Zophobas morio – morio
De reus onder de zwartlijven. Zophobas morio is de larve van een tropische kever: veel meer prooi dan een meelworm, rijk aan vet en eiwit, ideaal voor grote kolonies en jagers. Een larve met een geheim: zolang ze in groep leeft, verpopt ze niet, dus het bakje blijft wekenlang goed zonder vol kevers te raken. Maar let op: niet in de koelkast, want de kou is dodelijk. Voor je mieren altijd dood en opengemaakt, want levend bijt ze. En gebruik je er veel, dan kweek je ze door de larven apart te zetten zodat ze verpoppen. Formaat: maat S. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Gebruik: levend voer voor mieren en andere insecteneters
Wat het is: de larve van de tropische kever Zophobas morio, de morio; verkocht in maat S. Zo bewaar je ze: nooit in de koelkast (anders dan bij de meelworm gaan ze dood van de kou); op een gematigde kamertemperatuur, in hun zemelen, met een stukje wortel of aardappel. Zolang ze samen in het bakje zitten, verpoppen ze bijna niet. Zo geef je ze: altijd dood en opengemaakt: de levende larve bijt hard. Kun je ze kweken? Ja, bij 25-28 °C, met één truc: de larve verpopt pas als hij alleen is.
Zophobas morio (Fabricius, 1776) is een kever uit de familie Tenebrionidae, afkomstig uit de tropische gebieden van Midden- en Zuid-Amerika, waar hij leeft in vleermuisguano en rottend bladafval. Tegenwoordig wordt hij over de hele wereld als levend voer gekweekt. Een opmerking over de naam: de huidige taxonomische literatuur beschouwt hem als synoniem van Zophobas atratus (Fabricius, 1775), de geldige naam (Bousquet en collega's, 2018), maar in de handel en in een groot deel van de toegepaste studies heet hij nog steeds Z. morio, en zo noemen wij hem ook in deze verzorgingsgids.
Wat wij als «morio» verkopen, is de larve. Net als de meelworm (Tenebrio molitor), uit dezelfde familie, is het geen worm: het is de larve van een insect, met een harde kop, kaken en drie paar poten. Maar hij is een stuk groter en actiever en je gaat er anders mee om: hij mag niet in de koelkast, hij bijt en om hem te kweken moet je hem van zijn soortgenoten scheiden. Dat leggen we hieronder allemaal uit.
Waarom het goed voer is voor mieren
Veel prooi in één larve
De larve in het laatste stadium wordt ongeveer 55 mm (Rumbos en Athanassiou, 2021). Voor een middelgrote of grote kolonie is dat een volledige maaltijd in één stuk: veel meer vlees per prooi dan een meelworm, en minder cuticula om achteraf weg te halen. In maat S zijn het jonge larven, beter hanteerbaar, die nog altijd een royale prooi zijn.
Energie voor groeiende kolonies
Het is een heel vette prooi. Volgens Finke (2002) bestaat de commerciële larve uit ongeveer 58% water, 20% ruw eiwit en 18% vet op versgewicht. Het overzichtsartikel van Rumbos en Athanassiou (2021) noemt, op droge stof, 35 tot 44% vet en 4-6% chitine. Hij is rijk aan essentiële aminozuren, met methionine als zwak punt. Kolonies met veel broed, die tegelijk energie en eiwit nodig hebben, hebben er veel aan.
| Larve | Water | Ruw eiwit* | Ruw vet* | Maximale grootte |
|---|---|---|---|---|
| Zophobas morio (morio) | ≈ 58% | ≈ 20% | ≈ 18% | ≈ 55 mm |
| Tenebrio molitor (meelworm) | ≈ 62% | ≈ 19% | ≈ 13% | ≈ 30 mm |
* Op versgewicht, afgeronde waarden van Finke (2002). Grootte: Rumbos en Athanassiou (2021) en algemene literatuur over Tenebrio.
Arm aan calcium: altijd in een gevarieerd dieet
Zoals bijna alle voederinsecten bevat hij heel weinig calcium ten opzichte van fosfor: het overzicht van Rumbos en Athanassiou (2021) noemt 32 tot 71 mg calcium per 100 g droge stof tegenover ongeveer 560 mg fosfor. Het voer dat je de kweek geeft, verandert die waarden wat (Latney en collega's, 2017), maar maakt er geen volwaardige prooi van. Daarom raden we bij Antomas aan hem van week tot week af te wisselen met andere prooien: Thermobia domestica (klein en zacht, de beste voor startende kolonies), de meelworm of de krekel.
Een voorraad die niet verandert
De morio heeft een heel handige eigenschap: zolang hij in een groep zit, verpopt hij bijna niet. Het voortdurende contact met andere larven blokkeert de metamorfose (Tschinkel en Willson, 1971). Een goed verzorgd bakje blijft wekenlang goed zonder vol te raken met poppen en kevers, ook op kamertemperatuur.
Biologie
Niet alleen? Dan geen gedaanteverwisseling
In 1971 zagen Tschinkel en Willson dat larven van Z. morio die in groep werden gehouden niet verpopten: ze bleven vervellen, keer op keer, en stierven uiteindelijk als reuzenlarven. Larven die werden afgezonderd, verpopten daarentegen zonder problemen. De prikkel was geen geur, geluid of licht, maar het fysieke contact tussen larven (Tschinkel en Willson, 1971). Quennedey en collega's (1995) stelden vast dat larven in groep extra vervellingen doormaken en dat een analoog van het juveniel hormoon hetzelfde effect geeft. Waarschijnlijk is dat in de natuur zinvol: de pop is onbeweeglijk en kwetsbaar, en verpoppen tussen hongerige larven is riskant.
Tussen 11 en 18 vervellingen
Het aantal larvestadia varieert sterk. Bij afgezonderde larven volgt de verpopping na 11-18 stadia, meestal na het 16e of 17e (Quennedey en collega's, 1995; Kim en collega's, 2015). In het onderzoek van Kim en collega's (2015) duurde het ongeveer 8-9 dagen voor de eieren bij 25 °C uitkwamen en had alleen het eerste stadium een vaste duur; de rest varieerde met het voer en per individu. Een vrouwtje kan in haar leven honderden eieren leggen; in gevangenschap leeft ze een aantal maanden (Rumbos en Athanassiou, 2021).
Poppen die knijpen
Larven eten poppen op als ze kunnen, en het kannibalisme neemt sterk toe als ze te weinig water hebben (Ichikawa en Kurauchi, 2009). De pop verdedigt zich: tussen de segmenten van het achterlijf zitten «vallen» (gin traps) die binnen een tiende seconde als een tang dichtklappen als iets ze raakt, en bij een sterkere prikkel draait hij het achterlijf met een ruk. In de experimenten werd bijna geen enkele intacte pop van Zophobas opgegeten; verlamde poppen wel (Ichikawa en Kurauchi, 2009). Het knijpen dient vooral om de aanvaller een onaangename prikkel te geven, niet zozeer om hem te verwonden (Ichikawa en collega's, 2012).
Hij eet polystyreen, en sneller dan de meelworm
De larven kauwen en verteren geëxpandeerd polystyreen (piepschuim). In een onderzoek aten ze het ongeveer vier keer zo snel als Tenebrio molitor en braken ze het deels af tot CO2 (Yang en collega's, 2020). Hun darmflora verandert als ze polystyreen eten en bevat genen die bij die afbraak betrokken zouden kunnen zijn (Sun en collega's, 2022). Praktisch gevolg: geen piepschuimen dozen om ze in te bewaren of te kweken.
Grootte en morfologie
De larve is cilindrisch en langgerekt, geel tot lichtbruin, met een donkerdere kop, achterlijfspunt en segmentranden. Hij heeft een gesclerotiseerde kop met sterke kaken, drie paar borstpoten en een harde, glanzende cuticula. Na elke vervelling komt hij wit en zacht tevoorschijn en binnen een paar uur kleurt hij donker. Vóór de gedaanteverwisseling blijft de afgezonderde larve stil liggen, gekromd in een «C» (prepop). De pop is wit of crèmekleurig, met de aanhangsels tegen het lichaam en de «vallen» aan de zijkanten van het achterlijf. Het volwassen dier is een zwarte kever, een stuk groter dan die van de meelworm, met gegroefde dekschilden.
Afmetingen en cyclus bij benadering
- Ei: ongeveer 1,7 × 0,7 mm; komt na ongeveer 8-9 dagen uit bij 25 °C
- Larve in het laatste stadium: tot ongeveer 55 mm (maat S in de winkel zijn jonge larven)
- Larvestadia: 11-18, meestal 16-17
- Prepop: ongeveer 6 dagen na het afzonderen van de larve, bij 25 °C
- Pop: ongeveer 13-15 dagen bij 25 °C, iets korter als het warmer is
- Volwassen kever: leeft tot ongeveer 6 maanden
Bronnen: Quennedey en collega's (1995), Kim en collega's (2015) en het overzicht van Rumbos en Athanassiou (2021). De maten variëren met dieet en temperatuur.
Zo bewaar je ze thuis een paar dagen of weken
Hier zit het grote verschil met de meelworm. Z. morio is een tropische soort en verdraagt de koelkast niet: in de kou bewegen ze niet meer en binnen een paar dagen beginnen ze dood te gaan. Dat is de ervaring van kwekers en van onszelf; er zijn geen gepubliceerde studies met overlevingscijfers in de kou, en de gegevens die op internet rondgaan spreken elkaar tegen.
- Op een gematigde kamertemperatuur, ongeveer tussen 20 en 25 °C, uit de directe zon en weg van radiatoren. In de winter, in een koude kamer, worden ze sloom en eten ze weinig.
- In hun zemelen, in het bakje of in een brede bak van glad plastic met een geventileerd deksel, zonder ze te dicht op elkaar te zetten.
- Water via het voer: een stukje wortel, aardappel of appel op de zemelen, dat je om de 2-3 dagen vervangt voor het gaat schimmelen. Zonder water neemt het kannibalisme toe (Ichikawa en Kurauchi, 2009).
- Samen verpoppen ze niet: zolang ze in groep zitten, verpoppen ze bijna niet. Wil je dat ze kevers worden, zonder ze dan af (zie hieronder).
- Haal dode larven weg: een dode larve wordt zwart en gaat stinken. Verwijder hem meteen.
Zo kweek je ze
Ze kweken is meer werk dan bij de meelworm, omdat je de larven moet afzonderen om ze te laten verpoppen, maar het is eenvoudig. Deze richtlijnen vatten het overzicht van Rumbos en Athanassiou (2021) en de gangbare praktijk van kwekers samen.
- Bak: lage, brede bakken van glad plastic, met een deksel met gaas voor ventilatie. Geen piepschuim.
- Bodem en voer: een paar centimeter tarwezemelen, met havervlokken of andere granen en wat biergist. Dat is tegelijk bodem en voedsel.
- Water: wortel, aardappel of fruitschillen op het substraat, zoveel als ze in een of twee dagen opeten. Nooit los water.
- Temperatuur en luchtvochtigheid: 25-28 °C en 60-70% relatieve luchtvochtigheid (Rumbos en Athanassiou, 2021). Ga niet boven ongeveer 30 °C: bij meer warmte vallen er meer doden.
- Afgezonderd verpoppen: kies de grootste larven en zet ze elk apart in een klein bakje (een plastic shotglaasje, een ijsblokjesvorm, een filmrolkokertje) met een snufje substraat en zonder voer, afgedekt en geventileerd. Na een paar dagen kromt hij zich in een «C»; ongeveer 6 dagen na het afzonderen wordt hij prepop en een week later pop (Rumbos en Athanassiou, 2021). Controleer ze dagelijks; dode exemplaren gaan eruit.
- Poppen: laat ze in hun eigen bakje tot de kever uitkomt, ongeveer twee weken bij 25 °C. Hij komt wit of lichtbruin tevoorschijn en kleurt binnen een paar dagen donker.
- Kevers en eileg: zet ze samen in een bak met substraat, groente en schuilplaatsen (eierdoos of schors). De vrouwtjes leggen hun eieren in het substraat. De kevers eten eieren en kleine larven op: zet ze elke 1-2 weken over in een nieuwe bak en laat de oude staan zodat de larven uitkomen, allemaal van dezelfde leeftijd.
- Oogsten: met een zeef scheid je de larven van de zemelen en het uitwerpselenstof. Vervang het substraat als het bijna helemaal uit stof bestaat.
Zo geef je ze aan je mieren
De levende larve van de morio heeft krachtige kaken en bijt: hij kan een koningin of werksters verwonden, vooral in kleine kolonies, en hij is bovendien sterk, kronkelt en graaft zich in. Daarom geven wij bij Antomas hem nooit levend: altijd dood en opengemaakt.
- Zo dood je hem: druk de kop plat met een pincet of knip hem eraf vlak voor het voeren. Je kunt hem ook een dag invriezen en laten ontdooien voor je hem geeft. Let op: een larve met een beschadigd lichaam kan nog even blijven bewegen en bijten; zorg dat de kop echt vernield is.
- Open of in stukjes: de cuticula is hard. Doormidden gesneden, of met een snee in de lengte, komen de mieren meteen bij de binnenkant.
- Startende kolonies en kolonies met weinig werksters: dit is niet hun prooi. Gebruik je hem toch, geef dan een stukje van een paar millimeter van een net vervelde larve (wit en zacht). Voor hen zijn Thermobia domestica of een stukje meelworm beter.
- Middelgrote kolonies (50-200 werksters): een halve larve of een opengemaakte larve per voerbeurt, of een pop in stukjes.
- Grote kolonies en grote soorten: meerdere opengemaakte larven of hele poppen. Grote jagers zoals de bulldogmier Myrmecia gulosa of Diacamma scalpratum, en heel grote kolonies zoals het MegaImperium van Iridomyrmex purpureus, ontleden een morio zonder problemen.
- Poppen: zacht, zonder bewegende poten en makkelijk te dragen. Kweek je zelf, dan zijn ze het beste deel van de kweek voor je mieren. Dood ook deze voor je ze geeft.
- Gut loading: geef ze de dag ervoor wortel of verse groente. Een goed gevoede larve is beter voer.
- Haal de resten weg: de lege cuticula en de stukken die niet worden opgegeten, binnen 24-48 uur, om schimmel en mijten te voorkomen.
En wees niet zuinig: met dagelijks onderhoud en het weghalen van resten is het beter om ruim te voeren, want dan merkt de kolonie dat er genoeg middelen zijn en groeit ze sneller. Kun je niet vaak schoonmaken, overdrijf dan niet. Gebruik elke voerbeurt om de kolonie te bekijken: hoeveel ze eten, hoe het broed erbij ligt en of er iets blijft liggen.
Ontsnappingen, hygiëne en veiligheid
- Ontsnappingen: de larven klimmen niet tegen glad plastic of glas op, maar wel tegen karton en hout, en ze vreten zich door piepschuim heen. Doe altijd een deksel op de bak met kevers.
- Beten: een grote larve kan je in je vinger knijpen. Gevaarlijk is het niet, maar pak ze met een pincet.
- Allergieën: er zijn ernstige allergische reacties beschreven, waaronder anafylaxie, na het eten of inademen van stof van Tenebrio molitor en Zophobas morio (Freye en collega's, 1996). Ben je allergisch voor huisstofmijt, schaaldieren of andere insecten, werk dan met handschoenen, laat het stof van de zemelen niet opwaaien en was je handen.
- Mijten en schimmel: die verschijnen bij te veel vocht en rottende groente. Haal resten weg en vervang oud substraat.
- Geur: een goed onderhouden kweek ruikt nauwelijks; ruikt hij slecht, dan liggen er dode larven of is hij te vochtig.
- Een plaag in huis? Het is geen huisplaag: in opslagplaatsen is hij maar af en toe in meel aangetroffen (Rumbos en Athanassiou, 2021) en hij heeft warmte nodig om zich te ontwikkelen.
Wat je niet moet doen
- Ze in de koelkast bewaren, zoals de meelworm: de kou is dodelijk voor ze.
- Levende larven aan een kolonie geven, en zeker niet aan een koningin alleen of een startende kolonie: ze bijten.
- Ze als enige eiwitbron geven: ze zijn arm aan calcium en erg vet. Wissel van prooi.
- Verwachten dat ze in het bakje verpoppen: in groep verpoppen ze niet. Om te kweken moet je ze afzonderen.
- Ze meerdere dagen zonder groente laten: dan nemen kannibalisme en sterfte toe.
- Bakken van piepschuim (geëxpandeerd polystyreen) gebruiken: ze eten het op.
- Cuticula's en resten langer dan een paar dagen in het foerageergebied laten liggen.
- Larven of kevers buiten loslaten.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Zophobas morio (Z. atratus) en op de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:
- Rumbos, C. I. & Athanassiou, C. G. (2021). The superworm, Zophobas morio (Coleoptera: Tenebrionidae): a «sleeping giant» in nutrient sources. Journal of Insect Science 21(2): 13. doi:10.1093/jisesa/ieab014
- Bousquet, Y., Thomas, D. B., Bouchard, P., Smith, A. D. et al. (2018). Catalogue of Tenebrionidae (Coleoptera) of North America. ZooKeys 728: 1–455. doi:10.3897/zookeys.728.20602
- Tschinkel, W. R. & Willson, C. D. (1971). Inhibition of pupation due to crowding in some tenebrionid beetles. Journal of Experimental Zoology 176: 137–145. doi:10.1002/jez.1401760203
- Quennedey, A., Aribi, N., Everaerts, C. & Delbecque, J.-P. (1995). Postembryonic development of Zophobas atratus Fab. (Coleoptera: Tenebrionidae) under crowded or isolated conditions and effects of juvenile hormone analogue applications. Journal of Insect Physiology 41: 143–152. doi:10.1016/0022-1910(94)00091-T
- Kim, S. Y., Kim, H. G., Song, S. H. & Kim, N. J. (2015). Developmental characteristics of Zophobas atratus (Coleoptera: Tenebrionidae) larvae in different instars. International Journal of Industrial Entomology 30: 45–49. doi:10.7852/ijie.2015.30.2.45
- Finke, M. D. (2002). Complete nutrient composition of commercially raised invertebrates used as food for insectivores. Zoo Biology 21: 269–285. doi:10.1002/zoo.10031
- Latney, L. V., Toddes, B. D., Wyre, N. R., Brown, D. C. et al. (2017). Effects of various diets on the calcium and phosphorus composition of mealworms (Tenebrio molitor larvae) and superworms (Zophobas morio larvae). American Journal of Veterinary Research 78: 178–185. doi:10.2460/ajvr.78.2.178
- Ichikawa, T. & Kurauchi, T. (2009). Larval cannibalism and pupal defense against cannibalism in two species of tenebrionid beetles. Zoological Science 26: 525–529. doi:10.2108/zsj.26.525
- Ichikawa, T., Nakamura, T. & Yamawaki, Y. (2012). Defensive abdominal rotation patterns of tenebrionid beetle, Zophobas atratus, pupae. Journal of Insect Science 12: 133. doi:10.1673/031.012.13301
- Yang, Y., Wang, J. & Xia, M. (2020). Biodegradation and mineralization of polystyrene by plastic-eating superworms Zophobas atratus. Science of the Total Environment 708: 135233. doi:10.1016/j.scitotenv.2019.135233
- Sun, J., Prabhu, A., Aroney, S. T. N. & Rinke, C. (2022). Insights into plastic biodegradation: community composition and functional capabilities of the superworm (Zophobas morio) microbiome in styrofoam feeding trials. Microbial Genomics 8: mgen000842. doi:10.1099/mgen.0.000842
- Freye, H. B., Esch, R. E., Litwin, C. M. & Sorkin, L. (1996). Anaphylaxis to the ingestion and inhalation of Tenebrio molitor (mealworm) and Zophobas morio (superworm). Allergy and Asthma Proceedings 17: 215–219. doi:10.2500/108854196778996903