Cataglyphis velox: reina y obreras – foto real de Antomas
Cataglyphis velox: reina y obreras – foto real de Antomas

Cataglyphis velox

Niet op voorraad
€ 124,99
Inclusief belasting

De sprinter van de Iberische zon. Cataglyphis velox gaat jagen als de bodem 50 °C heet is en de andere mieren zich verstoppen: haar werksters, in alle maten, verdelen de dag volgens de hitte, en de grootste verdragen tot 56 °C. Onder de grond regeren meerdere zuster-koninginnen, bijna klonen die zonder vader zijn geboren, over een kolonie van hybride werksters: sociale hybridogenese, een van de vreemdste voortplantingssystemen in de natuur. Een wonderbaarlijke navigator, door de wetenschap bestudeerd om haar manier van oriënteren, die op topsnelheid door het foerageergebied rent en in een rechte lijn naar huis terugkeert. Kolonies en koninginnen, een volledige verzorgingsgids en alles om thuis van haar te genieten. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

De woestijnmier van het zuiden van het Iberisch Schiereiland: werksters in alle maten, van 4,5 tot 12 mm, die in de volle zon naar buiten komen als de bodem boven de 50 °C uitkomt, en koninginnen die als klonen van hun moeder worden geboren. Kolonie met 3 koninginnen en 100 werksters. Gipsnest Qbik Wild met wat vocht, een ruim en droog foerageergebied met een warmtepunt van ongeveer 35 °C, substraat in en buiten het nest, veel eiwit en altijd suiker beschikbaar. Diapauze van 4-5 maanden, met de kern op 6-10 °C. Ontsnappingsbarrière van minerale olie uit voorzorg.

Cataglyphis velox Santschi, 1929 is de woestijnmier van het zuiden van het Iberisch Schiereiland. Haar Latijnse naam betekent «snel», en dat is niet overdreven: het is een langpotige renster die de kale bodem afpatrouilleert op de heetste uren van de dag, wanneer bijna alle andere mieren zich verstopt hebben. Bovendien is het een van de meest polymorfe Cataglyphis-soorten van Europa, met piepkleine en grote werksters in dezelfde kolonie, en elke maat heeft haar eigen werkrooster.

Onder de grond heeft ze nog een verrassing in petto: haar kolonies hebben meerdere koninginnen, die vrijwel identiek aan elkaar zijn omdat ze door parthenogenese worden geboren, zonder vader, terwijl haar werksters hybriden zijn van twee genetische lijnen. Het is hetzelfde systeem, de sociale hybridogenese, dat haar verwant Cataglyphis hispanica beroemd heeft gemaakt, maar met eigen nuances. Bij Antomas verkopen we haar in kolonies met 3 koninginnen en 100 werksters; hier leggen we uit waarom en hoe je haar houdt, en we maken daarbij onderscheid tussen wat bij de soort is gedocumenteerd, wat bij haar verwanten is aangetoond en de ervaring van Antomas met het geslacht. Hou je van woestijnmieren, dan raden we je ook de verzorgingsgidsen aan van Cataglyphis bicolor en van Cataglyphis bombycina.

Biologie

Een Iberische endeem met de naam van een renner

De Zwitserse entomoloog Felix Santschi beschreef haar in 1929 aan de hand van werksters uit Sevilla, als een variëteit van Cataglyphis viatica. Zestig jaar lang werd ze behandeld als synoniem of ondersoort van die Noord-Afrikaanse mier, tot de myrmecoloog Alberto Tinaut uit Granada haar in 1990 opnieuw beschreef en haar de rang van soort teruggaf. Datzelfde jaar definieerde Tinaut de «C. velox-groep» en beschreef hij een nauwe verwant, C. humeya. Tegenwoordig plaatsen genetici haar in de altisquamis-groep, samen met C. hispanica, C. humeya en de Marokkaanse C. mauritanica.

Ze is een Iberische endeem: volgens Tinaut leeft ze in La Mancha en in het laagland van de Guadalquivir, van zeeniveau tot 2.400 m hoogte. Genetisch onderzoek uit 2016 plaatst haar in het zuiden van het schiereiland, van het platteland rond Sevilla tot de bergen van Granada en Jaén, in een gebied dat niet overlapt met dat van C. hispanica in het westen, noch met dat van C. humeya in de bergen van het zuidoosten.

Ze nestelt onder de grond op open, zonnige terreinen met kale bodem of laag gras; in de Sierra de Cazorla, waar Xim Cerdá en Javier Retana in 1995 haar thermische biologie bestudeerden, waren haar nesten zeer talrijk. Het klimaat in haar verspreidingsgebied is mediterraan, met koele, regenachtige winters en hete, droge zomers: de winter is de basis van haar diapauze, en de verzengende zomer die van haar levenswijze. Haar afstamming is oud: Cataglyphis ontstond zo’n 18 miljoen jaar geleden in het Nabije Oosten, en C. velox splitste zich minstens 5,3 miljoen jaar geleden af van de Marokkaanse C. mauritanica.

Werksters in alle maten: tweeëntwintig keer zo zwaar

Het eerste wat opvalt in een kolonie C. velox is de verscheidenheid aan maten. Er zijn geen soldaten of aparte kasten, maar een doorlopende schaal van werksters, van piepklein tot groot. Cerdá en Retana wogen en maten honderden werksters: de foerageersters varieerden van 1,27 tot 27,29 mg, een verschil van 22 keer in massa, een van de grootste binnen het geslacht op het schiereiland. Om ze te bestuderen verdeelden ze hen in vier groepen:

  • Zeer klein: 4,5-6 mm lang, 17-22% van het nest.
  • Klein: 6-8 mm, 24-34%.
  • Middelgroot: 8-10 mm, 32-41%, de talrijkste groep.
  • Groot: 10-12 mm, 12-18,5%.

Waar dient zoveel variatie voor? Het meest voor de hand liggende idee is dat de grote werksters grote prooien vangen en de kleine kleine prooien. De onderzoekers controleerden het en dat klopt niet: 80% van wat de foerageersters binnenbrachten woog minder dan 10 mg en minder dan 5% woog meer dan 30 mg. Een grote werkster kon prooien van 500-700 mg meeslepen, maar vond ze in het veld bijna nooit. Het antwoord lag ergens anders: in de hitte.

Thermometers op pootjes: de groten gaan ’s middags naar buiten

In het laboratorium zetten Cerdá en Retana werksters van elke maat op een hete plaat en maten ze hoe lang ze het volhielden. De kritische maximumtemperatuur, waarbij de helft binnen tien minuten de coördinatie verliest, steeg met de maat: 50 °C bij de zeer kleine, 52 °C bij de kleine, 54 °C bij de middelgrote en 56 °C bij de grote werksters. Over het geheel verdragen de groten 6 tot 8 °C meer dan de kleinen.

In het veld vertaalt zich dat in een klok van maten. De kolonie foerageerde van 8 uur ’s ochtends tot 8 uur ’s avonds, en het gemiddelde gewicht van de werksters die naar buiten gingen volgde de bodemtemperatuur als een schaduw: ’s ochtends en tegen de avond overheersten de kleine werksters; ’s middags, met de bodem rond de 50 °C, gingen vooral de grote naar buiten. De groten maakten 24% van de foerageersters uit, hoewel ze maar 12-18,5% van de kolonie vormden, en ze maakten de langste tochten: gemiddeld zo’n 12 m tegenover 4-7 m bij de anderen. Hun lange poten houden ze verder van de gloeiende bodem.

De auteurs concluderen dat het polymorfisme van C. velox haar in staat stelt de werkdag te verlengen: de kolonie blijft doorwerken op de uren waarop haar concurrenten, en haar eigen kleine werksters, niet naar buiten kunnen. In 2000 vergeleken ze haar met C. rosenhaueri, met kleine werksters, die hetzelfde probleem met fysiologie oplost: ze verliest weinig water en verbruikt weinig energie. En zoals in het hele geslacht maken Cataglyphis-mieren hitteschokeiwitten aan voordat ze de hitte in gaan (Gehring en Wehner, 1995).

Solitaire aaseter

C. velox foerageert solitair, zonder feromoonsporen, en voedt zich vooral met dode geleedpotigen, slachtoffers van dezelfde hitte die zij verdraagt. In Cazorla bestond haar menu voor 21% uit mieren, 18% uit wantsen (Heteroptera), 10% uit cicaden en bladluizen (Homoptera) en andere insecten, en slechts voor 6,6% uit plantenresten. De zeer kleine werksters leveren nauwelijks voedsel aan: minder dan 6% kwam terug met een prooi.

De navigerende mier van de laboratoria

Buiten Spanje is C. velox om een andere reden beroemd: het is een van de soorten waarmee vandaag de dag het meest onderzoek wordt gedaan naar de navigatie van insecten: hoe ze de zon, het landschap en hun eigen interne «kilometerteller» combineren om de weg naar huis te vinden.

  • Eigen routes. In 2012 beschreven Michael Mangan en Barbara Webb hoe elke werkster van C. velox spontaan meerdere eigen routes vormt tussen het nest en het voedsel.
  • Kiezen waarop je vertrouwt. In 2015 zetten Antoine Wystrach en zijn collega’s twee oriëntatiesystemen tegenover elkaar: de «padintegratie», de interne berekening van richting en afstand, en het visuele geheugen van het landschap. Hoe langer de afgelegde weg, hoe meer gewicht de werkster aan haar interne berekening gaf, precies zoals een model van optimale informatie-integratie voorspelt. Wel lijkt ze de lengte van de tocht te gebruiken als kortere weg om de betrouwbaarheid in te schatten.
  • Achteruit. In 2017 observeerde dezelfde groep in een populatie aan de rand van Sevilla werksters die een stuk koekje achterwaarts meesleepten dat te zwaar was om vooruit te dragen. Ze hielden koers met het hemelkompas en lieten af en toe de last los, draaiden zich om om «een blik te werpen» op het landschap, corrigeerden de richting en gingen weer verder met slepen.

Waarom drie koninginnen? Een polygyne mier

Bij de meeste mieren die thuis worden gehouden heeft een kolonie één koningin. C. velox is anders. In mei 2009 groeven Pierre-André Eyer en zijn collega’s van de Université libre de Bruxelles 16 complete kolonies in de Sierra Nevada op, zonder ook maar één kamer over te slaan. In 10 daarvan waren er meerdere koninginnen: van 2 tot 9, met een gemiddelde van bijna 3 per nest. Slechts 3 kolonies hadden één koningin, en in 3 andere werd er geen enkele gevonden. Een studie uit 2020 deelt haar in als monogyn of polygyn, afhankelijk van de kolonie, waarbij polygynie gebruikelijk is.

Daarom verkopen we haar met drie koninginnen: dat lijkt sterk op wat je aantreft als je een nest in de bergen opgraaft. En die koninginnen zijn geen vreemden die elkaar dulden, maar vrijwel identieke zussen.

Gekloonde koninginnen, hybride werksters

In 2013 vond hetzelfde team uit Brussel dat de sociale hybridogenese bij C. hispanica had ontdekt, die ook bij C. velox. Het werkt zo:

  • Werksters: via geslachtelijke voortplanting. De koningin paart met mannetjes van een andere genetische lijn, een «familie» van dezelfde soort die sterk van de hare verschilt, en met hun sperma maakt ze de werksters. In de Sierra Nevada waren alle 696 werksters die uit 16 kolonies werden onderzocht hybriden, met een heterozygotie van 97,6%, extreem hoog.
  • Nieuwe koninginnen: via thelytoke parthenogenese. De prinsessen komen uit onbevruchte eieren en zijn genetische kopieën van hun moeder. Er werd geen enkele koningin gevonden die van een mannetje afstamde.
  • Mannetjes: via arrhenotoke parthenogenese, zoals bij alle vliesvleugeligen: ze komen uit onbevruchte eieren en zijn haploïd.

Het resultaat: hybride werksters en een lijn van koninginnen en mannetjes die alleen de genen van de moeder doorgeeft. En dat verklaart waarom de koninginnen samenleven. In de polygyne kolonies van de Sierra Nevada had 86% van de koninginnen uit hetzelfde nest exact hetzelfde genotype, en hun gemiddelde verwantschap was 0,92, ruim boven de 0,75 van gewone zussen. De overige 14% verschilde alleen in enkele genen die homozygoot waren geworden, de typische vingerafdruk van deze vorm van parthenogenese, automixis met centrale fusie genoemd. In de praktijk zijn het klonen van dezelfde moeder die een huis delen.

Koninginnen met meerdere mannetjes: het grote verschil met C. hispanica

Hier gaat C. velox een andere weg dan haar verwant uit het westen. De koningin van C. hispanica paart bijna altijd met één mannetje en leeft meestal alleen in haar nest. Die van C. velox is polyandrisch: van 19 onderzochte koninginnen hadden er 17 gepaard met twee tot vijf mannetjes, met een gemiddelde van 2,4. Allemaal wel met mannetjes van de andere lijn.

Om dat te achterhalen splitsten de onderzoekers de polygyne kolonies in het laboratorium, waarbij elke koningin 50-300 werksters kreeg, bij 28 °C, met 12 uur licht, kakkerlakken en suikerwater, en analyseerden ze de poppen van elke koningin. Dat is een wetenschappelijk gegeven, geen advies: thuis kun je de koninginnen het best bij elkaar houden.

Een systeem dat niet overal hetzelfde is

Het onderzoek naar C. velox is nog niet afgerond. In 2016 slaagde een studie van 27 populaties met genen uit de celkern er niet in de twee lijnen duidelijk te scheiden in het hele verspreidingsgebied: ofwel zijn niet alle populaties hybridogenetisch, ofwel is het systeem te jong om die afdruk achter te laten. In 2019 analyseerden Hugo Darras en zijn collega’s 66 vindplaatsen van C. velox en van haar zustersoort C. humeya, en dat schiep duidelijkheid: in de meeste populaties van C. velox zijn de werksters hybriden van twee lijnen, terwijl ze zich in twee randpopulaties op de normale manier voortplant, met willekeurige paringen. C. humeya daarentegen is niet hybridogenetisch. En in 2020 concludeerde een studie van 14 soorten dat parthenogenese bij koninginnen en sociale hybridogenese meerdere keren onafhankelijk van elkaar bij Cataglyphis zijn ontstaan.

De voorloper van dit alles was C. cursor, waarbij Pearcy en collega’s in 2004 aantoonden dat de koninginnen seks gebruiken om werksters te maken en parthenogenese om koninginnen te maken; daar wordt bovendien zo’n 2,5% van de werksters zonder vader geboren. Bij C. velox zijn er geen gegevens over parthenogenetische werksters, dus beweren we dat niet.

Kolonies die zich te voet vermenigvuldigen

Hoe ontstaat een nieuwe kolonie? Bij C. velox is dat niet in detail onderzocht, maar in haar groep, de altisquamis-groep, beschrijft het overzichtsartikel van Boulay en collega’s uit 2017 een duidelijk patroon: polygynie ontstaat door adoptie van verwante koninginnen in bestaande nesten, en de kolonies vermenigvuldigen zich door knopvorming (budding), waarbij jonge koninginnen het moedernest verlaten in gezelschap van werksters en zich te voet op korte afstand vestigen. Met gekloonde koninginnen die thuis of dichtbij blijven, is het logisch dat een nest uiteindelijk meerdere zussen huisvest. En een koningin uit deze groep is niet gemaakt om alleen in een reageerbuis te stichten, maar samen met werksters: daarom verkopen we C. velox als kolonie.

Een jaarkalender met een zomer tegen de klok

Bij Cataglyphis is er geen broed dat overwintert: de kolonie gaat het koude seizoen in met volwassen dieren en de koningin stopt met leggen. In de Sierra Nevada groeven Eyer en collega’s de kolonies in mei op en vonden ze geen geslachtsdieren: daar produceert C. velox ze later, rond juli. Het is een bergkalender, anders dan die van C. hispanica, waarvan de geslachtsdieren uit de eerste eieren van het voorjaar komen.

Thuis betekent dit dat het normaal is als je in de winter geen broed ziet; en dat, als er in de zomer gevleugelde prinsessen of mannetjes verschijnen, dat gewoon de cyclus van de soort is. In gevangenschap kunnen ze geen nieuwe kolonies vormen, omdat de mannetjes niemand hebben om mee te paren.

Grootte en morfologie

Een slanke en razendsnelle formicine, met zeer lange poten die het lichaam boven de hete bodem houden, grote ogen en drie ocelli, zoals past bij een visuele navigator. Zoals alle formicinen heeft ze geen angel: ze verdedigt zich door te bijten en met mierenzuur.

  • Polymorfe werksters. Met een doorlopende maatreeks, zonder soldaten. In één kolonie zie je werksters die meer dan twee keer zo lang zijn als andere.
  • Koninginnen. Groter en robuuster dan de werksters, met het verbrede borststuk dat bij de kaste hoort. Genetisch verschillen ze sterk van hun werksters: de koninginnen, van zuivere lijn, hebben weinig genetische diversiteit (heterozygotie van 56,5%), en de hybride werksters juist veel (97,6%).
  • Mannetjes. Gevleugeld, haploïd, geboren uit onbevruchte eieren.

Afmetingen bij benadering

De enige wetenschappelijke afmetingen die we hebben gevonden zijn die van de werksters uit de Sierra de Cazorla, van Cerdá en Retana (1997):

  • Werksters: 4,5 tot 12 mm lang; kopbreedte 1,00 tot 2,55 mm; gewicht 1,3 tot 27,4 mg. De meest voorkomende maat, de middelgrote werksters, meet 8-10 mm.
  • Koningin en mannetje: we hebben geen gepubliceerde afmetingen gevonden. De cijfers die in winkels en op kweeksites rondgaan vermelden geen bron, dus die geven we liever niet.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Haar voeding heeft geen geheimen en omdat de kolonie aankomt met drie koninginnen en een honderdtal werksters, gaat ze vanaf de eerste dag krachtig van start. Maar het is geen mier om mee te beginnen: ze heeft een goed opgezette warmte nodig, met een warmtepunt in het foerageergebied en een gematigder nest; ze is razendsnel, dus je moet met een vaste methode werken bij het openen en schoonmaken; ze waardeert veel ruimte; en ze houdt een diapauze in de winter die je moet respecteren.

Temperatuur en luchtvochtigheid

  • Nest: 24-28 °C in het actieve seizoen, gematigd en stabiel, met wat vocht in één zone; nooit nat en zonder condens.
  • Warmtepunt in het foerageergebied: ongeveer 35 °C, in slechts één deel van het foerageergebied. Elke warmtebron is goed, een verwarmingskabel of -mat eronder of een lamp erboven, altijd met thermostaat en met de temperatuur gemeten in het substraat. Nooit op het nest of op de hele opstelling.
  • Foerageergebied: droog.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Licht: het nest donker of afgedekt; het foerageergebied met daglicht en een duidelijk dag-nachtritme.

De gradiënt is de sleutel: omdat haar werksters afhankelijk van hun maat verschillende temperaturen verdragen, laat een foerageergebied met warmere en koelere zones elke werkster haar plek vinden, net als in het veld. Wat vocht betreft is weinig genoeg: een hoek van het nest die wat vochtig is, zodat het broed niet uitdroogt.

Aanbevolen formicarium

Bij Antomas raden we een gipsnest aan uit de Qbik Wild-reeks van Anthouse, in de normale uitvoering: het gips houdt een milde vochtigheid in het nest vast terwijl het foerageergebied droog blijft. Omdat onze kolonies aankomen met drie koninginnen en zo’n honderd werksters, raden we je aan meteen te beginnen met de Qbik Wild Duo P 2C, met twee kamers, die ruimte biedt aan het broed en aan de werksters van alle maten:

  • Substraat in en buiten het nest. Onmisbaar: in onze ervaring met het geslacht spinnen de larven zonder substraat hun cocon niet goed. Een dun laagje zand, of zand met minerale aarde, in de kamers en in het foerageergebied.
  • Een groot foerageergebied. In het veld gaan haar grote werksters gemiddeld zo’n 12 m van het nest vandaan: hoe meer ruimte, hoe meer natuurlijk gedrag je ziet. Voeg wat platte stenen of takjes toe als uitkijkposten en oriëntatiepunten: het is een mier die zich op zicht oriënteert.
  • Water, drinkbakje en barrière: de waterbuis, een drinkbakje voor de suiker en een strook minerale olie bovenaan de wanden.

Breid uit wanneer de kolonie het nest vult, niet eerder: in een te groot nest worden de overtollige kamers uiteindelijk afvalhopen.

Aankomst, verhuizing en groei van een kolonie met drie koninginnen

Aankomst en verhuizing. Zet het formicarium vooraf klaar, met substraat, vocht en de barrière aangebracht. Bij Antomas plaatsen we kolonies door ze uit te storten: we openen de verpakking in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en storten de koninginnen, de werksters en het broed er voorzichtig in, waarbij we de achterblijvers met een penseel helpen. Werk boven een dienblad, met de verwarming een paar minuten van tevoren uitgeschakeld, en houd het nest donker zodat ze het meteen betrekken. Controleer of alle drie de koninginnen naar binnen zijn gegaan. Als je van formicarium wisselt, gebruik je dezelfde methode.

  • Houd de koninginnen bij elkaar. Ze komen samenwonend aan en zijn vrijwel gekloonde zussen; ze scheiden levert thuis niets op.
  • Voeg geen koninginnen of werksters uit andere kolonies toe en voeg geen verschillende kolonies samen: de polygynie van deze soort berust op verwantschap.
  • Groeitempo. Er zijn geen wetenschappelijke gegevens over de ontwikkelingstijd van de soort. Met meerdere koninginnen, warmte en veel eiwit groeit een Cataglyphis-kolonie snel in voorjaar en zomer.

Voeding

Eiwit: hoe meer, hoe beter. Ze is een aaseter van dode geleedpotigen en eet in het veld vooral mieren, wantsen en andere insecten, dus de basis zijn kleine dode insecten. Geef Thermobia domestica, perfect vanwege het formaat, vliegen, Drosophila of stukjes krekel en runner-kakkerlak. Haar grote werksters kunnen grotere prooien aan: meelwormen, hele krekels en kakkerlakken, net gedood.

Bij Antomas raden we insecten aan 4-5 keer per week, of vaker. Als je dagelijks onderhoud doet en de resten verwijdert, is het beter om ruim te voeren: de kolonie begrijpt dan dat er meer middelen zijn en groeit sneller en talrijker. Met drie leggende koninginnen en een honderdtal monden is de vraag naar eiwit in voorjaar en zomer hoog. Kun je niet vaak schoonmaken, doe het dan liever niet, want voedsel dat overblijft brengt schimmel en mijten. Wissel van week tot week van insectensoort, zodat ze niet steeds hetzelfde eten. Een trucje: leg de prooi bij het warmtepunt, want daar zie je de meeste foerageersters.

Suiker, altijd beschikbaar. Bij Antomas raden we een drinkbakje met suiker ad libitum aan. Wissel de suikers af: de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week en een andere suikerhoudende vloeistof of nectar 1-2 keer per week. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Altijd in een drinkbakje, nooit op watten: watten gaan schimmelen en de vloeistof bederft snel. Gebruik een traditioneel of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt.

Water: de reageerbuis met water en watten, altijd gevuld. En koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten uit het veld kunnen insecticiden of parasieten meebrengen.

Diapauze: de winter van het zuiden van het schiereiland

Ja, ze houdt diapauze: ze leeft van het laagland tot het hooggebergte, met koele of koude winters. Bij Antomas raden we aan:

  • Herfst (oktober-november): wanneer de kolonie het broed afremt en minder naar buiten komt, zet je het warmtepunt uit, verlaag je geleidelijk de temperatuur en verkort je de lichturen.
  • Kern (december-februari): 6-10 °C, op een koele en stabiele plek in huis, zoals een garage of een onverwarmde kamer, of in een wijnkoelkast.
  • Voorjaar (maart): verhoog geleidelijk de temperatuur, verleng de lichturen en zet het warmtepunt weer aan zodra de werksters vlot bewegen.
  • In totaal: zo’n 4-5 maanden rust en halve rust.
  • Tijdens de diapauze: geen warmtepunt, geen kunstlicht en geen insecten, maar wel suikerwater beschikbaar en de waterbuis. Het vocht in het nest zoals altijd.

Na de diapauze bied je eiwit aan zodra je activiteit ziet: voorjaar en zomer zijn haar grote groeiseizoen.

Gedrag in gevangenschap

Solitair foerageren, per maat. Je ziet geen kolonnes of sporen: elke foerageerster gaat alleen naar buiten, zoekt razendsnel met abrupte stops om zich te oriënteren en keert in een rechte lijn terug met haar prooi. Let op welke maten er in de loop van de dag naar buiten komen. De werksters die je buiten ziet zijn de veteranen van de kolonie; dat er af en toe een oude foerageerster sterft, hoort bij hun normale cyclus.

Observeren zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, om ze te observeren en ervan te leren, niet om ze verstopt te houden. C. velox heeft een zeer goed gezichtsvermogen en went snel aan licht en aan je aanwezigheid. Het volstaat om haar een donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied te geven, en haar voorzichtig te observeren, met zo weinig mogelijk ingrepen. Met drie koninginnen loont het om af en toe in het nest te kijken: je ziet dan hoe de werksters ze allemaal verzorgen.

Alarmsignalen: weinig werksters buiten in het volle seizoen (controleer de warmte en het voer); condens of schimmel (te veel vocht of etensresten); stilstaand broed (te weinig eiwit of warmte); en een geïsoleerde of aangevallen koningin, iets wat weinig voorkomt maar wat je in de gaten moet houden.

Ontsnappingen en hantering

Net als andere Cataglyphis-soorten kan ze gladde oppervlakken beklimmen, en ze is zo snel dat we bij Antomas uit voorzorg een ontsnappingsbarrière van minerale olie aanraden: een dunne, ononderbroken strook bovenaan de wanden van het foerageergebied, te vernieuwen wanneer er stof op ligt; schone wanden; een goed sluitend deksel zonder kieren waar werksters van 4,5 mm doorheen passen; en niets wat als brug naar de barrière kan dienen.

Het lastige moment is het openen van het formicarium: zet het warmtepunt een paar minuten van tevoren uit, open niet verder dan nodig en werk rustig. Ze steekt niet, want ze heeft geen angel, maar haar grote werksters bijten en kunnen mierenzuur sproeien, wat prikt in een wondje of bij de ogen. Hanteer haar met een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen, en gebruik altijd een thermostaat bij de warmtebron. Hoewel het een Iberische soort is, mag een gekweekte kolonie nooit in de natuur worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Haar zonder warmte houden, of de hele opstelling verwarmen zonder koelere zones over te laten.
  • Verwarmen zonder thermostaat of de warmtebron op het nest zetten.
  • Het nest of het foerageergebied nat maken, of haar zonder substraat houden.
  • Een kolonie van honderd rennende werksters een piepklein foerageergebied geven.
  • De koninginnen scheiden, ze over formicaria verdelen of proberen er één alleen te laten stichten.
  • Koninginnen of werksters uit andere kolonies toevoegen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • De suiker op watten aanbieden, haar steeds hetzelfde insect geven of resten laten liggen.
  • De diapauze overslaan of inkorten tot een paar weken.
  • Schrikken als er in de winter geen broed is of als er in de zomer gevleugelde geslachtsdieren verschijnen.
  • Het formicarium gehaast openen met de verwarming aan.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Cataglyphis velox, de altisquamis-groep en het geslacht Cataglyphis, en op de ervaring van Antomas met het geslacht. Belangrijkste referenties:

