Aphaenogaster longipes
Onder de eucalyptusbossen van Oost-Australië werkt een onzichtbare ingenieur: Aphaenogaster longiceps (in de winkel ‘Aphaenogaster longipes’). Met extreem lange poten en antennen graaft ze nesten die zich als trechters in het zand openen, verplaatst ze meer aarde dan de grote heuvelbouwende mieren, zaait ze de zaden van honderden planten en gaat ze na bosbranden onder de as weer aan het werk. Rustig, sterk en fascinerend om te zien graven: een ideale soort om mee te beginnen, en een echte Australische zeldzaamheid. Jonge kolonies en koninginnen: koninginnen met broed en claustrale koloniestichting, met een volledige verzorgingsgids. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner
De «funnel ant» uit Oost-Australië, met extreem lange poten en antennen: een onvermoeibare graver, een tuinier van zaden en een van de algemeenste Aphaenogaster-soorten van haar continent. In de winkel staat ze als «Aphaenogaster longipes», maar haar geldige wetenschappelijke naam is Aphaenogaster longiceps. Koninginnen met broed, met claustrale koloniestichting. Gipsnest met matige vochtigheid (Qbik Wild), 22-26 °C, altijd suiker beschikbaar en veel gevarieerde eiwitten. Milde diapauze van ongeveer 3 maanden bij 10-15 °C tijdens onze winter. Ze graven en begraven alles: water altijd in een reageerbuis en ver van het zand. Ontsnappingsbarrière met paraffineolie.
Aphaenogaster longiceps (F. Smith, 1858) is de funnel ant van de Australiërs: een slanke mier met zeer lange poten en antennen, die in een groot deel van Oost-Australië onder de grond leeft en haar aanwezigheid verraadt met trechtervormige ingangen die ze in het zand graaft. Het is een van de meest voorkomende Aphaenogaster-soorten van het continent en, zonder dat bijna iemand het ziet, een van de grote werkers van de Australische bodem: ze woelt die om, belucht hem en begraaft de zaden van honderden planten.
In onze winkel staat ze als «Aphaenogaster longipes», de naam waaronder we haar binnenkregen. Het is dezelfde mier, en hier vertellen we je waar de verwarring vandaan komt. We houden gescheiden wat er over A. longiceps gedocumenteerd is, wat er over haar geslacht bekend is en wat de praktijk van kwekers leert. De praktische conclusie is eenvoudig: het is een dankbare soort, geschikt voor beginners, zolang je begrijpt dat ze vóór alles een graver is.
Biologie
Longipes of longiceps? Een vergissing met bijna een eeuw geschiedenis
De twee namen lijken zo op elkaar dat je ze ongemerkt door elkaar haalt, maar ze betekenen niet hetzelfde. Longipes betekent «lange poten»; longiceps «lange kop», van het Latijnse longus en caput. De geldige naam van deze mier is Aphaenogaster longiceps: Frederick Smith beschreef haar in 1858 als Myrmica longiceps, op basis van een werkster uit Melbourne, en in 1876 bracht Gustav Mayr haar over naar Aphaenogaster. En A. longipes? Die naam bestaat in de catalogi, maar het is een oude combinatie voor een mier uit Singapore en Borneo die tegenwoordig in Pheidole wordt geplaatst. Niets te maken met Australië.
Het merkwaardige is dat de verwarring niet van vandaag is. In zijn revisie van de Australische Aphaenogaster verzamelde Steve Shattuck de literatuur over de soort, en tussen de geciteerde werken staat er een uit 1927 over haar leefwijze, geschreven «als A. longipes (sic)». De drukfout zwerft dus al bijna honderd jaar rond, en dat is logisch: het eerste wat bij deze mier opvalt, zijn haar extreem lange poten en antennen. Andere oude namen, zoals ruginota Forel, 1902, of de variëteit flava Emery, 1921, zijn tegenwoordig synoniemen.
Aphaenogaster is een geslacht van Myrmicinae dat over bijna de hele wereld verspreid is, van het Middellandse Zeegebied tot Noord-Amerika, Azië en Australië, en dat volgens de grote moleculaire fylogenie van de Myrmicinae uit 2015 tot de tribus Stenammini behoort. In Australië komen maar weinig soorten voor, en A. longiceps is de soort die je het vaakst tegenkomt; haar naaste verwanten daar zijn A. pythia, uit het noorden van Queensland, en A. barbigula, uit de halfdroge gebieden in het binnenland.
