Cataglyphis hispanica: reina y obreras – foto real de Antomas
Cataglyphis hispanica: reina y obreras – foto real de Antomas

Cataglyphis hispanica

Niet op voorraad
€ 99,99
Inclusief belasting

De genetische rebel van de Iberische woestijn. Cataglyphis hispanica rent in de volle zon over de droogste gronden van het zuidwesten van het Iberisch Schiereiland, en onder de grond bewaart ze een van de vreemdste geheimen van de natuur: haar werksters zijn allemaal hybriden van twee lijnen die elkaar nodig hebben om te bestaan, en haar koninginnen worden zonder vader geboren, als klonen van hun moeder. Een uniek systeem, sociale hybridogenese, dat van deze mier een modelorganisme voor de wetenschap heeft gemaakt. Snel, met lange poten en scherpe ogen, foerageert ze alleen en keert ze in een rechte lijn naar huis terug. Kolonies en koninginnen, een volledige verzorgingsgids en alles om thuis van haar te genieten. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

De Iberische woestijnmier die de regels van de erfelijkheid herschreef: haar werksters zijn allemaal hybriden van twee genetische lijnen en haar koninginnen komen als klonen van hun moeder ter wereld, zonder vader. Kolonies met meerdere koninginnen. Gipsnest Qbik Wild met wat vocht, droog foerageergebied met een warme plek van ongeveer 35 °C, substraat in en buiten het nest, veel eiwit en altijd suiker beschikbaar. Diapauze van 4-5 maanden, met de kern bij 6-10 °C. Uit voorzorg een barrière van minerale olie.

Cataglyphis hispanica (Emery, 1906) is een woestijnmier uit het zuidwesten van het Iberisch Schiereiland: zwart, met lange poten, die in de volle zon op voedsel uitgaat als de andere mieren zich voor de hitte verstoppen. Tot zover gewoon een Cataglyphis zoals zovele. Maar in 2012 ontdekte een team van de Université Libre de Bruxelles en het Biologisch Station van Doñana dat ze een van de vreemdste voortplantingssystemen van het dierenrijk verbergt: sociale hybridogenese. Haar werksters zijn allemaal hybriden van twee verschillende genetische lijnen; haar koninginnen daarentegen zijn genetische kopieën van hun moeder, geboren zonder vader.

Bovendien is het een soort die met één of met meerdere koninginnen per nest kan leven, en bij Antomas verkopen we haar met vier. In deze verzorgingsgids vertellen we je wat dat betekent, hoe een kolonie van C. hispanica vanbinnen werkt en hoe je haar thuis houdt, waarbij we scheiden wat bij de soort is gedocumenteerd, wat bij haar verwanten in het geslacht is aangetoond, wat andere kwekers doen en wat Antomas met Cataglyphis heeft ervaren. Interesseert het geslacht je, lees dan ook de verzorgingsgidsen van Cataglyphis bicolor en van Cataglyphis bombycina, twee woestijnmieren uit Noord-Afrika.

Biologie

Een woestijnmier met een Iberisch paspoort

De Italiaanse entomoloog Carlo Emery beschreef haar in 1906, in zijn revisie van de woestijnmieren van het Palearctisch gebied, als een Spaanse ondersoort van wat toen Myrmecocystus viaticus heette. De naam, hispanica, zegt het al: het is een soort van het schiereiland. Tegenwoordig hoort ze bij de altisquamis-groep van het geslacht Cataglyphis, samen met verwanten als Cataglyphis velox, C. mauritanica of C. humeya.

De genetici die haar hebben onderzocht, beschrijven haar als typisch voor de droogste habitats van het zuidwesten van het Iberisch Schiereiland. In 2014 doorkruisten Hugo Darras en zijn collega's haar hele verspreidingsgebied langs een transect van ongeveer 400 km van noord naar zuid, met populaties in West-Andalusië, Extremadura en Castilië en León. Ze leeft in open, zonnige terreinen met kale bodem of laag struikgewas, waar ze onder de grond nestelt. Haar klimaat is droog mediterraan landklimaat: zeer hete, droge zomers en koele winters, met vorst in het noordelijke deel van haar gebied. Die echte winter is de basis van haar diapauze.

