Rhytidoponera chalybaea: obrera – foto real de Antomas
Rhytidoponera chalybaea: obrera – foto real de Antomas

Rhytidoponera chalybaea

Niet op voorraad
€ 99,99
Inclusief belasting

Een juweel van blauw staal uit het subtropische regenwoud van Australië. Rhytidoponera chalybaea is een primitieve jager met een angel en een unieke samenleving: binnen deze soort bestaan kolonies die door een koningin worden geleid naast kolonies waarin bevruchte werksters, de gamergates, de eieren leggen. Haar koninginnen gaan zelf op jacht om hun eerste dochters groot te brengen, en in het laboratorium bracht één koningin in haar eerste jaar meer dan 200 werksters voort. Dagactief, sterk en makkelijk te observeren: een van de beste kennismakingen met Australische mieren. Kolonies en koninginnen, met broed. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Mier uit het oosten van Australië met een staalblauwe metaalglans. Binnen deze soort bestaan twee systemen naast elkaar: kolonies met een gevleugelde koningin en kolonies waarin bevruchte werksters de eieren leggen, de gamergates («getrouwde» werksters, zonder vleugels en zonder koninginnenlichaam). Kolonies van Antomas worden altijd met koningin verkocht: een koningin met haar broed. Semi-claustrale kolonie­stichting en snelle groei. Qbik Wild van gips met zand, nest op 23-27 °C en niet boven ongeveer 27-28 °C, iets hogere vochtigheid dan bij R. metallica maar zonder condens, bijna dagelijks nectar en gevarieerde eiwitten. Milde diapauze van 12-16 weken (3-4 maanden) bij 15-18 °C tijdens onze winter. Verhuizen door overkieperen, ontsnappingsbarrière van minerale olie en een deksel. Ze steekt: werk altijd met gereedschap.

Rhytidoponera chalybaea Emery, 1901 is de blauwe metaalglanzende mier van de oostkust van Australië: een stevige ectatommine, vol rimpels, met een angel en een blauwachtige staalglans die met het licht verandert. Ze leeft in het subtropisch regenwoud en de vochtige bossen van New South Wales en het zuiden van Queensland, waar ze vooral in rottende boomstammen nestelt, en ook in goed bewaterde parken en tuinen. Ze is nauw verwant aan haar groene neef R. metallica, en net als die hoort ze bij een groep primitieve mieren die alleen jagen, overdag, en zich op hun zicht oriënteren.

Wat haar bijzonder maakt, zit binnen in het nest. In één en dezelfde populatie van R. chalybaea zijn er kolonies die geregeerd worden door een gevleugelde koningin, zoals bij de meeste mieren, en kolonies zonder koningin waarin meerdere bevruchte werksters de eieren leggen, de gamergates. De twee systemen bestaan op een paar meter van elkaar, maar nooit in hetzelfde nest. En anders dan bij haar groene verwant zijn de koninginnen bij deze soort algemeen en doen ze het uitstekend: in het laboratorium bracht één koningin in haar eerste jaar meer dan 200 werksters groot. Daarom is ze een van de beste instappers in de Australische mieren.

Biologie

Wat is een gamergate?

Een gamergate is een werkster die gepaard heeft en bevruchte eieren legt: een werkster die de rol van koningin speelt. Het woord komt van het Griekse gamos, «huwelijk», en ergátēs, «arbeider»; een gamergate is letterlijk een «getrouwde werkster». De term werd bekend door een studie van Christian Peeters en Robin Crewe uit 1984 over een andere primitieve mier, waarin ze aantoonden dat de paring bepaalt welke werkster zich voortplant.

  • Ze heeft geen vleugels en heeft die ook nooit gehad. Ze wordt geboren als elke andere werkster en paart zonder te vliegen, vlak bij het nest.
  • Ze heeft het lichaam van een werkster. Met het blote oog is ze niet van haar zussen te onderscheiden; alleen bij ontleding zie je haar gevulde spermatheca.
  • De andere werksters kunnen ook leggen, maar uit hun onbevruchte eieren komen alleen mannetjes, zoals bij alle vliesvleugeligen.

Gamergates komen voor bij verschillende primitieve mieren, zoals Diacamma, Harpegnathos of de Rhytidoponera-soorten. Volgens Peeters en Ito (2001) kan een vleugelloze voortplanter, die goedkoop te maken is, een gevleugelde koningin met voordeel vervangen wanneer kolonies zich lopend vermenigvuldigen, door knopvorming. R. chalybaea heeft geen van beide opgegeven.

Twee manieren om een nest te besturen

De grote kenner van deze mier is de Amerikaanse myrmecoloog Philip S. Ward, die in de jaren zeventig honderden kolonies van de impressa-groep, waartoe R. chalybaea behoort, in het oosten van Australië uitgroef. In 1981 publiceerde hij een onverwachte vondst: binnen de groep bestaan twee typen voortplantende vrouwtjes.

  • De gevleugelde koningin. Ze wordt met vleugels geboren, verlaat het nest, paart, breekt haar vleugels af en sticht een nieuwe kolonie.
  • De gamergate. Een werkster die paart en legt, zonder vleugels en met haar gewone werksterlichaam. Het was de eerste keer dat ze in de impressa-groep werden vastgesteld.

Het merkwaardige is hoe ze verdeeld zijn. Bij R. chalybaea en haar verwanten R. confusa en R. impressa vond Ward kolonies met koningin en kolonies met gamergates in dezelfde populatie, soms op een paar meter van elkaar, maar nooit beide in hetzelfde nest: of een koningin heeft de leiding, of de bevruchte werksters hebben die. En elk systeem heeft zijn eigen stijl. Kolonies met gamergates produceren gevleugelden wanneer ze kleiner en jonger zijn, en hun gevleugelden zijn vooral mannetjes; kolonies met koningin groeien verder voordat ze geslachtsdieren grootbrengen.

Dat staat in contrast met haar verwant R. metallica, die bijna alleen van haar gamergates leeft, met tientallen per nest volgens de genetische analyses van Chapuisat en Crozier (2001), en waarbij niemand in het veld ooit een kolonie heeft gevonden die op een koningin draait. Bij R. chalybaea daarentegen benadrukte Ward in 1986 dat functionele koninginnen algemeen zijn.

Eén koningin, één mannetje: wat de allozymen vertelden

Zijn die twee typen kolonies twee verschillende soorten die op elkaar lijken? Ward controleerde dat in 1983 met allozymen, varianten van enzymen die als genetische merkers werken. Hij onderzocht kolonies van R. chalybaea en R. confusa en kwam tot twee conclusies:

  • Het is dezelfde soort. De frequenties van de genetische varianten waren vrijwel identiek in de kolonies met koningin en de kolonies met gamergates die naast elkaar leefden. Er is geen enkele voortplantingsbarrière tussen beide: het zijn twee levenswijzen van één en dezelfde mier.
  • De koningin paart maar één keer. In de kolonies met koningin lieten de merkers zien dat de koningin met één enkel mannetje had gepaard en dat ze de moeder was van alle bewoners van het nest, mannetjes inbegrepen. Met andere woorden: in die kolonies leggen de werksters niet op eigen houtje mannetjeseieren.

In een kolonie met koningin zijn alle werksters volle zussen; in een kolonie met gamergates leven de dochters van meerdere moeders samen, die veel minder verwant zijn. Ward opperde dat dat verschil invloed kon hebben op de samenwerking in het nest.

De koningin die gaat jagen voor haar dochters

Hoe ontstaat een nieuwe kolonie? Voor de impressa-groep beschreef Ward twee wegen. De eerste is die van de gevleugelde koningin: na de bruidsvlucht breekt de bevruchte koningin haar vleugels af, zoekt een plek onder een steen of in een rottende stam, graaft een klein kamertje uit en legt haar eerste eieren. Tot zover zoals elke mier. Het verschil komt daarna: ze sluit zich niet op om af te wachten. Ze gaat jagen en voedt haar larven, althans gedeeltelijk, met de insecten die ze vangt.

Dat heet een semi-claustrale kolonie­stichting, typisch voor primitieve mieren, tegenover de claustrale kolonie­stichting van de «hogere» mieren, waarbij de koningin haar eerste werksters grootbrengt zonder te eten, op de reserves van haar lichaam. In het veld duurt het zo'n 6 maanden voordat de eerste werksters verschijnen; in het laboratorium, met warmte en voer, 3-4 maanden. Van 43 pas gestichte kolonies die Ward in de groep vond, hadden er 41 één enkele koningin.

De tweede weg is knopvorming: een bevruchte werkster verlaat het nest met een groep maagdelijke nestgenoten en sticht vlakbij een dochterkolonie. Ward vond zo'n groep van R. chalybaea in mei 1977: negen werksters met een aantal larven. Sommige winkels zeggen dat haar kolonie­stichting claustraal is, maar de wetenschap zegt het tegendeel: bij Antomas behandelen we de koningin als een jager (zie «Stichting en groei»).

Meer dan 200 werksters in een jaar

Een van de nuttigste gegevens voor een kweker staat in een experiment van Ward uit 1983. Hij verzamelde bevruchte koninginnen van R. metallica en een ontvleugelde koningin van R. chalybaea en kweekte ze precies op dezelfde manier op, om ze te vergelijken:

  • Nest: een blok vochtig gips met een kamer afgedekt met glas en een klein foerageergebied; zodra de kolonie boven zo'n 50 werksters kwam, een groter nest.
  • Voer: kleine geleedpotigen, vooral fruitvliegjes (Drosophila), dagelijks, en eens per week honing, altijd ruim.
  • Zand zodat de larven hun cocons konden spinnen.

Rond de tiende week was er broed in alle drie de kolonies. Maar vanaf dat moment liep die van R. chalybaea uit: ze groeide veel sneller, met regelmatige broedcycli, en na een jaar telde ze meer dan 200 werksters. De twee van R. metallica hadden er 41 en 27, en hun pas uitgekomen werksters hadden moeite om uit de cocon te komen. Het gaat om één kolonie, maar het past bij al het andere: bij R. chalybaea is de koningin een centrale factor. En let op de opstelling: vochtig gips, zand en dagelijks voer, bijna punt voor punt wat we bij Antomas aanraden.

Tweelingen die alleen de chemie scheidt

In 1980 reviseerde Ward de impressa-groep en onderscheidde vijf soorten. Twee daarvan, R. chalybaea en R. confusa, lijken zo op elkaar dat hij ze op sommige vindplaatsen alleen met biochemische analyses kon scheiden, op basis van hun allozymen: onder de loep zijn het vrijwel tweelingen. De naam confusa zegt het al.

Wat ze wel scheidt, is waar ze leven. Waar ze samen voorkomen, bezet R. chalybaea de drogere microhabitats; en hoewel beide hoger gaan zitten naarmate je naar het noorden gaat, blijft R. chalybaea meestal lager dan R. confusa. Ze kiezen ook verschillende nesten: R. confusa nestelt veel vaker onder stenen, en R. chalybaea bijna altijd in rottende stammen. In de rest van Australië staat de impressa-groep bekend als die van de blue pony ants.

Een mier van regenwoud en rot hout

Ward vond R. chalybaea in 34 populaties tussen 21 en 34° zuiderbreedte, van bijna zeeniveau tot zo'n 1.000 m. Ze is algemeen in het subtropisch regenwoud van het noorden van New South Wales en het zuiden van Queensland. Verder naar het zuiden komt ze daarentegen alleen voor in laaggelegen, door de mens verstoorde gebieden: in Sydney leeft ze in goed bewaterde parken en tuinen en dringt ze door in ravijnen met regenwoud die overwoekerd zijn door ingevoerde planten, zoals Lantana of liguster.

En waar nestelt ze? Ward mat het nauwkeurig: van 165 kolonies zat 87,9% in rottende stammen, 11,5% onder stenen en één in een gevallen epifyt. Hij vond merkwaardige nesten onder de bladschede van een palm en, in de stad, onder verroeste golfplaten, betonplaten en in de spleten van een stenen muur. De nesten van de groep hebben meerdere kamers, zijn ondiep, niet meer dan 15-20 cm in de grond, en hebben onopvallende ingangen, zonder heuvel.

Voor de kweek is de boodschap duidelijk: het is een mier van vochtig hout en schaduw, vochtiger dan haar groene verwant, die de grond onder stenen verkiest. Bovendien verhuizen de kolonies vaak: Ward zag meermaals werksters van R. chalybaea die het broed verplaatsten, en daarom accepteren ze zonder problemen een nieuw formicarium.

Eén jaar, één oogst

Ward volgde bijna 500 kolonies van R. chalybaea en R. confusa door het jaar heen en tekende hun kalender uit, die op het zuidelijk halfrond andersom loopt dan hier:

  • Twee legpieken: in september-oktober, aan het begin van de zuidelijke lente, en in februari-april.
  • Het hele jaar larven. De larven die overwinteren zijn klein of middelgroot en groeien tot de lente nauwelijks.
  • Cocons vanaf oktober-november; die van de gevleugelden verschijnen zo'n twee maanden na die van de werksters.
  • Nieuwe werksters van januari tot juni en gevleugelden van februari tot april. Van juli tot december komt er geen enkele werkster uit en in de winter zijn er geen cocons.
  • De gevleugelden overwinteren in het nest en vliegen in de lente uit.

Eén enkele «oogst» volwassen dieren per jaar en een broedpauze tijdens de zuidelijke winter: de basis van de milde diapauze die we aanraden (zie «Diapauze»).

Verstekeling in het hout: haar leven in Nieuw-Zeeland

R. chalybaea heeft gereisd. Volgens de entomologen van Landcare Research, het Nieuw-Zeelandse instituut dat de mieren van het land catalogiseert, is ze gevestigd in Nieuw-Zeeland, waar ze waarschijnlijk in de jaren vijftig aankwam met ladingen palen en gezaagd hout uit Australië. Nu leeft ze in Northland, in Auckland, waar ze bijzonder talrijk is, en in Bay of Plenty, en ze nestelt in dorpen en steden: onder trottoirs, onder stenen en in tuinen. Daar beschrijven ze haar als een grote mier voor de lokale fauna, met een krachtige steek.

«Van staal»: de naam

De Italiaanse myrmecoloog Carlo Emery beschreef haar in 1901, op basis van een werkster uit New South Wales, als een variëteit van R. impressa. De naam chalybaea komt van het Latijnse chalybeius, «van staal», en dat weer van de Chalybes, een volk uit de oudheid dat beroemd was om zijn smeden: een perfecte naam voor haar staalblauwe glans. In 1910 beschreef Auguste Forel haar opnieuw als cyrus, zonder te weten dat het dezelfde mier was; William L. Brown en later Ward erkenden die naam als synoniem. De geslachtsnaam Rhytidoponera lijkt te komen van het Griekse rhytís, «rimpel», vanwege de sculptuur van het lichaam. Nu wordt ze ingedeeld in de onderfamilie Ectatomminae, waarvan de verwantschappen in 2022 werden opgehelderd door een fylogenomische studie van Camacho en collega's, binnen een geslacht van meer dan honderd soorten verspreid over Australië en Melanesië, tot Nieuw-Caledonië, waar Ward zelf de soorten in 1984 reviseerde.

Grootte en morfologie

Middelgrote, stevige en sterk gesculpteerde mier, met een angel, goed ontwikkelde ogen en één enkele werksterkaste, zonder soldaten: ze zien er allemaal hetzelfde uit, de gamergates ook.

  • Kleur. Metallisch, met een staalblauwe glans waaraan ze haar naam dankt en die, afhankelijk van de lichtinval, naar violet of blauwgroen kan neigen. Niemand heeft nog onderzocht hoe die glans binnen het geslacht ontstaat.
  • Sculptuur. Kop en borststuk bedekt met een grove rimpeling, de «rimpel» die het geslacht zijn naam geeft.
  • Angel. Functioneel en goed ontwikkeld (zie «Hantering en veiligheid»).
  • Koningin. Gevleugeld bij de geboorte; na de paring breekt ze haar vleugels af. Anders dan bij R. metallica is ze bij deze soort algemeen.
  • Gamergates. Gelijk aan de andere werksters; ze onderscheiden zich alleen door hun spermatheca, die sperma bevat.
  • Ontwikkeling. De larven spinnen een cocon en hebben daarvoor deeltjes nodig: in het laboratorium van Ward kregen ze zand.

Afmetingen bij benadering

  • Werksters: geen gepubliceerde maten die we hebben kunnen raadplegen. Ward (1981) vermeldt alleen dat haar verwant R. croesus iets kleiner is dan R. chalybaea, R. confusa en R. impressa. Ter vergelijking: werksters van R. metallica meten 6-6,5 mm (Emery 1912).
  • Koningin en gamergates: geen gepubliceerde maten. Gamergates zijn even groot als elke andere werkster.
  • Mannetje: geen gepubliceerde maten.

De maten in millimeters die op internet rondgaan, vermelden geen enkele bron, dus die geven we liever niet.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Robuust, overdag actief, een goede jager, zonder vreemde temperatuureisen en met een koningin die, goed gevoed, de kolonie snel laat groeien.

Waarom geen 1/5? Om drie redenen:

  • Ze steekt. Werk altijd met gereedschap, een ontsnappingsbarrière en een deksel (zie «Hantering en veiligheid»).
  • Een kolonie­stichting die eet. De koningin is semi-claustraal: ze heeft vanaf het begin kleine prooien nodig; het is niet genoeg haar in haar reageerbuis te laten.
  • Vocht zonder plassen. Ze houdt van een vochtig nest, iets vochtiger dan R. metallica, maar condens verdrinkt pas uitgekomen werksters en het broed.

En ze is het meer dan waard. Weinig mieren glanzen zo, en weinig hebben zo'n merkwaardig sociaal leven. Vind je haar mooi, dan heeft Antomas ook haar verwant met groene glans, Rhytidoponera metallica.

Aanbevolen parameters

  • Nesttemperatuur: 23-27 °C in het actieve seizoen, altijd met thermostaat. Ga niet boven zo'n 27-28 °C: een warmere zone heeft ze niet nodig. 's Nachts mag het zonder problemen een paar graden kouder worden.
  • Waarom zo: haar verspreidingsgebied heeft een vochtig subtropisch klimaat, met warme, regenachtige zomers en gemiddelde maxima van zo'n 26-30 °C, en ze leeft in de schaduw van het regenwoud en binnen in het hout, waar het minder warm is dan in de zon.
  • Vochtigheid: een duidelijk vochtig deel van het nest voor het broed en een droger deel, en een droog foerageergebied (zie «Vocht, maar zonder condens»).
  • Water: altijd, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Zand: in het foerageergebied en, als het nest het toelaat, in de kamers. De larven hebben het nodig om hun cocon te spinnen.
  • Licht: het nest donker en het foerageergebied in het licht, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: mild, 12-16 weken (3-4 maanden) bij 15-18 °C tijdens onze winter (zie «Diapauze»).

Vocht, maar zonder condens

Ze leeft in rottende stammen in het subtropisch regenwoud en Ward kweekte haar met succes in vochtig gips: het is een mier die vocht waardeert. Maar zoals bij het hele geslacht is te veel water gevaarlijk: condensdruppels kunnen pas uitgekomen werksters verdrinken en vochtig voer gaat schimmelen.

  • Houd een deel van het nest vochtig, dat met het broed, en laat een ander deel droger: de mieren kiezen zelf waar ze wat neerleggen.
  • Geen druppels op de wanden: zie je condens, stop dan een paar dagen met bevochtigen en ventileer.
  • Licht vochtig zand in de broedzone, zodat de larven hun cocons kunnen spinnen.
  • Resten binnen 24 uur weg.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas raden we de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan: formicaria van gips die het vocht vasthouden, zoals de nesten waarin Ward haar kweekte, en de gradiënt mogelijk maken die ze nodig heeft. Voor de koningin en haar eerste werksters de Qbik Wild One P 1C:

Om uit te breiden de Qbik Wild Duo P 2C, volledig van gips, die het vocht dat ze graag heeft goed vasthoudt:

Het nest moet altijd in verhouding staan tot de kolonie: in een te groot nest worden de lege kamers een vuilnisbelt. Omdat ze snel groeit, breid je uit wanneer je werksters stil ziet zitten in het foerageergebied omdat er binnen geen plek meer is. Maak de opstelling zo compleet:

  • Fijn zand in het foerageergebied, zodat ze grip hebben, kunnen graven en materiaal hebben voor de cocons.
  • Een stuk schors of hout in het foerageergebied: dat doet denken aan hun natuurlijke nesten en dient als schuilplek.
  • Water in een reageerbuis met watten, en een drinkbakje voor de nectar, nooit op watten.
  • Ontsnappingsbarrière van minerale olie en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
  • Zachte warmte aan één zijkant, met thermostaat en uit de buurt van het drinkbakje.

De koningin in huis

  • De kolonies van Antomas hebben altijd een koningin. We verkopen bevruchte koninginnen met hun broed: de koningin legt de eieren en de kolonie groeit om haar heen.
  • Eén koningin, veel zussen. Omdat de koningin met één enkel mannetje paart, zijn alle werksters van je kolonie volle zussen.
  • Een kolonie met koningin is van haar afhankelijk: zolang ze legt, groeit de kolonie. In het laboratorium van Ward vielen de werksters in een kolonie van R. metallica de koningin aan toen ze stopte met leggen, en begonnen ze mannetjes te lokken.
  • Af en toe mannetjes. De werksters kunnen onbevruchte eieren leggen, waaruit mannetjes komen. In de lente een gevleugeld mannetje zien is normaal.
  • Mocht de koningin ooit wegvallen, dan kan een werkster gamergate worden, maar daarvoor moet ze met een mannetje paren; zonder mannetjes brengen de werksters alleen mannetjes groot en dooft de kolonie uiteindelijk uit.
  • Voeg nooit kolonies samen en voeg geen koninginnen of werksters van een andere kolonie toe.

Stichting en groei

Je koningin komt aan met haar broed, en wat Ward zag, is de sleutel tot haar verzorging: de koninginnen van deze soort sluiten zich niet op om af te wachten, maar gaan jagen om hun larven te voeden. Daarom behandelen we haar bij Antomas als een semi-claustrale kolonie­stichting:

  • Reageerbuis en rust. Houd de reageerbuis zoals hij aankomt, met zijn watervoorraad, op een donkere, rustige plek zonder trillingen, op 24-26 °C. Je kunt hem afdekken met een doek of een stuk karton.
  • Voer vanaf het begin. Vaak kleine prooien, elke dag of om de dag: in het laboratorium van Ward kregen ze dagelijks Drosophila. Een fruitvliegje, een stukje krekel of een kleine Thermobia domestica, en een druppeltje nectar op een stukje aluminiumfolie, nooit op de watten. Haal de volgende dag weg wat over is.
  • Zand voor de cocons. Moet je haar naar een andere buis overzetten, doe dan wat fijn zand in de nieuwe zodat de larven kunnen spinnen.
  • Geduld, maar niet te veel. In het laboratorium verschijnen de eerste werksters 3-4 maanden na het leggen, en de kolonie van Ward had na 10 weken broed en na een jaar meer dan 200 werksters. Met warmte en veel eiwitten is dit een soort die van de grond komt.

Wanneer verhuis je haar naar het formicarium? Wanneer ze een paar werksters heeft en de reageerbuis te klein of vuil wordt of zonder water komt te zitten, altijd naar een nest dat in verhouding staat tot de kolonie, zoals de Qbik Wild One P 1C, en door overkieperen (zie «Aankomst en verhuizen door overkieperen»).

Aankomst en verhuizen door overkieperen

Laat je koningin na ontvangst tot rust komen op een rustige, donkere plek op 24-26 °C, controleer of ze water heeft en bied een kleine prooi en een druppel nectar aan. Om haar naar het formicarium over te zetten, doen we het bij Antomas door overkieperen: met het formicarium al ingericht (vochtige zone, zand, barrière en water) open je de reageerbuis in het foerageergebied, naast de nestingang, en kiep je de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit; help achterblijvers met een zacht penseel. Werk boven een bak en nooit met je handen. Sluit het deksel en laat het nest in het donker: in de natuur verhuizen ze vaak en ze brengen het broed snel naar binnen. Voor een latere verhuizing naar een groter nest gebruik je dezelfde methode.

Voeding

Eiwitten: de motor van de groei. Ze is jager en aaseter en accepteert bijna elk insect. In de ervaring van Antomas geldt: hoe meer eiwitten ze krijgen, hoe sneller en talrijker de kolonies groeien, en het experiment van Ward, met dagelijks en ruim voer, bevestigt dat. Doe je vaak onderhoud en haal je resten binnen 24 uur weg, dan kun je beter te veel dan te weinig geven; kun je niet schoonmaken, voer dan liever niet te veel. Wissel het soort insect van week tot week af, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:

Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.

Nectar, bijna dagelijks. Bij Antomas raden we Blue Sugar-nectar van Anthouse aan, 4-5 keer per week, en 1-2 keer per week een andere nectar of suikerhoudende vloeistof, zoals verdunde honing. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied het altijd aan in een drinkbakje, waar de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en nooit op watten, die gaan schimmelen en de vloeistof meteen bederven.

Zaden: niet nodig. Ze is geen zaadeter. Rhytidoponera-soorten zijn in Australië grote zaadverspreiders, maar ze eten alleen het elaiosoom, een vlezig aanhangsel van sommige zaden, en gooien het zaad onbeschadigd weg, zoals Hughes en Westoby (1992) aantoonden bij R. metallica en Lubertazzi en collega's (2010) bij R. violacea. Water: altijd, in de reageerbuis met watten.

Diapauze

Ze heeft geen strenge kou nodig, maar leeft ook niet het hele jaar hetzelfde. In haar gebied is de zuidelijke winter mild, met maxima van zo'n 17-22 °C en minima van zo'n 6-11 °C, en Ward stelde vast dat het broed in die maanden stilvalt: de larven groeien nauwelijks, er zijn geen cocons en van juli tot december komt er geen enkele werkster uit (zie «Eén jaar, één oogst»).

Daarom raden we bij Antomas een milde diapauze aan van 12-16 weken (3-4 maanden), ongeveer van november tot februari of maart, bij 15-18 °C, net als voor haar verwant R. metallica:

  • Geleidelijk erin. Verlaag in de herfst de temperatuur langzaam over 2-3 weken.
  • Tijdens de diapauze: altijd water, een beetje nectar en af en toe een kleine prooi als je haar ziet foerageren. Houd het nest vochtig en stoor de kolonie zo weinig mogelijk.
  • Niet te koud: ga niet onder zo'n 12 °C. Het is geen diapauze van een Europese mier.
  • Geleidelijk eruit aan het eind, rond februari of maart, tot weer 23-27 °C, en eiwitten zodra je broed ziet.
  • Waar: een koele, onverwarmde kamer is meestal genoeg.

Bedenk dat de seizoenen in haar gebied andersom lopen dan hier. Krijg je de koningin in de herfst, dan kun je haar die eerste winter actief houden of een korte, milde rustperiode geven; vanaf het jaar daarop de normale diapauze in onze winter.

Gedrag en observatie

Dagactief en zeer levendig. Met licht en warmte lopen de werksters elk op eigen houtje door het foerageergebied, zonder colonnes, en storten ze zich op de prooien. Het is een van die soorten die zich laten zien.

Vaak verhuizen. Het is normaal dat de werksters het broed van de ene kamer naar de andere brengen, afhankelijk van vocht of temperatuur.

Verdediging. Tegenover andere insecten zijn ze vastberaden, en als je tegen het formicarium tikt of het abrupt opent, komen ze het met hun angel verdedigen.

Zonder angst observeren. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, naar te kijken en van te leren. Het volstaat het nest donker te houden en het foerageergebied in het licht, en ze voorzichtig te observeren: onder een loep is haar staalblauwe glans een spektakel.

Alarmsignalen:

  • De kolonie groeit niet midden in het seizoen: controleer de temperatuur en de eiwitten.
  • Druppels op de wanden, schimmel of dode werksters in natte zones: te veel vocht of achtergebleven resten.
  • Werksters die de koningin aanvallen: misschien is ze gestopt met leggen.
  • Veel werksters die stil in het foerageergebied zitten, zonder plek binnen: tijd om uit te breiden.

Ontsnappingen en barrières

De werksters van het geslacht klimmen slecht op glad glas, maar met een mier die steekt, kun je beter geen risico nemen: stof, zand of condens kan ze grip geven.

  • Een strook minerale olie boven aan de wanden van het foerageergebied, te vernieuwen als er stof of vuil op komt.
  • Een goed sluitend deksel, zonder kieren bij aansluitingen of stoppen.
  • Niets dat als brug kan dienen naar de barrière: geen lange takjes, vergeten pincetten of tegen de wand leunende buizen.

Hantering en veiligheid

Ze heeft een angel en gebruikt die ook. In Nieuw-Zeeland, waar ze zich heeft gevestigd, beschrijven entomologen haar als een mier met een krachtige steek, en haar verwant R. metallica was in het grote Australische onderzoek naar allergie voor mierensteken uit 2011 de enige soort naast de Myrmecia-soorten die naar voren kwam als oorzaak van ernstige allergische reacties, vooral aan de noordkust van New South Wales en in het zuidoosten van Queensland, midden in het gebied van R. chalybaea. Met rustige hantering en gereedschap gebeurt het zelden dat ze je steekt:

  • Nooit met de handen. Altijd met gereedschap: een lang pincet, een zacht penseel en, voor verhuizingen, buizen en verloopstukken.
  • Open het formicarium zo kort mogelijk, werk rustig boven een bak en sluit het als je klaar bent.
  • Geen soort voor mensen die allergisch zijn voor steken van bijen, wespen of mieren. Met kleine kinderen of huisdieren in huis: het formicarium altijd dicht en buiten hun bereik.
  • Word je gestoken, was de plek dan en koel hem.

Het is een exotische soort die al heeft laten zien dat ze kan reizen en zich buiten Australië kan vestigen: laat haar in geen geval vrij.

Wat je niet moet doen

  • Haar met de handen hanteren of het formicarium openen zonder barrière of gereedschap.
  • De koningin behandelen alsof ze claustraal is en haar zonder voer laten: ze heeft vanaf het begin kleine prooien nodig.
  • Kolonies samenvoegen of koninginnen of werksters van een andere kolonie toevoegen.
  • Het nest helemaal laten uitdrogen of, omgekeerd, het volledig nat maken tot er condens ontstaat.
  • Het nest boven zo'n 27-28 °C houden of er een zeer warme zone in maken.
  • Een nest zonder zand voor de cocons inrichten.
  • Nectar op watten geven, resten langer dan een dag laten liggen of altijd hetzelfde insect geven.
  • Een koude diapauze zoals bij een Europese mier, of abrupte temperatuurwisselingen.
  • Een kleine kolonie in een enorm formicarium onderbrengen.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Rhytidoponera chalybaea, haar soortengroep en haar geslacht, op verspreidingsgegevens uit Australië en Nieuw-Zeeland, op klimaatgegevens uit haar gebied en op de ervaring van Antomas. Belangrijkste referenties:

  1. Ward, P. S. (1980). A systematic revision of the Rhytidoponera impressa group (Hymenoptera: Formicidae) in Australia and New Guinea. Australian Journal of Zoology 28: 475–498. doi:10.1071/ZO9800475
  2. Ward, P. S. (1981). Ecology and life history of the Rhytidoponera impressa group (Hymenoptera: Formicidae). I. Habitats, nest sites, and foraging behavior. Psyche 88: 89–108. doi:10.1155/1981/82408
  3. Ward, P. S. (1981). Ecology and life history of the Rhytidoponera impressa group (Hymenoptera: Formicidae). II. Colony origin, seasonal cycles, and reproduction. Psyche 88: 109–126. doi:10.1155/1981/39593
  4. Ward, P. S. (1983). Genetic relatedness and colony organization in a species complex of ponerine ants. I. Phenotypic and genotypic composition of colonies. Behavioral Ecology and Sociobiology 12: 285–299. doi:10.1007/BF00302896
  5. Ward, P. S. (1983). Genetic relatedness and colony organization in a species complex of ponerine ants. II. Patterns of sex ratio investment. Behavioral Ecology and Sociobiology 12: 301–307. doi:10.1007/BF00302897
  6. Ward, P. S. (1986). Functional queens in the Australian greenhead ant, Rhytidoponera metallica (Hymenoptera: Formicidae). Psyche 93: 1–12. doi:10.1155/1986/89482
  7. Ward, P. S. (1984). A revision of the ant genus Rhytidoponera (Hymenoptera: Formicidae) in New Caledonia. Australian Journal of Zoology 32: 131–175. doi:10.1071/ZO9840131
  8. Peeters, C. & Crewe, R. (1984). Insemination controls the reproductive division of labour in a ponerine ant. Naturwissenschaften 71: 50–51. doi:10.1007/BF00365989
  9. Peeters, C. & Ito, F. (2001). Colony dispersal and the evolution of queen morphology in social Hymenoptera. Annual Review of Entomology 46: 601–630. doi:10.1146/annurev.ento.46.1.601
  10. Chapuisat, M. & Crozier, R. H. (2001). Low relatedness among cooperatively breeding workers of the greenhead ant Rhytidoponera metallica. Journal of Evolutionary Biology 14: 564–573. doi:10.1046/j.1420-9101.2001.00310.x
  11. Camacho, G. P. et al. (2022). UCE phylogenomics resolves major relationships among ectaheteromorph ants (Hymenoptera: Formicidae: Ectatomminae, Heteroponerinae): a new classification for the subfamilies and the description of a new genus. Insect Systematics and Diversity 6. doi:10.1093/isd/ixab026
  12. Hughes, L. & Westoby, M. (1992). Fate of seeds adapted for dispersal by ants in Australian sclerophyll vegetation. Ecology 73: 1285–1299. doi:10.2307/1940676
  13. Lubertazzi, D. et al. (2010). The ecology of a keystone seed disperser, the ant Rhytidoponera violacea. Journal of Insect Science 10: 158. doi:10.1673/031.010.14118
  14. Brown, S. G. A. et al. (2011). Causes of ant sting anaphylaxis in Australia: the Australian Ant Venom Allergy Study. Medical Journal of Australia 195: 69–73. doi:10.5694/j.1326-5377.2011.tb03209.x
Moeilijkheidsgraad
Gevorderde beginner
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...