Van kuststruikgewas tot eucalyptusbos
Shattuck bekeek exemplaren uit het Australian Capital Territory, uit Nieuw-Zuid-Wales, waar ze zeer talrijk is, uit Queensland, van het zuidoosten tot het midden-oosten, uit Victoria en van één vindplaats in het zuidoosten van Zuid-Australië. Wat opvalt, is de verscheidenheid aan habitats: van moerassig kuststruikgewas, vochtig sclerofyl bos en regenwoud tot droog sclerofyl bos en bossen van Australische cipres (Callitris). In het noorden van Queensland vond een studie uit de jaren 60 haar verwant A. pythia in het vochtige bos en A. longiceps in de drogere gebieden, met droog bos en eucalyptusbos.
Wat ze wel nodig heeft, is een goede bodem om in te graven: natuurkenners beschrijven een duidelijke voorkeur voor zanderige, goed gedraineerde bodems. Dat zie je thuis ook: een mier die, als je haar aarde geeft, die onophoudelijk verplaatst.
Trechters in het zand: het handelsmerk van de soort
Haar Engelse naam dankt ze aan de nestingang. In zanderige bodems zijn de nesten van A. longiceps goed zichtbaar, met grote trechtervormige ingangen; in stevigere bodems vallen ze nauwelijks op, met alleen een laag hoopje losse aarde rond het gat. Soms nestelen ze bovendien onder stenen of andere voorwerpen op de grond. Volgens het Australian Museum kunnen die trechters ongeveer 4 cm in doorsnede en 30 cm diep worden.
Binnen het geslacht is geopperd dat de trechter van los zand ook dienstdoet als kleine val voor geleedpotigen. Wat wel goed beschreven is, is wat er aan de oppervlakte gebeurt: heel weinig. Volgens Shattuck zie je bij het nest een paar werksters die aarde naar buiten brengen of de ingang bewaken, en de foerageerders gaan alleen op pad en verwijderen zich niet ver. Bijna het hele leven van de kolonie speelt zich onder de grond af. Toch kunnen hun dichte nesten het gras van tuinen en golfbanen laten inzakken, en in de weilanden van Queensland werden hun grote trechters als een gevaar voor het vee beschouwd.
Bodemingenieurs: meer aarde dan de grote heuvelbouwers
In Australië zijn er mieren die spectaculaire heuvels bouwen, zoals de «meat ant», Iridomyrmex purpureus, waarvan de nesten tot een eeuw kunnen blijven bestaan. Maar in 1985 kwam een team bodemkundigen dat die heuvels in Nieuw-Zuid-Wales bestudeerde tot een verrassende conclusie: ondanks hun omvang mengen noch deze «meat ant» noch Camponotus intrepidus zoveel bodem als de kleine en veel algemenere A. longiceps.
De sleutel zit in de methode. De Australische Aphaenogaster graven dichte gangenstelsels in de bovenste bodemlaag en verplaatsen die vaak, waarbij ze bij elke ingang een kortstondig hoopje achterlaten dat de regen meteen wegspoelt. Een overzichtsstudie uit 2009 over hun rol als «bioturbatoren», dieren die de bodem omwoelen, concludeerde dat de hoeveelheid aarde die ze naar boven brengen tot de grootste hoeveelheden behoort die wereldwijd bij mieren zijn gemeten. Op afgebrande hellingen in Zuidoost-Australië mat een andere studie ongeveer 246 g aarde per vierkante meter per jaar alleen al in mierenhoopjes, evenveel als wat gravende gewervelde dieren omwoelden. En bij haar verwant A. barbigula werd berekend dat de volledige bovengrond in ongeveer 200 jaar door de nesten passeert.
Tuiniers van het bos: zaden met een beloning
Australië is het paradijs van de myrmecochorie, de verspreiding van zaden door mieren. Een klassieke studie uit 1975 berekende dat ongeveer 1.500 Australische plantensoorten, vooral struiken van de droge heide en het sclerofyl bos, zaden met een elaiosoom produceren: een vetrijk aanhangsel dat als beloning voor de mieren dient, een verbond dat bij bloemplanten vele malen onafhankelijk is ontstaan. In een studie uit 1992 bij Sydney volgden onderzoekers wat er met die zaden gebeurde:
- De mieren namen ze mee naar hun nesten, over een gemiddelde afstand van 1,1 m (van 6 cm tot 11 m).