Het geslacht heeft een lange geschiedenis: volgens een studie uit 2024 ontstonden Cataglyphis-mieren ongeveer 18 miljoen jaar geleden in de open graslanden van het Nabije Oosten en bereikten ze het Middellandse Zeegebied ongeveer 9 miljoen jaar geleden. Het Iberisch Schiereiland is nu een van hun grote centra van diversiteit.

Een renster van het middaguur

Zoals alle Cataglyphis is ze thermofiel: ze foerageert overdag, op de heetste uren, soms dicht bij haar thermische grens. Het is de strategie van een ondergeschikte mier. De dominante soorten, met enorme kolonies, beheersen de bronnen bij milde temperaturen; de Cataglyphis, met kleine kolonies, benutten de uren waarop de bodem gloeit en er nauwelijks concurrentie is. In het geslacht heeft de hittetolerantie een moleculaire basis: in 1995 toonden Gehring en Wehner aan dat deze mieren hitteschokeiwitten aanmaken voordat ze naar buiten gaan, als verzekering tegen de hitte.

Haar werksters foerageren alleen, zonder feromoonsporen. Ze zijn vooral aaseters van dode geleedpotigen die over het terrein verspreid liggen, en roepen alleen de hulp van hun nestgenoten in als de prooi te groot is om alleen te dragen. Om terug te keren naar het nest gebruiken ze de zon, gepolariseerd licht en het landschap, en bij haar verwant C. fortis werd in 2006 aangetoond dat ze afstand meten door stappen te tellen: de beroemde «stappenteller» van woestijnmieren. Wat je in je formicarium ziet, is precies dat op kleine schaal: werksters die een voor een naar buiten gaan, op volle snelheid door het foerageergebied rennen en in een rechte lijn met hun prooi terugkeren.

Twee lijnen die niet zonder elkaar kunnen

In 2012 bestudeerden Laurianne Leniaud, Hugo Darras, Raphaël Boulay en Serge Aron het DNA van vier populaties uit Huelva en Sevilla toen ze op iets stuitten dat niet klopte. Binnen elke populatie vielen de koninginnen en de mannetjes uiteen in twee zeer verschillende genetische groepen, die ze de lijnen His1 en His2 noemden. En in alle kolonies, zonder uitzondering, hoorden de koningin en haar mannetje bij verschillende lijnen.

Twee jaar later breidde dezelfde groep het onderzoek uit tot 68 kolonies uit 14 populaties over het hele verspreidingsgebied van de soort. Het resultaat was nog verrassender: in alle populaties komen dezelfde twee lijnen voor, van Andalusië tot Castilië en León. Het zijn twee genetische «families» die al lang gescheiden zijn en elkaar toch nodig hebben om werksters te krijgen. Het is een soort obligaat mutualisme binnen één en dezelfde soort.

Hybride werksters, gekloonde koninginnen: sociale hybridogenese

Dit is de kern van de biologie van C. hispanica, en het loont om het rustig uit te leggen. Bij de meeste mieren legt een bevruchte koningin bevruchte eieren, waaruit vrouwtjes komen, en bepalen voeding en omgeving of dat werksters of koninginnen worden. Bij C. hispanica gebruikt de koningin twee verschillende manieren van voortplanting, afhankelijk van wat ze wil voortbrengen:

  • Werksters: via geslachtelijke voortplanting. De koningin paart met een mannetje van de andere lijn en gebruikt zijn sperma om de eieren te bevruchten. Alle werksters zijn hybriden tussen de twee lijnen. In het onderzoek van 2012 droegen alle 820 onderzochte werksters uit 58 kolonies genen van de koningin en van haar mannetje, en 94,6% was heterozygoot voor de vijf onderzochte merkers.
  • Nieuwe koninginnen: via thelytoke parthenogenese. De prinsessen komen uit onbevruchte eieren en zijn klonen van hun moeder. De 24 nieuwe koninginnen uit 7 kolonies hadden precies hetzelfde genotype als de moederkoningin, met een verwantschap van 1,0.
  • Mannetjes: via arrhenotoke parthenogenese, zoals bij alle vliesvleugeligen: ze komen uit onbevruchte eieren, zijn haploïd en dragen alleen genen van de koningin.

Het resultaat is wat biologen sociale hybridogenese noemen: het «lichaam» van de kolonie, de steriele werksters, is hybride, terwijl de «kiembaan», de koninginnen en de mannetjes, van zuivere lijn is en van generatie op generatie alleen moederlijke genen doorgeeft. Alle studies tot 2014 samen hadden 1.228 werksters onderzocht, allemaal hybride, en 304 koninginnen, allemaal van zuivere lijn. Geen enkele uitzondering.

Wat wint de koningin met dit systeem? Volgens de ontdekkers combineert ze het beste van twee werelden: ze geeft al haar genen door aan haar dochters die koningin worden, zoals een ongeslachtelijk organisme, en beschikt tegelijk over een genetisch diverse, sterk heterozygote werksterspopulatie, die doorgaans vitaler is.

Onmisbare mannetjes… zonder nakomelingen

Evolutionair gezien heeft het mannetje van C. hispanica het zwaar. Zijn genen gaan alleen over op de werksters, die steriel zijn, dus kleinkinderen krijgt hij niet: de onderzoekers zelf beschreven hem als een evolutionaire doodlopende weg. En toch kan hij niet verdwijnen: zonder mannetjes geen werksters, en zonder werksters geen kolonie. Als een van de twee lijnen geen mannetjes meer zou voortbrengen, stortte het hele systeem in.

Wat bij deze soort niet bestaat, zijn werksters die via parthenogenese ontstaan: bij haar verwant Cataglyphis cursor, die ook koninginnen zonder vader voortbrengt, komt ongeveer 2,5% van de werksters uit onbevruchte eieren; bij C. hispanica geen enkele. Weeswerksters leggen wel eieren, maar er is nooit een geslachtsdier gevonden dat daaruit voortkwam: de 199 geslachtsdieren die in 2012 werden onderzocht, waren allemaal van zuivere lijn.

Bepaald door haar genen: werkster of koningin worden

In 2014 gingen Darras, Kuhn en Aron een stap verder met een elegant experiment. Ze zetten 62 laboratoriumkolonies op, elk met één koningin en 200 werksters, gevoerd met vliegenlarven en suikerwater, en volgden twee maanden lang wat er in elke kolonie uitkwam. De kolonies met koninginnen die met een mannetje van de andere lijn hadden gepaard, brachten normaal werksters voort: 50 van de 52. Die met koninginnen die met een mannetje van hun eigen lijn hadden gepaard, brachten geen enkele werkster voort: hun bevruchte eieren stierven massaal (slechts 17% bleef in leven, tegenover 84% bij de andere), en de paar die zich ontwikkelden, werden koninginnen.

De conclusie is dat de kaste bij C. hispanica genetisch bepaald is: een genoom dat niet hybride is, heeft het vermogen verloren om werkster te worden. Dat is uiterst zeldzaam bij mieren, waar bijna altijd de omgeving de doorslag geeft.

Eén koningin of meerdere? Wat de wetenschap zegt over onze kolonies met vier

In het grootste deel van haar gebied hebben de kolonies één koningin, die één keer heeft gepaard. In het onderzoek van 2012 hadden 34 van de 38 uitgegraven kolonies één koningin, en in de andere vier pasten de werksters bij één enkele moeder; 28 van de 30 koninginnen hadden met één mannetje gepaard. In 2014 waren alle kolonies uit 12 van de 14 bemonsterde populaties monogyn.

Maar zo is het niet altijd. In twee populaties werden kolonies met meerdere koninginnen gevonden, twee tot zes per nest, en in een populatie in Cáceres was de helft van de kolonies polygyn, met gemiddeld 6,4 koninginnen per nest. Met andere woorden: C. hispanica kan afhankelijk van de populatie monogyn of polygyn zijn, en een kolonie met vier koninginnen, zoals die wij verkopen, valt volledig binnen wat in de natuur is waargenomen.

Het interessantste is wie die koninginnen zijn. In de populatie van Cáceres was de verwantschap tussen de koninginnen van hetzelfde nest zeer hoog, 0,90: het zijn zussen, en bijna klonen, omdat ze allemaal via parthenogenese uit dezelfde moeder zijn geboren. Volgens het overzichtsartikel van Boulay en zijn collega's uit 2017 ontstaat polygynie in de altisquamis-groep door de adoptie van verwante koninginnen in bestaande nesten: de dochters blijven thuis, of keren terug, en werken samen met hun moeder en hun zussen. Dat verklaart waarom ze zonder ruzie samenleven.

Er is nog een detail. In die polygyne populatie had 15% van de bevruchte koninginnen gepaard met een mannetje van haar eigen lijn. Die koninginnen brengen geen werksters voort, maar kunnen in een kolonie met meerdere koninginnen blijven, waar andere koninginnen voor de werksters zorgen, en koninginnen en mannetjes voortbrengen. In een kolonie met meerdere koninginnen leggen misschien niet alle koninginnen werksterseieren, en dat is geen probleem: de kolonie werkt als een team.

Kolonies die te voet ontstaan: koloniestichting door knopvorming

Veel mieren stichten nieuwe kolonies met één koningin die zich na de bruidsvlucht opsluit. C. hispanica niet. Haar kolonies vermenigvuldigen zich door knopvorming (budding): de jonge, al bevruchte koningin verlaat het geboortenest samen met werksters die haar zussen zijn en vestigt zich met hen in een nieuw nest, op korte afstand, te voet. Daarom zijn in een pas gevormde kolonie de werksters geen dochters van haar koningin, maar van de koningin van het moedernest, tot haar eigen eerste werksters uitkomen.

Het is een verhuizing in het groot. In het overzichtsartikel van Boulay en zijn collega's uit 2017 staat een foto van Teresa Cerdá waarop een paar werksters van C. hispanica hun nestgenoten op hun rug naar het nieuwe nest dragen. Bij haar verwant C. cursor, die zich ook zo vermenigvuldigt, is zelfs gezien dat de moederkolonie het nieuwe nest weer kan opnemen als het niet aanslaat.

Knopvorming heeft een merkwaardig gevolg: omdat de nieuwe koninginnen klonen van hun moeder zijn en niet ver weggaan, liggen kolonies van dezelfde lijn in clusters bij elkaar. Wie wel reist, zijn de mannetjes, die vliegen en kruising tussen de lijnen mogelijk maken. En het verklaart iets praktisch: een koningin van C. hispanica is niet gemaakt om alleen in een reageerbuis een kolonie te stichten, maar om te beginnen met een groep werksters. Daarom verkopen we haar bij Antomas altijd als kolonie.

Een kalender zonder broed in de winter

Bij Cataglyphis overwintert er geen broed: de kolonie gaat het koude seizoen in met volwassen dieren en de koningin stopt met leggen. Als ze begin lente weer begint, leveren de eerste eieren geslachtsdieren op, koninginnen en mannetjes; alles wat ze daarna in de loop van het seizoen legt, wordt werkster. Daarom groeven de onderzoekers hun kolonies uit in april, vóór de eileg, of in mei, als er al geslachtsdieren in het nest waren.

Thuis betekent dit twee dingen. Als je in de winter geen broed ziet, is dat normaal. En als er in de lente gevleugelde prinsessen of mannetjes verschijnen, is dat geen probleem: het is de cyclus van de soort. In gevangenschap kunnen ze geen nieuwe kolonies vormen, omdat de mannetjes niemand hebben om mee te paren.

Een oud systeem, over 400 km afstand

Volgens de theorie houden systemen die op ongeslachtelijke voortplanting berusten het evolutionair niet lang vol: ze stapelen fouten op en verdwijnen uiteindelijk. C. hispanica spreekt dat tegen. Dezelfde twee lijnen komen in haar hele gebied voor en blijven sterk gedifferentieerd in het kern-DNA, ook al kruisen ze elke generatie om werksters voort te brengen, wat erop wijst dat het systeem al heel lang bestaat.

Er zijn aanwijzingen over hoe dat lukt. In 2015 zagen Darras en Aron dat het mitochondriaal DNA, dat van moeder op dochter overgaat, de twee lijnen niet scheidt, maar per geografisch gebied clustert: het is op een bepaald moment van de ene lijn naar de andere overgegaan, een spoor van incidentele uitwisselingen. En in de polygyne populaties brengen koninginnen die met hun eigen lijn hebben gepaard koninginnen voort via geslachtelijke voortplanting, niet via klonering: het kleine achterdeurtje van seks dat het systeem op lange termijn gezond zou kunnen houden.

In 2022 werd het volledige genoom van de twee lijnen gepubliceerd, met een verrassend detail: de ene heeft zijn DNA verdeeld over 26 chromosomen en de andere over 27. De auteurs stellen haar voor als modelsoort om zowel hybridogenese als de aanpassing van mieren aan extreme hitte te bestuderen.

Verwanten met dezelfde truc

C. hispanica was de eerste, maar niet de enige. In 2013 vonden Eyer en zijn collega's hetzelfde systeem bij Cataglyphis velox en C. mauritanica, twee soorten uit dezelfde altisquamis-groep waarvan de kolonies meerdere koninginnen hebben, bijna allemaal met hetzelfde genotype. In 2019 werd het bevestigd in de meeste populaties van C. velox, terwijl haar zustersoort C. humeya zich normaal voortplant. En in 2020 onderzochten Kuhn en zijn collega's 11 soorten van het geslacht en concludeerden dat sociale hybridogenese meermaals onafhankelijk bij Cataglyphis is ontstaan. Woestijnmieren zijn een natuurlijk laboratorium geworden om te begrijpen waarom seks bestaat.

De voorloper was Cataglyphis cursor, een soort uit Zuid-Frankrijk waarbij Pearcy en zijn collega's in 2004 aantoonden dat de koninginnen seks gebruiken om werksters te maken en parthenogenese om koninginnen te maken. C. hispanica gaat met dat idee nog een stap verder, met twee lijnen die tot samenwerking verplicht zijn.

Grootte en morfologie

Een slanke, wendbare formicine, met lange poten die het lichaam boven de hete bodem houden, grote ogen en drie ocelli, zoals past bij een visuele navigator. Ze heeft geen soldaten: haar werksters variëren geleidelijk in grootte, zonder afzonderlijke kasten.

  • Kleur van onze kolonies. Werksters zwartbruin tot zwart, mat, met lange poten, roodachtige tibiae en tarsen, antennes die naar de punt toe lichter worden en roodachtige kaken.
  • Werksters van verschillende grootte. In één kolonie leven kleine en grote werksters samen. In het geslacht gaan de grote meestal foerageren en blijven de kleine bij het broed.
  • Koninginnen. Groter en robuuster dan de werksters, met de verbrede thorax die bij deze kaste hoort. Genetisch verschillen ze sterk van hun werksters: de koninginnen, van zuivere lijn, zijn sterk homozygoot, en de hybride werksters sterk heterozygoot.
  • Geen angel. Zoals alle Formicinae verdedigt ze zich door te bijten en met mierenzuur.

Afmetingen bij benadering

We hebben geen enkele gepubliceerde wetenschappelijke meting gevonden van de werkster, de koningin of het mannetje van C. hispanica. De cijfers die in winkels en op kweeksites rondgaan, vermelden geen bron en sommige kloppen niet met wat over de soort bekend is, dus geven we ze liever niet. Wat we wel kunnen zeggen, is dat het een middelgrote Cataglyphis is, met werksters van uiteenlopende grootte en duidelijk grotere koninginnen.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Haar voeding heeft geen geheimen en omdat ze met meerdere koninginnen en werksters komt, start de kolonie krachtig. Maar het is geen mier om mee te beginnen: ze heeft een goed opgezette warmte nodig, met een warme plek in het foerageergebied en een milder nest; ze is razendsnel, dus je moet methodisch werken bij het openen en schoonmaken; ze heeft graag ruimte, omdat ze grote oppervlakken afpatrouilleert; en ze houdt een diapauze in de winter die je moet respecteren. Daar staat tegenover dat het een van de interessantste soorten is die je thuis kunt houden: een stukje geschiedenis van de genetica dat door je foerageergebied rent.

Temperatuur en luchtvochtigheid

  • Nest: 24-28 °C in het actieve seizoen, mild en stabiel, met wat vocht in één zone; nooit nat en zonder condens.
  • Warme plek in het foerageergebied: ongeveer 35 °C, in maar één deel van het foerageergebied. Elke warmtebron is goed, een verwarmingskabel of -mat eronder of een lamp erboven, altijd met thermostaat en met de temperatuur gemeten in het substraat. Nooit boven het nest of over de hele opstelling.
  • Foerageergebied: droog.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Licht: het nest donker of afgedekt; het foerageergebied met daglicht en een duidelijk dag-nachtritme.
  • Diapauze: 4-5 maanden, met de kern van december tot februari bij 6-10 °C (zie «Diapauze»).

Het is een mier die leeft van warmte: met een goed temperatuurverloop verzamelen de werksters zich in de warme zone en is de kolonie de hele dag actief. Zonder warmte valt ze stil. Met vocht volstaat weinig: een hoekje van het nest wat vochtig, zodat het broed niet uitdroogt, en de rest droog.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas raden we een gipsnest uit de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan, in de gewone versie: het gips houdt een zachte vochtigheid in het nest vast terwijl het foerageergebied droog blijft. Om met onze kolonies te beginnen, de Qbik Wild One P 1C:

Om te groeien, als de kolonie het nest vult, de Qbik Wild Duo P 2C:

  • Substraat in en buiten het nest. Onmisbaar: in onze ervaring met het geslacht spinnen de larven zonder substraat hun cocon niet goed. Een dun laagje zand, of zand met minerale aarde, in de kamers en in het foerageergebied.
  • Een ruim foerageergebied. Het is een renster die veel terrein afpatrouilleert: hoe meer foerageerruimte, hoe meer natuurlijk gedrag je ziet. Leg er een paar platte stenen of takjes in als uitkijkpost.
  • Water, drinkbakje en barrière: de waterbuis, een drinkbakje voor de suiker en een strook minerale olie bovenaan de wanden.

Breid uit als het nest te klein wordt, niet eerder: in een te groot nest worden de overbodige kamers uiteindelijk afvalhopen.

Groei van een kolonie met meerdere koninginnen

Bij Antomas verkopen we C. hispanica als kolonies met vier koninginnen en hun werksters, niet als losse koninginnen. Dat past bij haar biologie: in de natuur sticht ze geen kolonie in haar eentje, maar door knopvorming, met een groep werksters, en haar kolonies kunnen meerdere verwante koninginnen hebben. Een paar tips om er het meeste uit te halen:

  • Houd de koninginnen bij elkaar. Ze komen al samenlevend aan en zijn bijna gekloonde zussen. Scheid ze niet en verdeel ze niet over formicaria: een koningin zonder haar groep werksters is niet gemaakt om het alleen te redden.
  • Voeg geen koninginnen of werksters uit andere kolonies toe en voeg geen verschillende kolonies samen. De polygynie van deze soort berust op verwantschap; een vreemde koningin zou een probleem zijn.
  • Maak je geen zorgen als ze niet allemaal evenveel leggen. Zoals we zagen, kan in polygyne kolonies een koningin geen werksters voortbrengen. Wat telt, is dat de kolonie groeit.
  • Groeitempo. Er zijn geen wetenschappelijke gegevens over de ontwikkelingsduur van de soort. Wat we wel weten, is dat het geslacht meestal kleine kolonies heeft, van een paar honderd werksters, en dat een kolonie met meerdere koninginnen, warmte en veel eiwit in lente en zomer snel groeit.

Aankomst en verhuizing. Maak het formicarium van tevoren klaar, met substraat, vocht en de barrière aangebracht. Bij Antomas installeren we haar door uit te schudden: we openen de verpakking in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en schudden de koninginnen, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij we achterblijvers helpen met een penseel. Werk boven een dienblad, met de verwarming een paar minuten van tevoren uit, want in de koelte bewegen ze langzamer, en houd het nest donker zodat ze het meteen in gebruik nemen. Controleer of alle vier de koninginnen naar binnen zijn gegaan. Als je ooit van formicarium wisselt, gebruik dan dezelfde methode.

Voeding

Eiwit: hoe meer, hoe beter. Ze is een aaseter van dode geleedpotigen, dus de basis zijn kleine dode insecten. In het begin kleine prooien, dood of in stukjes: Thermobia domestica, perfect door haar grootte, vliegen, Drosophila of stukjes krekel en runner-kakkerlak. Als de kolonie groeit, maak je de prooi groter en verander je de toestand ervan: meelwormen, hele krekels en kakkerlakken, half dood of net gedood. In het laboratorium hielden de onderzoekers hun kolonies op vliegenlarven en suikerwater.

Bij Antomas raden we 4-5 keer per week insecten aan, of vaker. Als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, is het beter om ruim te voeren: de kolonie merkt dat ze meer middelen heeft en groeit sneller en in grotere aantallen. Met vier leggende koninginnen is de vraag naar eiwit in lente en zomer hoog. Kun je niet vaak schoonmaken, doe het dan niet, want voer dat overblijft, trekt schimmel en mijten aan. Wissel van week tot week van insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten. Een trucje: leg de prooi in de warme zone, bij de warme plek, want daar zie je de meeste foerageersters.

Suiker, altijd beschikbaar. Bij Antomas raden we een drinkbakje met suiker ad libitum aan. Wissel de suikers af: de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week en een andere suikerhoudende vloeistof of nectar 1-2 keer per week. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Altijd in een drinkbakje, nooit op watten: watten gaan schimmelen en de vloeistof bederft meteen. Gebruik een klassiek of zelfgemaakt drinkbakje waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt.

Water: de reageerbuis met water en watten, altijd gevuld. En koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten uit het wild kunnen insecticiden of parasieten meebrengen.

Diapauze: de Iberische winter

Ja, ze houdt diapauze, en die moet je respecteren. Ze leeft in het binnenland van het Iberische zuidwesten, met koele winters en vorst in een deel van haar gebied, en in het geslacht overwintert de kolonie zonder broed. Bij Antomas raden we aan:

  • Herfst (oktober-november): als de kolonie het broed afremt en minder naar buiten komt, zet je de warme plek uit, laat je de temperatuur geleidelijk zakken en verkort je de lichturen.
  • Kern (december-februari): 6-10 °C, op een koele, stabiele plek in huis, zoals een garage of een onverwarmde kamer, of in een wijnkoelkast.
  • Lente (maart): laat de temperatuur geleidelijk stijgen, verleng de lichturen en zet de warme plek weer aan als de werksters vlot bewegen.
  • In totaal: ongeveer 4-5 maanden rust en halve rust.
  • Tijdens de diapauze: geen warme plek, geen kunstlicht en geen insecten, maar wel suikerwater en de waterbuis. De vochtigheid van het nest zoals altijd.

Na de diapauze is de hervatting van de eileg het moment waarop de kolonie geslachtsdieren kan grootbrengen. Bied eiwit aan zodra je activiteit ziet, want de lente is haar grote groeiperiode.

Gedrag in gevangenschap

Solitair foerageren. Je ziet geen colonnes of sporen: elke foerageerster gaat alleen naar buiten, zoekt op volle snelheid met plotselinge stops om zich te oriënteren en keert in een rechte lijn terug met haar prooi. Ze werken alleen samen als de prooi groot is en vlak bij de ingang ligt. De werksters die je buiten ziet, zijn de veteranen van de kolonie; af en toe een oude foerageerster zien sterven, hoort gewoon bij hun cyclus.

Kijk gerust. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te bekijken en ervan te leren, niet om ze verstopt te houden. C. hispanica ziet heel goed en went snel aan licht en aan je aanwezigheid. Het volstaat om het nest donker te laten en het foerageergebied licht, en haar voorzichtig te observeren, met zo weinig mogelijk ingrijpen. Met meerdere koninginnen loont het om af en toe in het nest te kijken: je ziet hoe de werksters ze allemaal verzorgen.

Alarmsignalen: weinig werksters buiten bij warmte buiten de diapauze (controleer de warme plek en het voer); condens of schimmel (te veel vocht of resten); broed dat midden in het seizoen stilvalt (te weinig eiwit of warmte); en een koningin die wordt afgezonderd of door de werksters wordt aangevallen, iets ongewoons in een gevestigde kolonie dat je in de gaten moet houden.

Ontsnappingen en hanteren

Zoals andere Cataglyphis kan ze tegen gladde oppervlakken op klimmen, en ze is zo snel dat we bij Antomas uit voorzorg een barrière van minerale olie aanraden: een dunne, doorlopende strook bovenaan de wanden van het foerageergebied, vernieuwd als er stof op komt; schone wanden, zonder opgedroogde suiker die houvast geeft; een goed sluitend deksel en verbindingen zonder kieren; en niets dat als brug naar de barrière kan dienen.

