Camponotus balzani: reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus balzani: reina y obreras – foto real de Antomas

Camponotus balzani

Laatste items in voorraad
€ 249,99
Inclusief belasting

Ze woont in een boom. Camponotus balzani is de houtmier uit de regenwouden van Zuid-Amerika die de holle stengels van Cecropia, de grote mierenboom van de Amazone, omvormt tot een wolkenkrabber vol kamers, waar ze werksters van alle maten grootbrengt, van wendbare minors tot majors met een grote kop. Ze deelt haar boom met de felle Azteca, maar zelf houdt ze van rust: ze vlucht liever dan dat ze aanvalt. En ze heeft een eer waarop weinig mieren kunnen bogen: een ‘zombiemier’-schimmel, Ophiocordyceps camponoti-balzani, draagt haar naam. Een tropisch juweel, vrijwel onbekend in de hobby, voor mierenhouders die iets unieks willen. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Neotropische Camponotus uit het ondergeslacht Tanaemyrmex die in de holle stengels van Cecropia leeft, de grote mierenboom van de Amazone. Polymorf, rustig en schuw, en typegastheer van de schimmel van de «zombiemier» Ophiocordyceps camponoti-balzani. Kolonies met koningin, monogyn. Qbik Wild Duo P 2C (gips) met matig vocht en een drogere kant, 24-28 °C het hele jaar, suiker altijd in een drinkbakje en veel eiwit. Geen diapauze: hooguit een zachte rustperiode op 22-24 °C. Klimt heel goed: ontsnappingsbarrière van PTFE. Zonder angel.

Camponotus balzani Emery, 1894 is een reuzenmier uit de vochtige regenwouden van Zuid-Amerika met een gewoonte die ongebruikelijk is in haar geslacht: in plaats van hout uit te knagen of in de bodem te nestelen, vestigt ze zich in een levende boom. Haar favoriete huis zijn de holle stengels van Cecropia, ook bekend als yarumo, guarumo of embaúba, een van de beroemdste bomen uit de tropische ecologie vanwege zijn verbond met mieren. Daar deelt ze de buurt, en soms concurreert ze, met de agressieve Azteca-mieren, de klassieke eigenaars van deze bomen.

Het is een soort die in de hobby heel weinig bekend is. Ze heeft geen Nederlandse naam, er zijn geen gepubliceerde kweekdagboeken, en bijna alles wat er over haar bekend is, komt uit veldstudies naar de mieren van Cecropia en uit een mycologische vondst die haar in 2011 beroemd maakte: een «zombie»-schimmel die juist op basis van haar werksters werd beschreven. In deze verzorgingsgids scheiden we steeds wat er over C. balzani is gedocumenteerd, wat er bekend is van haar geslacht en van de Cecropia-mieren, en wat we bij Antomas aanraden om haar te houden.

Biologie

Opgedragen aan een reizende natuuronderzoeker

De Italiaanse myrmecoloog Carlo Emery beschreef haar in 1894, met materiaal uit Bolivia, haar typelocatie. De soortnaam eert Luigi Balzan, de Italiaanse natuuronderzoeker die eind 19e eeuw door Bolivia en Paraguay reisde en wiens insectencollecties Emery bestudeerde. Sindsdien is haar plaats binnen het enorme geslacht Camponotus meerdere keren veranderd:

  • In 1896 plaatste Emery haar zelf in de C. maculatus-groep, die van onze bekende Afrikaanse C. maculatus.
  • In 1914 verplaatste Auguste Forel haar naar het ondergeslacht Myrmothrix, en Emery hield haar daar in 1920.
  • Nu wordt Myrmothrix als synoniem van Tanaemyrmex beschouwd, en de geldende combinatie is Camponotus (Tanaemyrmex) balzani.

Ze heeft geen synoniemen of ondersoorten. Wel is Tanaemyrmex eerder een gemaksondergeslacht dan een natuurlijke groep: de herindeling van de formicinen uit 2016 liet zien dat een groot deel van de klassieke ondergeslachten van Camponotus grondig moet worden herzien.

Van de Amazone tot het Atlantisch Woud

C. balzani is een mier van de tropische laaglanden van Zuid-Amerika. Er zijn vondsten uit Bolivia, Brazilië, Colombia, Ecuador, Peru, Venezuela, Frans-Guyana, Paraguay en het noorden van Argentinië, van bijna de evenaar tot zo'n 24° zuiderbreedte. Ze is bestudeerd in het centrale Amazonegebied, in het zuidoosten van Peru en in de Atlantische bossen in het zuidoosten van Brazilië, drie van de mierenrijkste ecosystemen ter wereld.

Het klimaat in het grootste deel van haar gebied is equatoriaal: gemiddeld 26-29 °C het hele jaar, minima die zelden onder zo'n 23 °C zakken, maxima van 31-34 °C en een relatieve luchtvochtigheid van 75-86%. Er zijn geen temperatuurseizoenen, maar een regenseizoen en een iets droger seizoen, en de dag duurt het hele jaar bijna 12 uur. Alleen in het uiterste zuiden van haar verspreiding, in de Atlantische bossen in het binnenland, zijn de winters wat koeler. Daar houden we rekening mee als we het over temperatuur en diapauze hebben.

Wonen in een boom

Cecropia's zijn snelgroeiende pioniersbomen, de eerste die open plekken in het regenwoud innemen. Hun stengels zijn hol en verdeeld in kamers, de internodiën, die wel speciaal gemaakt lijken om mieren te huisvesten. Op de etiketten van de exemplaren van C. balzani in wetenschappelijke collecties staat steeds weer dezelfde aantekening: «nest in Cecropia». Ze is een van de weinige Camponotus die geregeld in deze bomen nestelen.

De kolonie bewoont meerdere internodiën van de stengel, die met elkaar verbonden zijn, als een verticaal flatgebouw. Het is een heel bijzonder nest: smal en langgerekt, met gladde wanden, beschermd tegen regen en rovers, en met een vochtig maar nooit doorweekt klimaat, omdat er geen water in de stengel komt. Een enkel collectie-etiket noemt ook andere plekken, zoals de voet van een dode palmstam, dus ze is niet voor de volle honderd procent afhankelijk van Cecropia. Maar de holle stengel is haar handtekening, en de beste aanwijzing om een goed formicarium voor haar in te richten (zie «Nest: een holle stengel in huis»).

Het rustige alternatief voor Azteca

De meeste Cecropia's behoren toe aan de Azteca-mieren, gespecialiseerde partners van de boom: ze verdedigen hem fel tegen planteneters en lianen in ruil voor onderdak en voedsel. C. balzani is een ander soort bewoner. In een studie in het centrale Amazonegebied naar Cecropia purpurascens was 64% van de 50 onderzochte bomen bezet door vier mierensoorten, en de twee meest voorkomende waren Azteca alfari, in 16 bomen, en C. balzani, in 14. De bomen van de ene en de andere soort verschilden niet in hoogte of in volume van de internodiën: C. balzani neemt geen genoegen met de restjes, maar bezet bomen van hetzelfde type als die van haar grote concurrent.

Het verschil zit in het karakter. In het werk waarin haar naaste verwant, C. reburrus, werd beschreven, staat dat de twee soorten zich in de stengels hetzelfde gedragen: bij een verstoring vluchten ze in plaats van aan te vallen. Heel anders dan de Azteca, die massaal naar buiten komen om elke indringer te bijten. Daarom beschouwen specialisten in Cecropia-mieren haar als een «recente en secundaire» partner van de boom: ze gebruikt hem als huis, maar heeft niet het verdedigingspact dat de Azteca met hem hebben.

Koninginnen die de open plekken in het regenwoud opzoeken

Hoe kiest een koningin van C. balzani haar boom? In de jaren 1990 plantten Douglas Yu en Diane Davidson in het zuidoosten van Peru zaailingen van verschillende Cecropia-soorten, langs rivieroevers en op kleine open plekken in het bos, en keken welke stichtende koninginnen ze koloniseerden. De resultaten voor C. balzani waren heel duidelijk:

  • Haar koninginnen kwamen vaker dan verwacht voor op open plekken in het bos, waar het hun ook beter verging.
  • Ze waren generalisten: ze accepteerden bijna alle Cecropia-soorten, en waren alleen schaars op de soort met zeer kleine internodiën, waar ze niet in passen.

Die voorkeur past bij wat er over Cecropia-mieren in het algemeen bekend is: het soort licht, van open plek of van ondergroei, beïnvloedt welke mieren de boom bezetten en hoe het hun vergaat. Om binnen te komen gebruiken de stichtende koninginnen van Cecropia-mieren het prostoma, een kleine, dunne, vezelloze zone in de wand van het internodium die werkt als een kant-en-klare deur: de koningin boort er een gat in, sluit zich op en dicht het gat van binnenuit. Vanaf dat moment verloopt de koloniestichting als bij een klassieke Camponotus.

Een boom die te eten geeft

Cecropia's bieden niet alleen onderdak, maar ook voedsel. Aan de voet van elk blad hebben ze haarkussentjes, de trichilia, waaruit onophoudelijk piepkleine, witte en voedzame Müllerse lichaampjes groeien. Een studie die in 1971 in Science verscheen, ontdekte dat hun cellen glycogeen opslaan, de typische reservesuiker van dieren, iets uitzonderlijks bij een plant: de boom maakt letterlijk «dierlijk» voedsel voor zijn mieren. Naast glycogeen bevatten ze vetten en eiwitten.

In de internodiën waar C. balzani en C. reburrus leven, zijn Müllerse lichaampjes en schildluizen gevonden, kleine halfvleugeligen die van binnenuit de stengel sap uit de boom zuigen en honingdauw uitscheiden. Het is zeer waarschijnlijk dat C. balzani, net als andere Cecropia-mieren, die honingdauw benut, al is het houden van schildluizen alleen rechtstreeks beschreven bij haar verwant. Voor het houden is de boodschap eenvoudig: ruim suiker en gevarieerd eiwit (zie «Voeding»).

De mier die haar naam geeft aan een zombieschimmel

In 2011 publiceerde een team van mycologen en biologen onder leiding van Harry Evans en David Hughes een ontdekking die de wereld rondging. De beroemde schimmel van de «zombiemier», Ophiocordyceps unilateralis, bleek geen enkele soort te zijn, maar een groep soorten, elk gespecialiseerd in een andere gastheermier. In de Atlantische bossen van Minas Gerais, in Brazilië, beschreven ze vier nieuwe soorten, en een daarvan werd vernoemd naar haar slachtoffer: Ophiocordyceps camponoti-balzani, beschreven op basis van werksters van C. balzani, haar typegastheer.

De levenscyclus van deze schimmels is een horrorfilm waardig. Een spore valt op een foeragerende werkster, dringt door haar cuticula en de schimmel groeit in haar lichaam. Aan het eind van de infectie laat de mier haar normale gedrag los, klimt naar een blootgestelde plek in de vegetatie, klemt zich vast met haar kaken en sterft daar, vastgeklemd in de zogeheten «doodsbeet». Dan groeit de schimmel uit het lijk en laat van bovenaf zijn sporen vallen op het pad van haar nestgenoten. Bij O. camponoti-balzani bedekt de schimmel de gewrichten van de poten en de antennes met kussentjes van chocoladebruin mycelium, en zijn vruchtbare deel rijpt tot een donkerbruin dat bijna zwart is.

Wat is er bekend over de manipulatie? De meest gedetailleerde studies werden in Thailand gedaan met een andere Camponotus, C. leonardi, en de resultaten zijn verbluffend:

  • Een exacte plek. De geïnfecteerde mieren stierven terwijl ze in de onderkant van bladeren beten, vooral in een nerf, op zo'n 25 cm boven de grond, een heel specifieke hoogte en microklimaat, de beste om de schimmel te laten groeien en zijn sporen te laten vrijkomen. Lijken die de onderzoekers hoger of lager legden, leverden de schimmel een slechter resultaat op.
  • Een exact uur. De beten vonden gesynchroniseerd plaats, rond de zonnemiddag.
  • Geblokkeerde kaken. De schimmel beschadigt de kaakspieren, die samengetrokken blijven: de mier kan niet meer loslaten.

Het is hetzelfde type schimmel dat onze C. castaneus in de bossen van Noord-Amerika parasiteert. En een geruststelling: deze schimmels zijn afhankelijk van het bladafval, het vocht en de sporen die in het regenwoud van bovenaf vallen. Ze treffen geen kolonies in gevangenschap en geen mensen.

Trouwe partner van het ongerepte regenwoud

Bij Manaus, in het centrale Amazonegebied, loopt een van de langste ecologische experimenten ter wereld: het Biological Dynamics of Forest Fragments Project, waar al decennia wordt onderzocht wat er met het regenwoud gebeurt als het in bosrestanten wordt opgeknipt. In 2012 verscheen daar een analyse van de netwerken van samenwerking tussen mieren en planten met domatia, holtes die planten aan mieren aanbieden. C. balzani dook op in het aaneengesloten bos, geassocieerd met één enkele plantensoort, en ontbrak in de fragmenten. Het netwerk als geheel bleek vrij bestand tegen versnippering, maar sommige soorten, zoals deze, werden alleen in ongerept regenwoud gevonden.

Werksters in alle maten

C. balzani is polymorf: ze heeft minors en goed ontwikkelde majors, met een grotere kop die naar voren toe smaller wordt. Juist dat onderscheidt haar van haar naaste verwant, C. reburrus, die in 2012 uit Ecuador werd beschreven en die, voor zover bekend, geen majors heeft, iets heel zeldzaams bij een Camponotus. DNA-barcodes plaatsen de twee soorten bij elkaar, en beide leven in Cecropia. C. reburrus is in al haar kasten kleiner, heeft weinig rechtopstaande haren op de zijkanten van de kop en gele banden op de gaster; C. balzani heeft veel rechtopstaande haren en een egaal lichtbruine gaster.

In de natuur hebben de kolonies één koningin, zoals gebruikelijk bij Camponotus van haar type, en hun koloniestichting is claustraal: de koningin sluit zich op in het internodium en brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan, op de reserves van haar lichaam. De grootte van volwassen kolonies is niet onderzocht. Thuis zie je de typische taakverdeling van het geslacht: de minors foerageren en de majors blijven meer in het nest.

Mierenzuur: wapen en ontsmettingsmiddel

Zoals alle formicinen heeft C. balzani geen angel. Haar chemische verdediging is mierenzuur, dat ze uitstoot via de acidopore, een mondstukje aan het puntje van de gaster. En ze gebruikt het niet alleen als wapen: in 2020 werd aangetoond dat formicinen tijdens het poetsen hun eigen gif inslikken, wat de krop zeer zuur houdt, de «sociale maag» waarin ze het voedsel bewaren dat ze delen, en de microben afremt die met dat voedsel binnenkomen.

Grootte en morfologie

Middelgrote tot grote Camponotus, polymorf en zonder angel. Over haar morfologie is weinig gepubliceerd: het meest gedetailleerd is de vergelijking met C. reburrus van Mackay en Barriga (2012).

  • Kleur. Middenbruin tot lichtbruin. De minors hebben een egaal lichtbruine gaster; bij de majors en de koninginnen zijn de banden op de gaster, als ze er al zijn, alleen bleekbruin, nooit geel zoals bij C. reburrus.
  • Beharing. De minors hebben veel rechtopstaande haren op de zijkanten van de kop, een goed kenmerk om haar te onderscheiden van C. reburrus, die er heel weinig heeft.
  • Minors. Gemiddeld iets groter dan die van C. reburrus, al overlappen de maatbereiken van de twee soorten sterk.
  • Majors. Goed ontwikkeld, met een grote kop waarvan de zijkanten naar voren smaller worden, en een kiel op de clypeus, de plaat boven de kaken.
  • Koningin. Veel groter dan die van C. reburrus, met meer dan 1 cm totale lengte en een bruine gaster, hooguit met bleke tekeningen.
  • Mannetje. Bleek middenbruin en meer dan 5 mm lang.
  • Gaster. Eindigt in de acidopore, waarlangs ze het mierenzuur uitstoot.

C. balzani is een mier met een verticaal leven: ze brengt haar bestaan door met op en neer lopen langs stengels en stammen. Dat merk je meteen in het formicarium, waar ze zonder enige moeite tegen de wanden opklimt (zie «Ontsnappingen en barrières»).

Afmetingen bij benadering

  • Koningin: meer dan 10 mm totale lengte
  • Mannetje: meer dan 5 mm totale lengte
  • Minors en majors: geen gepubliceerde afmetingen die we hebben kunnen raadplegen; de majors zijn duidelijk groter dan de minors

De afmetingen van de koningin en het mannetje komen van Mackay en Barriga (2012), die ze vergelijken met die van C. reburrus, waarvan de koningin geen 7 mm haalt en het mannetje rond de 4,7 mm zit. Van de werksters geven we geen getallen: we hebben geen gepubliceerde afmetingen gevonden.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Bij Antomas delen we haar in als Gevorderd. Het is geen kwetsbare soort: ze eet van alles, is rustig en heeft geen extreme omstandigheden nodig. Maar ze heeft haar eigenaardigheden:

  • Ze is echt tropisch. Ze komt uit een klimaat zonder winter, met 24-28 °C het hele jaar, en verdraagt geen langdurige kou. Thuis heeft ze ook in onze winter stabiele warmte nodig.
  • Ze heeft een heel bijzonder nest. In de natuur leeft ze in smalle, langgerekte kamers in een stengel, met matig vocht: niet het droge nest van de Camponotus uit open bos en ook geen doorweekt nest.
  • Ze is heel weinig bekend. Er zijn geen gepubliceerde kweekdagboeken, en bijna alles wat we weten komt uit haar biologie in de natuur en uit de ervaring met andere tropische Camponotus.
  • Ze klimt heel goed. Het is een boombewonende mier: de ontsnappingsbarrière is vanaf de eerste dag onmisbaar.

En ze is het zeer de moeite waard. Het is een mier van de Amazonische Cecropia's, met werksters in alle maten, een rustig karakter en een schimmel die haar naam draagt. Bovendien verkopen we haar als kolonies met koningin, al op gang, met werksters en broed: zo sla je de kwetsbaarste fase over, de stichting.

Aanbevolen waarden

  • Nesttemperatuur: 24-28 °C het hele jaar. Dat is de temperatuur van haar regenwoud, waar de maandgemiddelden van 26 tot 29 °C lopen en de minima nauwelijks onder 23 °C zakken.
  • Foerageergebied: mag aan één kant wat warmer zijn, tot 30-32 °C, zodat de kolonie kan kiezen. Nooit sterke warmte in het nest.
  • Vochtigheid: matig, met een gradiënt: een deel van het nest vochtig en een ander deel droger. Het foerageergebied droog.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: het nestgedeelte donker en het foerageergebied met licht, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: nee (zie «Geen diapauze: een klimaat zonder winter»).

Nest: een holle stengel in huis

In de natuur leeft C. balzani in de internodiën van Cecropia: langgerekte kamers met gladde wanden, met een vochtig en stabiel klimaat maar zonder vrij water. Het ideale formicarium voor haar probeert die drie dingen na te bootsen: knusse kamers, matig vocht en stabiliteit. Omdat ze uit een regenwoud komt met een luchtvochtigheid van 75-86%, is een nest dat wat vocht vasthoudt aan te raden; en omdat er in de stengel nooit stilstaand water is, mag dat nest niet helemaal nat zijn.

Daarom raden we bij Antomas de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan, van gips, die het vocht goed vasthoudt. Voor een kolonie zoals de onze, al met werksters, de Qbik Wild Duo P 2C, met twee kamers: bevochtig er maar één en laat de andere droger, dan kiest de kolonie zelf waar ze het broed legt.

Breid uit als het nest te klein wordt: het signaal is veel werksters die stil in het foerageergebied zitten, zonder plek binnen. Wees niet te vroeg: in een te groot nest worden de overtollige kamers vuilnisbelten. Maak de opstelling zo af:

  • Ontsnappingsbarrière van PTFE (Fluon) boven aan de wanden van het foerageergebied en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
  • Droog foerageergebied, met wat substraat, een takje of stuk schors om in te klimmen en, als je een mooi detail wilt, een stukje hol riet of kurk met gangen: een stengelmier vindt het heerlijk om die te verkennen. Niets wat als brug naar de barrière kan dienen.
  • Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit in watten (zie «Voeding»).
  • Zachte warmte aan één kant van het nest (verwarmingskabel of -mat), ver van het drinkbakje en altijd met thermostaat, zodat er een gradiënt ontstaat.

Houd het vocht de eerste weken in de gaten: zie je condens op het glas of schimmel, bevochtig dan minder; kruipt de kolonie altijd bij de vochtige zone samen en ziet het gips er droog uit, voeg dan wat meer water toe. Met een paar dagen observeren vind je het juiste punt.

Aankomst en verhuizing

Laat je kolonie na ontvangst een paar uur rusten op een rustige, donkere plek, op 24-26 °C, en controleer of ze water heeft. Als het tijd is om haar naar het formicarium te verhuizen, doen we dat bij Antomas door over te storten: we openen de houder in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en storten de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij we achterblijvers helpen met een zacht penseel. Drie tips:

  • Bereid alles van tevoren voor: het formicarium opgebouwd, de PTFE-barrière aangebracht en droog, de waterbuis op haar plaats en de nestkamer op vochtigheid.
  • Werk boven een dienblad, want ze klimmen meteen langs de houder, het gereedschap en je handen omhoog.
  • Rustig aan: na het overstorten rapen de werksters het broed op en brengen het naar het nest. Houd het nestgedeelte donker en binnen een paar uur zijn ze geïnstalleerd.

Moet je ze ooit naar een ander formicarium verhuizen, gebruik dan dezelfde methode.

Stichting en groei

Bij Antomas verkopen we C. balzani als kolonies met koningin, al gevestigd, met werksters en broed. De kwetsbaarste fase, de stichting, is dus al voorbij. Toch is het goed om te weten hoe een kolonie begint: de koloniestichting is claustraal. Na de bruidsvlucht werpt de bevruchte koningin haar vleugels af, zoekt een gesloten holte, in de natuur een internodium van Cecropia, sluit zich op en brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, op de reserves van haar lichaam en haar vliegspieren. De eerste werksters zijn klein, en de maat neemt met elke generatie toe.

Hoe snel groeit ze? Niemand heeft het bij deze soort gemeten. Bij tropische Camponotus duurt de ontwikkeling van ei tot werkster meestal zo'n 6-10 weken, afhankelijk van de temperatuur, en de majors verschijnen als de kolonie groot genoeg is.

Er zijn twee sleutels voor een goede groei: stabiele warmte, zonder onder het bereik van 24-28 °C te zakken, en ruim eiwit. Bij een regenwoudmier doodt kou niet in één klap, maar remt ze het broed af: daarom is een warm, stabiel nest beter dan een nest op kamertemperatuur in de winter.

Voeding

Suikerhoudende vloeistoffen, altijd beschikbaar. In de natuur leeft ze omringd door suiker: honingdauw van halfvleugeligen, nectar en het glycogeen van de Müllerse lichaampjes. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en 1-2 keer per week een andere suikeroplossing of nectar. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd aan in een drinkbakje en nooit in watten, want watten gaan schimmelen en bederven de vloeistof meteen. Gebruik een gewoon of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en ververs het voordat het gaat gisten: bij de warmte die deze soort nodig heeft, gist het sneller.

Eiwit: hoe meer, hoe beter. Het is de motor van haar groei, en het is de filosofie van Antomas: als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, kun je beter overvoeren, want de kolonie begrijpt dat ze meer middelen heeft en groeit sneller en groter. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel: overgebleven voedsel gaat rotten en brengt schimmel en mijten, vooral in een warm en wat vochtig nest zoals het hare. Wissel van week tot week van insectensoort, zodat ze niet steeds hetzelfde eten:

De Müllerse lichaampjes van Cecropia zijn rijk aan glycogeen, vetten en eiwitten. Om die bijdrage af en toe na te bootsen, stellen we bij Antomas voor een snufje gekookt eigeel of een andere voedzame pap te geven, in kleine hoeveelheid en met de resten de volgende dag weggehaald. Het is een aanvulling, geen vervanging van de insecten.

Een trucje voor een schuwe mier: zie je dat ze overdag nauwelijks naar buiten komen, geef het eiwit dan laat in de middag en haal de resten 's ochtends weg. Veel Camponotus komen los als het licht afneemt.

Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied. Bij de warmte die ze nodig heeft, verdampt het sneller: controleer het vaak.

Geen diapauze: een klimaat zonder winter

C. balzani houdt geen diapauze. In bijna haar hele gebied bestaat er geen koud seizoen: in de Amazone veranderen de maandgemiddelden nauwelijks door het jaar heen en het enige seizoen is het regenseizoen. Haar kolonie heeft het hele jaar warmte, voedsel en water nodig, ook in onze winter.

  • Warmte het hele jaar: 24-28 °C in het nest. In de winter met een warmtebron met thermostaat.
  • Een zachte, optionele rustperiode: als je wilt, kun je het nest in onze winter een of twee maanden wat koeler houden, op 22-24 °C. Dat komt het dichtst bij de iets koelere winter in het uiterste zuiden van haar verspreiding, en het is helemaal niet nodig.
  • Nooit langdurig onder 20 °C: de activiteit valt terug en het broed stopt.
  • Tijdens die rustperiode, als je die houdt, blijf je water, suiker en wat eiwit aanbieden.

Gedrag in gevangenschap

Schuw en rustig. Dat is haar meest kenmerkende eigenschap. In de natuur vluchten haar werksters bij een verstoring van de stengel in plaats van aan te vallen, en in het formicarium gebeurt hetzelfde: als iets ze laat schrikken, trekken ze zich terug in het nest en nemen ze het broed mee. Het is geen mier die massaal naar buiten komt om te bijten, zoals de Azteca met wie ze de boom deelt.

Actiever bij weinig licht. Zoals veel Camponotus zie je waarschijnlijk meer beweging in de avond en 's nachts, en minder rond het middaguur. Dat betekent niet dat het slecht gaat met de kolonie.

Observeer zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en ervan te leren, niet om ze verstopt te houden. Het is genoeg om ze hun donkere zone in het nest te laten en het foerageergebied met licht, en ze voorzichtig te observeren, met zo weinig mogelijk ingrijpen en stress. Na verloop van tijd wennen ze aan je aanwezigheid, zelfs een zo voorzichtige soort als deze.

Alarmsignalen:

  • Broed dat stilvalt of verdwijnt: bijna altijd een tekort aan warmte of aan eiwit.
  • Kolonie die dicht opeengepakt en bijna roerloos zit: controleer de temperatuur; die zit waarschijnlijk onder 22 °C.
  • Condens op de wanden of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
  • Werksters die altijd bij de waterbuis samenkruipen: het nest is te droog.
  • Veel werksters stil in het foerageergebied, zonder plek binnen: tijd om uit te breiden.

