Blaptica dubia – dubia-kakkerlak
Hét eiwitvoer voor grote kolonies. Blaptica dubia, de dubia-kakkerlak, is een grote, vlezige en trage prooi: ze klimt niet tegen glad glas, springt niet, ruikt nauwelijks en de vrouwtjes hebben zelfs geen vleugels. Ze wordt levend geboren, groeit langzaam en komt na een of twee dagen goed voer bij je mieren als een complete maaltijd. Heel voor jagers op grote prooien, zoals Myrmecia of Odontomachus, en in stukjes voor kleine kolonies. Verkrijgbaar in twee maten: maat S, middelgrote nimfen (ca. 40), en maat L, subadulten en adulten (ca. 25). Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Gebruik: levend voer voor mieren en andere insecteneters
Maten: Maat S, middelgrote nimfen (ca. 40), en Maat L, subadulten en volwassen dieren (ca. 25). Volwassen dieren zijn zo'n 4-4,5 cm lang. Zo bewaar je ze: gladde bak met gaasdeksel, eierdozen, droogvoer en een stukje groente; bij 20-28 °C houden ze het weken vol, en onder 20 °C ontwikkelen ze zich niet. Zo geef je ze: in stukjes of pas gedood voor kleine kolonies en heel voor grote kolonies, en haal de resten de volgende dag weg. Ze klimmen niet tegen glad glas op, de vrouwtjes hebben geen vleugels en de mannetjes vliegen niet.
Blaptica dubia (Serville, 1838) is een Zuid-Amerikaanse kakkerlak uit de familie Blaberidae en een van de meest gebruikte soorten levend voer ter wereld voor terraria en dierentuinen. Bij ons heet ze kortweg «dubia-kakkerlak»; in het Engels is het de dubia roach. Ze is groot, vlezig, traag en makkelijk te hanteren: ze klimt niet tegen glad glas op, springt niet, ruikt nauwelijks en de vrouwtjes hebben zelfs geen vleugels.
Voor een mierenkweker is ze de referentie-eiwitbron voor middelgrote en grote kolonies en voor soorten die op grote prooien jagen. Bij Antomas verkopen we haar in twee maten: Maat S, middelgrote nimfen (ca. 40 per bakje), en Maat L, subadulten en volwassen dieren (ca. 25 per bakje).
Waarom het goed voer is voor mieren
Veel eiwit per stuk
Een volwassen vrouwtje gaat van zo'n 1,8 g bij het uitkomen naar maximaal 2,8 g, en de mannetjes van 1,3 tot 1,55 g (Alamer, 2013). Dat is veel meer biomassa per stuk dan een krekel, en bij de nimfen is bijna alles zacht weefsel onder een dunne cuticula. Vergelijkende analyses met andere voerkakkerlakken geven een hoog eiwitgehalte, hoger bij volwassen dieren dan bij nimfen, en minder vet en vezel bij volwassen dieren (Cerreta en collega's, 2022; met weinig monsters, alleen beschrijvend).
Traag, weerloos en makkelijk onder controle te houden
B. dubia steekt niet, bijt de werksters niet, springt niet en ruikt weinig vergeleken met andere kakkerlakken (Wu, 2013). Ze beweegt langzaam en zoekt, als ze zich blootgesteld voelt, een donkere schuilplek in plaats van hard weg te rennen. Voor de mieren is ze een hanteerbare prooi; voor jou voer dat blijft waar je het neerlegt. Vergeleken met de zeer snelle runner-kakkerlak (Shelfordella lateralis) is de dubia de rustige optie.
Klimt niet tegen glas of glad plastic op
Volwassen dieren noch nimfen kunnen tegen gladde verticale oppervlakken op, omdat ze geen ontwikkeld arolium hebben, het hechtkussentje tussen de klauwtjes van de tarsus dat andere kakkerlakken gebruiken om te klimmen (Wu, 2013, scriptie aan de Auburn University). In een foerageergebied van glas of acryl blijft ze op de bodem, binnen bereik van de werksters. De uitzondering, volgens kwekers: kleine nimfen kunnen omhoogklimmen via de siliconenrandjes in de hoeken van terraria en via ruw of bekrast plastic.