Het lastige moment is het openen van het formicarium: bij warmte is een werkster al naar buiten voor je haar ziet. Zet de warme plek een paar minuten van tevoren uit, open niet verder dan nodig en werk rustig. Ze steekt niet, want ze heeft geen angel, maar ze bijt en kan mierenzuur spuiten, wat prikt in een wondje of bij de ogen. Hanteer haar met een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen, en gebruik altijd een thermostaat bij de warmtebron. Hoewel het een Iberische soort is, mag een gekweekte kolonie nooit in de natuur worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Haar zonder warmte houden, of de hele opstelling verwarmen zonder koelere zones.
  • Verwarmen zonder thermostaat of de warmtebron boven het nest plaatsen.
  • Het nest of het foerageergebied nat maken, of condens laten ontstaan.
  • Haar zonder substraat houden: de larven spinnen hun cocon niet goed.
  • De koninginnen scheiden, over formicaria verdelen of proberen er één alleen een kolonie te laten stichten.
  • Koninginnen of werksters uit andere kolonies toevoegen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • De suiker op watten geven, altijd hetzelfde insect geven of resten niet opruimen.
  • De diapauze overslaan of inkorten tot een paar weken.
  • Schrikken als er in de winter geen broed is of als er in de lente gevleugelde geslachtsdieren verschijnen.
  • Het formicarium haastig openen met de verwarming aan.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is opgesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Cataglyphis hispanica, de altisquamis-groep en het geslacht Cataglyphis, en de ervaring van Antomas met het geslacht. Belangrijkste referenties:

  1. Gehring, W. J. & Wehner, R. (1995). Heat shock protein synthesis and thermotolerance in Cataglyphis, an ant from the Sahara desert. PNAS 92: 2994–2998. doi:10.1073/pnas.92.7.2994
  2. Pearcy, M., Aron, S., Doums, C. & Keller, L. (2004). Conditional use of sex and parthenogenesis for worker and queen production in ants. Science 306: 1780–1783. doi:10.1126/science.1105453
  3. Wittlinger, M., Wehner, R. & Wolf, H. (2006). The ant odometer: stepping on stilts and stumps. Science 312: 1965–1967. doi:10.1126/science.1126912
  4. Leniaud, L., Darras, H., Boulay, R. & Aron, S. (2012). Social hybridogenesis in the clonal ant Cataglyphis hispanica. Current Biology 22: 1188–1193. doi:10.1016/j.cub.2012.04.060
  5. Eyer, P.-A., Leniaud, L., Darras, H. & Aron, S. (2013). Hybridogenesis through thelytokous parthenogenesis in two Cataglyphis desert ants. Molecular Ecology 22: 947–955. doi:10.1111/mec.12141
  6. Leniaud, L., Pearcy, M. & Aron, S. (2013). Sociogenetic organisation of two desert ants. Insectes Sociaux 60: 337–344. doi:10.1007/s00040-013-0298-2
  7. Darras, H., Leniaud, L. & Aron, S. (2014). Large-scale distribution of hybridogenetic lineages in a Spanish desert ant. Proceedings of the Royal Society B 281: 20132396. doi:10.1098/rspb.2013.2396
  8. Darras, H., Kuhn, A. & Aron, S. (2014). Genetic determination of female castes in a hybridogenetic desert ant. Journal of Evolutionary Biology 27: 2265–2271. doi:10.1111/jeb.12470
  9. Darras, H. & Aron, S. (2015). Introgression of mitochondrial DNA among lineages in a hybridogenetic ant. Biology Letters 11: 20140971. doi:10.1098/rsbl.2014.0971
  10. Boulay, R., Aron, S., Cerdá, X., Doums, C. et al. (2017). Social life in arid environments: the case study of Cataglyphis ants. Annual Review of Entomology 62: 305–321. doi:10.1146/annurev-ento-031616-034941
  11. Darras, H., Kuhn, A. & Aron, S. (2019). Evolution of hybridogenetic lineages in Cataglyphis ants. Molecular Ecology 28: 3073–3088. doi:10.1111/mec.15116
  12. Kuhn, A., Darras, H., Paknia, O. & Aron, S. (2020). Repeated evolution of queen parthenogenesis and social hybridogenesis in Cataglyphis desert ants. Molecular Ecology 29: 549–564. doi:10.1111/mec.15283
  13. Darras, H., De Souza Araujo, N., Baudry, L., Guiglielmoni, N. et al. (2022). Chromosome-level genome assembly and annotation of two lineages of the ant Cataglyphis hispanica: stepping stones towards genomic studies of hybridogenesis and thermal adaptation in desert ants. Peer Community Journal 2: e40. doi:10.24072/pcjournal.140
  14. Lecocq de Pletincx, N., Cerdà, X., Kiran, K., Karaman, C. et al. (2024). Ecological diversification preceded geographical expansion during the evolutionary radiation of Cataglyphis desert ants. iScience 27: 109852. doi:10.1016/j.isci.2024.109852
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...