Acanthomyrmex sp.
Chodząca głowa. Acanthomyrmex sp. to maleńka żniwiarka z azjatyckiego lasu deszczowego z jednym z najbardziej skrajnych dymorfizmów wśród mrówek: najeżone kolcami minorki i kilka majorów, których głowa ma dziesięć razy większą objętość niż u ich sióstr – strażników gniazda, którzy według badań mielą nasiona fig gromadzone przez kolonię. W tym rodzaju majory składają jaja karmiące kolonię i walczą o pozycję w hierarchii w prawdziwych pojedynkach sumo. Małe, spokojne i fascynujące kolonie, idealne do obserwacji przez lupę w małym formikarium. Kolonie z królową. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
Mała żniwiarka z azjatyckiego lasu deszczowego, z jednym z najbardziej skrajnych dymorfizmów w świecie mrówek: maleńkie minorki i kilka majorów z gigantyczną głową, które według badań mielą nasiona i bronią wejścia do gniazda. Małe kolonie, z królową, robotnicami i czerwiem. Gniazdo gipsowe z jedną strefą wilgotną i drugą bardziej suchą, 24-27 °C, małe i urozmaicone ofiary, cukry w poidełku i drobne nasiona, takie jak nasiona fig. Bez zimowania (diapauzy). Rosną powoli i przeciskają się przez każdą szczelinę: małe, szczelnie zamknięte formikarium z barierą z PTFE.
Acanthomyrmex Emery, 1893 to niewielki rodzaj mrówek z podrodziny Myrmicinae z tropikalnej Azji, mało znany nawet wśród specjalistów i prawie nieobecny w hodowlach. Nazwa pochodzi od greckich słów akantha, „kolec”, i myrmex, „mrówka”, i nawiązuje do kolców na tułowiu robotnic. Ale na pierwszy rzut oka uwagę przyciągają nie kolce, tylko głowa majorów: tak wielka, że z boku mrówka wygląda jak głowa na nóżkach. Nie bez powodu to właśnie głowa czyni ją nie do pomylenia.
Sprzedajemy te kolonie jako Acanthomyrmex sp., czyli bez nazwy gatunkowej, i robimy to celowo. Rodzaj liczy 17 opisanych gatunków, z których kilka jest do siebie bardzo podobnych, a w hodowlach oznaczenia są mało wiarygodne: na jednym z forów hodowców kolonia sprzedana pod pewną nazwą okazała się, według samego sprzedawcy, prawdopodobnie innym gatunkiem. Nasze kolonie przypominają A. glabfemoralis i gatunki pokrewne, ale bez oznaczenia z kluczem w ręku wolimy tego nie twierdzić. Dlatego w tym poradniku oddzielamy to, co nauka wie o rodzaju, od tego, co opowiadają hodowcy, i od tego, czego nauczyliśmy się w Antomas.
Biologia
Rodzaj kolców i głów
Opisał go włoski entomolog Carlo Emery w 1893 roku na podstawie kilku robotnic ze Sri Lanki. Przez prawie sto lat nie wiedziano o nim prawie nic, aż mirmekolog Mark W. Moffett z Uniwersytetu Harvarda opublikował w 1985 roku pierwsze obserwacje jego zachowania, a w 1986 roku rewizję rodzaju z sześcioma nowymi gatunkami, podzielonymi na dwie grupy: A. luciolae i A. notabilis. Później doszły kolejne, m.in. A. glabfemoralis w 1997 i A. humilis w 2008 roku, aż do obecnych 17. Filogenezy molekularne umieszczają rodzaj w plemieniu Crematogastrini, ogromnej grupie o pochodzeniu głównie paleotropikalnym, tej samej, do której należą Crematogaster czy Tetramorium. W literaturze naukowej nie ma nazwy zwyczajowej.
„Chodząca głowa”
Wszystkie Acanthomyrmex są dymorficzne: ich robotnice należą do dwóch wyraźnie oddzielonych kast, minorów i majorów, bez form pośrednich. To tak zwany dymorfizm całkowity, który u mrówek pojawił się niezależnie kilka razy. Według Moffetta Acanthomyrmex to być może najbardziej spektakularne przykłady ze wszystkich, „najbardziej imponujące przypadki wzrostu allometrycznego” znane u robotnic mrówek.
Liczby mówią same za siebie. W serii A. notabilis z Sulawesi głowa majora była dwa razy dłuższa niż głowa minorki z tego samego gniazda, a ze względu na swój kształt miała około dziesięciokrotnie większą objętość. A mimo to jego czułki były dłuższe tylko o 5%, a tułów o 3%. Innymi słowy: major to pod każdym względem minorka z gigantyczną głową.
U majora głowa wydaje się mieć większą objętość niż cała reszta ciała i wysuwa się do tyłu nad tułów, który częściowo chowa się we wnęce pod nią. Gdy gaster jest podwinięty pod ciało, z boku tułowia prawie nie widać. Moffett podsumował to jednym zdaniem: pierwsze wrażenie, jakie robi żywy major A. notabilis, to „chodząca głowa”.
Żniwiarki w samym środku dżungli
Kiedy myślimy o żniwiarkach, myślimy o Messor czy Pogonomyrmex, o suchych polach i pustyniach. Żniwiarki występują najliczniej w środowiskach suchych. Acanthomyrmex łamią ten schemat: to mrówki ściółki tropikalnego lasu deszczowego, a przynajmniej niektóre z nich gromadzą nasiona w gnieździe.
Dowód znalazł Moffett na północy Sulawesi. W gnieździe A. notabilis leżała kupka około 35 nasion fig, wiele z obgryzioną zewnętrzną warstwą. Inne pobliskie kolonie też przechowywały nasiona fig, w okolicy szczególnie bogatej w figowce. W terenie zabierały sezam z przynęt, a w niewoli A. ferox przenosiły nasiona razem z czerwiem przy każdej przeprowadzce.
Moffett zaliczył przynajmniej A. notabilis do „mrówek żniwiarek”. Nie są to jednak ścisłe ziarnojady: jedzą też owoce, maleńkie ofiary, takie jak małe pareczniki, skoczogonki czy nimfy pluskwiaków, martwe bezkręgowce i cukry. Pasuje to do teorii: specjalistki od nasion mają zwykle robotnice jednej wielkości, natomiast gatunki o szerokiej diecie mają tendencję do wykształcania bardzo wyspecjalizowanej kasty do ich mielenia.
Żuwaczki jak żarna
Po co taka wielka głowa? Majory wszystkich gatunków mają masywne żuwaczki z krawędzią żującą często mocno startą – to typowe cechy kast „młynarek” u żniwiarek – a w gnieździe A. notabilis były one bardzo zużyte. Taka głowa to przede wszystkim puszka wypełniona mięśniami, które poruszają tymi żuwaczkami. Trzeba jednak dodać, że Moffett nigdy nie widział majora mielącego nasiono: to bardzo rozsądny wniosek, ale tylko wniosek. W dzienniku hodowli Acanthomyrmex sp. robotnice gromadziły nasiona chia, nawilżały je i mieliły, gdy zmiękły, a majory rozdrabniały nogi szarańczy dla czerwiu.
Kolonie kieszonkowe
Jeśli szukasz mrówki do dużego formikarium, to nie jest gatunek dla Ciebie. Kolonie Acanthomyrmex są maleńkie:
- Kolonia A. notabilis, którą wykopał Moffett, liczyła 3 majory, 37 minorek i czerw. Inne kolonie tego samego gatunku miały około 40-50 robotnic, w tym 1-3 majory.
- Prawie kompletna kolonia A. ferox liczyła 47 minorek, 2 majory, 7 samców i jedną królową.
- W badaniu 49 kolonii A. ferox średnia wynosiła około 25 robotnic i 2-3 majory na kolonię.
Majorów jest zawsze bardzo mało, mniej niż 10% robotnic. Według ergonomicznej teorii kast Edwarda O. Wilsona im bardziej wyspecjalizowana jest kasta, tym jest wydajniejsza i tym mniej osobników potrzeba. W niewoli hodowcy mówią o koloniach liczących kilkadziesiąt robotnic. Dla hodowcy to zaleta: dojrzała kolonia przez całe życie mieści się w małym formikarium.
Jaja, które są pokarmem
U wielu mrówek królowa, a czasem także robotnice, składają jaja troficzne: jaja, które się nie rozwijają i służą za pokarm dla larw, królowej lub innych robotnic. To sposób na rozdzielanie składników odżywczych w kolonii. Najnowsze badania na żniwiarce Pogonomyrmex rugosus wykazały, że wpływają one nawet na los larw, czyli na to, czy wyrosną z nich robotnice, czy królowe.
U A. ferox badacze Bruno Gobin i Fuminori Ito odkryli zaskakujący podział. Królowa składa jaja rozrodcze i troficzne, natomiast majory i minorki w obecności królowej składają wyłącznie jaja troficzne. A ze wszystkich jaj troficznych w kolonii królowa składa 17%, minorki 41%, a majory 42%. To podwójnie zaskakujące: oczekiwano, że królowa będzie zajmować się tylko rozmnażaniem, a majory, u wielu gatunków kasta obronna, będą bezpłodne. U Acanthomyrmex te wielkogłowe są natomiast także spiżarnią kolonii.
Sumo wśród wielkogłowych
To jeszcze nie wszystko. W 2003 roku ci sami autorzy opublikowali pracę o niezapomnianym tytule: „Zapasy sumo u mrówek”. Majory A. ferox mają tyle owariol co królowa, trzy razy więcej niż minorki, więc są świetnie przygotowane do składania jaj. Ustalają między sobą hierarchię za pomocą „boksowania” czułkami i widowiskowych walk na potrząsanie, formy starcia nigdy wcześniej nieopisanej u mrówek. Walczą tylko majory między sobą, nigdy z minorkami, a hierarchia jest stabilna: nie odnotowano ani jednej zmiany pozycji.
Dopóki jest królowa, walki są rzadkie, a majory składają tylko jaja troficzne. Ale gdy królowa zniknie, agresja gwałtownie rośnie i wszystkie majory zaczynają składać jaja rozrodcze, z których wylęgają się samce, przy czym im wyżej stoją w hierarchii, tym bardziej rozwinięte mają jajniki. Dominujący major w dodatku patroluje stos jaj i zjada te złożone przez podwładnych. Prawdziwa walka o spadek w kolonii liczącej zaledwie kilkadziesiąt mrówek.
Królowe karłowate i królowe normalne
U A. glabfemoralis badanie z 2008 roku po raz pierwszy opisało, obok majora, normalnej królowej i samca, „królową karłowatą”. Niektóre kolonie mają jedną normalną królową, która po locie godowym zrzuciła skrzydła, a inne zamiast niej jedną lub kilka królowych karłowatych, a struktura zmienia się w zależności od stanowiska. Autorzy uważają, że gatunek może być w trakcie przechodzenia do systemu z bezskrzydłymi królowymi, bardziej podobnymi do robotnic. To nie jest odosobniony przypadek: u wielu mrówek istnieją kasty pośrednie lub „mozaikowe”, które ewolucja zbudowała z elementów królowej i robotnicy.
Czerw na rękach i płochliwa królowa
W niewoli Moffett zauważył, że robotnice spędzają dużo czasu, trzymając jaja, larwy i poczwarki w żuwaczkach, nawet gdy w kolonii panuje spokój: to sposób, by zawsze być gotowym do ucieczki z czerwiem, bardzo przydatny w odsłoniętych gniazdach w ściółce. Majory też czasem nosiły czerw; Moffett odnotował u nich co najmniej pięć różnych zadań, co jest zaskakujące u tak skrajnej kasty. Królowa A. ferox była natomiast bardzo płochliwa: przy najmniejszym problemie uciekała, a kolonia przenosiła się tam, gdzie ją znalazła. Hodowcy zgodnie opisują ich charakter: gdy coś je niepokoi, nieruchomieją. Jeden z miłośników mrówek nazwał je „najspokojniejszymi mrówkami na świecie”.
Nieśmiałe na zewnątrz, nieustępliwe w drzwiach
Zbierające pokarm minorki wycofują się przy najmniejszym zakłóceniu, ale gniazda bronią. Gdy Moffett zbliżył mrówki innych gatunków do gniazda A. notabilis, minorki wyszły je gryźć, a w wejściu szybko pojawiła się głowa majora, blokując przejście. Gryzł z taką zaciętością, że Moffett zdołał wyciągnąć go z gniazda, ciągnąc pęsetą. Jego technika: opuścić głowę i pokazać intruzowi całą twarz, szeroką jak tarcza, wysuwając jednocześnie do przodu gaster z bardzo zredukowanym żądłem. Wobec mrówek o silnym żądle, takich jak Solenopsis czy Monomorium, wolą uciec z czerwiem.
Ściółka, martwe drewno i monsun
Acanthomyrmex zamieszkują krainę orientalną: od Sri Lanki i kontynentalnej Azji Południowo-Wschodniej po południowe Chiny, Malezję, Borneo, Sumatrę, Sulawesi, Moluki i Filipiny. Co ciekawe, nie znaleziono ich w Indiach ani na Nowej Gwinei. Moffett znalazł kolonię A. notabilis w pniu, w lesie pierwotnym: gniazdo stanowił jeden naturalny korytarz o długości 6 cm i szerokości 4 mm. A. glabfemoralis, liczna w Wietnamie i południowych Chinach, gnieździ się w zagłębieniach gałązek i spróchniałego drewna, w szczelinach skał i pod kamieniami na dnie lasu.
Klimat w ich zasięgu jest monsunowy, tropikalny na południu i subtropikalny na północy: ciepły i wilgotny, z wyraźną porą deszczową. W rejonach najbliższych równika pór roku prawie nie ma; na północy zasięgu lato jest ciepłe i deszczowe, a zima chłodniejsza i suchsza, choć łagodna. Wniosek dla hodowli jest jasny: stałe ciepło, wilgoć bez zalewania i żadnego zimowania w chłodzie.
Wielkość i morfologia
Mała mrówka z podrodziny Myrmicinae, o zwartym, mocno rzeźbionym ciele, z kolcami na tułowiu i dwiema wyraźnie oddzielonymi kastami robotnic. Jeśli masz lub miałeś kiedyś Pheidole pallidula, ten pomysł nie będzie Ci obcy: minorki i majory z dużą głową. Ale u Acanthomyrmex różnica jest dużo bardziej przesadzona.
- Minorki. Małe, o długości całkowitej 2,7-5,0 mm w zależności od gatunku, z niewielką zmiennością rozmiaru w obrębie jednej kolonii. Duża głowa, około 50% szersza od tułowia, z powierzchnią pełną drobnych dołeczków (fovea), z których wyrastają długie, sterczące włoski. Oczy dość duże i mocno wypukłe. Czułki 12-członowe z trzyczłonową buławką. Na tułowiu kolce: zwykle jedna para na przedpleczu (pronotum) i druga na propodeum, czyli w tylnej części.
- Majory. Ogromna głowa, dwa razy dłuższa od tułowia lub więcej, z masywnymi żuwaczkami i dużym wyrostkiem w kształcie tępego zęba pod ich nasadą. Czułki tej samej wielkości co u minorek, śmiesznie małe na takiej głowie. Tułów bez kolców na przedpleczu.
- Królowa. Głowa mniejsza niż u majorów i niewysunięta nad tułów, z przyoczkami; tułów bardzo krótki i krępy, prawie tak szeroki jak długi; krótkie i grube kolce na propodeum. Żuwaczki z tym samym wyrostkiem co u majorów.
- Samiec. Szeroka głowa z dużymi oczami, czułki 13-członowe i żuwaczki długie, ale dużo mniej masywne.
- Gaster. Mały, owalny i podwinięty, z bardzo zredukowanym żądłem. Majory nie stają się repletami, choć, jak już wiesz, składają jaja troficzne.
- Ubarwienie. Zmienne w zależności od gatunku: od żółtopomarańczowego po rudobrązowe. Nasze mają kolor mahoniowy lub rudobrązowy, z jaśniejszymi, bursztynowymi nogami i czułkami. Na zdjęciu w tym poradniku świetnie widać różnicę w fakturze: minorki z głową i tułowiem pokrytymi dołeczkami oraz major z ogromną, gładką i lśniącą głową.
Aby rozróżnić gatunki, specjaliści zwracają uwagę na takie szczegóły jak rzeźba głowy, kształt i kolce petiolusa i postpetiolusa czy owłosienie nóg: sama nazwa A. glabfemoralis nawiązuje na przykład do jej nagich ud. To cechy, które wymagają lupy i klucza do oznaczania rodzaju; dlatego wolimy sprzedawać ją jako Acanthomyrmex sp.
Przybliżone wymiary
- Minorki: długość całkowita 2,7-5,0 mm; szerokość głowy 0,70-1,23 mm (rodzaj)
- Majory: szerokość głowy około 1,6-2,6 mm u zmierzonych osobników różnych gatunków; głowa dwa razy dłuższa od tułowia lub więcej; długość całkowita nieopublikowana
- Królowa: szerokość głowy 1,86-2,30 mm u A. ferox; długość całkowita nieopublikowana
- Samiec: brak opublikowanych pomiarów długości całkowitej
Wymiary pochodzą z rewizji rodzaju autorstwa Moffetta (1986) i dotyczą wszystkich gatunków łącznie, nie tylko naszego. Nikt nie opublikował długości całkowitej majora ani królowej: za życia major trzyma głowę zgiętą nad tułowiem, a gaster podwinięty.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
To nie jest delikatny gatunek: jest spokojny, je wszystko, nie wymaga zimowania i żyje w małym formikarium. Dlaczego więc nie ma 1/5? Z trzech powodów:
- Rośnie powoli i pozostaje mała. Kilkadziesiąt robotnic i dużo samców: to gatunek do obserwowania z bliska, a nie do oglądania, jak rośnie w potęgę.
- Stała wilgotność i stałe ciepło. Potrzebuje wilgotnej strefy w gnieździe, bez zalewania i bez przesychania, oraz stałej temperatury.
- Przeciskają się przez każdą szczelinę. Minorki mają zaledwie kilka milimetrów.
I naprawdę warto: majory jak z kreskówki, nasiona gromadzone w samym środku dżungli i życie społeczne pełne jaj troficznych i walk sumo. Z lupą każda kolonia to małe laboratorium.
Zalecane parametry
- Temperatura w gnieździe: 24-27 °C, stała przez cały rok.
- Arena: na jednym końcu może być nieco cieplej, do około 28-30 °C, żeby kolonia mogła wybierać. Nigdy silne ciepło w gnieździe.
- Wilgotność: jedna strefa wilgotna w gnieździe i druga bardziej sucha, żeby mrówki mogły ułożyć się tam, gdzie wolą. Gips wilgotny, ale nigdy zalany ani z kroplami na szybie.
- Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie.
- Światło: ciemna strefa w gnieździe i oświetlona arena, z normalnym cyklem dnia i nocy.
- Zimowanie (diapauza): niepotrzebne (zob. „Bez zimowania: stałe ciepło przez cały rok”).
Unikaj bezpośredniego słońca, kaloryferów i przeciągów. Jeśli używasz kabla grzewczego lub maty grzewczej, zawsze z termostatem i z boku, nigdy pod całym gniazdem.
Zalecane formikarium
Dla mrówki z tropikalnej ściółki, która potrzebuje wilgoci, w Antomas polecamy gipsowe formikaria z serii Qbik Wild od Anthouse, które dobrze trzymają wilgoć i pozwalają utrzymać jedną strefę bardziej wilgotną, a drugą bardziej suchą. A ponieważ kolonie są maleńkie, najmniejsze: Qbik Wild One P 1C, z jedną komorą. Dla kolonii Acanthomyrmex wystarczy na bardzo długo, a prawdopodobnie na całe życie.
Dopiero gdy kolonia mocno się rozrośnie i zobaczysz wiele robotnic bez miejsca w gnieździe, przejdź na Qbik Wild Duo P 2C, z dwiema komorami:
Nie przyspieszaj rozbudowy: w zbyt dużym gnieździe tak mała kolonia się rozprasza, a nadmiarowe komory kończą jako śmietniki. Nawilżaj gips przez jego zbiornik, a drugi koniec zostaw bardziej suchy. Na małej arenie wystarczy trochę ziemi, nieco suchej ściółki lub kory i płaski kamień, a do tego probówka z wodą, małe poidełko i bariera (zob. „Ucieczki i bariery”).
Przyjazd i przeprowadzka
Twoja kolonia przyjeżdża ze swoją królową, robotnicami i czerwiem. Po odebraniu pozwól jej odpocząć w spokojnym miejscu, w temperaturze 24-26 °C, i sprawdź, czy ma wodę. Następnego dnia możesz już przenieść ją do formikarium. W Antomas robimy to przez wysypanie: otwieramy pojemnik na arenie, obok wejścia do gniazda, i delikatnie wysypujemy królową, robotnice i czerw, pomagając maruderkom bardzo cienkim pędzelkiem. Hodowcy, którzy przenosili je w ten sposób, nie mieli problemów. Trzy rady:
- Przygotuj wszystko wcześniej: złożone formikarium z gotową wilgotnością, nałożoną barierą i probówką z wodą.
- Pracuj nad jasną tacą: minorki są maleńkie i łatwo się gubią.
- Pilnuj królowej. U niektórych gatunków z tego rodzaju królowa jest bardzo płochliwa i ma skłonność do uciekania od grupy. Cały czas miej ją na oku, a jeśli się oddali, podprowadź ją pędzelkiem do gniazda.
Zostaw strefę gniazda w ciemności, żeby szybko ją zajęły. Jeśli kiedyś będziesz musiał przenieść kolonię do innego formikarium, użyj tej samej metody.
Karmienie
Białko: małe i urozmaicone ofiary. Minorki są maleńkie, więc pokarm musi być dostosowany do ich skali. W naturze polują na skoczogonki, małe pareczniki i nimfy owadów, a hodowcy opowiadają, że wolą małe ofiary o miękkim ciele. Bardzo dobre opcje to termofilka Thermobia domestica, mała ofiara idealna dla małych kolonii, skoczogonki Sinella curviseta, które dodatkowo pomagają utrzymać formikarium w czystości, muszka owocowa oraz kawałki świeżo zabitego świerszcza lub karaczana Shelfordella lateralis (runner), rozcięte, żeby mogły zacząć jeść. Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego.
Im więcej białka, tym lepiej. Taka jest filozofia Antomas: jeśli codziennie sprzątasz i usuwasz resztki, lepiej przekarmiać, bo kolonia rozumie, że ma więcej zasobów, i rośnie szybciej i liczniej. Przy gatunku o tak małych koloniach oznacza to małe, ale częste porcje, prawie codziennie, jeśli możesz, z usuwaniem tego, co zostanie. Jeśli nie będziesz mógł często sprzątać, lepiej nie przekarmiać: w wilgotnym gnieździe resztki pokarmu szybko gniją i sprowadzają pleśń i roztocza.
Płyny z cukrem. Minorki chętnie piją wodę z cukrem i miód. Urozmaicaj cukry: w Antomas polecamy nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu, a inny płyn z cukrem lub nektar 1-2 razy w tygodniu. Możesz też dodać do nektaru trochę białka. Podawaj je zawsze w poidełku, nigdy na wacie, bo wata pleśnieje i szybko psuje płyn. Używaj małego poidełka, tradycyjnego lub domowej roboty, w którym kropla jest „rozlana” i łatwo dostępna, i wymieniaj ją, zanim zacznie fermentować.
Nasiona: ich żniwiarski akcent. Od czasu do czasu podawaj kilka bardzo drobnych nasion: figi, czyli te same, które znaleziono zgromadzone w ich gniazdach (łatwo wydobyć je z suszonej figi), oraz inne, takie jak chia czy sezam; jeden z hodowców opowiada, że chia to ulubiony przysmak jego kolonii. Niektóre kolonie je ignorują, gdy mają pod dostatkiem cukrów i białka: to normalne. W wilgotnym gnieździe mogą kiełkować lub pleśnieć, więc usuwaj te, które wykiełkowały. I pamiętaj, że to tylko dodatek: czerw rośnie na owadach.
Woda: zawsze, w probówce z watą na arenie. W przypadku mrówki z tropikalnej ściółki dopuszczenie do odwodnienia to poważny błąd.
Mała sztuczka: niektórzy hodowcy zauważyli, że ich kolonia jest aktywna głównie nocą. Jeśli Twoja też, podawaj pokarm późnym popołudniem, a resztki usuwaj rano.
Wzrost i kasty
Twoja kolonia przyjeżdża już rozwinięta, ze swoją królową, robotnicami i czerwiem, więc nie musisz przechodzić przez etap zakładania. O zakładaniu kolonii przez ten rodzaj w naturze wiadomo bardzo mało: sklepy opisują je jako półklaustralne, z królową, która wychodzi szukać pokarmu, wychowując pierwsze robotnice, ale nie znaleźliśmy żadnego badania, które by to potwierdzało.
Musisz natomiast wiedzieć, jak rośnie kolonia Acanthomyrmex:
- Powoli. W naturze rzadko przekraczają kilkadziesiąt robotnic; w niewoli, przy dobrym karmieniu, rosną nieco bardziej, ale bez pośpiechu.
- Mało majorów. Normalnie to 1-3 majory, mniej niż 10% robotnic: nie chodzi o to, że Twoja kolonia „nie produkuje żołnierzy”, tylko o to, że więcej ich nie potrzebuje.
- Samce. Hodowcy zgodnie twierdzą, że kolonie często produkują samce, nawet gdy są małe. To normalne; z czasem samce umierają, a robotnice je usuwają.
- Jaja, które są pokarmem. Część jaj, które widzisz, to jaja troficzne: jeśli jakiś stos się nie rozwija, nie martw się.
- Dbaj o królową. Bez niej majory walczą o prawo do składania jaj, a kolonia produkuje już tylko samce.
Bez zimowania: stałe ciepło przez cały rok
To mrówka tropikalna i subtropikalna z klimatu monsunowego i nie wymaga zimowania. W Antomas zalecamy trzymać ją w temperaturze 24-27 °C przez cały rok. Zimą, jeśli w domu robi się chłodno, użyj kabla grzewczego lub maty grzewczej z termostatem, z boku gniazda.
U gatunków z północy zasięgu, gdzie zimy są chłodniejsze, kolonia może nieco zwolnić podczas naszej zimy: mniej jaj i mniejsza aktywność. Nic się nie stanie, jeśli w tych miesiącach temperatura lekko spadnie, do około 21-23 °C, ale nie schładzaj jej jak mrówki europejskiej. Zapewnij wodę, cukry i trochę białka i poczekaj, aż ożywi się na wiosnę.
Zachowanie w niewoli
Spokojne. Gdy coś je niepokoi, nieruchomieją albo tworzą kulę wokół czerwiu i królowej, a często zobaczysz robotnice trzymające czerw w żuwaczkach. Majory prawie nigdy nie wychodzą: zostają w gnieździe i pojawiają się w wejściu, gdy pojawi się zagrożenie albo ofiara do rozdrobnienia. Minorki żerują samotnie, bez rekrutowania innych.
Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie po to, by trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę oraz obserwować je delikatnie, ingerując i stresując je jak najmniej. Przy tak małym gatunku lupa albo aparat z obiektywem makro to Twoi najlepsi sprzymierzeńcy: majory oglądane z bliska to prawdziwy spektakl. Jeden z hodowców opowiada, że czerwone światło pozwalało mu oglądać, jak żerują nocą, bez płoszenia ich.
Sygnały alarmowe:
- Krople lub skraplanie się pary na szybie albo pleśń: za dużo wilgoci lub zapomniane resztki czy nasiona.
- Robotnice stłoczone przy probówce z wodą i suchy gips: za mało wilgoci.
- Czerw, który przestaje się rozwijać lub znika: prawie zawsze brakuje białka albo jest za zimno.
- Robotnice poza formikarium: jest jakaś szczelina albo bariera nie działa.
Ucieczki i bariery
Nie są to mrówki skłonne do ucieczek, ale są bardzo małe, a to wystarczy. Minorki przechodzą przez szczeliny, których nawet nie widzisz, przez luźne połączenia i przez zbyt rzadkie siatki wentylacyjne. W Antomas polecamy:
- Barierę z PTFE (Fluon) w górnej części ścian areny, cienką i ciągłą. Sprawdza się też olej parafinowy, choć trzeba go częściej odnawiać.
- Dobrze dopasowaną pokrywę jako drugą linię obrony.
- Bardzo gęste siatki wentylacyjne. Sprawdź, czy minorka się przez nie nie przeciśnie.
- Żadnych szczelin: sprawdź połączenia, zatyczki i rurki, a także to, czy wata w probówce z wodą jest mocno dociśnięta.
