Myrmecia chrysogaster
Een gouden buik, zes tanden als zagen en een sprong die je niet ziet aankomen. Myrmecia chrysogaster is een springende bulldogmier uit het subtropische oosten van Australië: ze jaagt alleen en goed zichtbaar tussen het bladafval, waagt zich aan spinnen en knipt, als ze in een web vast komt te zitten, de zijde door met haar kaken en loopt verder. Klein, snel en met een geduchte angel, met een mantel van gouden haren die glanst in de zon. Een Myrmecia voor ervaren houders. Koninginnen met broed en kolonies met koningin. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
Kleine, wendbare bulldogmier uit de pilosula-groep, die van de springmieren, uit het subtropische oosten van Australië: werksters van zo’n 9 mm, zwart, met lichte poten en een gaster bedekt met goudkleurige haartjes. Wordt verkocht als koningin met broed of koningin met 1-3 werksters en broed; haar koloniestichting is semi-claustraal: vochtige startbuis die je laat opdrogen, in het donker, en daarna QBIK ONE en QBIK DUO. 24-27 °C met gradiënt en volgroeide larven nooit boven 28 °C. Dagelijks suiker, eiwit op het ritme van de larven en in het begin dode prooien. Milde diapauze van 6-10 weken bij 15-18 °C. Ze is snel, kan springen en haar steek doet erg veel pijn: niet geschikt voor mensen met een allergie of voor huishoudens met kleine kinderen of huisdieren.
Myrmecia chrysogaster Clark, 1943 is een van de elegantste bulldogmieren die je kunt houden: een zwarte, fijn gegroefde kop en borststuk, honingkleurige poten en een achterlijf dat glanst alsof het met goud is bestoven. Die glans komt niet van de cuticula, maar van een mantel van goudkleurige, aanliggende haren die de hele sculptuur bedekt. Haar naam zegt het zonder omwegen: chrysogaster betekent in het Grieks «gouden buik».
Het is een Myrmecia van bescheiden formaat, uit de groep van de springers, die leeft in de open bossen van Zuidoost-Queensland en het noorden van New South Wales. Hanteerbaarder dan de reuzenbulldogmieren, maar snel, nerveus en met een eersteklas angel. In deze verzorgingsgids maken we onderscheid tussen wat er over de soort bekend is, en dat is niet veel, wat we afleiden uit haar verwanten en wat we bij Antomas toepassen met onze Myrmecia.
Biologie
Een gouden buik, beschreven in Brisbane
De Australische entomoloog John Clark beschreef haar in 1943, in zijn revisie van het geslacht Promyrmecia, onder de naam Promyrmecia chrysogaster. Destijds groepeerde Promyrmecia de kleine en middelgrote bulldogmieren; later werd het opgenomen in Myrmecia, en vandaag heet de soort Myrmecia chrysogaster. De typelocatie is Brisbane, in Queensland, en het exemplaar werd verzameld door C. Barrett.
De oorspronkelijke beschrijving is kort en heel precies. Clark had alleen werksters: hij noteerde uitdrukkelijk dat de koningin en het mannetje onbekend waren. Hij beschreef een zwarte mier met bruine mandibels, antennes en voorste coxae, gele poten en een heel fijne witte beharing over het hele lichaam die op de gaster lang en aanliggend wordt en «een gouden bedekking vormt die de sculptuur verbergt».
Hij voegde er een opvallende opmerking aan toe: door haar algemene kleur doet ze denken aan Myrmecia fulvipes, maar ze is nauwer verwant aan M. michaelseni. Dat is geen klein detail. Door de gelijkenis in kleur met andere bulldogmieren met lichte poten wordt ze in de hobby makkelijk verward, en er zijn zelfs kweekdagboeken gepubliceerd als «M. fulvipes» die, na controle door andere liefhebbers, M. chrysogaster bleken te zijn.
Twee gouden achterlijven, twee heel verschillende mieren
Bij Antomas hebben we nog een bulldogmier met een gouden gaster, M. piliventris, en het ligt voor de hand te denken dat ze op elkaar lijken. Dat is niet zo. M. piliventris is een grote bulldogmier uit de gematigde bossen van het zuidoosten. M. chrysogaster is veel kleiner, van een andere lijn en uit een subtropisch klimaat. Wat ze delen, is hetzelfde middel: dichte goudkleurige beharing op het achterlijf, die is ontstaan bij soorten uit verschillende groepen van het geslacht.
Met het blote oog onderscheid je ze aan de grootte, aan de poten, die bij M. chrysogaster licht zijn, en aan de kop en het borststuk, die bij haar zwart zijn en fijne lengtegroeven hebben, zonder het robuuste uiterlijk van de grote soorten.
Uit de familie van de springers
Het geslacht Myrmecia telt iets meer dan 90 soorten, ingedeeld in groepen op basis van hun morfologie (Ogata, 1991; Ogata en Taylor, 1991). In de determinatiesleutel van Clark (1943) valt M. chrysogaster onder de soorten met een fijn gegroefde kop en borststuk, samen met M. pilosula, M. michaelseni of M. queenslandica. Ze hoort dus bij de pilosula-groep, die van de beroemde Australische jack jumpers, kleine bulldogmieren die juist bekendstaan om hun sprongen.
Het is een heel andere groep dan die van de reuzen, zoals M. simillima of M. gulosa, en ook dan die van M. nigrocincta, een andere grote springer. De genetische studies van Hasegawa en Crozier (2006) verdelen de Myrmecia over twee grote takken, en de pilosula-groep staat in een daarvan als een duidelijk afgebakende lijn.
De groep heeft bovendien een wereldrecord. Een van haar soorten, door Taylor (1991) beschreven als M. croslandi en eerder bestudeerd als «M. pilosula», heeft bij de vrouwtjes maar één paar chromosomen: het minimum dat bij een dier mogelijk is. Crosland en Crozier (1986) publiceerden het in Science. Het is een verwant, niet onze soort, maar het geeft een idee van hoe bijzonder deze tak van de bulldogmieren is.
Sprongen van een paar centimeter
In zijn definitie van Promyrmecia merkte Clark (1943) al op dat veel van deze werksters sterk ontwikkelde achterpoten hebben en sprongen van 2,5 tot 10 cm kunnen maken. Van M. chrysogaster zijn er geen metingen van de sprong, maar natuurliefhebbers die haar in Brisbane hebben gefotografeerd, beschrijven hoe ze wegrent en springt als ze wordt gestoord, en in het terrarium moet je daar rekening mee houden.
Hoe springt een mier? Aibekova en collega’s (2023) vergeleken de anatomie van het borststuk van verschillende springende mieren, waaronder een Myrmecia, en zagen dat het springen meermaals in de evolutie van de mieren is ontstaan, met in elke lijn andere spieren en hefbomen. Bij bulldogmieren komt de afzet uit de middelste en achterste poten. Voor de kweker is de conclusie praktisch: een smalle barrière volstaat niet (zie «Ontsnappingen en barrières»).
Een mier uit het subtropische oosten
Haar natuurlijke verspreiding is het oosten van Australië. In de GBIF-gegevens die we in november 2026 raadpleegden, staan 181 waarnemingen met vindplaats: 164 in Queensland en 16 in New South Wales, geconcentreerd in Zuidoost-Queensland, rond Brisbane, hetzelfde gebied waar het typeexemplaar vandaan kwam.
Het is een vochtig subtropisch klimaat: warme, regenachtige zomers met gemiddelde maxima van zo’n 29-30 °C, en zachte, drogere winters, met gemiddelden in juli rond 15 °C en nachten die aan de kust zelden onder 8-10 °C zakken. Ze leeft in open bos en nestelt in de grond; de werksters jagen in het strooisel, op stammen en in de lage vegetatie.
Een kalender bepaald door de milde winter
De waarnemingen per maand vertellen haar jaar goed. Van augustus tot februari zijn er 17 tot 29 waarnemingen per maand, met het maximum in september, bij het begin van de zuidelijke lente. In maart, april en mei zakken ze naar 6-8 per maand, en in juni en juli is er maar één per maand. Een deel van die daling komt doordat er in de winter minder mensen de natuur in trekken, maar het patroon is te duidelijk om toeval te zijn: de soort vermindert haar activiteit sterk in de koele maanden, ook al is haar winter gematigd.