- A. longiceps en haar buur Rhytidoponera «metallica» aten het elaiosoom op en brachten de meeste zaden onbeschadigd weer naar de oppervlakte, maar lieten er enkele begraven in het nest achter, op minder dan 12 cm diepte.
- De zaden die zij verzamelden, hadden een grotere overlevingskans dan die van een Pheidole, die er veel opat.
- En na een brand kwamen de meeste kiemplanten uit de nesten van A. longiceps.
Deze mier is dus geen graanoogster zoals de Messor, maar een tuinier die zich in vet laat betalen en het zaad laat liggen. Houd je van zulke verhalen, dan hebben we ook Rhytidoponera metallica.
Onder de grond het vuur overleven
Het Australische sclerofyl bos brandt vaak, en een mier die onder de grond leeft, heeft dan een voorsprong. Een natuurkenner die A. longiceps in een zanderig bos volgt, documenteerde het na een felle brand: binnen een week verschenen op de as de lichte cirkels van nieuwe hoopjes, en na een maand waren er actieve werksters bij de ingangen. Door schone aarde uit de ondergrond naar boven te halen, begroeven ze de as en de houtskool. Het is een veldwaarneming, geen studie, maar ze past bij het voorgaande: diepe en weerbare kolonies.
Koninginnen met escorte: de bruidsvlucht
Er is geen enkele studie over haar bruidsvlucht gepubliceerd, maar dezelfde natuurkenner fotografeerde er een half oktober, midden in de Australische lente. Rond vijf uur 's middags kwamen de werksters uit de trechter samen met de gevleugelde koninginnen: ze betastten hen met antennen en poten en leidden hen weg van de ingang. Een koningin die vast kwam te zitten in de kleverige bladeren van een zonnedauw, een vleesetende plant, werd door haar werksters bevrijd. Rond zes uur trok een enkele koningin al haar vleugels af om een plek te zoeken waar ze een kolonie kon stichten. Daarna graaft ze zich in en sticht ze op claustrale wijze een kolonie, zoals de meeste Aphaenogaster.
Een gematigd klimaat… en andersom dan hier
Het klimaat in haar verspreidingsgebied loopt van gematigd in het zuiden, in Victoria en op de hoogvlakten van Nieuw-Zuid-Wales, met koele winters en vorst in het binnenland, tot vochtig subtropisch in het zuidoosten van Queensland, met zachte winters. Voor de kweek twee ideeën: ze heeft geen tropische warmte nodig en waardeert een milde winterrust; en haar seizoenen lopen andersom dan de onze, dus een pas aangekomen koningin kan nog de klok van het zuidelijk halfrond volgen (zie «Diapauze»).
Grootte en morfologie
Een slanke en wendbare Myrmicinae-mier, met monomorfe werksters (allemaal van dezelfde vorm, met kleine verschillen in grootte), met een angel en met zeer langgerekte verhoudingen. Wat het meest opvalt als je haar ziet, is precies wat degenen in de war bracht die haar «longipes» noemden: de poten en de antennen.
- Antennen. Met 12 segmenten en een knots van 4. De scapus is extreem lang: 1,3 tot 1,6 keer de breedte van de kop. Het is een van de twee kenmerken die haar volgens Shattuck van haar verwanten onderscheiden.
- Borststuk. Lang en smal. De korte, rechtopstaande haren op de rugzijde, vooral op het mesonotum, hebben een stompe punt: het tweede diagnostische kenmerk.
- Kop. Langer dan breed, zoals haar naam zegt, met een wijd gebogen achterrand. Aan de onderkant haren die willekeurig verspreid staan, zonder een psammofoor te vormen, het «mandje» van haren van sommige woestijnmieren.
- Propodeumdoornen. Lang, aan de achterkant van het borststuk.
- Taille. Met twee knopen, petiolus en postpetiolus, zoals bij alle Myrmicinae.
- Poten. Zeer lang: de achterste tibia is bijna zo lang als de kop.
- Broed. Naakte poppen, zonder cocon, zoals bij de andere Myrmicinae.
Kleur. De revisie van Shattuck beschrijft de kleur van de werksters niet, dus om haar te herkennen zijn de lange scapi en de stompe haren op het borststuk doorslaggevend. De koningin is duidelijk groter en forser dan de werksters.
Afmetingen bij benadering
- Werksters, lengte van de kop: 0,99-1,43 mm
- Werksters, breedte van de kop: 0,82-1,25 mm (cefale index 78-89: de kop is 12-28% langer dan breed)
- Werksters, lengte van de scapus: 1,31-1,71 mm (scapusindex 130-161)
- Werksters, lengte van het mesosoma: 1,50-2,07 mm
- Werksters, lengte van de achterste tibia: 1,04-1,41 mm
- Werksters, lengte van het oog: 0,18-0,25 mm
- Totale lengte van werksters en koningin: niet gepubliceerd
De afmetingen komen van tien werksters die Shattuck (2008) mat. Er is geen enkele gepubliceerde meting van de totale lengte van de werksters, noch van de koningin of het mannetje, dus die geven we niet: we herhalen liever niet de cijfers die in winkels de ronde doen.
Houden in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner
Bij Antomas beschouwen we haar als een soort die geschikt is voor beginners: ze eet van alles, heeft geen tropische warmte nodig, haar diapauze is mild en in de Australische hobby wordt ze beschreven als een rustige, weinig agressieve mier. Met ruim eiwitten en suiker groeien de kolonies in een goed tempo. Ze krijgt geen 1/5 om twee redenen: ze is een geboren graver, die het voer begraaft en, als het kan, ook het water (zie «Gravers: het water veilig voor het zand»), en ze komt aan met de omgekeerde seizoenen van het zuidelijk halfrond (zie «Diapauze»). En ze is het meer dan waard: een elegante mier, met een fascinerende natuurlijke historie en zeer zeldzaam in Europese terraria.
Aanbevolen waarden
- Temperatuur van het nest: 22-26 °C in het actieve seizoen. Het is een mier van een gematigd tot subtropisch klimaat: meer heeft ze niet nodig.
- Foerageergebied: kamertemperatuur, met desgewenst één iets warmer uiteinde, tot ongeveer 28 °C, zodat ze kunnen kiezen.
- Vochtigheid: matig in het nest, met een gradiënt: een vochtigere en een drogere zone. Het foerageergebied droog.
- Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: het nest donker en het foerageergebied licht, met een normaal dag-nachtritme.
- Diapauze: mild, ongeveer 3 maanden bij 10-15 °C tijdens onze winter (zie «Diapauze»).
Vermijd direct zonlicht en radiatoren. Gebruik je verwarming, houd die dan mild, aan één zijkant van het nest en met een thermostaat.
Aanbevolen formicaria
In de natuur leeft A. longiceps onder de grond, in gangen die naar beneden lopen op zoek naar het vocht van de ondergrond. Daarom raden we bij Antomas de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan: formicaria van gips, die het vocht goed vasthouden en waarmee je in het nest een vochtigere en een drogere zone kunt aanhouden. Voor een koningin met broed begin je met de Qbik Wild One P 1C, klein en makkelijk te controleren:
Als de kolonie groeit, breid je uit met de Qbik Wild Duo P 2C, die meer kamers en een bredere vochtgradiënt biedt:
Breid uit wanneer je het broed in alle kamers opgestapeld ziet liggen, niet eerder: in een enorm nest voor een kleine kolonie worden de overtollige kamers uiteindelijk vuilnisbelten. Maak de opstelling zo af:
- Vochtigheid met gradiënt: bevochtig het gips aan de kant die het verst van de ingang ligt en laat de kamers dicht bij de ingang droog. Zij kiezen zelf waar ze het broed leggen.
- Droog foerageergebied, met een dun laagje zand of aarde als je ze wilt zien graven, platte stenen en een stukje schors.
- Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten, veilig voor het zand (zie het volgende onderdeel).
- Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten (zie «Voeding»).
- Ontsnappingsbarrière bovenaan de wanden van het foerageergebied en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
Gravers: het water veilig voor het zand
Dit is het belangrijkste advies van deze verzorgingsgids, en we hebben het van de kwekers zelf. Op een kweekforum vertelde een Australische liefhebber dat zijn werksters het waterbakje steeds weer met zand vulden: het zand werkte als een lont, het water liep eruit en doorweekte het substraat. Toen hij ze klei- en zandhoudende aarde gaf, bouwden ze meteen verschillende trechteringangen en groeide de kolonie snel. De les:
- Water in een reageerbuis met watten, nooit in open drinkbakjes of schaaltjes met zand eromheen.
- Doe je zand in het foerageergebied, gebruik dan weinig en zorg dat het niet tot aan de opening van de waterbuis of het drinkbakje komt. Zet ze op een platte steen of in een hoek zonder substraat.
- Controleer vaak of ze de watten of de opening van het drinkbakje niet hebben dichtgestopt. Als dat zo is, maak het schoon of vervang het.
- Geniet ervan: ze hun trechters zien bouwen is een van de grote spektakels van deze soort.
Stichting: koningin met broed, stap voor stap
Bij Antomas verkopen we koninginnen met broed: bevruchte koninginnen die hun kolonie al in een reageerbuis zijn begonnen, met eieren, larven of poppen. De koloniestichting van A. longiceps is claustraal: de koningin brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, dankzij haar vetreserves en de vliegspieren die ze niet meer nodig heeft.
- Buis en duisternis. Houd de buis zoals hij aankomt, met zijn waterreservoir achter de watten, op een donkere plek zonder trillingen, bij 24-26 °C. Je kunt hem afdekken met een doek of een stuk karton.
- Vocht in de buis. Controleer af en toe of de watten nog vochtig zijn en of er nog water in het reservoir zit. Raakt het water op of wordt de buis erg vuil, zet haar dan voorzichtig over naar een nieuwe buis door haar over te schudden.
- Kijk vaak, met zachtheid. Werp om de paar dagen een blik, met gedempt licht en zonder de buis te verplaatsen, om een droge buis, schimmel of broed dat niet vooruitgaat op tijd op te merken. Wat de koningin stress bezorgt, zijn schokken en onnodige buiswissels, niet dat je naar haar kijkt.
- Voer. Hoewel de stichting claustraal is, raden we bij Antomas aan af en toe een druppeltje suikerhoudende vloeistof op een stukje aluminiumfolie aan te bieden, nooit op de watten van de buis, en een klein stukje insect. Verwijder de resten de volgende dag. Zodra er werksters zijn, bied je twee tot drie keer per week eiwitten aan.
- De eerste werksters. De eerste werksters, de zogeheten nanitics, zijn iets kleiner dan de latere. In het dagboek van een kweker had een koningin met ongeveer 9 nanitics eind januari minder dan twee maanden later minstens 22 werksters en een twaalftal larven. Dat de koningin in het begin met tussenpozen legt, is normaal.
Wanneer verhuis je haar naar het nest? Als ze ongeveer 5-10 werksters heeft, altijd naar een nest dat bij haar grootte past, zoals de Qbik Wild One P 1C, en eerder als de buis te klein wordt, vuil wordt of zonder water komt te zitten. Wij doen het door over te schudden (zie «Aankomst en verhuizing»).
Aankomst en verhuizing
Als je je koningin ontvangt, laat haar dan tot rust komen op een donkere plek bij 24-26 °C en controleer of er water in de buis zit; zet haar niet meteen na aankomst in het nest. Als het zover is, doen we het bij Antomas door over te schudden: met het formicarium al opgesteld, de barrière aangebracht en het water op zijn plek, openen we de buis in het foerageergebied, naast de nestingang, en schudden we de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij we achterblijvers helpen met een penseel. Werk boven een bak en houd het nest donker: de werksters dragen het broed meteen naar binnen. Voor elke latere verhuizing naar een ander formicarium gebruik je dezelfde methode.
Voeding
Eiwitten: hoe meer, hoe beter. Ze zijn de motor van haar groei, en dat is de filosofie van Antomas: als je dagelijks onderhoud doet en de resten verwijdert, is het beter om overvloedig te voeren, omdat de kolonie dan begrijpt dat ze meer middelen heeft en sneller en talrijker groeit. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel: voer dat overblijft, rot en trekt schimmel en mijten aan. Wissel van week tot week van insectensoort, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:
- Thermobia domestica: een kleine, zachte prooi, perfect voor de stichtingsfase en jonge kolonies.
- Krekels en runner-kakkerlakken, in stukjes of net gedood.
- Meelwormen, opengesneden of in stukjes, vliegen en, voor kleine kolonies, Drosophila.
Kwekers vertellen dat ze dol zijn op oorwormen en pissebedden. Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.
Suikerhoudende vloeistoffen, altijd beschikbaar. In de natuur leeft het geslacht voor een groot deel van de honingdauw van bladluizen en schildluizen die ze op de wortels houden, en in gevangenschap storten ze zich op nectar. Varieer de suikers: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en 1-2 keer per week een andere suikerhoudende vloeistof of nectar. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd in een drinkbakje en nooit op watten aan, want watten beschimmelen en bederven de vloeistof snel. Gebruik een traditioneel of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, ver van het zand, en vervang het voordat het gaat gisten.
En zaden? Het is geen oogstmier: ze verzamelt de zaden om hun elaiosoom en gooit ze daarna weg. Je kunt haar af en toe een paar kleine zaden als aanvulling geven en na een paar dagen weghalen wat ze niet aanraken, maar de basis van haar dieet zijn insecten en suiker.
Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied, en veilig voor het zand.
Diapauze
Het is een mier van een gematigd tot subtropisch klimaat, met koele winters in een groot deel van haar verspreidingsgebied. Daarom raden we bij Antomas een milde diapauze aan van ongeveer 3 maanden (10-12 weken) bij 10-15 °C, ruwweg van december tot februari.
- Verlaag de temperatuur geleidelijk, over een à twee weken, en verhoog haar aan het eind op dezelfde manier.
- Tijdens de diapauze: altijd water beschikbaar, een beetje suikerhoudende vloeistof en weinig of geen eiwitten. De activiteit neemt sterk af, maar blijf de kolonie vaak controleren: het water in de buis, de vochtigheid van het nest en of er geen schimmel verschijnt.
- Ga aan het eind weer over op eiwitten zodra je activiteit en broed ziet.
De eerste winter: flexibel. Ontvang je de koningin in de herfst, dan kun je haar die eerste winter actief houden of haar een korte, milde rust geven. Remt ze midden in de Europese zomer het leggen af, verlaag dan de temperatuur niet: dat is haar zuidelijke klok. Vanaf het volgende jaar een normale diapauze tijdens onze winter.
Gedrag in gevangenschap
Onopvallend en hardwerkend. Net als in de natuur brengt een groot deel van de kolonie de tijd in het nest door, en de foerageerders gaan alleen op pad, zonder grote colonnes.
Ingenieurs met zin voor orde. Geef je ze zand of aarde, dan verplaatsen ze het onophoudelijk, maken ze hoopjes bij de ingangen en begraven ze de resten. Kwekers vertellen ook dat ze de voerresten tegen één wand van het foerageergebied opstapelen, wat het schoonmaken vergemakkelijkt.
Zonder angst observeren. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. Het volstaat om het nest donker en het foerageergebied licht te houden, en ze met zachtheid te observeren. En kijk vaak naar ze: dat is de beste manier om elk probleem op tijd te zien.
Alarmsignalen:
- Broed dat stagneert of verdwijnt buiten de eerste zomer: bijna altijd een tekort aan eiwitten.
- Zand in het drinkbakje of de waterbuis, of doorweekt substraat: tijd om het foerageergebied anders in te richten.
- Condens op de wanden of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
- Een stichtende koningin die haar eieren opeet: te veel schokken of een buis in slechte staat.
Ontsnappingen en barrières
Het zijn wendbare mieren met lange poten, en je neemt ze het best serieus vanaf de eerste werksters:
- Een strook paraffineolie of vloeibare vaseline bovenaan de wanden van het foerageergebied, dun en ononderbroken. Vernieuw die als er stof of zand op blijft liggen. Komen ze er toch ooit overheen, dan is PTFE (fluon) het alternatief.
- Goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
- Geen kieren: controleer de aansluitingen, de doppen en de buizen.
- Niets wat als brug kan dienen: geen takken of stenen tegen de barrière, en let op de zandhopen die ze zelf tegen de wanden opstapelen.
Hantering en veiligheid
Zoals alle Myrmicinae hebben ze een angel, maar ze zijn niet agressief: in Australië worden ze beschreven als mieren die kunnen steken als je ze stoort, zonder verdere gevolgen. Hanteer ze altijd met entomologisch gereedschap, een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen. Voeg geen verschillende koninginnen of kolonies samen en houd ze niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.
Wat je niet moet doen
- Het water in open drinkbakjes zetten of het zand tot bij de buizen en drinkbakjes laten komen.
- De suikerhoudende vloeistoffen op watten aanbieden of ze laten opraken.
- Ze altijd hetzelfde insect geven, resten niet opruimen of ze alleen met zaden voeren.
- Het hele nest nat maken: vochtigheid met een gradiënt, nooit doorweekt.
- De koningin naar een nest verhuizen dat te groot is voor haar omvang.
- Haar midden in de Europese zomer koelen omdat de koningin het eerste jaar het leggen afremt.
- Haar een koude diapauze geven, zoals een mier uit Noord-Europa: 10-15 °C is genoeg.
- Kieren laten, slecht sluitende deksels gebruiken of de barrière niet vernieuwen.
- Verschillende koninginnen of kolonies samenvoegen, of ze met je handen hanteren.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Aphaenogaster longiceps en haar geslacht, taxonomische catalogi, waarnemingen van natuurkenners en van het Australian Museum, kweekdagboeken die op fora zijn gepubliceerd en de ervaring van Antomas. Belangrijkste referenties:
- Shattuck, S. O. (2008). Australian ants of the genus Aphaenogaster (Hymenoptera: Formicidae). Zootaxa 1677: 25–45. doi:10.11646/zootaxa.1677.1.2
- Ward, P. S., Brady, S. G., Fisher, B. L. & Schultz, T. R. (2015). The evolution of myrmicine ants: phylogeny and biogeography of a hyperdiverse ant clade (Hymenoptera: Formicidae). Systematic Entomology 40: 61–81. doi:10.1111/syen.12090
- Saunders, G. W. (1967). Funnel ants (Aphaenogaster spp., Formicidae) as pasture pests in North Queensland. I. Ecological background, status and distribution. Bulletin of Entomological Research 57: 419–432. doi:10.1017/S000748530005015X
- Cowan, J. A., Humphreys, G. S., Mitchell, P. B. & Murphy, C. L. (1985). An assessment of pedoturbation by two species of mound-building ants, Camponotus intrepidus (Kirby) and Iridomyrmex purpureus (F. Smith). Australian Journal of Soil Research 23: 95–107. doi:10.1071/SR9850095
- Richards, P. J. (2009). Aphaenogaster ants as bioturbators: impacts on soil and slope processes. Earth-Science Reviews 96: 92–106. doi:10.1016/j.earscirev.2009.06.004
- Richards, P. J., Humphreys, G. S., Tomkins, K. M., Shakesby, R. A. & Doerr, S. H. (2011). Bioturbation on wildfire-affected southeast Australian hillslopes: spatial and temporal variation. Catena 87: 20–30. doi:10.1016/j.catena.2011.05.003
- Eldridge, D. J. & Pickard, J. (1994). Effects of ants on sandy soils in semi-arid eastern Australia. II. Relocation of nest entrances and consequences for bioturbation. Australian Journal of Soil Research 32: 323–333. doi:10.1071/SR9940323
- Berg, R. Y. (1975). Myrmecochorous plants in Australia and their dispersal by ants. Australian Journal of Botany 23: 475–508. doi:10.1071/BT9750475
- Hughes, L. & Westoby, M. (1992). Fate of seeds adapted for dispersal by ants in Australian sclerophyll vegetation. Ecology 73: 1285–1299. doi:10.2307/1940676
- Lengyel, S., Gove, A. D., Latimer, A. M., Majer, J. D. & Dunn, R. R. (2010). Convergent evolution of seed dispersal by ants, and phylogeny and biogeography in flowering plants: a global survey. Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics 12: 43–55. doi:10.1016/j.ppees.2009.08.001
- Moeilijkheidsgraad
- Gevorderde beginner