Je kunt haar darmen met calcium laden
Zoals bijna alle voerinsecten heeft de dubia weinig calcium en veel fosfor: zonder voorbereiding is haar calcium-fosforverhouding 0,15. Maar ze reageert heel goed op gut loading: na 12-48 uur met een calciumrijk voer (8% op droge stof) steeg de verhouding tot boven 1,4 (Barras en collega's, 2024). Een tweede studie stelde vast dat niet alle «gut load»-voeders op de markt dat bereiken, dat het effect tot 72 uur daarna aanhoudt en dat het voer de sterfte in de kweek niet veranderde (Barras en collega's, 2025). Voor mieren is de les eenvoudig: een dubia die de dagen ervoor goed heeft gegeten, is een betere hap dan een hongerige.
Voor welke mieren
Qua formaat past ze vooral bij grote soorten of soorten die op grote prooien jagen, zoals onze Myrmecia pyriformis, die met hun angel op levende prooien jagen, de valkaakmieren Odontomachus banksi, of volgroeide kolonies Camponotus maculatus. In stukjes is ze ook geschikt voor kleine kolonies van bijna elke soort die eiwit eet. Voor startende kolonies en kleine prooien is Thermobia domestica beter, met resten die in reageerbuizen niet gaan rotten.
Biologie van de dubia-kakkerlak
Ondanks haar Spaanse handelsnaam, die naar Argentinië verwijst, is ze niet alleen Argentijns: ze is vastgesteld in Argentinië, Uruguay en Brazilië, en sommige bronnen breiden haar gebied verder naar het noorden uit, zonder duidelijke primaire gegevens. Serville beschreef haar in 1838 als Blabera dubia, «de twijfelachtige»; Blabera claraziana en Blabera ligata zijn latere synoniemen.
Jongen die levend geboren worden
B. dubia is ovovivipaar. Het vrouwtje vormt een ootheek, het typische eikapsel van kakkerlakken, maar legt die niet op de grond: ze schuift hem even naar buiten via het uiteinde van het achterlijf en trekt hem weer terug in een broedzak, waar de embryo's zich beschermd ontwikkelen. Aan het eind van de dracht komen de nimfen volledig gevormd naar buiten.
De cijfers, met een laboratoriumkolonie bij 28 °C, 70% luchtvochtigheid en 16 uur licht (Alamer, 2013):
- Eerste paring: op de vijfde dag na de laatste vervelling.
- Ootheek gevormd: rond dag 19 van het volwassen leven.
- Eerste worpen: rond dag 70 van het volwassen leven.
- Jongen per worp: 15-30 nimfen.
- Ontwikkeling van de nimfen: 3-4 maanden.
Bij 26 °C duurt de dracht 48-64 dagen (Hintze-Podufal en Vetter, 1996). Na de worp begint het vrouwtje meteen aan een nieuwe cyclus en volwassen dieren worden tot zo'n 2 jaar oud. Raakt het vrouwtje gestrest, dan kan ze de ootheek voortijdig uitstoten en gaat de worp verloren.
Mannetjes met vleugels die niet vliegen, vrouwtjes zonder vleugels
Mannetjes en vrouwtjes zijn met het blote oog te onderscheiden. Volwassen mannetjes hebben lange vleugels die het hele achterlijf bedekken; vrouwtjes alleen korte tegmina, van ongeveer een kwart van de lichaamslengte (Warnecke en Hintze-Podufal, 1996). Toch vliegen de mannetjes niet echt: in valproeven richten ze zich hooguit op en remmen ze de val af door te zweven, zonder aanhoudende vlucht, en de vrouwtjes hebben geen vliegspieren (Wu, 2013). Nimfen, van beide geslachten, hebben geen vleugels.
Ze laten zich leiden door de geur van soortgenoten
Het zijn geen sociale insecten, maar ze leven in groepen. In het lab geven ze de voorkeur aan donkere schuilplekken, en groepen van 10-15 kakkerlakken kiezen vaker de donkerste dan groepjes van 5 (Freeberg en Fiset, 2023). Bovendien laten ze zich leiden door het chemische spoor van andere: ze verkiezen een schuilplek met de geur van soortgenoten boven een even donkere zonder geur, en maken zelfs gebruik van het spoor van een andere soort, de kakkerlak Blaberus craniifer (Freeberg en collega's, 2024). In de praktijk: ze kruipen dolgraag op elkaar in de holtes van eierdozen.
Een kakkerlak die methaan produceert
In een studie naar broeikasgassen van vijf insecten die als voedsel worden gekweekt, produceerden er maar twee methaan: een kever en B. dubia, door de microben in hun darmen. Toch produceerde ze de minste CO2 per kilo lichaamsgewicht, en haar ammoniakproductie was laag (Oonincx en collega's, 2010). Minuscule hoeveelheden, maar een leuke wetenswaardigheid.
Warmte wel, maar zonder te overdrijven
Een studie van de Auburn University kweekte haar bij constante temperaturen van 15 tot 40 °C. De nimfen werden volwassen bij 20, 25 en 30 °C, en hoe warmer, hoe sneller; maar bij 35 °C gingen ze dood vóór het vijfde stadium en bij 40 °C vóór het tweede (Wu, Hu en Appel, 2017). Hetzelfde team telde zeven nimfstadia (Wu, Appel en Hu, 2013); in Bayreuth telden ze er, onder andere omstandigheden, zes (Alamer, 2013). Ze verdraagt korte pieken van kou of warmte goed, maar de bruikbare marge om haar te kweken is smal: 25-30 °C.
Grootte en morfologie
Breed, afgeplat en ovaal lichaam, donkerbruin tot bijna zwart, met het pronotum (het «schild» achter de kop) dat de kop van boven bedekt. Mannetjes zijn smaller en lichter, met bruine vleugels met een lichtere rand; vrouwtjes breder en zwaarder. Nimfen zijn grijsbruin, met een gevlekt patroon en lichte banden, en worden bij elke vervelling groter; pas verveld zijn ze een paar uur wit en zacht.
Maten bij benadering
- Volwassen dier: 40-45 mm lichaamslengte; in een studie met gekweekte volwassen dieren 25,4-31,8 mm (Barras en collega's, 2025)
- Volwassen vrouwtje: 1,8 g bij het uitkomen, tot 2,8 g (Alamer, 2013)
- Volwassen mannetje: 1,3-1,55 g (Alamer, 2013)
- Middelgrote nimf: ongeveer 0,2 g en 16 mm (Barras en collega's, 2024)
- Jongen per worp: 15-30
- Nimfstadia: 6-7
- Levensduur van het volwassen dier: tot zo'n 2 jaar
Zo bewaar je ze thuis een paar dagen of weken
Het is een van de dankbaarste soorten levend voer om te bewaren: ze houdt het weken vol met heel weinig, zonder de geur of de sterfte van krekels.
- Bak: een gladde plastic bak met een geventileerd gaasdeksel. Een gladde rand is genoeg om ze binnen te houden, maar het deksel voorkomt verrassingen met de kleine nimfen.
- Schuilplek: stukken eierdoos rechtop, waarin ze op elkaar kruipen.
- Voer: een snufje droogvoer (havervlokken, kippen- of konijnenvoer, of een speciaal kakkerlakkenvoer) in een hoek.
- Water: liefst via sappige groente of fruit, zoals wortel, courgette, sinaasappel of appel, of via watergel. Haal weg wat ze na een of twee dagen niet hebben opgegeten, zodat het niet beschimmelt. Een schaaltje water is een val voor de nimfen.
- Plek: in het donker en bij 20-28 °C. Onder 20 °C overleven ze, maar groeien ze niet meer; zet ze niet in de koelkast.
Zo kweek je ze
Gebruik je er veel, dan is een eigen kweek de moeite waard. Het is eenvoudig, maar traag: het duurt een paar maanden voordat hij op gang komt. Deze richtlijnen komen uit de laboratoriumkweek (Alamer, 2013; Wu, Hu en Appel, 2017) en uit de consensus onder kwekers.
Bak en schuilplekken
- Bak: van glad plastic, ondoorzichtig of op een donkere plek, met een geventileerd gaasdeksel. In Bayreuth gebruikten ze bakken van 35 × 45 × 60 cm. Om thuis te beginnen is een bak van 30-60 liter genoeg.
- Schuilplekken: eierdozen rechtop, die veel oppervlak bieden en de uitwerpselen naar de bodem laten vallen.
- Substraat: geen. Een schone, droge bodem veeg je makkelijk schoon en kweekt geen mijten.
- Start: kwekers raden aan te beginnen met enkele tientallen volwassen dieren, met zo'n drie of vier vrouwtjes per mannetje, en geduld: de eerste jongen laten ongeveer twee maanden op zich wachten.
Temperatuur en vochtigheid
- Temperatuur: 25-30 °C; laboratoria werken met 26-28 °C. Onder 20 °C valt de kweek stil, en boven 32-35 °C gaan de nimfen dood.
- Gecontroleerde warmte: met een verwarmingskabel of -mat tegen een zijwand en een thermostaat met de sensor in de bak.
- Vochtigheid: matig, rond 60-70%. Zonder condens: een natte bak raakt vol schimmel en mijten.
Het voer van de kweek
- Droge basis: knaagdier- of konijnenvoer, of een mengsel van graanvlokken, zemelen en kippenvoer. In het lab gaven ze de voorkeur aan konijnenvoer boven rattenvoer (Alamer, 2013). Altijd droog, in een hoek.
- Water en vitamines: een paar keer per week verse groente en fruit, waarbij je weghaalt wat ze binnen een paar uur of een dag niet opeten, en watergel of een drinkbakje waarin de jongen niet kunnen verdrinken.
- Voordat je ze geeft: een of twee dagen een calciumrijk voer om hun darmen te laden (zie «Je kunt haar darmen met calcium laden»).
Voortplanting en oogst
- Tempo: bij 28 °C werpt elk vrouwtje om de twee of drie maanden 15-30 nimfen, en de jongen doen er zo'n 3-4 maanden over om volwassen te worden.
- Geslacht bepalen: mannetjes hebben lange vleugels; vrouwtjes heel korte vleugels. Heb je mannetjes over, dan gaan die als eerste naar de mieren.
- Oogst: haal een eierdoos eruit en schud hem uit boven een gladde bak. Kies de maat die je nodig hebt en zet de rest terug.
- Niet overoogsten: houd altijd ruim volwassen vrouwtjes over; zij laten de kweek groeien.
- Schoonmaken: veeg de bodem om de paar weken schoon van uitwerpselen en vervellingshuidjes.
Zo geef je ze aan je mieren
Kies de maat op basis van de kolonie en bereid ze voor afhankelijk van hoe sterk de soort jaagt.
- Startende kolonies en koninginnen met de eerste werksters: een dubia is te groot. Beter Thermobia domestica; gebruik je toch dubia, dan een stukje van een pas gedode nimf, opengemaakt zodat ze bij het zachte deel kunnen.
- Kleine kolonies, van 10-50 werksters: Maat S, in stukjes of platgedrukt, één per dag of om de dag.
- Middelgrote kolonies, van 50-300 werksters: Maat S in zijn geheel, of Maat L doormidden, een of meer per voederbeurt.
- Grote kolonies en soorten die op grote prooien jagen: Maat L in zijn geheel, levend of pas gedood.
Levend of dood? Levend voor grote kolonies en jagende soorten die er plezier in hebben ze te vangen. Pas gedood voor kleine kolonies, soorten die weinig jagen en soorten die niet door de cuticula van een volwassen dier heen komen: druk vlak voordat je haar geeft de kop plat, of breek haar doormidden. Je kunt ze ook invriezen en ontdooien voordat je ze aanbiedt. Pas vervelde nimfen, wit en zacht, zijn een lekkernij voor kleine kolonies.
Hoeveel? Zoveel als de kolonie in één dag opeet. Hoe meer eiwit, hoe beter en sneller ze groeien: doe je dagelijks onderhoud en haal je de resten weg, dan is het beter ruim te voeren, want de kolonie begrijpt dat er middelen zijn en brengt meer broed groot. Kun je niet vaak schoonmaken, overdrijf dan niet. Haal resten binnen 24 uur weg: een half opgegeten grote dubia gaat rotten, beschimmelt en trekt mijten aan.
Gevarieerd voeren. Geen enkel insect is op zichzelf compleet: wissel de dubia van week tot week af met ander levend voer uit de winkel, zoals de krekel (Acheta domesticus), de meelworm (Tenebrio molitor), de runner-kakkerlak of Thermobia domestica.
Niet alleen voor mieren: het is een gangbare prooi voor bidsprinkhanen, roofwantsen zoals Platymeris biguttatus, spinnen, reptielen en amfibieën.
Ontsnappingen, hygiëne en veiligheid
Kan ze in huis een plaag worden?
Dat is de vraag van iedereen die voor het eerst kakkerlakken koopt, en het antwoord is geruststellend. B. dubia is geen van de kakkerlakken die in woningen een plaag vormen: het is een soort van tropisch en subtropisch bos die constante warmte nodig heeft om zich voort te planten (Alamer, 2013), haar nimfen ontwikkelen zich niet onder zo'n 20 °C (Wu, Hu en Appel, 2017), ze klimt niet tegen gladde muren of tegels op en de vrouwtjes kunnen niet vliegen. Een exemplaar dat in een Europees huis ontsnapt, eindigt bijna altijd verstopt en zonder zich te kunnen voortplanten.
Waar het klimaat haar wel zou toestaan zich buiten te vestigen, worden voorzorgsmaatregelen genomen: in Florida, met een subtropisch klimaat, zet de landbouwautoriteit haar op de lijst van geleedpotigen waarvan invoer verboden is (FDACS). Dus ook al is het risico in huis klein, de regel is dezelfde als bij elk exotisch dier: laat haar nooit vrij.
Ontsnappingsbarrières in het formicarium
In een foerageergebied van glad glas of acryl klimt ze niet omhoog. Let op de kleine nimfen, die via siliconen, decoratie, buizen en ruwe oppervlakken kunnen klimmen, en op nimfen die zich onder de decoratie of in het substraat verstoppen: bied aan wat ze gaan opeten en controleer de schuilplekken bij het schoonmaken.
Allergieën
Kakkerlakken zijn een bekende bron van allergenen in de luchtwegen, en in 2021 werd het eerste geval van allergie voor B. dubia gepubliceerd: een kweekster die na jaren commerciële kweek in haar huis luchtwegklachten en netelroos bij contact ontwikkelde. Tests met extracten van de gewone kakkerlak sporen die allergie mogelijk niet op, en de auteurs denken dat ze weinig wordt gediagnosticeerd (Wangberg en collega's, 2021). Met een paar bakjes is het risico klein, maar kweek je in grote aantallen: handschoenen, geen stof van uitwerpselen opwoelen, de kweek buiten de slaapkamer en na afloop je handen wassen. Ben je allergisch voor huisstofmijt, schaal- en schelpdieren of kakkerlakken, wees dan extra voorzichtig.
Geur, mijten en insecticiden
- Geur: een schone, droge kweek ruikt nauwelijks. De geur komt met rottend voer en vocht.
- Mijten en schimmel: die verschijnen bij vergeten vochtig voer. Droogvoer, groente op tijd weghalen en een schoongeveegde bodem.
- Insecticiden: groeiregulatoren zoals methopreen en pyriproxyfen verstoren haar voortplanting (Alamer, 2013), en elk insecticide dat bij de kakkerlak komt, komt ook bij je mieren. Geen sprays of vlooienmiddelen in de buurt van de kweek, en geef nooit gevangen kakkerlakken.
Wat je niet moet doen
- Bewaar ze niet in de koelkast: het zijn geen meelwormen; onder zo'n 15-20 °C verzwakken ze en gaan ze dood.
- Geef ze geen schaaltje water: de nimfen verdrinken. Watergel, groente of een veilig drinkbakje.
- Laat geen resten langer dan een dag in het formicarium liggen: een half opgegeten grote dubia gaat rotten en kweekt schimmel en mijten.
- Geef geen levend volwassen dier aan een startende kolonie: het is te groot, kan de koningin storen en wordt niet opgegeten.
- Geef niet altijd dubia: wissel af met andere insecten voor een gevarieerd dieet.
- Geef ze niet hongerig: een of twee dagen goed voer vooraf maakt er een veel betere hap van.
- Laat ze nooit vrij en gooi geen levende nimfen in de vuilnisbak: vries de resten van de kweek eerst in.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Blaptica dubia, op het proefschrift van A. H. Alamer (2013, Universiteit Bayreuth, epub.uni-bayreuth.de/136), op de masterscriptie van H. Wu (2013, Auburn University), op de richtlijn voor de invoer van exotische geleedpotigen van het ministerie van Landbouw van Florida (FDACS) en op de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste bronnen:
- Wu, H., Appel, A. G. & Hu, X. P. (2013). Instar determination of Blaptica dubia (Blattodea: Blaberidae) using Gaussian mixture models. Annals of the Entomological Society of America 106: 323–328. doi:10.1603/AN12131
- Wu, H., Hu, X. P. & Appel, A. G. (2017). Temperature-dependent development and thermal sensitivity of Blaptica dubia (Blattodea: Blaberidae). Journal of Economic Entomology 110: 546–551. doi:10.1093/jee/tow278
- Hintze-Podufal, C. & Vetter, R. (1996). Hormonal control of courtship behavior and reproductive cycle in the cockroach species Blaptica dubia (Blattoidea: Blaberoidea: Blaberidae). Entomologia Generalis 20: 169–175. doi:10.1127/entom.gen/20/1996/169
- Warnecke, U. & Hintze-Podufal, C. (1996). Sexualdimorphismus der Flügel bei der ovoviviparen Schaben-Art Blaptica dubia (Blattoidea: Blaberoidea: Blaberidae). Entomologia Generalis 20: 185–194. doi:10.1127/entom.gen/20/1996/185
- Oonincx, D. G. A. B., van Itterbeeck, J., Heetkamp, M. J. W., van den Brand, H., van Loon, J. J. A. & van Huis, A. (2010). An exploration on greenhouse gas and ammonia production by insect species suitable for animal or human consumption. PLoS ONE 5: e14445. doi:10.1371/journal.pone.0014445
- Cerreta, A. J., Smith, D. C., Ange-van Heugten, K. & Minter, L. J. (2022). Comparative nutrient analysis of four species of cockroaches used as food for insectivores by life stage, species, and sex. Zoo Biology 41: 26–33. doi:10.1002/zoo.21647
- Barras, E., Boykin, K., Aguilar, G., Lex, Z., Bitter, A. & Mitchell, M. A. (2024). Dubia roaches (Blaptica dubia): food for insectivores made better by gut loading with a high calcium commercial diet. Journal of Herpetological Medicine and Surgery 34: 184–192. doi:10.5818/jhms-d-23-00047
- Barras, E., Boykin, K. L., Aguilar, M. G., Lex, Z., Bitter, A. & Mitchell, M. A. (2025). Effect of commercial diets on the nutritional value and mortality rates of dubia roaches (Blaptica dubia). Journal of Herpetological Medicine and Surgery 35: 176–191. doi:10.5818/jhms-d-24-00053
- Freeberg, T. M. & Fiset, S. (2023). Influence of group size on shelter choice in Blaptica dubia cockroaches. Journal of Comparative Psychology 137: 155–166. doi:10.1037/com0000349
- Freeberg, T. M., Risner, S. R., Lang, S. Y. & Fiset, S. (2024). Conspecific and heterospecific cueing in shelter choices of Blaptica dubia cockroaches. PeerJ 12: e16891. doi:10.7717/peerj.16891
- Wangberg, H., Mendoza, J., Gomez, R., Coop, C., White, A. & Woessner, K. (2021). The first reported case of Blaptica dubia cockroach allergy. Allergy, Asthma & Clinical Immunology 17: 114. doi:10.1186/s13223-021-00618-2