Voor de kweker is de les tweeledig. Enerzijds heeft M. chrysogaster een seizoensritme, zoals de rest van de Myrmecia. Anderzijds is haar winter veel milder dan die van de zuidelijke bulldogmieren, dus heeft ze geen koude of lange diapauze nodig (zie «Milde diapauze»).
Spinnenjager
Zoals alle bulldogmieren jaagt ze alleen en op zicht, zonder feromoonsporen. Wat we over haar prooien weten, komt van waarnemingen van natuurliefhebbers uit Brisbane, vastgelegd met foto en datum, en dat schetst een jager met een opvallende voorkeur: spinnen. Er zijn werksters gefotografeerd die met een wolfspin naar het nest terugkeren, en een andere die in een tuin een springspin te lijf ging, haar in het achterlijf stak en naar het nest sleepte.
Het opvallendste tafereel is dat van een werkster die in een spinnenweb vastzat. In plaats van te spartelen knipte ze rustig de zijdedraden een voor een door met haar mandibels, en na een minuut was ze vrij. De mandibels helpen daarbij: Clark beschrijft ze als even lang als de kop, met zes grote, scherpe, rechtopstaande tanden en een kleine tand tussen elk paar, een kleine precisiezaag.
Deze waarnemingen zijn geen dieetstudie, maar ze passen bij wat we in gevangenschap zien: het is een mier die zich op bewegende prooien stort en andere jagers niet uit de weg gaat.
Ogen die alles zien
Kom maar eens dicht bij het foerageergebied en je merkt het: ze kijkt naar je. Myrmecia hebben voor een mier enorme facetogen, en hun zicht is heel goed onderzocht. Greiner en collega’s (2007) toonden aan dat de bouw van het oog verandert naargelang het tijdstip waarop elke soort jaagt, en Narendra en collega’s (2011) dat zelfs werksters, koninginnen en mannetjes ogen hebben die zijn afgestemd op hun eigen dagritme.
De ogen van M. chrysogaster zijn niet onderzocht, maar veldwaarnemingen tonen dat ze overdag actief is. Thuis merk je dat ze de bewegingen van je hand volgt en op een schaduw reageert. Daarom gebeurt de koloniestichting in het donker, en met een gevestigde kolonie observeer je rustig en zonder bruuske bewegingen.
Een primitieve broedzorg
Bulldogmieren hebben heel oude kenmerken behouden. De larven krijgen het voedsel niet van mond tot mond: ze eten zelf van de stukken prooi die naast hen worden gelegd, en als ze volgroeid zijn, spinnen ze een zijden cocon, waarvoor ze deeltjes aarde of vezels om zich heen nodig hebben. Haskins en Haskins (1950) beschreven deze gewoonten bij de Myrmecia en de vroegere Promyrmecia, en Freeland (1958) vatte ze samen voor het hele geslacht.
De koningin sticht bovendien op semi-claustrale wijze: ze sluit zich niet op om van haar reserves te leven, maar verlaat het nest om te jagen en te drinken en zo haar eerste larven groot te brengen. Haskins en Haskins (1955) bestudeerden dat in detail bij M. regularis, en het is de norm in het geslacht. Een goede oppas is ze niet: ze kan het broed verwaarlozen en, als de larven uitkomen zonder voedsel binnen handbereik, ze zelfs opeten. Clark (1943) voegde eraan toe dat in de nesten van veel van deze soorten ergatoïde vrouwtjes vaak voorkomen, met het lichaam van een werkster en het vermogen zich voort te planten; bij M. chrysogaster is dat niet vastgesteld.
Wat nog niet bekend is
Over M. chrysogaster is weinig bekend. Er zijn geen tellingen van haar kolonies, geen gepubliceerde gegevens over haar bruidsvluchten of over de vraag of een kolonie meerdere koninginnen kan hebben, en van de koningin zijn nog geen afmetingen gepubliceerd. De cijfers over grootte of aantallen werksters die op internet circuleren, hebben geen studie achter zich, en daarom geven we ze niet. Elke goed gekweekte kolonie levert nieuwe informatie op over een soort die je in de Europese hobby weinig ziet.
Grootte en morfologie
Een bulldogmier van klein tot middelgroot formaat binnen het geslacht, slank en met dunne poten, die zich met korte sprongen en snelle sprintjes verplaatst. Dit zijn haar kenmerken, volgens de beschrijving van Clark (1943) en wat we bij onze exemplaren zien:
- Kleur. Kop, borststuk en knoop zwart; mandibels, antennes en voorste coxae bruin; poten geelachtig of roodbruin. Bij de exemplaren van Antomas neigen de mandibels, de poten en de knoop naar roodbruin.
- De gouden gaster. Het is beharing, geen kleur van de cuticula: lange, aanliggende haartjes die de sculptuur volledig bedekken. Met het licht verandert de tint; bij de koningin neigt ze naar groenachtig goud en bij de werksters naar oranjegoud richting de punt.
- Sculptuur. Kop met fijne lengtegroeven; borststuk en knoop ook in de lengte gegroefd. De knoop is even lang als breed, met een korte, stompe doorn aan de onderkant.
- Mandibels. Even lang als de kop, met een sterk holle buitenrand en zes grote, scherpe tanden aan de binnenrand, met een kleine tand tussen elk paar.
- Ogen. Groot en bol, zoals in het hele geslacht.
- Werksters. Monomorf, zonder kasten, al zie je in een kolonie wat verschillende maten.
- Koningin. Groter en forser dan de werksters, met een volumineuzer borststuk. Er zijn geen gepubliceerde afmetingen: Clark kende haar in 1943 niet en we hebben geen latere beschrijving gevonden.
- Angel. Lang en functioneel, zonder weerhaak: ze kunnen meerdere keren steken.
- Broed. De larven sluiten zich op in een zijden cocon om te verpoppen; een naakte pop is een slecht teken.
Afmetingen
- Werkster: 9 mm (Clark, 1943, typeexemplaar)
- Koningin en mannetje: geen gepubliceerde afmetingen
Het is de enige wetenschappelijke meting die we hebben gevonden, genomen van één exemplaar, en de werksters van een kolonie kunnen iets groter zijn. Sommige winkels noemen cijfers tot twee of drie centimeter, zonder enige bron: die gebruiken we niet. Het praktische gevolg is dat M. chrysogaster niet de enorme gangen van de reuzen nodig heeft, maar wel ruime kamers waarin een grote larve kan spinnen.
Verzorging in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
We plaatsen haar in het bovenste deel van onze schaal, een trede onder de reuzenbulldogmieren. Door haar formaat is ze in het formicarium makkelijker te houden en zijn de prooien eenvoudiger te vinden, maar ze heeft alles wat Myrmecia veeleisend maakt:
- Semi-claustrale en delicate koloniestichting. De koningin jaagt, zorgt op haar manier voor het broed en het is normaal dat je een cocon verliest.
- Een temperatuurplafond. De volgroeide larven mogen niet dagenlang boven 28 °C zitten.
- Vocht met methode en substraat in het nest zodat de larven kunnen spinnen.
- Snelheid en sprong. Ze is klein, razendsnel en kan springen: ontsnappen is haar sterke punt.
- Angel. Doet erg veel pijn en haar groep staat bekend om allergische reacties.
Heb je nog nooit een bulldogmier gehouden, dan zijn in onze ervaring M. nigriceps en M. pavida dankbaarder. M. chrysogaster is een goede keuze voor wie al ervaring heeft met jagende mieren en een kleine, opvallende Myrmecia wil. Kies je haar met werksters, dan is de koloniestichting veel makkelijker.
Aanbevolen parameters
- Temperatuur: 24-27 °C in het actieve seizoen, met een gradiënt zodat ze kunnen kiezen.
- Volgroeide larven: nooit langdurig boven 28 °C.
- Vochtigheid: gradiënt in het nest; vochtig voor eieren en kleine larven, droog en geventileerd voor de cocons.
- Substraat: altijd in de kamers, met wat plantenvezels.
- Water: in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: volledige duisternis tijdens de koloniestichting; daarna een donker nest en een foerageergebied met een dag-nachtritme.
- Diapauze: mild, 6-10 weken bij 15-18 °C, van december tot februari.
De grens van 28 °C
Ze komt uit een warm klimaat, en dat maakt het verleidelijk haar te veel warmte te geven. Dat is een fout. Bij verschillende Myrmecia hebben we bij Antomas vastgesteld dat het spinnen mislukt als grote larven dagenlang boven 28 °C zitten: ze laten de cocon half af, beginnen er telkens opnieuw aan of verpoppen zonder cocon, en die naakte poppen worden bijna nooit een werkster. Het mechanisme is niet bekend, maar het herhaalt zich in het geslacht. In de praktijk:
- Warmte alleen aan één zijkant en met thermostaat; nooit onder de broedkamer.
- Verhoog de temperatuur niet om de kolonie te versnellen: 24-27 °C is haar comfortabele bereik.
- In de zomer de koelste hoek van het huis, uit de directe zon, en airconditioning als het nodig is.
Vocht: vochtig beginnen, droog eindigen
Het is de richtlijn die Tomás bij al zijn bulldogmieren toepast:
- In het begin vochtig. De startbuis of startmodule begint behoorlijk vochtig, voor de eieren en de kleine larven.
- Daarna laat je ze opdrogen. Naarmate de larven groeien, voeg je geen water meer toe.
- Cocons droog. Een natte cocon stikt en de werksters gooien hem weg.
Moet je water toevoegen, doe dat dan weinig en ver van het broed. Met werksters is alles makkelijker: zij verplaatsen het broed tussen de vochtige en de droge zone als het nest beide biedt.
Substraat om te spinnen
Een bulldoglarve spint niet in een kale kamer: ze heeft korrels en vezels om zich heen nodig. Tijdens de stichting een dun laagje zand van de mini-arena met een beetje plantenvezel; in het formicarium hoopjes kokosvezel, fijn zand en wat klei of blonde turf in de kamers, zonder ze te vullen. Vul het materiaal aan als je ziet dat de kamers leeg zijn.
Aanbevolen formicaria
Voor een bulldogmier van dit formaat stellen we drie fasen voor, met het nest altijd op maat van de kolonie:
1. Koloniestichting: startbuis met mini-arena. In het begin vochtig, in het donker en aangesloten op een klein foerageergebied.
2. Eerste werksters: QBIK ONE. Een modulair formicarium uit de Alpha-reeks van Anthouse, eerder droog, met middelgrote kamers, perfect voor een kleine Myrmecia. De startbuis wordt aangesloten als vochtige zone zolang het nodig is, en de kamers krijgen hun hoopjes substraat.
3. Groeiende kolonie: QBIK DUO. Wordt de ONE te klein, dan is de volgende stap de DUO, uit dezelfde modulaire lijn, met meer kamers voor een kolonie die al met meerdere werksters tegelijk jaagt.
Breid niet te vroeg uit: een kleine kolonie in een groot nest beheerst het vocht en de hygiëne slecht. Vul de opstelling aan met een foerageergebied met zand, schors en droog blad, een brede barrière en een deksel, een waterbuis met watten, een drinkbakje voor de suiker en een thermometer naast het nest.
Koloniestichting: hoe je kolonie aankomt
Bij Antomas versturen we haar op twee manieren: koningin met broed (eieren, larven of cocons) en koningin met 1-3 werksters en broed. In beide gevallen is de koloniestichting semi-claustraal: de koningin moet naar buiten om te drinken, suiker op te nemen en prooien te vinden voor haar larven.
- Duisternis en rust. Dek de buis en het foerageergebied af met ondoorzichtig karton of aluminiumfolie, op een plek zonder voorbijlopende mensen, zonder huisdieren en zonder apparaten die trillen.
- Dagelijkse, korte controle. Water, suiker en eiwit beschikbaar, en geen oude resten.
- Dode of pas gedode prooi. De koningin is een fervente jager en voelt trillingen, maar een levende prooi die zich verdedigt, kan haar verwonden.
- Het uitkomen van de eieren, het kritieke moment. Zodra de larven uitkomen, elke dag eiwit: zonder voedsel kan de koningin haar broed opeten.
- Normale verliezen. Een of twee cocons op de tien kunnen verloren gaan; zijn het er veel, controleer dan temperatuur en vochtigheid.
Met 1-3 werksters gaan zij op jacht, verdelen ze het voedsel en zorgen ze voor de cocons, en neemt de koningin minder risico. Dat is de optie die we aanraden als het je eerste Myrmecia is. Houd toch de duisternis en de dagelijkse controle aan tot de kolonie een tiental werksters heeft.
De tijdsduur. In een dagboek op Formiculture legde een koningin die in november, midden in de Queenslandse zomer, was verzameld haar eerste ei na 13 dagen; de eerste larven kwamen zo’n drie weken later, de eerste cocon half januari en de eerste werkster kwam zo’n 9 weken na het eerste ei uit, na zo’n 26 dagen in de cocon. De liefhebbers die erop reageerden, vonden het een snelle stichting voor een Myrmecia. Bij iets lagere temperaturen of een pauze in de eileg duurt het langer.
Aankomst en verhuizing door overkiepen
Zet haar na ontvangst in het donker, rustig en bij 22-25 °C, controleer het water en bied haar een druppel suiker en een kleine dode prooi aan. Zet haar de eerste dagen niet over in een andere buis. Om haar naar de QBIK ONE te brengen, doen we bij Antomas de verhuizing door overkiepen:
- Maak het formicarium vooraf klaar, met het substraat, de barrière en het water.
- Werk in een grote doos of een bak met een eigen barrière: ze is klein, snel en kan springen.
- Kiep de inhoud van de buis voorzichtig naast de nestingang en leid de achterblijvers met een penseel of een lang pincet, nooit met je vingers.
- Dek het nest af en kijk de eerste dagen vaak, bij gedempt licht en zonder het meer te openen dan nodig.
De overstap naar de QBIK DUO gaat op dezelfde manier, wanneer de kolonie erom vraagt.
Voeding
Dagelijks suiker, gevarieerd. De werksters draaien op suiker. Als belangrijkste vloeistof, 4-5 keer per week, gebruiken we bij Antomas Blue Sugar-nectar van Anthouse; de andere 1-2 dagen honingwater of suikerwater en af en toe een stukje rijp fruit. De vloeistoffen gaan altijd in een drinkbakje, nooit op watten, die schimmelen en de vloeistof bederven. Vervang ze voordat ze gaan gisten.
Eiwit op het ritme van de larven. Met larven jaagt ze gretig; zonder larven toont ze nauwelijks interesse in prooien. Omdat het een kleine bulldogmier is, zijn de prooien ook klein:
- Koningin met haar eerste larven: dagelijks kleine prooien, dood of pas gedood: kleine vliegen, Thermobia domestica, of een opengesneden stukje kleine krekel.
- Jonge kolonie: vliegen, kleine en middelgrote krekels, nimfen van runner-kakkerlakken, Shelfordella lateralis, en in stukjes gesneden meelwormen.
- Gevestigde kolonie: het voorgaande en kleine nimfen van dubia-kakkerlakken, Blaptica dubia. Af en toe laat een kleine levende prooi je haar jacht zien; kleine spinnen, als je die bij de hand hebt, zijn in de natuur haar specialiteit.
Wissel van week tot week van prooi en voer royaal: bij Antomas zien we dat de kolonie sneller groeit als je, met dagelijkse controle en het opruimen van de resten, meer geeft. Kun je niet vaak schoonmaken, matig dan de hoeveelheid, want resten trekken schimmel en mijten aan. Gebruik insecten van een betrouwbare leverancier, zonder insecticiden, en leg de prooi naast de ingang: de werksters snijden haar in stukken en de larven eten er rechtstreeks van.
Milde diapauze
Bij Antomas raden we voor M. chrysogaster een milde diapauze van 6-10 weken bij 15-18 °C aan, van december tot februari. Ze is korter en milder dan die we de bulldogmieren uit het zuiden van Australië geven, en steunt op twee gegevens: haar herkomstklimaat heeft zachte winters, met gemiddelden van zo’n 15 °C in de koudste maand, en haar waarnemingen in de natuur dalen in juni en juli tot bijna nul. Het is geen strenge kou; het is een tempoverlaging.
- Wanneer. Laat haar samenvallen met de Europese winter; na verloop van tijd past de kolonie zich aan onze kalender aan. Begin bij voorkeur zonder kleine larven die afhankelijk zijn van veel voedsel.
- Hoe. Verlaag de temperatuur geleidelijk, over een of twee weken, tot een stabiele plek bij 15-18 °C, zoals een onverwarmde kamer. Altijd water, wat suiker als er actieve werksters zijn en eiwit alleen als ze het aannemen.
- Daarna. Verhoog even langzaam tot 24-27 °C. De koningin zou binnen een paar weken weer moeten leggen.
Ga niet onder ongeveer 12 °C: het is geen soort van koude winters. En stopt de koningin na het eerste legsel een paar weken met leggen, schrijf haar dan niet af: bij Myrmecia gebeurt de eileg in reeksen.
Gedrag en observatie
Met een gevestigde kolonie pas je de filosofie van Antomas toe: mieren zijn er om van te genieten, ze te observeren en ervan te leren. Houd hun zone in het nest donker en het foerageergebied in het licht, en observeer ze voorzichtig. Je zult zien:
- Solitaire dagjagers, die het foerageergebied afpatrouilleren en zich op een prooi storten zodra ze die zien.
- Sprongen en sprintjes als iets ze verrast.
- Veel aandacht voor alles: ze volgen je met hun blik, en na verloop van tijd wennen ze aan je aanwezigheid.
- De gouden glans van de gaster, die verandert met het licht in het foerageergebied.
Alarmsignalen: poppen zonder cocon (warmte of gebrek aan substraat), cocons met schimmel (te veel vocht), larven die tijdens de stichting verdwijnen (honger of stress bij de koningin) en werksters die onophoudelijk langs de rand van het foerageergebied lopen (controleer de barrière).
Ontsnappingen en barrières
Een werkster van 9 mm die rent en springt, is de glibberigste mier die je kunt hebben. Bereid de opstelling vanaf de eerste dag voor:
- Brede ontsnappingsbarrière van paraffineolie of PTFE (fluon) op het bovenste deel van het foerageergebied, die je vaak vernieuwt: een royale band, geen lijntje, want haar groep overbrugt met een sprong een paar centimeter. PTFE werkt slechter bij hoge vochtigheid.
- Deksel op het foerageergebied en goed passende verbindingen, zonder kieren.
- Niets wat als brug kan dienen naar de rand: geen hoge decoratie en geen prooiresten.
- Voorzichtig bij het voeren, het moment met de meeste ontsnappingen: voedsel klaar, net genoeg openen en meteen sluiten.
Hantering en veiligheid
Dat ze klein is, maakt haar niet onschadelijk. Myrmecia hebben een van de pijnlijkste steken onder de mieren, en omdat de angel geen weerhaak heeft, kunnen ze meerdere keren steken. Haar groep is bovendien de bekendste in Australië wat allergieën betreft: in Tasmanië was 2,7% van de bevolking allergisch voor het gif van de jack jumper (Brown en collega’s, 2003), en in het hele land waren Myrmecia verantwoordelijk voor bijna negen op de tien gevallen van anafylaxie door mieren waarbij de soort was vastgesteld (Brown en collega’s, 2011). Er zijn geen gegevens over M. chrysogaster zelf, maar door de verwantschap moet je haar met hetzelfde respect behandelen:
- Hanteer haar nooit met je handen. Lange pincetten of een penseel, en rustig.
- We raden haar niet aan voor mensen met een allergie voor steken van vliesvleugeligen, en ook niet voor huishoudens met kleine kinderen of huisdieren.
- Word je gestoken, was dan de plek en koel ze. Bij elk algemeen symptoom (ademhalingsproblemen, zwelling van het gezicht of duizeligheid) ga je onmiddellijk naar de spoedeisende hulp.
- Voeg geen kolonies of koninginnen samen en laat haar nooit vrij in de natuur: het is een exotische soort.
Wat je niet moet doen
- Te veel warmte geven omdat ze uit een warm klimaat komt, of de volgroeide larven boven 28 °C laten zitten.
- Kamers zonder substraat gebruiken of de cocons nat maken.
- Het eiwit vergeten als de larven uitkomen, of de koningin grote levende prooien aanbieden.
- De koloniestichting in het licht of naast een bron van trillingen opzetten.
- Haar een koude, lange diapauze laten houden zoals de zuidelijke bulldogmieren.
- Te vroeg uitbreiden naar een groot nest.
- De suiker op watten aanbieden of altijd dezelfde prooi geven.
- Vertrouwen op een smalle barrière, of het foerageergebied openen zonder dat het voedsel klaarligt.
- Haar met je vingers aanraken.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de oorspronkelijke beschrijving van de soort, de literatuur over de pilosula-groep en het geslacht, de GBIF-gegevens, waarnemingen van natuurliefhebbers uit Brisbane, een kweekdagboek op Formiculture en de ervaring van Antomas met zijn Myrmecia. Belangrijkste referenties:
- Clark, J. (1943). A revision of the genus Promyrmecia Emery (Formicidae). Memoirs of the National Museum, Melbourne 13: 83–149. doi:10.24199/j.mmv.1943.13.05
- Ogata, K. & Taylor, R. W. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a preliminary review and key to the named species (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Journal of Natural History 25: 1623–1673. doi:10.1080/00222939100771021
- Ogata, K. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a review of the species groups and their phylogenetic relationships (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Systematic Entomology 16: 353–381. doi:10.1111/j.1365-3113.1991.tb00694.x
- Hasegawa, E. & Crozier, R. H. (2006). Phylogenetic relationships among species groups of the ant genus Myrmecia. Molecular Phylogenetics and Evolution 38: 575–582. doi:10.1016/j.ympev.2005.09.021
- Crosland, M. W. J. & Crozier, R. H. (1986). Myrmecia pilosula, an ant with only one pair of chromosomes. Science 231: 1278. doi:10.1126/science.231.4743.1278
- Taylor, R. W. (1991). Myrmecia croslandi sp. n., a karyologically remarkable new Australian jack-jumper ant (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Journal of the Australian Entomological Society 30: 288. doi:10.1111/j.1440-6055.1991.tb00438.x
- Aibekova, L., Keller, R. A., Katzke, J., Allman, D. M., Hita-Garcia, F., Labonte, D., Narendra, A. & Economo, E. P. (2023). Parallel and divergent morphological adaptations underlying the evolution of jumping ability in ants. Integrative Organismal Biology 5: obad026. doi:10.1093/iob/obad026
- Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1950). Notes on the biology and social behavior of the archaic ponerine ants of the genera Myrmecia and Promyrmecia. Annals of the Entomological Society of America 43: 461–491. doi:10.1093/aesa/43.4.461
- Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1955). The pattern of colony foundation in the archaic ant Myrmecia regularis. Insectes Sociaux 2: 115–126. doi:10.1007/BF02224097
- Freeland, J. (1958). Biological and social patterns in the Australian bulldog ants of the genus Myrmecia. Australian Journal of Zoology 6: 1–18. doi:10.1071/ZO9580001
- Greiner, B., Narendra, A., Reid, S. F., Dacke, M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2007). Eye structure correlates with distinct foraging-bout timing in primitive ants. Current Biology 17: R879–R880. doi:10.1016/j.cub.2007.08.015
- Narendra, A., Reid, S. F., Greiner, B., Peters, R. A., Hemmi, J. M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2011). Caste-specific visual adaptations to distinct daily activity schedules in Australian Myrmecia ants. Proceedings of the Royal Society B 278: 1141–1149. doi:10.1098/rspb.2010.1378
- Brown, S. G. A., Franks, R. W., Baldo, B. A. & Heddle, R. J. (2003). Prevalence, severity, and natural history of jack jumper ant venom allergy in Tasmania. Journal of Allergy and Clinical Immunology 111: 187–192. doi:10.1067/mai.2003.48
- Brown, S. G. A. et al. (2011). Causes of ant sting anaphylaxis in Australia: the Australian Ant Venom Allergy Study. Medical Journal of Australia 195: 69–73. doi:10.5694/j.1326-5377.2011.tb03209.x
- Moeilijkheidsgraad
- Ervaren

