Psyttala horrida – roofwants
Psyttala horrida: de grote, met stekels bedekte roofwants uit West-Afrika, die 's nachts jaagt en haar prooien oplost met haar gif. Ze leeft goed in groep en is makkelijk te houden, maar raak haar nooit aan. Per stuk of in groepen van 5, met een verzorgingsgids op basis van wetenschappelijk onderzoek. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner
Grote, stekelige Afrikaanse roofwants die goed in groep leeft. Geventileerd terrarium op 25-30 °C, met kokossubstraat, schors voor de vervellingen en een vochtige hoek om eieren te leggen, en elke 3-4 dagen gevarieerde prooien. Niet oppakken: zijn steek is pijnlijk; werk altijd met een bekertje en een lange pincet.
Psyttala horrida (Stål, 1865) is een roofzuchtige wants uit de familie Reduviidae (onderfamilie Reduviinae) uit West-Afrika: het typexemplaar werd verzameld in Calabar (Nigeria). Het geslacht omvat de grootste Reduviinae. De naam wordt vaak als Psytalla geschreven, maar dat is een spelfout: de juiste spelling is Psyttala (Bugaj-Nawrocka et al. 2022). Hij is nauw verwant aan Platymeris biguttatus.
Biologie
Jacht en gif
Hij is 's nachts actief: overdag verstopt hij zich onder schors en 's nachts jaagt hij. Hij houdt de prooi vast met de voorpoten, steekt de stiletten van zijn snuit erin en spuit het gif van de achterste hoofdklier in. Dat gif bevat proteasen, redulysinen en andere eiwitten die de prooi verlammen, de cellen ervan doden en hem van binnenuit verteren; de redulysinen werken bovendien antibacterieel (Fischer et al. 2020, 2023). Daarna zuigt hij de vloeibaar geworden inhoud op en laat hij het lege exoskelet achter: dat is de extra-orale vertering die typisch is voor roofwantsen (Edwards 1961).
Verdediging: twee soorten gif, afhankelijk van de dreiging
Als je hem een beetje stoort met een pincet, valt hij bijna nooit aan: meestal verschijnt er een druppel gif aan de punt van de snuit. Houd je hem vast, dan scheidt hij daarnaast het gif van de voorste klier af, dat een andere samenstelling heeft (Fischer et al. 2020). En als hij de kans krijgt, steekt hij. De steek van roofwantsen veroorzaakt hevige pijn en zwelling. Anders dan Platymeris rhadamanthus, die het gif in stralen wegspuit (Walker et al. 2019), is dat wegspuiten bij P. horrida niet beschreven; houd je gezicht toch niet boven het open terrarium.
Grootte en morfologie
Hij doorloopt vijf nimfstadia. De pas uitgekomen nimf heeft een donkerbruine of zwarte kop en borststuk, een rood of donkerroze achterlijf met zwarte platen en gele poten met een rode basis. Bij elke vervelling krijgt hij meer stekelvormige uitsteeksels op kop, borststuk en poten; de nimf in het laatste stadium is zwart, met geel-zwarte dijen (Bugaj-Nawrocka et al. 2022).
Afmetingen (Bugaj-Nawrocka et al. 2022)
- Ei: 3,45 mm met het operculum, 2,0 mm breed.
- Nimf in stadium I: 7,6-8,1 mm; stadium III: 15,8-17,7 mm.
- Nimf in stadium V: 28,1-30,55 mm. De adult is nog groter.
Verzorging in gevangenschap
Aanbevolen waarden
- Temperatuur: 25-30 °C. In het laboratorium waar de nimfen werden beschreven, werden ze bij 28-30 °C gekweekt (Bugaj-Nawrocka et al. 2022). Gebruik zo nodig een warmtemat aan één zijkant, met thermostaat.
- Luchtvochtigheid: 60-75%, met veel ventilatie. Houd één hoek van het substraat licht vochtig en de rest droog.
- Water: ze halen het bijna helemaal uit hun prooien. Sproei de schors 1-2 keer per week een beetje.
Aanbevolen terrarium
Voor een groep van vijf raden we bij Antomas de Gaia Oasis van Anthouse aan: hij sluit met grendels, heeft minideksels om te voeren zonder het hoofddeksel te openen en regelbare ventilatie, door de spleten waarvan de nimfen niet ontsnappen.
Voor groepen van tien of meer de Gaia Explorer. Binnenin:
- Substraat: 2-3 cm kokosvezel, of kokos met zand. Ze leggen hun eieren in het substraat.
- Schors en kurk: stukken schuin geplaatst met ruimte eronder, om zich te verstoppen en om te hangen tijdens het vervellen, met plaats voor alle dieren.
- Gesloten deksel: ze klimmen goed tegen elk oppervlak op.
Voeding
Prooien van hun eigen grootte of iets kleiner: krekels, dubia-kakkerlakken of runner-kakkerlakken en meelwormen. Wissel elke week van insect: bij de verwant Platymeris worden nimfen met een gemengd dieet sneller volwassen.
- Frequentie: in de gifstudies aten ze één keer per week; bij Antomas elke 3-4 dagen, vooral in groep. Een plat achterlijf betekent dat het tijd is.
- Pas uitgekomen nimfen: kleine of in stukken gesneden prooien; meerdere nimfen kunnen er één delen.
- Resten: haal de lege exoskeletten weg en, de volgende dag, de prooien die nog leven.
Samenleven, vervellingen en kweek
Hij is niet sociaal, maar verdraagt een groep goed, volgens kwekers beter dan Platymeris, en grote groepen planten zich beter voort. Met ruim voldoende voer is er nauwelijks kannibalisme; als het voorkomt, gaat het meestal om pas uitgekomen nimfen. Controleer het terrarium vaak: zie je veel kleine nimfen, zet ze dan in een aparte bak.
- Eieren: volgens de praktijk van kwekers legt het vrouwtje enkele weken na de paring in het substraat en komen de nimfen na 4-6 weken uit. Laat de leghoek niet uitdrogen.
- Ontwikkeling: ongeveer 6-8 maanden van ei tot adult, volgens kwekers; afhankelijk van temperatuur en voer.
- Vervellingen: ze hangen ondersteboven en stoppen vooraf met eten; die dagen geen levende prooien in het terrarium. Help ze nooit uit het vervellingshuidje.
Hanteren en veiligheid
- Nooit met de handen: gebruik om hem te verplaatsen een bekertje met een stuk karton eronder, of laat hem zelf op een stuk schors klimmen.
- Voer met een lange pincet.
- Word je gestoken, was de plek dan en koel hem; komt er gif in je ogen, spoel ze dan met veel water.
Wat je niet moet doen
- Hem met de hand oppakken of je gezicht boven het open terrarium houden.
- Het hele substraat nat houden of weinig ventilatie geven: dat geeft mijten, schimmel en mislukte vervellingen.
- De leghoek helemaal laten uitdrogen.
- Te weinig voer geven aan een groep: daar komt het kannibalisme van.
- Altijd hetzelfde insect geven, of prooien die veel groter zijn dan hij.
- Overgebleven levende prooien laten zitten als er nimfen aan het vervellen zijn.
- Hem samen houden met andere soorten roofwantsen.
- Oud substraat weggooien zonder het in te vriezen: er kunnen eieren in zitten.
- Hem loslaten: het is een exotische soort.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Psyttala horrida en zijn verwanten uit het geslacht Platymeris, en de praktijkervaring van kwekers. Belangrijkste referenties:
- Bugaj-Nawrocka, A., Danielczyk, A., Sułkowska, I. & Chłond, D. (2022). Psyttala horrida (Stål, 1865) (Hemiptera: Reduviidae: Reduviinae) – A morphological study of eggs and nymphs. Insects 13: 1014. doi:10.3390/insects13111014
- Fischer, M. L., Wielsch, N., Heckel, D. G., Vilcinskas, A. & Vogel, H. (2020). Context-dependent venom deployment and protein composition in two assassin bugs. Ecology and Evolution 10: 9932–9947. doi:10.1002/ece3.6652
- Fischer, M. L., Fabian, B., Pauchet, Y., Wielsch, N., Sachse, S., Vilcinskas, A. & Vogel, H. (2023). An assassin's secret: multifunctional cytotoxic compounds in the predation venom of the assassin bug Psytalla horrida (Reduviidae, Hemiptera). Toxins 15: 302. doi:10.3390/toxins15040302
- Edwards, J. S. (1961). The action and composition of the saliva of an assassin bug Platymeris rhadamanthus Gaerst. (Hemiptera, Reduviidae). Journal of Experimental Biology 38: 61–77. doi:10.1242/jeb.38.1.61
- Walker, A. A., Robinson, S. D., Undheim, E. A. B., Jin, J., Han, X., Fry, B. G., Vetter, I. & King, G. F. (2019). Missiles of mass disruption: composition and glandular origin of venom used as a projectile defensive weapon by the assassin bug Platymeris rhadamanthus. Toxins 11: 673. doi:10.3390/toxins11110673
- Moeilijkheidsgraad
- Gevorderde beginner
