders dan bij de meeste formicinen hebben de poppen van Oecophylla geen cocon: alle larvale zijde gaat naar het nest. De larven doorlopen drie stadia en een prepop.

Afmetingen bij benadering

  • Kleine werksters (minors): ≈5 mm (kopbreedte 1,0 mm)
  • Grote werksters (majors): 8-10 mm (kopbreedte 1,4-1,6 mm)
  • Koningin: 13-16 mm
  • Mannetjes: 6-6,5 mm, zwart, gevleugeld
  • Ei: ≈1 mm; volgroeide larve ≈2,3 mm; pop 3-4 mm
  • Gewicht van een gemiddelde werkster: ≈8 mg

Gepubliceerde afmetingen: die van werksters komen van populaties uit India, Borneo en Queensland; die van koninginnen en mannetjes uit de database AntWeb. Het zijn richtwaarden, met variatie afhankelijk van de herkomstpopulatie.

Houden in gevangenschap

Een weversrijk wordt geboren: kolonies van Oecophylla smaragdina (Anthouse)

Video: een weversrijk wordt geboren, kolonies van Oecophylla smaragdina (Anthouse).

Moeilijkheidsgraad: 5/5 – Expert

Het is een soort voor experts, maar niet vanwege de dagelijkse verzorging: ze eet van alles, groeit snel bij warmte en is de meest zichtbare en vermakelijke mier die je thuis kunt hebben. De moeilijkheid zit in vijf punten: ze heeft het hele jaar constante warmte nodig (het broed valt stil onder 22-24 °C); haar fase als losse koningin of minimale kolonie is zeer delicaat; ze is agressief en bijt terwijl ze zuur sproeit; haar grip maakt ontsnappingen tot probleem nummer één, omdat de gebruikelijke barrières niet betrouwbaar zijn; en haar gebrek aan hygiëne in het nest vraagt om voortdurende ventilatie en schoonmaak. Daar komt bij dat het een tropische kolonie is met een potentieel enorme groei: bij goed beheer kan een kolonie van 20 werksters binnen drie maanden boven de 300 uitkomen en binnen een jaar de 2.000 naderen.

En toch raden we haar van harte aan. Weinig soorten bieden in gevangenschap zoveel plezier: zien hoe een ketting werksters een blad ombuigt, hoe ze het nest dichtnaaien met de larven in hun kaken, hoe ze in het zicht jagen of hoe ze een hangende ketting vormen om een tak te bereiken, is een ervaring die geen enkele andere mier in de hobby je geeft. Bij Antomas raden we haar aan voor houders met ervaring met tropische soorten die temperatuur, ventilatie en ruimte kunnen garanderen; in ruil daarvoor is ze waarschijnlijk de leukste soort uit ons assortiment.

Aanbevolen parameters

  • Temperatuur: overdag 26-29 °C in de broedzone; 's nachts mag het zakken tot 24-25 °C.
  • Warm punt: 30-32 °C, plaatselijk (lamp of mat aan één kant), zodat de kolonie zelf kiest waar ze het broed legt.
  • Minimum: nooit langdurig onder 22 °C. Drempel voor larvale ontwikkeling ≈17 °C.
  • Luchtvochtigheid: 60-75%, altijd met veel ventilatie en zonder condens op het glas.
  • Nest: droog. Noch de buis noch het bladnest mag nat worden; het vocht zit in de lucht en in het drinkwater.
  • Ventilatie: onmisbaar (gaasdeksel, roosters in de zijwanden; in grote terraria een kleine ventilator met tijdschakelaar).
  • Licht: 10-12 uur licht per dag; het is een dagactieve mier die niet bang is voor licht.
  • Diapauze: nee. Ook in de winter moet de warmte blijven.

Hier is voorzichtigheid op zijn plaats. Commerciële verzorgingsgidsen geven de ene keer een nestvochtigheid van 50-70% en de andere keer van 70-90%; in de ervaring van Antomas gaat het erom dat de lucht vochtig en geventileerd is en dat het nest zelf droog is. De mieren regelen zelf de vochtigheid in het bladnest, en in droge reageerbuizen gedijen de kolonies zonder problemen.

De opstelling: geventileerd terrarium of droge buizen

Wat we bij Antomas aanraden. De weversmier doet het bijzonder goed in droge reageerbuizen in een ruim en zeer goed geventileerd foerageergebied. Het is de meest hygiënische opstelling en die waarmee de meeste kolonies goed opgroeien, ook al verlies je het spektakel van de bladnesten. Verschillende Europese houders met langlevende kolonies zijn tot dezelfde conclusie gekomen: hun kolonies kozen de droge buis boven de buis met water of het blad, en de poppen overleefden beter in de buis dan in het bladnest. Weversmieren weven met wat ze hebben: in de buis plakken ze aarde, zand, vezels of aluminiumfolie op de wanden en sluiten ze de ingang af met zijde.

Het natuurlijk ingerichte terrarium is de spectaculaire versie: een hoog terrarium (minimaal 40-60 cm; hoe hoger, hoe beter) met levende planten met grote, buigzame bladeren, waar ze in het zicht bladeren zullen ombuigen en nesten zullen weven. De planten die volgens houders het best worden geaccepteerd, zijn Pachira aquatica, Ficus benjamina, citrus (calamondin), koffieplant, hibiscus en Schefflera. Twee regels waarover niet te onderhandelen valt: de plant moet vrij zijn van pesticiden en mest (van een biologische kwekerij of een jaar onbehandeld thuis; verschillende kolonies zijn gestorven door een behandelde plant of door bemesting met koffiedik), en het terrarium moet zeer goed geventileerd zijn (gaas in het deksel, roosters in de zijkanten), omdat planten 's nachts zuurstof verbruiken en zich in een gesloten ruimte condens, schimmel en het mierenzuur van de mieren zelf ophopen. Kunstplanten worden soms geaccepteerd, maar de meeste kolonies negeren ze en eindigen in een buis.

Voor deze soort raden we geen enkel conventioneel formicarium van gips, ytong of acryl aan: meestal gebruiken ze het niet. Wat ze nodig hebben, is hoogte, structuren om in te klimmen en een droge, donkere plek om zich terug te trekken (buis of potje met ventilatiegaatjes).

Hygiëne: ze zijn erg vies. Weversmieren slepen prooien het nest in en laten ze daar vaak liggen; in een bladnest of in een gesloten buis beschimmelt een dood insect binnen twee dagen, en de schimmel, bacteriën en mijten die op die resten groeien, kunnen het broed en de koningin fataal worden. Daarom hameren we bij Antomas op droge nesten en royale ventilatie, en raden we aan voerresten elke 24-48 uur uit het foerageergebied weg te halen. Een substraat met springstaarten of dwergpissebedden in het terrarium helpt om het schoon te houden.

Kolonie­stichting

De natuurlijke kolonie­stichting is claustraal: de koningin sluit zich op in een blad en brengt haar eerste werksters groot met haar reserves. In gevangenschap is de fase van de losse koningin de meest delicate van het hele kweekproces: door de stress van het transport eten veel koninginnen hun eieren op, gesloten buizen zonder lucht doden ze en koninginnen zonder werksters hebben een zeer lage overlevingskans. Daarom verkopen we bij Antomas kolonies die al op gang zijn, met een bevruchte koningin, werksters en broed: met werksters komt de kolonie vanzelf op gang.

Begin je toch met een losse koningin of een minimale kolonie: een grote reageerbuis (25 × 150 mm) met waterreservoir, een niet te dichte wattenprop zodat ze kan drinken, wat ventilatie, 27-29 °C, duisternis en absolute rust in de eerste dagen. Bied vanaf de eerste week een druppel honing aan en kleine, pas gedode prooien (Drosophila, minikrekels) zodra de larven verschijnen. De eerste werksters zijn klein, voedsters van het minortype; de majors komen met de volgende generaties. In de natuur stichten de koninginnen in groep en produceren kolonies met meerdere koninginnen drie keer zoveel werksters; in gevangenschap kunnen koninginnen die samen zijn aangekomen bij elkaar blijven, maar je mag nooit koninginnen van verschillende kolonies samenvoegen.

Richttijden: van bruidsvlucht tot eerste werkster duurt het zo'n 7-8 weken; bij 28-30 °C is de ontwikkeling van ei tot volwassen dier in ongeveer 4-5 weken voltooid (gegevens van houders; er is geen wetenschappelijke meting voor de soort). De koningin legt onregelmatig, met lange pauzes; zolang er geen larven zijn, kan de kolonie niet weven.

Weeskolonies: adoptie van koninginnen

Als de koningin sterft, is de kolonie niet verloren. In de ervaring van Antomas accepteren weeskolonies van O. smaragdina vrij goed een nieuwe koningin, en ze kunnen zelfs opgaan in een andere, al gevestigde kolonie. Dat past bij wat er over de soort bekend is: in de natuur stichten koninginnen in groep en in Noord-Australië leven meerdere koninginnen samen in één volwassen kolonie, dus tolerantie voor meer dan één koningin hoort bij haar repertoire. Daarom raden we na het verlies van de koningin aan om een andere kolonie (of een koningin met werksters) aan te schaffen en de adoptie te proberen, die meestal goed afloopt. Het is het omgekeerde van wat er tussen twee gezonde kolonies met koningin gebeurt, die elkaar op leven en dood bevechten: de sleutel is dat de ontvangende kolonie wees is. De adoptie gebeurt door te observeren: je zet de nieuwe koningin (of de nieuwe kolonie) in haar eigen buis naast de opstelling van de weeskolonie en houdt het gedrag in de gaten. Er kan wat strijdlust tussen werksters zijn, die meestal vanzelf afneemt; maar een kolonie die al een tijdje zonder koningin zit, doodt de nieuwe koningin bijna nooit. Er is geen exact percentage, maar in onze ervaring is het slagingspercentage hoog.

Voeding

Koolhydraten. Honingwater of mierennectar altijd beschikbaar, elke 2-3 dagen ververst; af en toe rijp fruit (druif, mango). Belangrijk: bied het in de hoogte aan, op een platform, een tak of een blad. Veel kolonies negeren een drinkbakje op de bodem van het zand en komen direct af op een druppel op een blad.

Eiwitten. Het is een gulzige rover die bijna dagelijks eiwit nodig heeft zolang er larven zijn: Drosophila, minikrekels, vliegen, kleine kakkerlakken (Blatta lateralis), stukjes meelworm en andere veilig gekweekte insecten. Ze accepteren levende of pas gedode prooi veel beter dan gebroeide: ze hebben beweging nodig. De grote werksters ontleden grote prooien in teamverband. Een kolonie van 20-50 werksters eet één kleine prooi per dag; een kolonie van 2.000 meerdere krekels per dag. Haal de resten binnen 24-48 uur weg en, als je levende prooi gebruikt, kweek die dan zelf om mijten en parasieten te vermijden.

Water: schoon water altijd beschikbaar (buis met watten of drinkbakje), los van het honingwater.

Gedrag in gevangenschap

Het is een van de meest actieve en zichtbare soorten in de hobby: ze patrouilleren de hele dag over het zand en de plant, jagen in het zicht, openen satellietnesten en verhuizen vaak, waarbij ze de koningin van de ene plek naar de andere verplaatsen. Ze reageren op beweging op 20-30 cm van het glas, nemen een dreighouding aan met opengesperde kaken en komen in groep naar de ingang als ze trillingen voelen. De groei is snel maar onregelmatig, met legpauzes van weken. Een goed verzorgde kolonie blijft vaak op enkele honderden werksters steken; kolonies van meer dan 2.000 hebben ruimte en een prooiaanvoer nodig die thuis moeilijk vol te houden zijn, en de groei met het voer reguleren is onder houders een geaccepteerde praktijk.

Ontsnappingen en barrières

Hier heeft de biologie het laatste woord: het arolium en de wrijvingsharen waarmee ze tientallen keren hun eigen gewicht kunnen dragen, zorgen ervoor dat de klassieke barrières falen. Verschillende ervaren houders vertellen dat ze «snel» over PTFE (fluon) gingen en over paraffineolie liepen, en een winkel die gespecialiseerd is in weversmieren raadt PTFE en olie zelfs ronduit af.

Bij Antomas raden we talkpoeder aan: een brede band talkpoeder bovenaan de wanden en op de rand van het deksel, regelmatig vernieuwd, want over een laagje aangekoekt poeder of vuil komen ze uiteindelijk toch. Voor open opstellingen (een plant op een schaal, zonder deksel) is de barrière een watergracht van minstens 5 cm breed rond de opstelling, waaraan je een laagje paraffineolie kunt toevoegen; houd die in de gaten, want sommige werksters vallen erin en verdrinken. In gesloten terraria daarnaast een goed sluitend gaasdeksel, en onthoud dat een opening van minder dan 9 cm tussen de plant en het glas of het deksel een potentiële brug is.

Hantering en veiligheid

Ze hebben geen angel, maar ze bijten hard, klampen zich vast aan de huid en buigen hun gaster om de wond met hun afscheidingen te besproeien (undecaan en mierenzuur): het resultaat is een onaangenaam, langdurig branderig gevoel dat gevoelige huid kan irriteren. Bij grote kolonies betekent je hand erin steken tientallen beten tegelijk. Niet met je handen hanteren; gebruik een lang pincet en werk langzaam, want ze zien beweging op afstand. Nooit samen met andere soorten houden of in de buurt ervan: het verlies van kolonies door indringende andere mieren is gedocumenteerd. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Haar onder 22-24 °C houden of zonder warmte in de winter.
  • Een gesloten opstelling zonder ventilatie (afgesloten buis, aquarium zonder gaas): condens, schimmel en ophoping van mierenzuur.
  • Het nest of de buis nat maken; het vocht hoort in de lucht.
  • Planten met pesticiden of mest; koffiedik als meststof.
  • Prooiresten langer dan 48 uur laten liggen.
  • Alleen op PTFE of olie als barrière vertrouwen.
  • Tijdens de kolonie­stichting vaak naar de koningin kijken of haar verplaatsen; vervoeren in zakjes.
  • Koninginnen van verschillende kolonies samenvoegen of ze met andere soorten samen laten leven.
  • Kleine verblijven zoals een faunabox: ze ontsnappen meteen en hebben geen hoogte om te weven.

Wat je ontvangt

Kolonies die al op gang zijn, met bevruchte koningin, werksters en broed, afhankelijk van de optie die op dat moment beschikbaar is. We verzenden naar Spanje en door heel Europa, met thermische verpakking als dat nodig is; garantie op levende aankomst.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is opgesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over de soort en de ervaring van Antomas en Europese houders. Belangrijkste referenties:

  1. Crozier, R.H., Newey, P.S., Schlüns, E.A. & Robson, S.K.A. (2010). A masterpiece of evolution – Oecophylla weaver ants. Myrmecological News 13: 57–71.
  2. Hölldobler, B. & Wilson, E.O. (1977). Weaver ants. Scientific American 237(6): 146–154. doi:10.1038/scientificamerican1277-146
  3. Hölldobler, B. & Wilson, E.O. (1983). The evolution of communal nest-weaving in ants. American Scientist 71: 490–499.
  4. Hölldobler, B. (1983). Territorial behavior in the green tree ant (Oecophylla smaragdina). Biotropica 15: 241–250. doi:10.2307/2387648
  5. Bochynek, T. & Robson, S.K.A. (2014). Pulling chain formation in the nest-weaving ant Oecophylla smaragdina. PLoS ONE 9(4): e95112. doi:10.1371/journal.pone.0095112
  6. Stewardson, M., Carlesso, D., Labonte, D. & Reid, C.R. (2025). Superefficient teamwork in weaver ants. Current Biology 35: 4270–4275. doi:10.1016/j.cub.2025.07.038
  7. Carlesso, D., McNab, J.M., Lustri, C.J., Garnier, S. & Reid, C.R. (2023). A simple mechanism for collective decision-making in the absence of payoff information. PNAS 120(29): e2216217120. doi:10.1073/pnas.2216217120
  8. Federle, W., Brainerd, E.L., McMahon, T.A. & Hölldobler, B. (2001). Biomechanics of the movable pretarsal adhesive organ in ants and bees. PNAS 98(11): 6215–6220. doi:10.1073/pnas.111139298
  9. Ogawa, Y., Jones, L., Ryan, L.A., Robson, S.K.A., Hart, N.S. & Narendra, A. (2023). Physiological properties of the visual system in the Green Weaver ant, Oecophylla smaragdina. Journal of Comparative Physiology A 209: 489–498. doi:10.1007/s00359-023-01629-7
  10. Peng, R.K., Christian, K. & Gibb, K. (1998). How many queens are there in mature colonies of the green ant, Oecophylla smaragdina? Australian Journal of Entomology 37: 249–253. doi:10.1111/j.1440-6055.1998.tb01579.x
  11. Offenberg, J., Peng, R. & Nielsen, M.G. (2012). Development rate and brood production in haplo- and pleometrotic colonies of Oecophylla smaragdina. Insectes Sociaux 59: 307–311. doi:10.1007/s00040-012-0221-2
  12. Lokkers, C. (1990). Colony dynamics of the green tree ant (Oecophylla smaragdina) in a seasonal tropical climate. PhD thesis, James Cook University. researchonline.jcu.edu.au/24114
  13. Van Mele, P. (2008). A historical review of research on the weaver ant Oecophylla in biological control. Agricultural and Forest Entomology 10: 13–22. doi:10.1111/j.1461-9563.2007.00350.x
Moeilijkheidsgraad
Gevorderd
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...