- Nic, co mogłoby posłużyć za most: żadnych gałązek, liści ani kamieni opartych w pobliżu bariery.
Obsługa i bezpieczeństwo
Dla ludzi są nieszkodliwe: mają bardzo zredukowane żądło, a hodowcy nie zgłaszają żadnych użądleń. Majory potrafią mocno ugryźć pęsetę, ale nie są niebezpieczne. Jak w przypadku każdego gatunku, przenoś je narzędziami entomologicznymi, takimi jak bardzo cienki pędzelek albo miękka pęseta, a nie rękami: są tak małe, że łatwo je uszkodzić. Nie łącz różnych kolonii i nie trzymaj ich z innymi gatunkami. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.
Czego nie robić
- Pozwalać, by gniazdo wyschło, albo przeciwnie, zalewać je: jedna strefa wilgotna, druga bardziej sucha.
- Używać dużego formikarium dla kolonii liczącej kilkadziesiąt mrówek.
- Robić jej chłodnego zimowania jak mrówkom europejskim.
- Podawać zbyt dużych albo całych i twardych ofiar lub ciągle tego samego owada.
- Zostawiać resztek pokarmu lub wykiełkowanych nasion w wilgotnym gnieździe.
- Podawać płynów z cukrem na wacie lub dopuszczać do braku wody.
- Zostawiać szczelin, luźnych połączeń lub zbyt rzadkich siatek.
- Tracić królową z oczu podczas przeprowadzki.
- Łączyć różnych kolonii lub brać mrówek do rąk.
Źródła naukowe
Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o rodzaju Acanthomyrmex i rodzajach pokrewnych oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Główne źródła:
- Moffett, M. W. (1985). Behavioral notes on the Asiatic harvesting ants Acanthomyrmex notabilis and A. ferox. Psyche 92: 165–179. doi:10.1155/1985/53040
- Moffett, M. W. (1986). Revision of the myrmicine genus Acanthomyrmex (Hymenoptera: Formicidae). Bulletin of the Museum of Comparative Zoology 151: 55–89. doi:10.5281/zenodo.25806
- Gobin, B. & Ito, F. (2000). Queens and major workers of Acanthomyrmex ferox redistribute nutrients with trophic eggs. Naturwissenschaften 87: 323–326. doi:10.1007/s001140050731
- Gobin, B. & Ito, F. (2003). Sumo wrestling in ants: major workers fight over male production in Acanthomyrmex ferox. Naturwissenschaften 90: 318–321. doi:10.1007/s00114-003-0430-7
- Eguchi, K., Bui, T. V. & Yamane, S. (2008). Vietnamese species of the genus Acanthomyrmex (Hymenoptera: Formicidae: Myrmicinae). Myrmecological News 11: 231–241.
- Ward, P. S., Brady, S. G., Fisher, B. L. & Schultz, T. R. (2015). The evolution of myrmicine ants: phylogeny and biogeography of a hyperdiverse ant clade (Hymenoptera: Formicidae). Systematic Entomology 40: 61–81. doi:10.1111/syen.12090
- Blaimer, B. B., Ward, P. S., Schultz, T. R., Fisher, B. L. & Brady, S. G. (2018). Paleotropical diversification dominates the evolution of the hyperdiverse ant tribe Crematogastrini (Hymenoptera: Formicidae). Insect Systematics and Diversity 2(5): 3. doi:10.1093/isd/ixy013
- Wilson, E. O. (1968). The ergonomics of caste in the social insects. The American Naturalist 102: 41–66. doi:10.1086/282522
- Wilson, E. O. (1984). The relation between caste ratios and division of labor in the ant genus Pheidole (Hymenoptera: Formicidae). Behavioral Ecology and Sociobiology 16: 89–98. doi:10.1007/BF00293108
- Molet, M., Wheeler, D. E. & Peeters, C. (2012). Evolution of novel mosaic castes in ants: modularity, phenotypic plasticity, and colonial buffering. The American Naturalist 180: 328–341. doi:10.1086/667368
- Genzoni, E., Schwander, T. & Keller, L. (2023). Trophic eggs affect caste determination in the ant Pogonomyrmex rugosus. eLife 12: RP86899. doi:10.7554/eLife.86899
- Poziom trudności
- Średnio zaawansowany