Ontsnappingen en barrières

C. balzani is een boombewonende mier en klimt zonder enige moeite tegen glas en plastic op. Vanaf de eerste dag:

  • PTFE-barrière (Fluon) boven aan de wanden van het foerageergebied, dun en doorlopend. Dat is de veiligste voor soorten die goed klimmen. Vernieuw haar als je ziet dat ze slijt of stof verzamelt.
  • Paraffineolie als versterking, als je dat liever hebt, in een dunne strook boven de PTFE.
  • Goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
  • Geen kieren: controleer de aansluitingen, de doppen en de slangen.
  • Niets wat als brug kan dienen: geen takken of schors vlak bij de barrière.
  • Voorzichtig bij het openen: open niet verder dan nodig, werk rustig en sluit af als je klaar bent.

Met een goed aangebrachte barrière en alles goed afgesloten geeft ze geen problemen.

Hantering en veiligheid

Ze steekt niet: ze heeft geen angel. Het is een schuwe mier die liever vlucht, maar als ze zich in het nauw gedreven voelt, kan ze bijten, de majors harder, en mierenzuur sproeien, dat prikt op gevoelige huid of op een wondje. Hanteer haar met entomologisch gereedschap (zacht penseel of zacht pincet), nooit met je handen. Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen en houd ze niet met andere soorten. Het is een exotische soort: laat haar in geen geval vrij.

Wat je niet moet doen

  • Haar een koude diapauze geven zoals Europese mieren, of haar wekenlang onder 20 °C houden: het is een regenwoudmier.
  • Het hele nest nat maken: matig vocht met een gradiënt, nooit doorweekt.
  • De waterbuis laten uitdrogen.
  • De ontsnappingsbarrière vergeten of kieren en slecht sluitende deksels laten: ze klimt heel goed.
  • Haar overzetten naar een nest dat te groot is voor haar omvang.
  • De suikerhoudende vloeistoffen in watten aanbieden of laten gisten.
  • Ze steeds hetzelfde insect geven of resten laten liggen.
  • Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • Haar met je handen oppakken.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Camponotus balzani, de Cecropia-mieren en haar geslacht, op de verspreidingsgegevens en de klimaatgegevens van haar gebied, en op de ervaring van Antomas met andere tropische Camponotus. Belangrijkste referenties:

  1. Mackay, W. P. & Barriga, P. A. (2012). A new species of Neotropical carpenter ant in the genus Camponotus (Hymenoptera: Formicidae), apparently without major workers. Psyche: A Journal of Entomology 2012: 382938. doi:10.1155/2012/382938
  2. Evans, H. C., Elliot, S. L. & Hughes, D. P. (2011). Hidden diversity behind the zombie-ant fungus Ophiocordyceps unilateralis: four new species described from carpenter ants in Minas Gerais, Brazil. PLoS ONE 6: e17024. doi:10.1371/journal.pone.0017024
  3. Yu, D. W. & Davidson, D. W. (1997). Experimental studies of species-specificity in Cecropia–ant relationships. Ecological Monographs 67: 273–294. doi:10.1890/0012-9615(1997)067[0273:ESOSSI]2.0.CO;2
  4. Davidson, D. W. & Fisher, B. L. (1991). Symbiosis of ants with Cecropia as a function of light regime. In: Huxley, C. R. & Cutler, D. F. (eds.), Ant–Plant Interactions. Oxford University Press, pp. 289–309. doi:10.1093/oso/9780198546399.003.0020
  5. Passmore, H. A., Bruna, E. M., Heredia, S. M. & Vasconcelos, H. L. (2012). Resilient networks of ant-plant mutualists in Amazonian forest fragments. PLoS ONE 7: e40803. doi:10.1371/journal.pone.0040803
  6. Rickson, F. R. (1971). Glycogen plastids in Müllerian body cells of Cecropia peltata — a higher green plant. Science 173: 344–347. doi:10.1126/science.173.3994.344
  7. Andersen, S. B. et al. (2009). The life of a dead ant: the expression of an adaptive extended phenotype. The American Naturalist 174: 424–433. doi:10.1086/603640
  8. Hughes, D. P. et al. (2011). Behavioral mechanisms and morphological symptoms of zombie ants dying from fungal infection. BMC Ecology 11: 13. doi:10.1186/1472-6785-11-13
  9. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  10. Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: