Atta mexicana – MegaImperium
Leeftijd: minder dan 1 jaarKoningin: november 2025Populatie: +10.000 werkstersTekst:Sinds november 2025 heeft deze koningin een kleine schimmelkweek omgevormd tot een levende metropool. Meer dan 10.000 werksters trekken in kolonnes op, knippen plantenmateriaal, vervoeren fragmenten en voeden de schimmeltuin waarop het hele Bladsnijdersimperium rust.In minder dan een jaar heeft de kolonie een buitengewone kracht ontplooid, verdeeld in kasten: van piepkleine tuiniersters tot grote soldaten, allemaal toegewijd aan één missie: onvermoeibaar het rijk van Atta mexicana kweken, verdedigen en uitbreiden.
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
Dit is een Atta mexicana – MegaImperium: een kolonie van meer dan 10.000 werksters (7.500-15.000) met haar koningin, van november 2025, en jonger dan 1 jaar.
De grote bladsnijdersmier van Mexico en Arizona, al volop in expansie: een grote schimmeltuin, alle kasten, van minims tot soldaten, en snelwegen van bladeren vanaf de eerste dag. Monogyn: één enkele koningin. Meerdere modules van de Kit Fungarium van Anthouse, schimmel op 23-26 °C, hoge vochtigheid zonder plassen, elke dag verse bladeren zonder pesticiden en een aparte afvalhoop. Nooit langdurig boven 30 °C: de koningin kan onvruchtbaar worden. Ze klimmen: barrière van minerale olie. Majors: nooit met de vingers.
Atta mexicana (Smith, 1858) is een van de grote bladsnijdersmieren van Noord- en Midden-Amerika, en de enige Atta die tot in de Sonorawoestijn in Arizona voorkomt. Ze eet de bladeren die ze knipt niet op: ze kweekt er een schimmel mee die de hele kolonie voedt. In de natuur beslaan haar nesten honderden vierkante meters, tellen haar kolonies waarschijnlijk miljoenen werksters en kunnen ze meer dan twintig jaar leven. Dit MegaImperium slaat het traagste en kwetsbaarste deel van de kweek over: de koloniestichting. Het komt met duizenden werksters van alle maten en een eigen schimmeltuin, klaar om vanaf de eerste dag te groeien.
Biologie
De bladsnijder die de woestijn bereikte
De bladsnijdersmieren van het geslacht Atta zijn vooral mieren van de Amerikaanse tropen. A. mexicana is een van de soorten die er het verst van af gaan: ze komt voor in een groot deel van Mexico, reikt in het zuiden tot Guatemala, El Salvador en Honduras en bereikt in het noorden het zuiden van Arizona, midden in de Sonorawoestijn. Ze leeft in droge streken en doornstruweel, maar ook in droge tropische bossen, oeverzones en berggebieden. Een studie uit 2023 vond dat de gunstigste omstandigheden voor haar liggen in de dennen- en eikenbossen van de Sierra Madre Occidental en in de droge bossen van de Bajío: klimaten met zomerregens, waartegen ze zich onder de grond beschermt.
Haar naaste verwant is A. texana, de bladsnijder van Texas en Louisiana; samen vormen ze de groep Archeatta en zijn ze de enige Atta-soorten van de Verenigde Staten. A. mexicana herken je aan het ontbreken van opstaande haren op de achterkant van de kop en op het eerste segment van de gaster, en aan haar relatief korte pronotumdoorns.
Steden onder de woestijn
In het Organ Pipe Cactus National Monument in Arizona zijn haar kolonies drie decennia lang geteld. De grote kunnen een centraal gebied van bijna 20 × 20 m innemen, benutten meer dan 2 hectare en gebruiken tunnels tot zo'n 130 m om hun foerageergebieden te bereiken. Een gevestigde kolonie kan zo'n 200 kg droog plantenmateriaal per jaar in haar kweeksysteem binnenbrengen.
Anders dan Acromyrmex octospinosus maakt A. mexicana duidelijk meerkamerige nesten: talrijke schimmeltuinen verdeeld over ondergrondse kamers en verbonden door tunnels. En die nesten ademen: bij een andere bladsnijder, A. vollenweideri, werd aangetoond dat de wind de lucht ververst, die via de centrale tunnels naar buiten gaat en via de randtunnels binnenkomt. In gevangenschap boots je die organisatie na met meerdere verbonden schimmelmodules, en met een kolonie als deze heb je die al snel nodig.
Een moestuin die zich elke maand vernieuwt
De werksters knippen bladeren, bloemen en ander weefsel, maken het schoon, versnijden het, kauwen het fijn en verwerken het in de tuin, waar ze hun symbiotische schimmel kweken, Leucoagaricus gongylophorus. De schimmel vormt verdikte, voedzame hyfen, de gongylidia, die vooral de larven voeden; in de praktijk is het het voedsel van de hele kolonie. En hij is niet eeuwig: het substraat van elk stukje schimmel is na ongeveer een maand uitgeput, en de werksters ruimen het op.
Hier wijkt A. mexicana af van het gebruikelijke. De meeste Atta-soorten bewaren hun afval in ondergrondse kamers, maar zij brengt het, net als A. colombica, naar buiten het nest en stapelt het bovengronds op. Met duizenden werksters komt er veel uitgeputte schimmel naar buiten: daarom is de afvalhoop in een MegaImperium een centraal onderdeel van de opstelling (zie «Afvalhoop»).
Antibiotica uit een klier, niet uit bacteriën
De tuin heeft een gespecialiseerde plaag, Escovopsis, een parasitaire schimmel die alleen in de tuinen van schimmelkwekende mieren leeft. Veel schimmelkwekende mieren, zoals Acromyrmex, verdedigen zich met een witachtige laag antibiotica-producerende bacteriën op de cuticula, Pseudonocardia. Atta is die zichtbare laag kwijtgeraakt, of heeft ze sterk verminderd, en vertrouwt op de afscheiding van haar metapleurale klier, rijk aan fenylazijnzuur, en op «wieden»: ze trekken de zieke stukken schimmel eruit en brengen ze naar de afvalhoop. De auteurs brengen deze chemische verdediging in verband met de enorme omvang van haar kolonies. Daarom is bij A. mexicana een schone, glanzende werkster normaal.
Bladproevers, en een schimmel die waarschuwt
Ze is polyfaag, maar knipt niet zomaar alles. In een studie uit 2020 gaven de werksters de voorkeur aan roos en weigerden ze koffie, guave en mandarijn, die laatste meer vanwege de fysieke eigenschappen van het blad dan vanwege de chemie. In een andere studie uit 2026 kozen ze duidelijk voor de zachte, onbehaarde en sappige bladeren van Palicourea padifolia, waarvan het extract de schimmel bevorderde, en gingen ze zelfs de haren van de bladeren van de Japanse mispel verwijderen voordat ze ze knipten.
En de schimmel heeft het laatste woord. De werksters kunnen een plant aannemen die hem schaadt, bijvoorbeeld met fungiciden; uren later, zo'n 10 in een studie met een andere bladsnijder, beginnen ze die te weigeren, en dat «geheugen» kan weken duren: tot 18 bij Atta colombica. Twee lessen: dat ze een plant knippen, betekent niet dat hij veilig is, en als ze plots stoppen met een plant die ze eerst aannamen, haal hem dan weg en dring niet aan.
Van minims tot soldaten: elke maat een beroep
Het is een van de grote troeven van een MegaImperium: alle kasten. In Arizona variëren de werksters van zo'n 2 mm tot zo'n 12 mm, en elke maat heeft haar beroep:
- De minims, piepklein, werken in de tuin: ze verzorgen en reinigen de schimmel en zorgen voor de eieren en de larven.
- De middelgrote werksters knippen en vervoeren het grootste deel van het plantenmateriaal.
- De grote majors of soldaten nemen de verdediging op zich en de taken die veel kaakkracht vragen.
- De afvalwerksters werken op de afvalhoop en blijven uit de buurt van de tuin, om de microben van het afval niet mee te brengen.
In een kolonie van deze omvang zie je ze allemaal tegelijk, elk met haar eigen werk.
Eén milligram om de wereld rond te gaan
Ze communiceren met spoorferomonen, contactsignalen en de geur van de kolonie: wanneer een paar verkensters een geschikte plant vinden, wordt de route in korte tijd een ononderbroken stroom van beladen werksters. Deze feromonen zijn verbazend krachtig. Het eerste spoorferomoon van een mier dat werd geïdentificeerd, was dat van haar verwant A. texana, in 1971, en de auteurs berekenden dat 0,33 mg in theorie genoeg zou zijn om een spoor rond de aarde te trekken. Het is een theoretische berekening en een gegeven van A. texana: dat van A. mexicana is niet onderzocht. Bovendien «luisteren» bladsnijders: ze maken trillingen, de stridulatie, die zich via de bodem en de bladeren voortplanten.
Eén koningin, meerdere vaders
In Arizona vliegen de gevleugelde koninginnen uit in het donker vlak voor zonsopgang na de zomeronweders, met de schimmel van hun geboortekolonie in een zakje onder de mond. De koloniestichting is het moeilijkste van hun leven: in een studie uit 2023 stierf in het lab 98-100% van de Atta-koninginnen die na de bruidsvlucht waren verzameld. Een MegaImperium heeft die fase al ver achter zich gelaten.
In de ervaring van Antomas is A. mexicana monogyn: één enkele koningin per kolonie. De koninginnen verdragen elkaar niet en doden elkaar als ze worden samengezet. Haar verwant A. texana daarentegen is in onze ervaring polygyn, en haar koninginnen kunnen samenleven. Wel paart de koningin alleen tijdens de bruidsvlucht, maar meestal met meerdere mannetjes: bij A. colombica hadden de kolonies gemiddeld 2,6 vaders. Het sperma dat ze die nacht opslaat, moet haar hele leven meegaan, en daarom letten we zo op de temperatuur (zie «Temperatuur»).
Miljoenen werksters en twintig jaar leven
In de tellingen van Organ Pipe leefden de kolonies van A. mexicana gewoonlijk 10-20 jaar; verscheidene werden ouder dan 20, maar geen enkele haalde de 30 jaar die de opvolging duurde. Volwassen kolonies tellen waarschijnlijk miljoenen individuen. Een MegaImperium van meer dan 10.000 werksters en jonger dan een jaar heeft dus nog alles voor de boeg.
Een kolonie Atta-bladsnijders die groeit bij Antomas (kanaal van Antomas).
Van landbouwplaag tot lekkernij
In Mexico worden Atta-soorten «arrieras» genoemd, en ze zijn een belangrijke landbouwplaag: in de amarantteelt in het zuiden van Puebla is de arriera de voornaamste plaag. Maar hun gevleugelde koninginnen, de «chicatanas», zijn ook een prehispanische lekkernij die op de comal wordt geroosterd en tot salsa's wordt vermalen, in Oaxaca, Chiapas, Veracruz, Guerrero of Puebla. Geroosterde koninginnen van A. mexicana bevatten 43,7% eiwit.
Grootte en morfologie
Atta mexicana vertoont een van de spectaculairste vormen van polymorfisme onder de Noord-Amerikaanse mieren, en in een MegaImperium zie je het in zijn volle omvang.
- Minims. Heel kleine, tere lichaampjes, om te werken in de nauwe ruimtes van de tuin.
- Middelgrote werksters. Kaken die aangepast zijn aan het knippen en vervoeren van plantenmateriaal.
- Majors. Een enorme kop en een buitengewoon krachtige kaakmusculatuur: echte soldaten. In de ervaring van Antomas kunnen de grootste sneden maken die door de huid gaan en doen bloeden, hoewel de soort geen angel heeft.
- Koningin. Enorm, met een zeer volumineuze gaster; volgens Mintzer de grootste bekende mier van Noord-Amerika.
- Kleur. Van roodbruin tot donkerrode of granaatrode tinten.
- Poppen. Naakt, zonder cocon.
Afmetingen bij benadering
- Minims: zo'n 2 mm
- Middelgrote werksters: alle tussenmaten
- Majors (soldaten): tot zo'n 12 mm
- Koningin: 20-22 mm en ongeveer een halve gram (zo'n 500 mg)
Het zijn afmetingen van de populaties in Arizona. De hogere cijfers die in sommige winkels circuleren, worden niet gestaafd door gepubliceerde metingen.
Verzorging in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
Bij Antomas beschouwen we haar als een soort van gevorderd niveau, maar het is geen soort alleen voor experts. Met een MegaImperium bespaar je je de kwetsbaarste fase, de koloniestichting, en begin je met een stabiele kolonie en een schimmeltuin die al draait. Daar staat tegenover dat ze vanaf de eerste dag regelmaat vraagt op drie punten:
- De schimmel. De kolonie is er volledig van afhankelijk. Hij heeft een hoge vochtigheid nodig, zonder plassen, en een stabiele temperatuur, nooit langdurig boven 30 °C, en hij verdraagt geen behandelde planten.
- De bladeren. Elke dag vers, gevarieerd en pesticidevrij blad, het hele jaar door, ook in de winter.
- De ruimte. Met meer dan 10.000 werksters gaat de groei al snel: je moet geregeld modules toevoegen.
Heb je toegang tot onbehandelde bladeren en ruimte om te groeien, dan is ze prima te doen. En ze is het als weinig andere waard: je kijkt binnen in een van de complexste samenlevingen van het dierenrijk, een insectenbeschaving die haar eigen voedsel kweekt.
Wat een al grote kolonie inhoudt
- Ruimte. Eén module is niet genoeg: reken vanaf het begin op meerdere verbonden modules van de Kit Fungarium, minstens een kweekkamer, een foerageergebied en een aparte module voor de afvalhoop, en op plaats om uit te breiden (zie «Aanbevolen opstelling»).
- Elke dag bladeren. Er zijn geen gepubliceerde cijfers over het verbruik van een kolonie in gevangenschap, dus we geven je geen verzonnen getal. Ter vergelijking: een volwassen woestijnkolonie brengt zo'n 200 kg droog plantenmateriaal per jaar in haar tuin, met waarschijnlijk miljoenen werksters. De jouwe begint met meer dan 10.000, en haar verbruik groeit mee: reken erop dat je dagelijks vers blad aanbiedt en de hoeveelheid aanpast aan wat ze knippen.
- Een veel grotere afvalhoop. Elk stukje schimmel is na ongeveer een maand uitgeput, en met duizenden werksters komen er dagelijks uitgeputte schimmel, bladresten en dode mieren naar buiten. De afvalhoop raakt snel vol en moet regelmatig worden geleegd (zie «Afvalhoop»).
- Voortdurende activiteit. Bladsnijders striduleren, maar die trillingen planten zich vooral via de bodem en de bladeren voort en zijn nauwelijks hoorbaar. Wat je wel merkt, is de beweging: er is bijna op elk uur bladverkeer, en in de zomer meer 's nachts dan overdag. Het is een schouwspel, en het is verstandig haar te zetten waar je haar elke dag kunt verzorgen.
- Alle kasten. Van minims tot soldaten. De grote majors bijten hard en kunnen je doen bloeden: werk altijd met een pincet en zonder je handen tussen de werksters te steken (zie «Hanteren en veiligheid»).
Aanbevolen parameters
- Temperatuur van de schimmel: 23-26 °C, zo stabiel mogelijk.
- Nooit langdurig boven 30 °C: in de ervaring van Antomas kan de koningin onvruchtbaar worden (zie «Temperatuur»).
- Foerageergebied: op kamertemperatuur.
- Vochtigheid: hoog in de schimmelkamer, maar zonder vrij water of plassen; het foerageergebied droger, en de afvalhoop droog.
- Ventilatie: constant, zonder de buitenkant van de tuin uit te drogen.
- Water: het vochtbakje van de kweekkamer. Een drinkbakje in het foerageergebied is optioneel: ze halen flink wat water uit de schimmel zelf en uit het vocht van de opstelling.
- Licht: een normaal dag-nachtritme. Vermijd direct zonlicht op de schimmelkamer, want dat warmt ze op.
- Diapauze: niet nodig.
Temperatuur
Voor de kweek raden we 23-26 °C aan, stabiel. Dat is het gebruikelijke bereik om bladsnijders in gevangenschap te houden, en het past bij de soort: zelfs in de Sonorawoestijn houden de schimmelkamers relatief constante omstandigheden aan.
Pas heel goed op met warmte. In onze ervaring met Atta kunnen koninginnen onvruchtbaar worden als ze langdurig boven 30 °C staan, en ook de schimmel zelf gaat dan achteruit. We kennen geen experiment dat die drempel bij A. mexicana heeft gemeten: het is een praktijkgrens op basis van ervaring, en die is volkomen logisch, want de koningin paart nooit opnieuw. In een kolonie als deze is de koningin de hele toekomst van het rijk. Heb je in de winter extra warmte nodig, gebruik dan liever een zachte bron met thermostaat aan een zijkant van de kamer, en let er in de zomer op dat de kamertemperatuur niet de pan uit rijst.
Vochtigheid, ventilatie en afwatering
De schimmel heeft een hoge luchtvochtigheid nodig, maar mag niet nat blijven, en hem laten uitdrogen is een ernstige fout. Bij een grote kolonie is ook de schimmelmassa groot: ze bevat veel water en door de ademhaling van duizenden mieren bereikt de bak al snel een heel hoge vochtigheid. Als de wanden of het deksel iets kouder zijn, condenseert dat vocht, druppelt het op de tuin en kan het uiteindelijk plassen vormen onderin.
In de ervaring van Antomas moet vrij water dat zich rond de schimmel ophoopt, worden afgevoerd, zonder dagen te wachten tot het verdampt. Verschijnt het, voer het water dan af of zuig het weg, verhoog de ventilatie een beetje en controleer of er te veel vocht wordt toegevoegd of te veel temperatuurverschil is tussen binnenkant en wanden. In het Fungarium rust de schimmel op een verhoogd rooster, boven een waterbakje, en dat helpt veel.
hoge vochtigheid + constante ventilatie + geen plassen
Het juiste evenwicht herken je makkelijk: vochtige, actieve schimmel zonder droge korsten, maar zonder voortdurend vallende druppels of plassen. Spuit nooit water rechtstreeks op de schimmel.
Aanbevolen opstelling
Voor deze soort raden we de Kit Fungarium van Anthouse aan, een modulair systeem dat speciaal ontworpen is voor bladsnijdersmieren, met modules van 19,5 × 19,5 × 26 cm. Voor een MegaImperium reken je vanaf het begin op meerdere verbonden modules:
- Kweekkamer met passieve bevochtiging: de schimmel rust op een verhoogd rooster, boven een waterbakje, zonder het ooit te raken.
- Verkleiningskappen om het volume aan te passen aan de grootte van de schimmel; met een grote kolonie haal je ze waarschijnlijk al snel weg.
- Ingebouwde hygrometer en thermometer.
- Foerageer- en onderhoudsbak, verbonden met brede buizen, waardoor de werksters beladen met bladeren passeren.
- Draaideurtjes die volledig afsluiten, optioneel, om elke module af te sluiten bij het schoonmaken of uitbreiden. Met duizenden werksters zeer aan te raden.
Scheid minstens schimmelkamer → foerageergebied → afvalhoop, met de afvalhoop vanaf het begin in een eigen module. Naarmate de schimmel groeit, sluit je nieuwe kweekkamers aan: het is van nature een meerkamerige soort en het is niet verstandig alle kweek in één bak te concentreren. Leg in het foerageergebied de verse bladeren en, als je wilt, een drinkbakje, dat optioneel is. Omdat ze tegen gladde oppervlakken opklimmen, bescherm je het met een strook minerale olie bovenaan de wanden en houd je het goed gesloten.
Bekijk ook de gids van de gewone kolonie: Atta mexicana
Aankomst en installatie
Een MegaImperium komt altijd met zijn schimmel, in een bak met de koningin en haar werksters. Vaak sturen we ook een reageerbuis met reserveschimmel mee, voor het geval de hoofdtuin wat beschadigd aankomt door de reis.
Heel belangrijk: de mieren uit de reservebuis moeten worden verwijderd. Ze mogen nooit gemengd worden met de werksters uit de bak van de koningin. Haal voordat je die schimmel gebruikt alle mieren eruit met een zacht pincet of een penseel, en controleer hem goed, want de minims verstoppen zich in de tuin. Die mieren komen op geen enkel moment bij je kolonie.
- Voordat je iets opent: meerdere modules in elkaar gezet en verbonden, met het waterbakje en het rooster, het foerageergebied met malse bladeren en de strook minerale olie, de afvalhoop klaar en de deksels gecontroleerd.
- Eerst de reservebuis: komt die mee, haal er dan alle mieren uit en zet hem apart, gesloten, op dezelfde temperatuur.
- De hoofdschimmel in grote blokken: breng hem over naar de kweekkamer met de werksters die erop zitten, zonder hem te verkruimelen. Met een kolonie van deze omvang moet je hem misschien over meerdere blokken verdelen, altijd groot en volledig.
- De reserve alleen als het nodig is: is de hoofdtuin er half slecht aan toe, leg dan de schimmel uit de buis ernaast, al zonder één mier.
- Achterblijvers van de kolonie door uitschudden: de werksters die in de bak van de koningin achterblijven, schud je voorzichtig uit in het foerageergebied en ze keren vanzelf terug naar de schimmel. Schud daar nooit de mieren uit de reservebuis uit.
- Rust: laat ze een of twee dagen met rust, met malse bladeren binnen bereik, terwijl ze de tuin opnieuw inrichten.
Bij uitbreidingen hoef je niets over te brengen: je sluit gewoon de nieuwe module aan, en de mieren beslissen zelf hoeveel schimmel ze naar elke module brengen.
Omgaan met de schimmel
Een gezonde tuin moet je zo weinig mogelijk aanraken: je ziet hem prima door de wanden van de kamer. Meng niet routinematig schimmel van verschillende kolonies; de reserve die we soms meesturen is de uitzondering, en altijd zonder haar mieren. Houd er rekening mee dat de tuin naar boven groeit en in een kolonie in volle expansie heel snel: neemt de schimmel bijna de hele kamer in, haal dan een kap weg of sluit een nieuwe module aan.
Afvalhoop
In een MegaImperium verdient de afvalhoop een eigen hoofdstuk. In de natuur brengt A. mexicana haar afval naar buiten het nest, en in gevangenschap boots je dat het best na met een externe module, fysiek gescheiden van de schimmelkamers en eerder droog.
- Volume: met duizenden werksters komen er dagelijks uitgeputte schimmel, bladresten en dode mieren naar buiten, en de afvalhoop raakt snel vol. Leeg hem regelmatig.
- Zonder de schimmel aan te raken: de bak moet losgekoppeld en schoongemaakt kunnen worden zonder de kweekkamers te openen. De draaideurtjes helpen daar enorm bij.
- Laat ze zelf kiezen waar de afvalhoop komt, en verplaats hem niet voortdurend zodra hij er ligt.
- Grijze of bruine schimmel op de afvalhoop: normaal. Elk stukje schimmel is na ongeveer een maand uitgeput; het is geen ziekte.
Voeding
Bladsnijders voeden hun tuin met bladeren, en het menu moet breed, gevarieerd en altijd vrij van behandelingen zijn. Hoe meer vers blad, hoe meer schimmel en hoe meer kolonie: doe je dagelijks onderhoud en haal je weg wat ze niet gebruiken, dan bied je beter ruim aan. Haal verwelkte bladeren die ze niet geknipt hebben weg voordat ze beschimmelen.
- Roos (bladeren en bloemblaadjes), ook wetenschappelijk onderbouwd: het was een van de favorieten in het lab.
- Hibiscus (bladeren en, afhankelijk van de kolonie, bloemen), van planten waarvan we weten dat ze niet behandeld zijn.
- Sinaasappelboom en andere citrusvruchten: in onze ervaring werken de jonge, malsere bladeren goed, en sinaasappel als fruit eten ze vrij goed. Een kanttekening: in de studie uit 2020 weigerden ze mandarijnbladeren, daarom geven we de voorkeur aan jong blad boven oud blad.
- Amandelboom (blad en bloesem in het seizoen), moerbei (malse bladeren) en braam.
In de winter. Wanneer de amandelboom en de moerbei hun blad verliezen, steun je op wintergroene planten zoals braam, citrus of hibiscus, en op deze hulpmiddelen, die we bij Antomas in die periode veel gebruiken:
- Gedroogde rozenblaadjes, die al bereid worden verkocht, geschikt voor consumptie en zonder behandelingen.
- Fruit uit de supermarkt: appel, banaan en sinaasappel, die ze vrij goed eten.
- Groenten: sla, bloemkool en broccoli, die ze goed aannemen.
- Havervlokken, vooral wanneer er veel vocht in de opstelling is: het is een droog hulpmiddel dat geen water toevoegt.
Fruit en groenten zijn een aanvulling: in kleine hoeveelheden en met de resten weggehaald voordat ze gaan gisten.
Vermijd koffie en guave, die ze in het lab weigerden, en elke behandelde plant: bloemen van de bloemist, planten van de kwekerij of pas gekochte sierplanten, en planten uit tuinen of velden die gespoten worden. Een blad wassen garandeert de veiligheid niet, want veel gewasbeschermingsmiddelen zijn systemisch. Introduceer iets nieuws geleidelijk en houd de schimmel de dagen daarna in de gaten.
Geen insecten. Bladsnijders hebben geen dierlijk eiwit nodig: hun voedsel is de schimmel.
Nectar, alleen af en toe. Het is niet nodig. Als je wilt, bied je heel af en toe wat nectar of suikerhoudende vloeistof aan als aanvulling, ongeveer om de 15 dagen, altijd in een drinkbakje en nooit in watten, en haal je weg wat overblijft. Maak er geen routine van.
Water, optioneel. Je kunt een drinkbakje in het foerageergebied zetten, maar het hoeft niet: in onze ervaring halen ze flink wat water uit de schimmel zelf en uit het vocht dat in de opstelling verdampt. Wat wel een ernstige fout is, is de schimmel laten uitdrogen.
Diapauze
Atta mexicana heeft geen koude diapauze nodig. Zelfs in Arizona houdt ze de schimmel in diepe kamers met een sterk gedempte temperatuur en blijft ze midden in de winter overdag foerageren. Houd het hele jaar ongeveer dezelfde omstandigheden aan.
Gedrag in gevangenschap
Snelwegen van bladeren. Een nieuwe plant wordt binnen enkele uren een ononderbroken stroom werksters, beladen met stukjes blad die vaak groter zijn dan zijzelf. Kijk in de zomer niet vreemd op als je 's nachts meer activiteit ziet dan overdag.
Kijk zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren. Het volstaat om ze met zachte hand te observeren en zo weinig mogelijk in te grijpen: de tuin zie je door de wanden, zonder hem open te maken.
Signalen dat alles goed gaat: vochtige, sponsachtige en groeiende schimmel, werksters die bladeren knippen en aanvoeren, en oude schimmel die regelmatig naar de afvalhoop gaat.
Alarmsignalen:
- De schimmel krimpt, droogt uit of vormt korsten: te weinig vocht.
- Voortdurend druppels of plassen onderin: te veel water of te weinig ventilatie.
- Ze stoppen plots met het knippen van een plant die ze eerst aannamen: haal hem weg.
- De werksters hopen zich op buiten de schimmel, zonder plaats binnen: tijd om uit te breiden.
Ontsnappingen en barrières
Een kolonie van deze omvang heeft duizenden verkensters, de majors zijn erg sterk, de minims kruipen door piepkleine kieren en, in onze ervaring, klimmen ze tegen gladde oppervlakken op. We raden een strook minerale olie aan bovenaan de wanden van het foerageergebied, die in onze ervaring vrij goed werkt; goed sluitende deksels op alle modules; ventilatieopeningen met fijn gaas; niets dat als brug kan dienen in de buurt van de barrière, en buizen en verbindingen controleren na elke uitbreiding.
Hanteren en veiligheid
De grote majors verdienen een aparte waarschuwing: hun kaken worden aangedreven door een enorme musculatuur en in de ervaring van Antomas kunnen ze sneden maken die door de huid gaan en doen bloeden. Pak ze niet met je vingers vast. Gebruik een pincet en een opstelling waarmee je kunt voeren, schoonmaken en uitbreiden zonder je handen tussen de werksters te steken. Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen. Het is een exotische soort en in haar natuurlijke gebied een landbouwplaag: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.
Wat je niet moet doen
- Water op de schimmel spuiten, plassen laten staan of hem laten uitdrogen.
- Bladeren van de bloemist, de kwekerij of van een behandelde plant geven.
- Het menu op één plant baseren, of van nectar een routine maken.
- De koningin of de schimmel langdurig boven 30 °C houden: de koningin kan onvruchtbaar worden.
- De mieren uit de reservebuis mengen met die van de kolonie.
- Koninginnen samenzetten, die elkaar doden, of verschillende kolonies.
- De tuin openmaken of in stukken breken om binnen te kijken.
- Zonder ruimte komen te zitten of de afvalhoop laten overlopen.
- De olie-barrière verwaarlozen: ze klimmen tegen gladde oppervlakken op.
- Haar een koude diapauze geven.
- De majors met je vingers vastpakken.
Wetenschappelijke bronnen
Deze gids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Atta mexicana en bladsnijdersmieren, in het bijzonder de veldtellingen van A. C. Mintzer in het Organ Pipe Cactus National Monument (Arizona), gepubliceerd in Park Science in 2018 (open access), en op de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:
- Infante-Rodríguez, D. A., Velázquez-Narváez, A. C., Aguilar-Méndez, M. J., Fuentes-Jacques, L. J., Monribot-Villanueva, J. L., Guerrero-Analco, J. A. & Valenzuela-González, J. (2026). Selection of leaves of Palicourea padifolia, Platanus mexicana and Eriobotrya japonica by Atta mexicana (Hymenoptera: Formicidae) and its influence on the growth of the mutualistic fungus Leucoagaricus gongylophorus. Botanical Sciences 104: 81–97. doi:10.17129/botsci.3671
- Infante-Rodríguez, D. A. et al. (2020). Phytochemical characteristics of leaves determine foraging rate of the leaf-cutting ant Atta mexicana (Smith) (Hymenoptera: Formicidae). Chemoecology 30: 147–159. doi:10.1007/s00049-020-00306-4
- Mintzer, A. (1979). Foraging activity of the Mexican leafcutting ant Atta mexicana (F. Smith), in a Sonoran Desert habitat (Hymenoptera, Formicidae). Insectes Sociaux 26: 364–372. doi:10.1007/BF02223555
- Gómez-Díaz, J. A., Baena, M. L., González-Zamora, A. & Delfín-Alfonso, C. A. (2023). Potential present and future distributions of the genus Atta of Mexico. PLoS ONE 18: e0292072. doi:10.1371/journal.pone.0292072
- Fernández-Marín, H., Zimmerman, J. K., Nash, D. R., Boomsma, J. J. & Wcislo, W. T. (2009). Reduced biological control and enhanced chemical pest management in the evolution of fungus farming in ants. Proceedings of the Royal Society B 276: 2263–2269. doi:10.1098/rspb.2009.0184
- Heine, D. et al. (2018). Chemical warfare between leafcutter ant symbionts and a co-evolved pathogen. Nature Communications 9: 2208. doi:10.1038/s41467-018-04520-1
- Herz, H., Hölldobler, B. & Roces, F. (2008). Delayed rejection in a leaf-cutting ant after foraging on plants unsuitable for the symbiotic fungus. Behavioral Ecology 19: 575–582. doi:10.1093/beheco/arn016
- Saverschek, N., Herz, H., Wagner, M. & Roces, F. (2010). Avoiding plants unsuitable for the symbiotic fungus: learning and long-term memory in leaf-cutting ants. Animal Behaviour 79: 689–698. doi:10.1016/j.anbehav.2009.12.021
- Tumlinson, J. H., Silverstein, R. M., Moser, J. C., Brownlee, R. G. & Ruth, J. M. (1971). Identification of the trail pheromone of a leaf-cutting ant, Atta texana. Nature 234: 348–349. doi:10.1038/234348b0
- Fjerdingstad, E. J., Boomsma, J. J. & Thorén, P. (1998). Multiple paternity in the leafcutter ant Atta colombica — a microsatellite DNA study. Heredity 80: 118–126. doi:10.1038/sj.hdy.6882470
- Santos, T. T. M., Santana, M. V., Mascarin, G. M., Arthurs, S. P. & Fernandes, P. M. (2023). Collecting young nests of Atta spp. is more efficient to establish laboratory colonies than collecting founder queens after nuptial flights. International Journal of Tropical Insect Science 43: 1837–1841. doi:10.1007/s42690-023-01060-0
- Kleineidam, C., Ernst, R. & Roces, F. (2001). Wind-induced ventilation of the giant nests of the leaf-cutting ant Atta vollenweideri. Naturwissenschaften 88: 301–305. doi:10.1007/s001140100235
- Moeilijkheidsgraad
- Ervaren

.jpg)