  1. Gehring, W. J. & Wehner, R. (1995). Heat shock protein synthesis and thermotolerance in Cataglyphis, an ant from the Sahara desert. PNAS 92: 2994–2998. doi:10.1073/pnas.92.7.2994
  2. Cerdá, X. & Retana, J. (1997). Links between worker polymorphism and thermal biology in a thermophilic ant species. Oikos 78: 467–474. doi:10.2307/3545608
  3. Cerdá, X. & Retana, J. (2000). Alternative strategies by thermophilic ants to cope with extreme heat: individual versus colony level traits. Oikos 89: 155–163. doi:10.1034/j.1600-0706.2000.890117.x
  4. Pearcy, M., Aron, S., Doums, C. & Keller, L. (2004). Conditional use of sex and parthenogenesis for worker and queen production in ants. Science 306: 1780–1783. doi:10.1126/science.1105453
  5. Leniaud, L., Darras, H., Boulay, R. & Aron, S. (2012). Social hybridogenesis in the clonal ant Cataglyphis hispanica. Current Biology 22: 1188–1193. doi:10.1016/j.cub.2012.04.060
  6. Mangan, M. & Webb, B. (2012). Spontaneous formation of multiple routes in individual desert ants (Cataglyphis velox). Behavioral Ecology 23: 944–954. doi:10.1093/beheco/ars051
  7. Eyer, P.-A., Leniaud, L., Darras, H. & Aron, S. (2013). Hybridogenesis through thelytokous parthenogenesis in two Cataglyphis desert ants. Molecular Ecology 22: 947–955. doi:10.1111/mec.12141
  8. Wystrach, A., Mangan, M. & Webb, B. (2015). Optimal cue integration in ants. Proceedings of the Royal Society B 282: 20151484. doi:10.1098/rspb.2015.1484
  9. Eyer, P.-A., Leniaud, L., Tinaut, A. & Aron, S. (2016). Combined hybridization and mitochondrial capture shape complex phylogeographic patterns in hybridogenetic Cataglyphis desert ants. Molecular Phylogenetics and Evolution 105: 251–262. doi:10.1016/j.ympev.2016.08.020
  10. Boulay, R., Aron, S., Cerdá, X., Doums, C. et al. (2017). Social life in arid environments: the case study of Cataglyphis ants. Annual Review of Entomology 62: 305–321. doi:10.1146/annurev-ento-031616-034941
  11. Schwarz, S., Mangan, M., Zeil, J., Webb, B. & Wystrach, A. (2017). How ants use vision when homing backward. Current Biology 27: 401–407. doi:10.1016/j.cub.2016.12.019
  12. Darras, H., Kuhn, A. & Aron, S. (2019). Evolution of hybridogenetic lineages in Cataglyphis ants. Molecular Ecology 28: 3073–3088. doi:10.1111/mec.15116
  13. Kuhn, A., Darras, H., Paknia, O. & Aron, S. (2020). Repeated evolution of queen parthenogenesis and social hybridogenesis in Cataglyphis desert ants. Molecular Ecology 29: 549–564. doi:10.1111/mec.15283
  14. Lecocq de Pletincx, N., Cerdà, X., Kiran, K., Karaman, C. et al. (2024). Ecological diversification preceded geographical expansion during the evolutionary radiation of Cataglyphis desert ants. iScience 27: 109852. doi:10.1016/j.isci.2024.109852
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: