Myrmecia cf. exigua: obreras – foto real de Antomas
Myrmecia cf. exigua: obreras – foto real de Antomas

Myrmecia cf. exigua

Laatste items in voorraad
€ 199,99
Inclusief belasting

Ze past op een vingernagel en is toch van top tot teen een bulldogmier. Myrmecia exigua is de soort die John Clark in 1943 beschreef als de kleinste van het geslacht: een jager uit de urens-groep, uit de zanderige struikgebieden van Zuid-Australië, met ogen die geen detail missen, kaken zo lang als haar kop en een echte angel. Decennialang was ze de bulldogmier van één enkel meer, en nog steeds is ze een zeldzaamheid die bijna niemand in een formicarium heeft gezien. Onze lijn, gitzwart en met oranje kaken, is een juweel voor experts: klein betekent niet makkelijk. Stichtende koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 5/5 – Expert

De soort die haar beschrijver «de kleinste soort van het geslacht» noemde: een bulldogmier uit de urens-groep van de zandige struwelen en heidevelden van Zuid-Australië, met werksters van amper 4-4,5 mm bij de typesoort en vrijwel onbekend in de hobby. Onze lijn is helemaal zwart, met oranje kaken, en daarom noemen we haar M. cf. exigua. Ze wordt verkocht als stichtende koningin, met semi-claustrale kolonie­stichting: volledige duisternis, een kleine kamer met een vochtige mini-arena die je laat opdrogen, cocons droog en piepkleine, pas gedode prooien. Nest op 22-26 °C, volgroeide larven nooit boven ongeveer 28 °C, dagelijks suiker en een diapauze van ongeveer 3 maanden bij 12-16 °C. Klein betekent niet makkelijk: ze heeft een angel en ontsnapt door elke kier.

Myrmecia exigua (Clark, 1943) is een bulldogmier in het klein. Toen de Australische entomoloog John Clark haar beschreef, stelde hij haar voor als de kleinste soort van het geslacht, met werksters van 4-4,5 mm: een fractie van de lengte van een M. gulosa of een M. pyriformis. Ze behoort tot de urens-groep, die van de kleine bulldogmieren, en leeft in struwelen en heidevelden op zandgronden in Zuid-Australië. En ze heeft alles behouden wat een Myrmecia respectabel maakt: grote ogen, lange getande kaken, solitaire jacht en een angel die werkt.

De lijn die we bij Antomas kweken, heeft een «cf.» in de naam, en in deze verzorgingsgids vertellen we je waarom: ze is helemaal zwart, met oranje kaken, terwijl de exigua die Clark beschreef een rood propodeum en een rode knoop heeft. Het is een kleine Myrmecia uit de urens-groep, uiterst zeldzaam in Europese formicaria en zonder enige publicatie over het houden ervan. Daarom scheiden we wat er over M. exigua gedocumenteerd is, wat er bekend is over het houden van de andere Myrmecia, dat in het hele geslacht erg op elkaar lijkt, en wat we bij Antomas hebben geleerd. De conclusie, alvast, past in één zin: klein betekent niet makkelijk.

Biologie

De kleinste bulldogmier van het geslacht

In zijn revisie van 1943 draaide Clark er niet omheen: van alle soorten die hij onderzocht, was exigua de kleinste. Een werkster is 4-4,5 mm lang, zodat ze van kop tot staart op de nagel van je pink zou passen. De reuzen van het geslacht daarentegen zijn ruim meer dan twee centimeter.

Want M. exigua is geen «halve» bulldogmier. De oorspronkelijke beschrijving vermeldt een kop met een zeer fijne, gereticuleerde en ruwe sculptuur en kaken die even lang zijn als de kop, gewapend met zes grote, scherpe tanden; elk van de eerste drie wordt voorafgegaan door twee tandjes. De knoop van de petiolus is peervormig en bijna even lang als breed, en het hele lichaam draagt geelwitte rechtopstaande haren op een zeer fijne grijze beharing. Het is een complete Myrmecia, alleen op schaal.

Een exemplaar van de zuidkust van West-Australië, in 1985 verzameld door de myrmecoloog Philip S. Ward, geeft nog een bruikbare maat: een kop van 1,47 mm breed, met een lichtgele en «relatief lange» kaak. Aan de andere kant van onze catalogus staat M. nigriscapa, een van de groten uit de gulosa-groep.

Beschreven als Promyrmecia, bij een meer in de mallee

Clark beschreef haar niet als Myrmecia, maar als Promyrmecia exigua. In zijn tijd werden veel kleine en middelgrote bulldogmieren in Promyrmecia gegroepeerd, en zijn werk uit 1943 was juist een revisie van die groep. Nu wordt Promyrmecia niet meer als apart geslacht erkend: alle soorten vallen onder Myrmecia, en de moderne referentie om ze te determineren is de revisie en sleutel van Ogata en Taylor (1991).

Het typemateriaal bestaat uit werksters die J. E. Dixon verzamelde bij Lake Hattah, een merenstelsel omringd door mallee in het halfdroge noordwesten van Victoria. De exemplaren zijn nu verdeeld over Museums Victoria, de Australian National Insect Collection (ANIC) en het Museum of Comparative Zoology van Harvard. En de naam past haar als gegoten: exiguus betekent in het Latijn «klein, schaars, nietig».

De beschrijving was alleen gebaseerd op werksters: in 1943 waren de koningin en het mannetje onbekend. Decennialang was ze in de praktijk «de bulldogmier van één meer». De latere openbare waarnemingen zijn op de vingers van één hand te tellen: de zuidwestkust van Victoria, de zuidkust van West-Australië en een enkele fotowaarneming in het zuidwesten van die staat. Het meest recente overzicht van de mieren van West-Australië, dat van Heterick (2022), breidt haar verspreiding uit tot een groot deel van het zuidwesten van de staat, zodat ze nu als veel wijder verspreid wordt beschouwd dan haar typelocatie deed vermoeden.

De urens-groep: bulldogmieren op zakformaat

Myrmecia is een geslacht van iets meer dan negentig soorten, allemaal Australisch behalve één die in Nieuw-Caledonië leeft. Samen met Nothomyrmecia macrops vormen ze de onderfamilie Myrmeciinae, een oude lijn die veel kenmerken behoudt die bij mieren als oorspronkelijk worden beschouwd (Ward en Brady 2003). Om die diversiteit te ordenen, verdelen taxonomen de soorten in groepen (Ogata 1991), en M. exigua behoort tot de urens-groep, die haar naam ontleent aan M. urens en enkele van de kleinste bulldogmieren van het continent omvat.

Ze hebben een anatomisch detail gemeen dat je goed kunt kennen: de occipitale carina, een fijne rand langs de achterkant van de kop. Het is een kenmerk van vier groepen van het geslacht (gulosa, nigrocincta, picta en urens) en ontbreekt bij vijf andere, waaronder die van de jack jumpers, de pilosula-groep (Hasegawa en Crozier 2006). Die bijna onzichtbare rand wordt het sleutelstuk van een klein detectiveverhaal dat we verderop vertellen.

De urens-groep is bovendien een van de moeilijkste van het geslacht. In zijn gids van de mieren van Zuidwest-Australië waarschuwt Heterick (2009) dat de meeste namen niet met zekerheid alleen op basis van morfologie kunnen worden toegekend. En Clark had zelf al opgemerkt dat bij sommige soorten van de groep de kleur van het borststuk en de knoop binnen één nest varieert, van bijna helemaal zwart tot bijna helemaal rood: een puzzel voor elke taxonoom.

Zandige struwelen en lage vegetatie

Haar typelocatie ligt midden in de mallee, het landschap van struikvormige, meerstammige eucalyptussen dat de zandgronden van het halfdroge zuidoosten van Australië bedekt. Het is een hard klimaat: zeer hete zomers, nauwelijks zo'n 270 mm regen per jaar en koude winters, met vaak vorst en een daggemiddelde van ongeveer 10 °C in juli, het hart van de Australische winter.

Aan de andere kant van het continent werd het exemplaar van Ward verzameld in een heidestruweel met eucalyptussen van het mallee-type aan de zuidkust van West-Australië, en het etiket voegt een prachtig detail toe: het foerageerde op lage vegetatie. Het overzicht van Heterick schetst hetzelfde soort landschap voor de populaties uit het zuidwesten: kuststruweel en heide op zand, ver van de hoge, gesloten bossen, met werksters verzameld tussen strooisel en twijgjes van kasuarina's (Allocasuarina) op wit zand. In die kuststrook is het klimaat mediterraan en milder, met regenachtige winters en een daggemiddelde van ongeveer 14-15 °C in juli.

Alles wijst op een mier van losse bodems, fijn strooisel en lage planten, met warme, droge zomers en koele winters. Van haar nest is geen enkele beschrijving gepubliceerd, maar het portret volstaat om het houden te sturen: fijn substraat, kleine kamers, wat droge vegetatie in het foerageergebied en een echte winter.

Wat betekent «cf.»? Waarom onze lijn het draagt

«cf.» is de afkorting van het Latijnse confer, «vergelijk met». In de taxonomie zet je het tussen geslacht en soort als exemplaren sterk op een bekende soort lijken en voorlopig aan die soort worden toegekend, maar iets verhindert om de determinatie af te ronden. Het is geen tweederangs etiket: het is de eerlijke manier om te zeggen «we denken dat het deze is, en we kunnen het nog niet ondertekenen».

In ons geval is het de kleur die verhindert om het te ondertekenen. Zo beschreef Clark de werkster van M. exigua:

  • Kop en gaster zwartbruin.
  • Gele kaken.
  • Antennes, pronotum, mesonotum en poten bruin of roodbruin, met de tarsen van de voor- en middenpoten roodachtig geel.
  • Propodeum en knoop rood.

De lijn van Antomas is helemaal zwart, met oranje kaken en roodachtige tarsen. De lichte kaken en lichte tarsen komen overeen, maar het rode propodeum en de rode knoop ontbreken, en er is geen zwarte vorm van de soort gepubliceerd. Daarom houden we bij Antomas het «cf.» aan. Met wat we al over de groep weten, is de kleur alleen niet genoeg om haar uit te sluiten of te bevestigen.

Wat is er nodig om het weg te halen? Volwassen werksters meten, de occipitale carina en de tanden van de kaken controleren, met een loep de kleur van het propodeum en de knoop bekijken en macrofoto's maken van een werkster en van de koningin, die in 1943 niet eens beschreven was. Voor wie haar houdt, verandert het «cf.» niets aan het belangrijke: het is een kleine Myrmecia uit de urens-groep, met het volle karakter van haar geslacht, die bijna niemand ooit in een formicarium heeft gehad.

Een DNA-sequentie die op de verkeerde plek opdook

In 2023 publiceerde een internationaal team de tot nu toe meest complete fylogenie van de bulldogmieren: ze sequencetten een groot aantal regio's van het genoom (de zogeheten ultraconserved elements, of UCE's) van 66 van de 93 soorten van het geslacht. Het resultaat herschikte de stamboom en liet zien dat vijf van de negen klassieke groepen geen natuurlijke takken vormen (Mera-Rodríguez et al. 2023).

Het enige exemplaar van M. exigua dat was opgenomen, was juist dat van Ward. En het verscheen waar niemand het verwachtte: binnen het pilosula-complex, tussen de jack jumpers, een groep waarmee het noch het uiterlijk noch de anatomie deelt. De database AntWeb noteert het als een waarschijnlijke besmetting of bio-informaticafout, en de reden is die rand van het achterhoofd: het exemplaar heeft een occipitale carina, en de jack jumpers niet.

Het is een goede wetenschappelijke les: DNA is een zeer krachtig hulpmiddel, maar één monster kan zich vergissen, en als het de anatomie tegenspreekt, moet het opnieuw bekeken worden. Zolang er niet meer exemplaren worden gesequenced, blijft de moleculaire positie van M. exigua onopgelost. Het helpt ook niet dat de urens-groep zelf een open kwestie is: met twee kerngenen konden Hasegawa en Crozier (2006) niet bevestigen dat ze een natuurlijke groep vormt.

Een visuele jaagster vlak bij de grond

Zoals alle Myrmecia jaagt ze alleen: elke werkster spoort haar prooi op, achtervolgt en overmeestert die zonder nestgenoten te rekruteren. En ze doet dat vooral met haar ogen. De ogen van bulldogmieren zijn groot voor een mier, en hun bouw verschilt naargelang het jachttijdstip van elke soort: de grootte van het oog en van de facetten past zich aan aan of ze overdag, in de schemering of 's nachts op pad gaan (Greiner et al. 2007). Zelfs binnen één soort hebben werksters, gevleugelde koninginnen en mannetjes verschillende ogen, aangepast aan hun eigen dagritme (Narendra et al. 2011).

Over M. exigua bestaat geen enkel activiteitsonderzoek, dus we bestempelen haar niet als dag- of nachtactief. Er is ook geen gepubliceerde lijst van haar prooien. Wat we wel weten, is waar ze jaagt: in het strooisel en op lage vegetatie, het domein van geleedpotigen van een paar millimeter. Een jaagster van 4 mm heeft prooien op haar maat nodig, en dat bepaalt haar voeding in gevangenschap.

Thuis merk je haar zicht meteen: een werkster volgt met haar kop de beweging van een pincet, ook al meet ze maar een halve centimeter. Daarom raden we volledige duisternis tijdens de kolonie­stichting aan en, zodra er een kolonie is, een donkere zone in het nest zodat de visuele prikkels ze niet benauwen.

Een angel op schaal

Piepklein, ja; ongewapend, nee. M. exigua heeft de functionele angel van haar geslacht behouden. Het gif van bulldogmieren heeft een dubbele functie: bij M. gulosa is een grote familie van peptiden beschreven, de aculeatoxinen, met toxinen die insecten verlammen en andere die de pijnzenuwen van zoogdieren activeren (Robinson et al. 2018).

Steken van Myrmecia staan er terecht om bekend dat ze een stuk pijnlijker zijn dan die van een bij of een wesp, en in Australië zijn ze de belangrijkste oorzaak van ernstige allergische reacties door mieren: in een landelijk onderzoek waren 265 van de 299 gevallen van anafylaxie waarbij de mier was gedetermineerd (89%) te wijten aan soorten van dit geslacht (Brown et al. 2011). Over de steek van exigua zijn geen gegevens, en een zo kleine werkster spuit waarschijnlijk minder gif in, maar ze is niet onschuldig: je hanteert haar altijd met gereedschap, nooit met de hand (zie «Hantering, verhuizing en veiligheid»).

Grootte en morfologie

Een piepkleine, slanke Myrmecia met lange kaken, grote ogen en een functionele angel, zonder soldatenkaste: alle werksters hebben dezelfde vorm en verschillen alleen wat in grootte.

  • Kleur van M. exigua in strikte zin (Clark 1943). Kop en gaster zwartbruin; kaken geel; antennes, pronotum, mesonotum en poten bruin of roodbruin; voor- en middentarsen roodachtig geel; propodeum en knoop rood.
  • Kleur van onze lijn. Helemaal zwart, met oranje kaken en roodachtige tarsen. Dat is de reden voor het «cf.» (zie «Wat betekent «cf.»? Waarom onze lijn het draagt»).
  • Kop. Met een zeer fijne, gereticuleerde en ruwe sculptuur en een occipitale carina, de rand van het achterhoofd die kenmerkend is voor de urens-groep en drie andere groepen van het geslacht.
  • Kaken. Even lang als de kop, met zes grote, scherpe tanden; elk van de eerste drie voorafgegaan door twee tandjes.
  • Petiolus. Peervormige knoop, bijna even lang als breed.
  • Beharing. Geelwitte rechtopstaande haren over het hele lichaam en een zeer fijne grijze beharing.
  • Gaster. Eindigt in een functionele angel.
  • Koningin en mannetje. Onbekend toen de soort werd beschreven, en zonder gepubliceerde beschrijvingen die we hebben kunnen controleren.
  • Larven. Zoals in het hele geslacht spinnen ze een zijden cocon voordat ze verpoppen: een van de kritieke momenten van het houden (zie «28 °C: het plafond voor spinnende larven»).

Afmetingen bij benadering

  • Werkster van M. exigua in strikte zin: 4-4,5 mm lang (Clark 1943)
  • Kopbreedte van een werkster uit West-Australië: 1,47 mm (exemplaar van Ward)
  • Koningin: geen gepubliceerde maten
  • Mannetje: geen gepubliceerde maten

Dit zijn maten van de beschreven soort, niet van onze lijn: voordat we een getal publiceren, meten we liever onze eigen werksters en koninginnen.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 5/5 – Expert

Het is verleidelijk te denken dat een bulldogmier van een paar millimeter makkelijker is dan een reus. Dat is ze niet. Bij Antomas geven we haar een 5/5 – Expert, zoals alle gevoelige Myrmecia, en om verschillende redenen:

  • Semi-claustrale kolonie­stichting. De koningin moet op jacht gaan en eten terwijl ze haar eerste werksters grootbrengt, en kolonie­stichtingen van Myrmecia zijn kwetsbaar: met de eerste werksters gaat alles veel soepeler.
  • Een veeleisend broed. Volgroeide larven hebben een beheerste temperatuur nodig, een substraat waarin ze hun cocon kunnen spinnen en een vochtgradiënt die van vochtig naar droog gaat.
  • Prooien op haar schaal. Je hebt piepkleine insecten nodig, vaak, en goed gekozen.
  • Zicht en stress. Ze zijn zeer visueel en raken snel gestrest, vooral tijdens de kolonie­stichting.
  • Ontsnappingen door kleine gaatjes. Een werkster van 4 mm glipt door kieren waar een grote bulldogmier het niet eens zou proberen.
  • Geen handleiding. Er is geen enkel gepubliceerd gegeven over het houden van deze soort: we werken met wat bij de rest van het geslacht werkt.

Het is een soort die weinig fouten vergeeft, dus ze vraagt dagelijkse controle. Zoek je een eerste bulldogmier, begin dan liever met een Myrmecia met dankbaardere kolonies, zoals M. pavida of M. nigriceps, als we die beschikbaar hebben. In ruil daarvoor neemt M. cf. exigua heel weinig ruimte in en eet ze kleine prooien, en is het een Myrmecia die bijna niemand ooit heeft gehouden.

Aanbevolen waarden

  • Nesttemperatuur: 22-26 °C in het actieve seizoen, met een gradiënt zodat ze kunnen kiezen. Ze komt uit gematigde struwelen, niet uit de tropen: houd haar niet constant op 28-30 °C.
  • Volgroeide larven: nooit langdurig boven ongeveer 28 °C (zie het volgende deel).
  • Vochtigheid: in een gradiënt; eieren en kleine larven in een vochtige zone, cocons in een droge, geventileerde zone.
  • Water: mag nooit ontbreken; het praktischst is een volle reageerbuis met een wattenprop, in de mini-arena.
  • Licht: volledige duisternis tijdens de kolonie­stichting; daarna een donker nest en een foerageergebied met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: ongeveer 3 maanden bij 12-16 °C in onze winter.

28 °C: het plafond voor spinnende larven

Als er één getal is dat je uit deze verzorgingsgids moet onthouden, is het dit. Bij Antomas hebben we bij alle Myrmecia vastgesteld dat volgroeide larven niet langdurig boven ongeveer 28 °C mogen komen. Daarboven ontstaan problemen met spinnen: larven die er niet in slagen hun cocon te spinnen, onvolledige cocons of poppen die zich zonder bescherming vormen en uiteindelijk sterven. Het is een praktische kweekwaarneming, gedeeld door andere kwekers van het geslacht, eerder dan een in het lab aangetoond mechanisme.

De cocon is het laatste grote werk van de larve: ze spint hem met zijde en steunt daarbij op de deeltjes om haar heen. Mislukt dat, dan gaan weken werk verloren, en bij een kolonie­stichting met een half dozijn larven telt elke cocon.

In de praktijk:

  • Wil je de ontwikkeling versnellen, werk dan in de zone van 24-26 °C, niet hoger.
  • Gebruik je warmte, laat die dan zacht zijn, aan één kant en met een thermostaat, zodat de kolonie het broed kan wegbrengen.
  • Pas op in de zomer. Dat is de periode waarin we de meeste problemen zien. Zoek bij hittegolven de koelste kamer van het huis op, ver van ramen in de zon, en zet elke warmtebron uit.
  • Bedenk dat de temperatuur in een kleine opstelling heel snel verandert: een paar minuten in de zon is genoeg om een piepkleine kamer te oververhitten.

Vochtigheid: van vochtig naar droog, in het tempo van de larven

Myrmecia hebben aan het ene uiterste van hun leven vocht nodig en aan het andere droogte. Eieren en kleine larven hebben baat bij een vochtige omgeving. Cocons precies het tegenovergestelde: een natte cocon stikt, en de werksters gooien hem uiteindelijk weg. Bij Antomas lossen we dat op met een eenvoudige methode:

  1. De koningin begint in een vrij vochtige kamer of startbuis.
  2. Naarmate de larven groeien, laat je die geleidelijk opdrogen, zonder meer water toe te voegen.
  3. Als de larven klaar zijn om te spinnen, is er nog net genoeg vocht, en vormen de cocons zich in een droge omgeving.

Je kunt later ook een drogere kamer aansluiten, maar reken er niet op dat de koningin de cocons zelf verplaatst: dat doet ze niet altijd. En wees bij zo'n kleine soort heel voorzichtig met water toevoegen: in een piepkleine kamer bereiken een paar druppels te veel meteen het broed en verdrinken het.

Substraat in het nest. Een gladde, kale kamer is een slecht idee voor een mier die cocons spint. Leg in het nest een mengsel van fijn zand, wat minerale aarde en zeer fijne plantenvezel, zoals verkruimeld droog strooisel, zodat de werksters het rond de larven kunnen leggen als die beginnen te spinnen. Pas de korrel aan haar formaat aan: wat voor een reus fijn zand is, is voor een werkster van 4 mm grind. Je hoeft de kamer niet te vullen; een beetje dat ze kunnen verplaatsen, is genoeg.

Aanbevolen formicarium

Tijdens de kolonie­stichting leeft de koningin in een buis of een kleine kamer die is aangesloten op een mini-arena: een heel klein foerageergebied, waar je voedsel voor haar kunt neerleggen zonder haar kamer te openen. Hoe kleiner het geheel, hoe makkelijker het is om de vochtigheid te regelen, de resten te vinden en haar in de gaten te houden zonder haar te storen.

Met de eerste werksters raden we bij Antomas de Qbik Wild One P 1C van Anthouse aan, met gangen die bij haar formaat passen. Hij is van gips, houdt vocht goed vast en maakt de gradiënt van vochtig naar droog mogelijk die haar larven vragen, en er kan substraat in de kamers:

Zet haar niet te vroeg over naar een groot nest: in te grote kamers kan een kolonie met weinig werksters de vochtigheid niet beheersen en raken de lege hoeken vol resten. Maak de opstelling zo af:

  • Klein foerageergebied, met fijn zand, een platte steen, een stukje schors en een paar twijgjes of lage droge planten: in de natuur foerageert ze op lage vegetatie, en ze heeft graag iets om op te klimmen.
  • Stabiele herkenningspunten. Voor zo'n visuele mier heeft het geen zin om de inrichting elke week te verplaatsen.
  • Een buisje water met een wattenprop, zodat ze kunnen drinken wanneer ze willen.
  • Een piepklein drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten (zie «Voeding»).
  • Ontsnappingsbarrière en sluitingen zonder speling: dat is het eerste wat je bij een soort van dit formaat moet controleren (zie «Ontsnappingen: het gevaar van piepklein zijn»).

Kolonie­stichting stap voor stap

We verkopen deze soort als stichtende koningin. Haar kolonie­stichting is semi-claustraal, zoals in het hele geslacht: de koningin verlaat haar kamer om te drinken, suiker te nemen en te jagen om haar eerste larven te voeden, iets wat Caryl en Edna Haskins al beschreven in hun klassieke studies van de bulldogmieren (1950). Dit zijn de punten die het verschil maken:

  • Volledige duisternis. Dek de kamer af met karton of aluminiumfolie en zet de opstelling op een rustige plek zonder trillingen. Met haar zicht geeft elke beweging in de buurt haar stress, en in deze fase doet dat de meeste schade.
  • Afnemende vochtigheid. Een vrij vochtige kamer in het begin, die je laat opdrogen naarmate de larven groeien (zie «Vochtigheid: van vochtig naar droog, in het tempo van de larven»).
  • Dode of pas gedode prooien. Koninginnen van Myrmecia zijn fervente jaagsters: ze voelen de trillingen en storten zich op alles wat beweegt. Juist daarom raden we in het begin aan de prooi dood of pas gedood te geven, zodat de koningin niet gewond raakt in het gevecht. Voor zo'n kleine koningin piepkleine prooien: Drosophila, pas geboren nimfen van Thermobia of minikrekels.
  • Let op bij het uitkomen. Dat is het kwetsbaarste moment. Komen de eerste larven uit en is er geen voedsel, dan kan de koningin ze opeten; bij een kweker van een andere Myrmecia was ongeveer 12 uur zonder prooi genoeg om zo een larve te verliezen. Zodra je larven ziet: dagelijks voedsel.
  • Dagelijkse controle. Kijk elke dag van buitenaf, met gedempt licht en zonder de opstelling te verplaatsen: voedsel, resten, vochtigheid en toestand van het broed. Zo zie je op tijd de fouten die deze soort zo slecht vergeeft.

Normale verliezen. Bij Myrmecia is het normaal om een cocon te verliezen, zo'n 1 of 2 op de tien, en de koningin is geen goede oppas: haar broedzorg is primitief, en soms laat ze het broed liggen of gaat ze er ruw mee om. Schrik niet van een losse uitval; gaan er veel cocons verloren, controleer dan de vochtigheid en de temperatuur.

Hoe lang duurt het? Over M. exigua zijn geen gegevens. Bij andere Myrmecia vertellen kwekers over 6 tot 10 weken van ei tot werkster bij warmte, en de kleine soorten zijn meestal de snelste van het geslacht. Maar bulldogkoninginnen leggen in porties en houden lange pauzes: denk in maanden, niet in weken. Met de eerste werksters, die het broed en de jacht overnemen, wordt alles makkelijker.

Voeding

Suikers, elke dag en gevarieerd. Bij Antomas raden we aan de Blue Sugar-nectar van Anthouse de meeste dagen af te wisselen met suikerwater of honingwater, en af en toe een heel klein stukje rijp fruit te geven, zoals banaan, appel of druif. Haal het fruit weg voordat het gaat gisten. De vloeistoffen altijd in een drinkbakje en nooit op watten, die beschimmelen en de vloeistof snel bederven: bij een piepkleine kolonie volstaat één «uitgespreide» druppel op een glad oppervlak, zoals een stukje aluminiumfolie of het dekseltje van een klein drinkbakje.

Eiwit, naar gelang de larven. De hoeveelheid eiwit hangt af van het broed: als er larven zijn, vragen ze veel; als er geen zijn, neemt de belangstelling af. En de grootte van de prooi groeit mee met die van de larven. Voor een Myrmecia van dit formaat werken deze prooien het best:

  • Thermobia domestica: de kleine nimfen zijn een perfecte prooi voor kolonie­stichtingen en kleine kolonies.
  • Drosophila, de fruitvlieg, heel en pas gedood.
  • Minikrekels van Acheta domesticus, pas uitgekomen.
  • Heel kleine nimfen van de runner-kakkerlak of van de dubia-kakkerlak, voor als de kolonie groeit.

Wissel van week tot week van insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten. En doe je dagelijks onderhoud en haal je de resten weg, dan is het beter ruim te voeren: de kolonie begrijpt dat ze middelen genoeg heeft en kweekt meer en sneller. Kun je niet elke dag schoonmaken, overdrijf dan niet: in zo'n kleine opstelling trekt voedsel dat overblijft meteen schimmel en mijten aan. Bij een gevestigde kolonie kun je met een kleine levende prooi af en toe van haar jacht genieten.

Water: het buisje met watten in de mini-arena, altijd met reserve.

Diapauze

Ze leeft in klimaten met een echte winter: op haar typelocatie ligt het daggemiddelde in juli rond 10 °C, met vorst, en aan de zuidwestkust van Australië rond 14-15 °C. In het nest, onder de grond, is de temperatuur wat gedempt. Op basis daarvan raden we bij Antomas een diapauze van ongeveer 3 maanden bij 12-16 °C aan, in onze winter:

  • Verlaag de temperatuur geleidelijk, over een of twee weken, en verhoog haar aan het einde op dezelfde manier.
  • Breng haar niet naar Europese diapauzetemperaturen van 5-8 °C: het is een koele winter, geen ijzige.
  • Tijdens de diapauze altijd water beschikbaar, een beetje suikerhoudende vloeistof en alleen eiwit als ze het aannemen of als er nog larven zijn.

We weten niet met welk broed deze soort overwintert: bij andere Myrmecia doen sommige het met grote larven en andere zonder broed. Bij verschillende soorten van het geslacht vertellen kwekers over koninginnen die maandenlang stopten met leggen en daarmee weer begonnen na een koele pauze: de winter is geen gril, maar deel van haar cyclus. Na de diapauze ga je weer over op eiwit zodra je activiteit ziet.

Ontsnappingen: het gevaar van piepklein zijn

Bij een grote bulldogmier gaat de zorg over het deksel. Bij een van 4 mm gaat het over al het andere: de ventilatieroosters, de naden tussen modules, de doppen van de buizen, de opening die een slecht aangedrukte wattenprop laat of de speling van een aansluiting. Voordat je de koningin erin zet:

  • Controleer elke verbinding van de opstelling. Past de punt van een speld erin, dan kan er een werkster door.
  • Fijn gaas op alle ventilatieopeningen, met een maaswijdte die duidelijk kleiner is dan de breedte van haar kop.
  • Een brede ontsnappingsbarrière bovenaan de wanden van het foerageergebied: vloeibaar PTFE of paraffineolie. PTFE verliest bij veel vocht zijn werking, dus controleer het vaak en vernieuw het als er stof of resten op komen.
  • Goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
  • Niets wat als brug dient: geen twijgjes of blaadjes die tegen de barrière aan liggen.

Het moment met het grootste risico is precies bij het voeren: dan staat de opstelling het meest open en zijn de werksters het actiefst. Werk boven een lichtgekleurde bak, zodat je elke ontsnapte werkster meteen ziet, open alleen wat nodig is en sluit af als je klaar bent. Er zijn geen gegevens dat deze soort springt; beweeg toch langzaam, want ze is snel.

Gedrag in gevangenschap

Kijk zonder angst, bij een gevestigde kolonie. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. De volledige duisternis is voor de kolonie­stichting; als er eenmaal werksters zijn, volstaat het om hun een donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied te geven, en ze voorzichtig te observeren, met zo min mogelijk ingrijpen en stress. Na verloop van tijd wennen ze aan je aanwezigheid.

Alarmsignalen:

  • Larven die kort na het uitkomen verdwijnen: tekort aan voedsel.
  • Larven die zonder cocon verpoppen: te veel warmte of geen substraat in de kamer.
  • Donker geworden of achtergelaten cocons: te veel vocht.
  • Schimmel of mijten in de mini-arena: vergeten resten of te veel vocht.

Hantering, verhuizing en veiligheid

Verhuizing door overstorten. Als het tijd is om de kolonie naar de Qbik Wild over te zetten, doen we het bij Antomas door overstorten: we openen de buis of de stichtingskamer in het foerageergebied van het nieuwe nest, naast de ingang, en storten voorzichtig de koningin, de werksters en het broed eruit, waarbij we de achterblijvers met een heel fijn penseel helpen. Bereid het formicarium van tevoren voor, met de barrière aangebracht, de waterbuis aangesloten en het nestgedeelte donker zodat ze het meteen betrekken, en werk boven een bak.

Nooit met de hand. Ze heeft een functionele angel, en steken van Myrmecia doen een stuk meer pijn dan die van een bij of een wesp en kunnen ernstige allergische reacties veroorzaken. Gebruik altijd een lang, fijn pincet om resten weg te halen, voedsel neer te leggen of iets in de opstelling te verplaatsen. We raden haar niet aan voor mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen, en ook niet in huishoudens waar kleine kinderen of huisdieren bij de opstelling kunnen komen.

Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen en houd ze niet samen met andere soorten. En zoals elke exotische soort mag ze in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Denken dat ze, omdat ze klein is, een makkelijke Myrmecia is.
  • Volgroeide larven langdurig boven ongeveer 28 °C laten komen, vooral in de zomer.
  • De cocons vochtig houden of water blijven toevoegen in een piepkleine kamer.
  • Haar in een gladde, kale kamer zetten, zonder fijn substraat om te spinnen.
  • De stichtende koningin een grote levende prooi geven.
  • Haar zonder voedsel laten als de eieren uitkomen.
  • De kolonie­stichting opzetten met licht of op een doorloopplek.
  • Kieren, losse naden, roosters zonder fijn gaas of een niet vernieuwde barrière laten.
  • Haar overzetten naar een nest dat te groot is voor haar omvang.
  • Suikerhoudende vloeistoffen op watten geven of voedselresten in de mini-arena laten liggen.
  • De diapauze overslaan of die koud doen, zoals bij een Europese mier.
  • Haar met de handen hanteren.

Wetenschappelijke bronnen

Verzorgingsgids opgesteld op basis van de oorspronkelijke beschrijving van de soort, de literatuur over het geslacht Myrmecia, museumgegevens, het klimaat van haar gebied en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Clark, J. (1943). A revision of the genus Promyrmecia Emery (Formicidae). Memoirs of the National Museum of Victoria 13: 83–149. doi:10.24199/j.mmv.1943.13.05
  2. Ogata, K. & Taylor, R. W. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a preliminary review and key to the named species (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Journal of Natural History 25: 1623–1673. doi:10.1080/00222939100771021
  3. Ogata, K. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a review of the species groups and their phylogenetic relationships (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Systematic Entomology 16: 353–381. doi:10.1111/j.1365-3113.1991.tb00694.x
  4. Ward, P. S. & Brady, S. G. (2003). Phylogeny and biogeography of the ant subfamily Myrmeciinae (Hymenoptera: Formicidae). Invertebrate Systematics 17: 361–386. doi:10.1071/IS02046
  5. Hasegawa, E. & Crozier, R. H. (2006). Phylogenetic relationships among species groups of the ant genus Myrmecia. Molecular Phylogenetics and Evolution 38: 575–582. doi:10.1016/j.ympev.2005.09.021
  6. Mera-Rodríguez, D., Jourdan, H., Ward, P. S., Shattuck, S., Cover, S. P., Wilson, E. O. & Rabeling, C. (2023). Biogeography and evolution of social parasitism in Australian Myrmecia bulldog ants revealed by phylogenomics. Molecular Phylogenetics and Evolution 186: 107825. doi:10.1016/j.ympev.2023.107825
  7. Heterick, B. E. (2009). A guide to the ants of South-western Australia. Records of the Western Australian Museum, Supplement 76: 7–206. doi:10.18195/issn.0313-122x.76.2009.007-206
  8. Heterick, B. E. (2022). A guide to the ants of Western Australia. Part II: Distribution and biology. Records of the Western Australian Museum, Supplement 86: 247–510. doi:10.18195/issn.0313-122x.86.2022.247-510
  9. Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1950). Notes on the biology and social behavior of the archaic ponerine ants of the genera Myrmecia and Promyrmecia. Annals of the Entomological Society of America 43: 461–491. doi:10.1093/aesa/43.4.461
  10. Greiner, B., Narendra, A., Reid, S. F., Dacke, M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2007). Eye structure correlates with distinct foraging-bout timing in primitive ants. Current Biology 17: R879–R880. doi:10.1016/j.cub.2007.08.015
  11. Narendra, A., Reid, S. F., Greiner, B., Peters, R. A., Hemmi, J. M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2011). Caste-specific visual adaptations to distinct daily activity schedules in Australian Myrmecia ants. Proceedings of the Royal Society B 278: 1141–1149. doi:10.1098/rspb.2010.1378
  12. Robinson, S. D. et al. (2018). A comprehensive portrait of the venom of the giant red bull ant, Myrmecia gulosa, reveals a hyperdiverse hymenopteran toxin gene family. Science Advances 4: eaau4640. doi:10.1126/sciadv.aau4640
  13. Brown, S. G. A. et al. (2011). Causes of ant sting anaphylaxis in Australia: the Australian Ant Venom Allergy Study. Medical Journal of Australia 195: 69–73. doi:10.5694/j.1326-5377.2011.tb03209.x
Moeilijkheidsgraad
Gevorderd
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: