Phyllocrania paradoxa – bidsprinkhaan
Phyllocrania paradoxa: een kleine Afrikaanse bidsprinkhaan die er echt uitziet als een droog blad, met lobben aan de poten en een bladvormige kam op de kop. Rustig, weinig veeleisend en makkelijk te houden: perfect om met bidsprinkhanen te beginnen. Paar L3/4 (mannetje en vrouwtje), met een verzorgingsgids op basis van wetenschappelijk onderzoek. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 1/5 – Beginner
Kleine Afrikaanse bidsprinkhaan die een dood blad nabootst. Wordt verkocht als paar nimfen L3/4: per dier een hoge, geventileerde bak, ongeveer 24-26 °C, een eerder droge omgeving met 2-3 keer per week sproeien en elke 2-3 dagen kleine prooidieren. Rustig en weinig veeleisend.
Phyllocrania paradoxa Burmeister, 1838 is een bidsprinkhaan uit de familie Hymenopodidae die in Afrika ten zuiden van de Sahara en op Madagaskar leeft (Schwarz et al. 2023). Hij bewoont struikgewas in de savanne, bosranden, akkers en tuinen, waar hij overdag tussen dode bladeren hangt (Tomasinelli 2002). Hij bootst een dood blad na: een bladvormig aanhangsel op de kop en plaatvormige lobben op het pronotum, de poten en het achterlijf. De vorm van die lobben verschilt sterk van populatie tot populatie (Schwarz et al. 2023).
Herkenning en grootte
- Grootte als adult: het vrouwtje wordt ongeveer 5-6 cm; het mannetje is ongeveer even lang, maar slanker (Tomasinelli 2002).
- Kleur: meestal donkerbruin, met groenig beige of bijna zwarte exemplaren. De kleur zegt niets over het geslacht.
- Kleine nimfen: de L1 is zwart en bootst een mier na; na een of twee vervellingen wordt hij bruin en krijgt hij de bladvorm (Tomasinelli 2002).
- Volwassen mannetje: smaller pronotum, deels doorzichtige vleugels en langere, dikkere antennes; vliegt goed. Het vrouwtje is breder en beter gecamoufleerd (Tomasinelli 2002).
Hij jaagt vanuit een hinderlaag en hangt daarbij urenlang ondersteboven. In stadium 7 passen de nimfen vooral aan hoe ver ze het lichaam naar voren brengen, afhankelijk van de positie van de prooi, terwijl de laatste slag van de vangpoten veel constanter is (Oufiero et al. 2016). Bij gevaar laten grote nimfen en vrouwtjes zich vallen met de poten tegen het lichaam en houden ze zich een paar minuten dood (thanatose); volwassen mannetjes vluchten (Tomasinelli 2002).
Verzorging in gevangenschap
Terrarium
- Eén per exemplaar. Bij Antomas raden we aan elke nimf apart te houden tot hij volwassen is: het is een rustige bidsprinkhaan, maar kannibalisme komt voor, vooral na een vervelling.
- Hoogte: minstens 3 keer de lengte van de bidsprinkhaan, zodat hij hangend kan vervellen zonder de bodem te raken (Tomasinelli 2002). Voor een L3/4 volstaat een bak van ongeveer 12-15 cm hoog; in het laboratorium werden ze tot adult opgekweekt in bakken van 12,7 × 12,7 × 17,8 cm (Garikipati et al. 2025). Een volwassen vrouwtje zit goed in ongeveer 20 × 20 × 20 cm.
- Houvast: fijn gaas aan het plafond en dunne, vertakte takjes, liefst met een paar dode bladeren. De vervellingen gebeuren ondersteboven hangend.
- Ventilatie: ruim, met een deksel en zo mogelijk een zijkant van gaas. Keukenpapier als bodem, makkelijk schoon te houden.
Temperatuur, luchtvochtigheid en water
- Temperatuur: ongeveer 24-26 °C; iets hoger of lager kan geen kwaad (Tomasinelli 2002). Nooit in de volle zon en nooit boven 30 °C. Het is een tropische soort en heeft geen diapauze nodig.
- Luchtvochtigheid: eerder droog, rond 50%; in het laboratorium werd 48% aangehouden (Garikipati et al. 2025).
- Water: sproei de wanden 2-3 keer per week met een fijne nevel, zonder de nimf nat te spuiten; hij drinkt van de druppels. Laat het terrarium tussen het sproeien door opdrogen.
Voeding
Het is geen erg vraatzuchtige bidsprinkhaan en hij heeft liever kleine prooien die in de buurt lopen of fladderen (Tomasinelli 2002):
- L3-L4: Drosophila hydei en kleine vliegen, of jonge Thermobia domestica.
- Middelste stadia en adulten: vliegen, kleine motten, kleine of middelgrote krekels en nimfen van de kakkerlak Shelfordella lateralis, die in het laboratorium voor de grotere juvenielen werden gebruikt (Garikipati et al. 2025).
- Frequentie: elke 2-3 dagen, tot hij stopt met jagen; in het laboratorium elke 3 dagen tot verzadiging (Garikipati et al. 2025). Haal prooien weg die hij na een dag nog niet heeft gegeten.
- Grootte: nooit prooien die groter zijn dan zijn lichaam.
Vervellingen en groei
- Groeit langzaam: ongeveer 4-5 maanden van uitkomen tot adult (Tomasinelli 2002). Vanaf L3/4 volgen nog verschillende vervellingen.
- Voor de vervelling: hij stopt met eten, blijft stil zitten en gaat hangen. Raak hem vanaf dat moment niet aan, sproei niet op hem en haal levende prooien weg.
- Wacht na de vervelling ongeveer 24 uur voordat je hem voert.
- De laatste (imaginale) vervelling geeft hem volledige vleugels. Vrouwtjes leven ongeveer een jaar; mannetjes iets korter (Tomasinelli 2002).
Voortplanting
Geslachtsbepaling
Tel de segmenten aan de onderkant van het achterlijf: het vrouwtje heeft er ongeveer 6, omdat het zevende sterniet een grote subgenitale plaat vormt; het mannetje ongeveer 8 (terminologie volgens Brannoch et al. 2017). Bij de nimfen van het paar zie je dat met een loep. Het volwassen mannetje herken je bovendien aan de lange, dikke antennes en het smallere lichaam.
Paring en ootheek
- Zet het paar ongeveer 15 dagen na de imaginale vervelling bij elkaar, met beide dieren goed gevoerd. Zet het mannetje achter het vrouwtje terwijl zij eet (Tomasinelli 2002).
- Het vrouwtje is meestal weinig agressief en de paring duurt enkele uren. Houd toch de hele ontmoeting in de gaten en haal het mannetje weg als ze klaar zijn.
- Na 1-2 weken hecht het vrouwtje een dunne ootheek van ongeveer 3 cm aan een tak, met 20-30 nimfen (Tomasinelli 2002).
- Incubatie: laat de ootheek hangen zoals ze is gelegd, bij 24-26 °C, en sproei de wanden licht. Na ongeveer een maand komen de nimfen uit (Tomasinelli 2002). Scheid de nimfen snel en geef ze piepkleine prooien, zoals springstaarten of Drosophila melanogaster.
Wat je NIET moet doen
- Hem tijdens de vervelling aanraken, besproeien of levende prooien bij hem laten, of hem helpen uit het vervellingshuidje te komen.
- Het terrarium kletsnat of zonder ventilatie houden: schimmel en mislukte vervellingen.
- Een lage bak of een bak zonder gaas aan het plafond gebruiken.
- De twee nimfen van het paar bij elkaar zetten voordat ze volwassen zijn.
- Grote of gevaarlijke prooien geven, zoals grote krekels, wespen of spinnen.
- Hem voor dood houden als hij roerloos op de bodem ligt: het kan thanatose zijn.
- Hem vaak oppakken: zijn lobben en poten zijn kwetsbaar. Moet je hem verplaatsen, laat hem dan zelf op je hand of in een bak lopen.
- Exemplaren of ootheken in de natuur loslaten: het is een exotische soort.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Phyllocrania paradoxa en de praktijkervaring van kwekers. Belangrijkste referenties:
- Tomasinelli, F. (2002). Biology and captive breeding of the African dead leaf mantis Phyllocrania paradoxa. Mantis Study Group Newsletter 23: 1–4. PDF
- Oufiero, C. E., Nguyen, T., Sragner, A. & Ellis, A. (2016). Patterns of variation in feeding strike kinematics of juvenile ghost praying mantis (Phyllocrania paradoxa): are components of the strike stereotypic? Journal of Experimental Biology 219: 2733–2742. doi:10.1242/jeb.139675
- Garikipati, L., Jackson, B. E. & Oufiero, C. E. (2025). Many-to-one mapping in Mantodea: camouflage strategy and phylogeny drive strike variation in prey capture with raptorial forelegs. Journal of Experimental Biology 228: jeb250626. doi:10.1242/jeb.250626
- Schwarz, C. J., Pohl, M. & Frank, E. T. (2023). A preliminary checklist of the praying mantids of Comoé National Park, Ivory Coast (Insecta: Mantodea). Zootaxa 5373: 1–64. doi:10.11646/zootaxa.5373.1.1
- Brannoch, S. K., Wieland, F., Rivera, J., Klass, K.-D., Béthoux, O. & Svenson, G. J. (2017). Manual of praying mantis morphology, nomenclature, and practices (Insecta, Mantodea). ZooKeys 696: 1–100. doi:10.3897/zookeys.696.12542
- Moeilijkheidsgraad
- Beginner