Camponotus cf. alii
Afrykańska gmachówka, która nie żyje na pustyni, lecz wśród cedrów, sosen i śniegu. Camponotus cf. alii to czarna, lśniąca mrówka z gór Afryki Północnej, odkryta w 1889 roku w algierskim borze sosnowym, a w niektórych lasach Maghrebu najliczniejszy ze wszystkich gatunków. Zaczyna od małej kolonii i pozwala Ci zobaczyć wszystko: pierwsze średnie robotnice, pojawienie się szerokogłowych majorów, nektar wędrujący z pyszczka do pyszczka i kolonię, która każdej wiosny, po zimowaniu, rośnie z nową siłą. Suche gniazdo, cukier w poidełku i dużo białka: krzepka Camponotus, która wynagrodzi Ci każdy dzień hodowli od samego początku. Kolonie z królową. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 2/5 – Początkujący
Młoda kolonia z naszej własnej hodowli: królowa z 20-30 robotnicami i czerwiem, z etapem zakładania już za sobą i gotowa do wzrostu. Idealna, żeby zobaczyć, jak górska gmachówka z Afryki Północnej rozrasta się z kilkudziesięciu robotnic do polimorficznej kolonii z majorami.
Najważniejsze: na początek małe i suche formikarium (QBIK ONE z dużymi korytarzami lub komorami typu jaskinia), powiększane w miarę wzrostu kolonii, 22-27 °C z cieplejszym miejscem, woda w probówce z watą, nektar w poidełku, dużo różnorodnego białka, bariera z PTFE lub oleju parafinowego, przeprowadzka przez wysypanie i zimowanie (diapauza) przez 4-5 miesięcy w 5-10 °C każdej zimy.
Niewiele afrykańskich gmachówek tak bardzo przeczy stereotypom jak Camponotus alii Forel, 1890. To nie jest gatunek sawanny ani pustyni: żyje w górach Maghrebu, w borach sosnowych, dąbrowach i lasach cedrowych, gdzie zima przynosi mrozy i śnieg. Jej robotnice są czarne i lśniące, długonogie, a z biegiem lat kolonia zapełnia się robotnicami bardzo różnej wielkości – od smukłych zwiadowczyń po większe robotnice o szerokich głowach. W niektórych górskich lasach Algierii jest po prostu najliczniejszą mrówką.
To główny opis tego gatunku w Antomas, przygotowany z myślą o tych, którzy zaczynają od małej kolonii: królowej z pierwszymi kilkudziesięcioma robotnicami i czerwiem. To najlepszy sposób, żeby naprawdę poznać Camponotus: towarzyszyć kolonii sezon po sezonie, gdy rośnie. Wszystko, co piszemy o gatunku, pochodzi z literatury naukowej; to, czego nie zbadano u C. alii, wyjaśniamy na podstawie wiedzy o rodzaju – i zawsze to zaznaczamy.
Jeśli wolisz pominąć ten etap i zacząć od dojrzałej kolonii z setkami robotnic, masz do wyboru MegaImperium Camponotus cf. alii, z osobnym opisem poświęconym prowadzeniu dużych kolonii.
Biologia
Dlaczego nazywamy ją Camponotus cf. alii
W nazwie naszej linii pojawia się skrót cf., od łacińskiego confer («porównaj z»). Taksonomowie używają go, gdy okaz pasuje do znanego gatunku, ale jego tożsamości nie potwierdzono formalnym badaniem: specjalistycznymi kluczami, dokładnymi pomiarami i porównaniem z okazami typowymi, na podstawie których opisano gatunek. W tak ogromnym rodzaju jak Camponotus, liczącym ponad tysiąc gatunków, z których wiele jest bardzo do siebie podobnych, to uczciwy sposób nazwania linii hodowlanej. Nasze kolonie zgadzają się z C. alii we wszystkim, co da się zaobserwować, i w tym opisie traktujemy je jako ten gatunek.
«Rasa» z 1889 roku, która stała się gatunkiem
Auguste Forel, jeden z ojców myrmekologii, opisał tę mrówkę w 1890 roku w pracy o mrówkach Tunezji i wschodniej Algierii. Nie uznał jej wtedy za odrębny gatunek, lecz za «rasę» Camponotus rubripes, i nazwał ją C. rubripes r. alii. Robotnice z opisu zebrano między marcem a kwietniem 1889 roku w borach sosnowych Dżebel Ozmor, góry niedaleko Tebessy we wschodniej Algierii, powyżej 1100 m.
Kilka lat później zaczęto ją traktować jako gatunek, a dziś zalicza się ją do podrodzaju Tanaemyrmex, który skupia wiele sporych Camponotus z ciepłych regionów Starego Świata. We współczesnej klasyfikacji podrodziny Formicinae, zrewidowanej na podstawie danych molekularnych przez Warda, Blaimer i Fishera w 2016 roku, rodzaj należy do plemienia Camponotini, czyli gmachówek.
Ciekawostka dla miłośników historii naturalnej: oryginalne okazy Forela wciąż są w Szwajcarii. Katalog jego kolekcji w Naturmuseum w Solurze, opublikowany przez Christopha Germanna w 2017 roku, zawiera zdjęcia trzech z tych syntypów z odręcznie napisaną etykietą «Djebel Ozmor p. Tebessa, 1380 m». To fizyczny punkt odniesienia dla gatunku – to je należałoby zbadać, żeby potwierdzić każde oznaczenie.
Gatunek, rozproszony po masywach górskich oddzielonych równinami i pustyniami, ma ponadto kilka podgatunków opisanych w XX wieku, takich jak C. alii auresi Emery, 1920, z gór Aures, czy C. alii hoggarensis z Hoggaru: izolowane populacje z niewielkimi różnicami w ubarwieniu, owłosieniu lub rzeźbie oskórka.
Królowa lasów Yakouren
Najbardziej uderzająca informacja o C. alii w naturze pochodzi z Kabylii w północnej Algierii. W 2021 roku Lamia Abdi-Hamecha i jej współpracownicy, wśród nich Henri Cagniant, wybitny specjalista od mrówek Maghrebu, opublikowali inwentaryzację mrówek lasu Yakouren, górskiego lasu. Spośród wszystkich znalezionych gatunków C. alii była najliczniejsza, przed tak pospolitymi gatunkami jak Pheidole pallidula czy Crematogaster auberti.
To, że duża gmachówka tak dominuje w lesie, wiele mówi o jej skuteczności w zdobywaniu pożywienia. To samo zobaczysz w domu: aktywną mrówkę z dużym apetytem i chęcią eksplorowania wszystkiego.
Od Dżebel Ozmor po Atlas Wysoki
Dane z muzeów i kolekcji pozwalają dość dokładnie narysować mapę jej występowania. Znana jest ze wschodniej Algierii (bory sosnowe w miejscu typowym i dąbrowy na wysokości około 1000 m), z lasów cedrowych i z sosną czarną w Dżurdżurze, na wysokości mniej więcej 1450-1600 m, z kilku regionów Maroka ujętych przez Cagnianta w jego katalogu z 2006 roku, ze stwierdzeniami we wschodnim Atlasie Wysokim w pobliżu 2000 m, oraz z Hoggaru na środkowej Saharze, również na wysokości około 2000 m. Dla Camponotus z Maroka istnieje ponadto osobny klucz do oznaczania, opublikowany przez Cagnianta w 1996 roku.
Są też stwierdzenia z Libii i z Półwyspu Arabskiego, w tym ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich, gdzie Collingwood i współpracownicy odnotowali ją w 2011 roku w Wadi Wurayah. Warto podchodzić do nich ostrożnie. Lista mrówek Iranu opublikowana w 2026 roku przez Khalili-Moghadama i Salatę przypomina, że według światowej bazy danych GABI potwierdzone stwierdzenia C. alii ograniczają się do zachodniej części basenu Morza Śródziemnego. W Arabii żyje ponadto C. arabicus, bardzo podobny gatunek, który wyróżnia się licznymi szczecinkami pod głową i silniej rzeźbionym gasterem, jak podają Sharaf i współpracownicy w pracy o mrówkach Omanu. Pewne jest jej główne występowanie w górach Afryki Północnej.
Afrykańska, ale ze śnieżnymi zimami
To siedlisko wyjaśnia najważniejszą zasadę jej hodowli. W górach Maghrebu panuje górski klimat śródziemnomorski: gorące i suche lata, z kilkoma miesiącami niemal bez deszczu, oraz zimne zimy z mrozami i śniegiem, który na najwyższych szczytach potrafi zalegać miesiącami. Kolonie przechodzą tę porę w spoczynku, ukryte pod kamieniami, w ziemi lub w drewnie.
Dlatego, choć figuruje w naszym dziale Afryka, C. alii nie hoduje się jak gatunku tropikalnego. Jej roczny cykl wyznacza zimowanie (diapauza) takie jak u każdej europejskiej Camponotus, a to właśnie ta przerwa przygotowuje królową do wiosennego składania jaj.
Tak rodzi się kolonia Camponotus
Nie ma badań nad zakładaniem kolonii u C. alii, ale w obrębie rodzaju schemat jest bardzo stały i właśnie według niego powstała Twoja kolonia. Po locie godowym zapłodniona królowa odgryza sobie skrzydła, szuka szczeliny lub komory pod kamieniem i zamyka się w niej. Spędza tam tygodnie bez wychodzenia i bez jedzenia: to zakładanie klaustralne. Cała energia potrzebna do złożenia pierwszych jaj i wykarmienia pierwszych larw pochodzi z jej własnego ciała, przede wszystkim z mięśni lotnych, których już nie potrzebuje, oraz z zapasów tłuszczu.
Laurent Keller i Luc Passera porównali w 1989 roku królowe wielu gatunków i stwierdzili, że te, które zakładają kolonie klaustralnie, są proporcjonalnie większe i mają znacznie więcej tłuszczu niż te, które w czasie zakładania wychodzą po pożywienie. To ten zapas „opłaca” pierwsze pokolenie. Pierwsze robotnice, nazywane czasem nanitkami, są małe, bo wychowuje się je przy bardzo ograniczonych zasobach; gdy tylko się wyklują, otwierają komorę, szukają pożywienia i zwalniają królową ze wszystkich obowiązków poza składaniem jaj.
To najdelikatniejszy etap, a Twoja kolonia ma go już za sobą.
Najpierw minory, potem majory
Jedną z najpiękniejszych rzeczy w hodowli Camponotus od małej kolonii jest obserwowanie, jak pojawiają się różne typy robotnic. Podobnie jak inne Tanaemyrmex, C. alii jest polimorficzna: ma robotnice mniejsze, średnie i większe, a różnice dotyczą nie tylko wielkości, ale i proporcji, bo głowa majorów rośnie znacznie szybciej niż reszta ciała.
Co decyduje o tym, czy z larwy wyrośnie minor czy major? Biolożka Diana Wheeler w 1991 roku przeanalizowała to, co wiedziano o rozwoju kast robotnic, i wyjaśniła to tak: decyduje głównie odżywianie larwy oraz sygnały hormonalne, w tym hormon juwenilny, działające w określonych momentach jej rozwoju. Larwa, która w kluczowym momencie przekroczy pewną wielkość, rozwija się w majora. Dlatego młoda kolonia, w której niewiele robotnic przynosi pożywienie, produkuje prawie wyłącznie minory, a majory zaczynają się pojawiać, gdy kolonia ma już robotnic pod dostatkiem i dużo białka.
W praktyce pierwszy major to dla hodowcy prawdziwe wydarzenie: znak, że kolonia przeszła od przetrwania do rozkwitu.
Chemiczny podpis królowej w rozkwicie
U Camponotus floridanus, najlepiej zbadanej w laboratorium gmachówki, Annett Endler, Jürgen Liebig i Bert Hölldobler sprawdzili, co królowa „mówi” swoim zapachem. Zauważyli, że jej jaja mają na powierzchni tę samą mieszaninę węglowodorów co kutykula królowej i że ten profil chemiczny zmienia się wraz z wielkością kolonii, którą zbudowała. To sygnał płodności: robotnice go wyczuwają i dopóki królowa jest produktywna, rezygnują z rozmnażania się na własną rękę.
To badanie innego gatunku z tego rodzaju, ale pomaga zrozumieć wzrost kolonii w formikarium. Na początku królowa składa tyle jaj, ile zdoła wychować i wykarmić kilka robotnic; każda nowa robotnica przynosi więcej pożywienia, pozwala wychować więcej larw i kolonia nabiera tempa. Dlatego u Camponotus wzrost w pierwszych sezonach jest powolny, a potem przyspiesza, i dlatego obfite karmienie robi tak dużą różnicę w małej kolonii.
Opiekunki, sprzątaczki i zbieraczki
W 2013 roku Danielle Mersch, Alessandro Crespi i Laurent Keller przez kilka tygodni śledzili każdą robotnicę w kilku koloniach Camponotus fellah, gmachówki z Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu, oznaczonych etykietami z kodem. Odkryli, że robotnice dzielą się na trzy grupy w zależności od miejsca w gnieździe, w którym spędzają czas: opiekunki, które zostają przy królowej i czerwiu; sprzątaczki, które poruszają się po reszcie gniazda; i zbieraczki, które wychodzą na zewnątrz. Każda robotnica z wiekiem przechodzi zwykle z jednej grupy do drugiej, od środka na zewnątrz.
To samo zaobserwujesz w swojej kolonii: młode robotnice, przez pierwsze dni nieco jaśniejsze, zostają przy czerwiu, a weteranki wychodzą na arenę, która jest najbardziej ryzykownym miejscem.
Wspólniczki na całe życie: Blochmannia
Camponotus noszą w sobie symbiotyczną bakterię Blochmannia, która żyje w specjalnych komórkach ich jelita. Christina Sauer i współpracownicy stwierdzili w 2002 roku u C. floridanus, że bakteria występuje także w jajnikach królowej i przechodzi do jaj, więc każda robotnica rodzi się już ze swoimi wspólniczkami. Kilka lat później, w 2007 roku, zespół Heike Feldhaar wykazał, że Blochmannia wytwarza aminokwasy egzogenne, których mrówka nie potrafi wytworzyć sama, a jej wkład widać we wzroście czerwiu, gdy dieta jest uboga w białko.
Dlatego gmachówki mogą żyć głównie z cukrów; mimo to młoda kolonia potrzebuje do wzrostu dużo białka zwierzęcego.
Pokarm wędrujący z pyszczka do pyszczka
Camponotus przekazują sobie płynny pokarm z pyszczka do pyszczka w wymianie zwanej trofalaksją. W 2016 roku zespół Adrii LeBoeuf przeanalizował u C. floridanus zawartość tych kropli i znalazł w nich znacznie więcej niż pożywienie: białka związane ze wzrostem, hormon juwenilny i sygnały chemiczne. Dzięki nim robotnice wpływają na rozwój larw, które karmią; tak zamyka się koło z tym, co Wheeler wyjaśniała o pochodzeniu majorów.
Ponadto, jak inne Formicinae, Camponotus nie mają żądła i bronią się kwasem mrówkowym. Simon Tragust i jego zespół odkryli w 2020 roku, że używają go także wewnętrznie: po jedzeniu robotnice zbliżają koniec gastra do pyszczka i połykają kroplę własnego jadu, który zakwasza wole i eliminuje dużą część drobnoustrojów z pokarmu. Jeśli po uzupełnieniu nektaru zobaczysz robotnicę zgiętą wpół, z gastrem pod głową, właśnie to robi.
Wielkość i morfologia
To gmachówka o wydłużonej i krzepkiej sylwetce, z długimi nogami i czułkami, talią z jednego segmentu (petiolusa w kształcie łuski) i gastrem zakończonym acidoporem – otworem, przez który rozpyla kwas mrówkowy. W naszej linii widać następujące cechy:
- Ubarwienie: czarne lub czarnobrunatne, z wyraźnym połyskiem; żuwaczki i końce czułków z czerwonawym odcieniem, a segmenty gastra z cienkim, jaśniejszym brzegiem.
- Robotnice mniejsze (minory): pierwsze, które zobaczysz, i najliczniejsze w młodej kolonii; smukłe, z małą, zaokrągloną głową i bardzo długimi nogami, szybkie i ciekawskie.
- Robotnice średnie: pojawiają się w miarę, jak kolonii przybywa robotnic; głowa jest już proporcjonalnie szersza.
- Robotnice większe (majory): pojawiają się, gdy kolonia jest dobrze odżywiona i urosła; szeroka głowa, widziana z przodu niemal kwadratowa, i mocne żuwaczki.
- Królowa: największa w kolonii, z wypukłym tułowiem, do którego były przyczepione skrzydła, i masywnym gastrem, który wiosną, gdy ruszy składanie jaj, wyraźnie się powiększa.
- Czerw: drobne jaja w pakietach, białe larwy i, jak u wszystkich Formicinae, poczwarki w jedwabnym kokonie w kolorze od kremowego do jasnobrązowego.
Aby odróżnić C. alii od pokrewnych gatunków, specjaliści zwracają uwagę na drobne szczegóły, takie jak owłosienie pod głową, rzeźba gastra czy profil tułowia, a punktem odniesienia dla Afryki Północnej jest klucz Cagnianta (1996). Bez takiego badania poprawna nazwa naszej linii to C. cf. alii.
Przybliżone wymiary
W dostępnych źródłach naukowych nie znaleźliśmy pomiarów kast C. alii: opis Forela jest krótki, a późniejsze prace dotyczą głównie jej rozmieszczenia. Wolimy nie podawać liczb zaczerpniętych od innych gatunków. Zobaczysz natomiast, że wraz ze wzrostem kolonii różnica między minorami, majorami i królową staje się coraz bardziej wyraźna.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 2/5 – Początkujący
W Antomas uważamy ją za gatunek bardzo dobry na początek przygody z Camponotus. Je wszystko, dobrze znosi temperaturę mieszkania, nie wymaga wysokiej wilgotności i wybacza drobne błędy. Co więcej, przy kolonii, która ma już 20-30 robotnic, najdelikatniejszy moment – królowa sama z pierwszymi larwami – jest już za nią. Są tylko dwie rzeczy, których nie wolno zaniedbać: zimowanie każdej zimy i obfite karmienie w sezonie aktywnym, bo od niego zależy tempo wzrostu.
Zalecane parametry
- Temperatura: 22-27 °C w gnieździe w sezonie aktywnym, mniej więcej od marca do października.
- Cieplejsze miejsce: 28-30 °C na jednym końcu gniazda, z matą lub kablem grzewczym z termostatem, żeby kolonia mogła przenosić czerw tam, gdzie jej odpowiada. Nigdy nie podgrzewaj całego gniazda.
- Wilgotność: suche gniazdo, z nieco wilgotniejszą strefą tylko przez pierwsze dni po zasiedleniu.
- Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie.
- Światło: gniazdo w półmroku, a arena oświetlona, z normalnym rytmem dnia i nocy.
- Zimowanie (diapauza): 4-5 miesięcy w 5-10 °C, mniej więcej od listopada do marca.
Zalecane formikarium
Mała kolonia czuje się bezpieczniej w gnieździe dopasowanym do jej wielkości, gdzie może zebrać królową i czerw w jednej komorze i bronić wejścia kilkoma robotnicami. Dla kolonii z 20-30 robotnicami w Antomas polecamy QBIK ONE z linii Alpha od Anthouse: suchy, modułowy i z miejscem na wzrost, a przy tym nie za duży. Zawsze wybieraj duże korytarze lub komory typu jaskinia: nawet jeśli teraz są tylko minory, majory też się pojawią i będą potrzebowały swobodnego przejścia.
Jeśli wolisz gniazdo gipsowe, w którym kolonię widać bardzo dobrze, Qbik Wild One P 1C jest dobrą alternatywą na tym etapie. Lekko je zwilż przy zasiedlaniu kolonii, a potem pozwól mu wyschnąć: C. alii nie potrzebuje wilgotnego gniazda.
Arena średniej wielkości, z odrobiną suchego podłoża, płaskim kamieniem i jakąś gałązką lub kawałkiem kory do wspinaczki.
Jak będzie rosła Twoja kolonia
Nie ma opublikowanych danych o tempie wzrostu C. alii, a u Camponotus zależy ono w dużej mierze od temperatury, pokarmu i zimowania. Stały w obrębie rodzaju jest za to kształt krzywej: na początku powolna, potem coraz szybsza. Oto, co zwykle widać w kolonii takiej jak Twoja:
- Pierwsze tygodnie: kolonia się urządza, przenosi czerw do najcieplejszej komory i zaczyna eksplorować arenę. To normalne, że na początku wychodzi niewiele robotnic.
- Pierwszy sezon: przy cieple i białku kolejne partie kokonów; prawie wszystkie nowe robotnice to minory, a zaczynają się pojawiać pierwsze średnie.
- Po pierwszym zimowaniu: wiosną królowa z nową siłą wznawia składanie jaj. To sezon, w którym wiele kolonii przeskakuje z kilkudziesięciu do stu lub więcej robotnic.
- Pierwsze majory: pojawiają się, gdy kolonia ma robotnic pod dostatkiem i obfity pokarm. To znak, że kolonia dojrzała i wkrótce będzie potrzebowała więcej miejsca.
Kiedy powiększać: gdy komory są pełne czerwiu i robotnic, gdy widzisz kokony w korytarzach albo robotnice, które nocują poza gniazdem. Powiększaj moduł po module, a gdy kolonia zbliży się do setki robotnic, pomyśl o przejściu na QBIK DUO. Gniazdo zbyt duże dla kolonii kończy z resztkami i pleśnią w pustych komorach.
Przyjazd i przeprowadzka przez wysypanie
Po odebraniu zostaw kolonię w pojemniku transportowym w spokojnym miejscu, w temperaturze pokojowej, z dostępem do wody, i daj jej dzień na dojście do siebie. W Antomas przeprowadzki robi się zawsze przez wysypanie:
- Najpierw przygotuj formikarium: z nałożoną i wyschniętą barierą, probówką z wodą na miejscu i kroplą nektaru w poidełku.
- Wysyp kolonię na arenę, blisko wejścia do gniazda, delikatnie postukując, nad tacką na wypadek, gdyby któraś wypadła poza arenę.
- Sprawdź, czy wypadły królowa i czerw; jeśli coś zostało w środku, zostaw otwarty pojemnik na arenie na kilka godzin, a robotnice wszystko zabiorą.
- Zakryj gniazdo, żeby było w półmroku. Po krótkim czasie czerw będzie w środku, a królowa na swoim miejscu.
Kolejne przeprowadzki, gdy kolonia będzie potrzebowała większego gniazda, robi się tak samo.
Karmienie
Zawsze urozmaicona dieta. W naturze Camponotus łączą słodkie płyny, takie jak spadź mszyc i czerwców czy nektar, ze zdobyczą i martwymi owadami. W domu trzeba odtworzyć tę mieszankę.
Cukry. Nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu, a inny nektar lub słodki płyn 1-2 razy w tygodniu, żeby nie dostawały ciągle tego samego. Możesz też dodawać białko do nektaru. Podawaj go w poidełku, gdzie kropla jest łatwo dostępna, nigdy na wacie, bo pleśnieje i w kilka dni psuje płyn.
Białko: im więcej, tym lepiej. To białko zamienia jaja w robotnice i to ono najbardziej przyspiesza wzrost małej kolonii. W Antomas mamy jasność: jeśli codziennie dbasz o formikarium i usuwasz resztki, lepiej dać za dużo niż za mało, bo kolonia wyczuwa, że zasobów jest pod dostatkiem, i rośnie szybciej i liczniej; jeśli nie możesz często sprzątać, lepiej nie przekarmiać. Co tydzień zmieniaj rodzaj owadów:
- Termofilki (Thermobia domestica): miękkie i w sam raz dla młodej kolonii, która poradzi sobie z nimi w całości.
- Świerszcze (Acheta domesticus): małe albo pocięte, jeśli są duże.
- Karaczany runner (Shelfordella lateralis) lub karaczany dubia (Blaptica dubia): małe nimfy lub otwarte kawałki.
- Mącznik (Tenebrio molitor): pocięty, żeby robotnice dostały się do środka.
Używaj owadów z hodowli, a nie złapanych na zewnątrz, bo mogą przynieść środki owadobójcze, i usuwaj resztki w ciągu 24-48 godzin.
Zimowanie (diapauza)
U gatunku z gór, w których pada śnieg, zimowanie nie jest opcjonalne. W Antomas zalecamy 4-5 miesięcy w 5-10 °C, mniej więcej od listopada do marca:
- Stopniowe wejście: jesienią wyłącz cieplejsze miejsce i zostaw kolonię na kilka tygodni w 15-18 °C. Królowa przestanie składać jaja, a robotnice dokończą wychów czerwiu, który jest w gnieździe.
- W czasie spoczynku: w piwnicy, garażu, zimnym pokoju lub chłodziarce do wina, nigdy poniżej 0 °C; woda zawsze dostępna w probówce, odrobina nektaru i prawie żadnego białka.
- Stopniowe wyjście: wiosną podnoś temperaturę etapami do 22-27 °C, ponownie włącz cieplejsze miejsce i zacznij podawać białko, gdy tylko zobaczysz aktywność.
Wiele kolonii przechodzi zimę z kilkoma larwami, które wiosną wznawiają rozwój. Pominięcie zimowania zwykle kończy się tym, że królowa składa mniej jaj, a kolonia przestaje rosnąć.
Zachowanie i obserwacja
To mrówka, której obserwowanie daje mnóstwo satysfakcji. Minory eksplorują arenę, wspinają się po gałązkach, a gdy znajdą zdobycz, której nie dadzą rady same przesunąć, wracają do gniazda i przychodzą z pomocą. Przy poidełku zobaczysz kilka robotnic napełniających wole, a niedługo potem nektar rozdzielany z pyszczka do pyszczka w gnieździe.
W Antomas wierzymy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich. Gdy gniazdo jest w półmroku, a arena oświetlona, możesz patrzeć na nie, kiedy tylko chcesz; wystarczy robić to delikatnie i ingerować jak najmniej. Śledzenie młodej kolonii i zapisywanie, kiedy pojawia się pierwszy major, wiele uczy.
Sygnały alarmowe: brak kokonów w pełni sezonu zwykle oznacza za mało ciepła lub białka; pleśń w gnieździe wskazuje na zbyt dużą wilgotność lub nieusunięte resztki; nagłe padnięcia robotnic wynikają zwykle z braku wody lub zepsutego pokarmu.
Ucieczki i obchodzenie się z kolonią
Swobodnie wspina się po plastiku i szkle. Nałóż barierę z PTFE (Fluon) lub oleju parafinowego na górną część ścianek areny, odnawiaj ją, gdy się zabrudzi, i trzymaj pokrywę szczelnie zamkniętą. Uważaj na mostki: gałązka lub rurka dotykająca bariery to pewna droga ucieczki.
Nie żądli, ale może gryźć i rozpylać kwas mrówkowy, który piecze na wrażliwej skórze i w oczach. Obchodź się z nią za pomocą miękkiej pęsety i pędzelka. Nigdy nie łącz różnych kolonii ani nie mieszaj jej z innymi gatunkami i nigdy jej nie wypuszczaj: to gatunek obcy.
Czego nie robić
- Pomijać zimowania albo przeprowadzać go z gwałtownymi zmianami temperatury.
- Utrzymywać mokre gniazdo po zasiedleniu kolonii.
- Umieszczać małej kolonii w ogromnym gnieździe: powiększaj stopniowo.
- Używać małych korytarzy: zawsze duże lub komory typu jaskinia.
- Podawać nektaru na wacie albo zostawiać puste poidełko.
- Skąpić białka wiosną i latem albo podawać ciągle ten sam rodzaj owadów.
- Zostawiać resztek pokarmu w formikarium.
- Ogrzewać całego gniazda jednakowo.
- Łączyć różnych kolonii lub królowych.
Źródła naukowe
Ten opis opiera się na literaturze naukowej dotyczącej Camponotus alii (opis, katalogi i badania fauny Afryki Północnej i Arabii) oraz biologii rodzaju Camponotus, a także na doświadczeniu Antomas. Główne źródła:
- Cagniant, H. (1996). Les Camponotus du Maroc (Hymenoptera: Formicidae): clé et catalogue des espèces. Annales de la Société entomologique de France (N.S.) 32(1): 87–100. doi:10.1080/21686351.1996.12278857
- Germann, C. (2017). On the Auguste Forel ant collection in the Naturmuseum Solothurn, Switzerland: current state and illustrated type catalogue (Hymenoptera, Formicidae). Revue suisse de Zoologie 124(2): 241–254. doi:10.5281/zenodo.893513
- Abdi-Hamecha, L., Barech, G., Khaldi, M., Ali-Ahmed Sadoudi, D., Salem, S., Zazgad, I. & Cagniant, H. (2021). Diversité des fourmis (Hymenoptera, Formicidae) dans la forêt de Yakouren (Algérie): estimation de la richesse, biogéographie et taxonomie. Revue suisse de Zoologie 128(1): 61–72. doi:10.35929/RSZ.0035
- Sharaf, M. R., Wetterer, J. K., Mohamed, A. A. & Aldawood, A. S. (2022). Faunal composition, diversity, and distribution of ants (Hymenoptera: Formicidae) of Dhofar Governorate, Oman, with updated list of the Omani species and remarks on zoogeography. European Journal of Taxonomy 838: 1–106. doi:10.5852/ejt.2022.838.1925
- Khalili-Moghadam, A. & Salata, S. (2026). Checklist of the Iranian ants (Hymenoptera: Formicidae): additions and updates. Zootaxa 5833(1): 1–75. doi:10.11646/zootaxa.5833.1.1
- Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072(3): 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
- Keller, L. & Passera, L. (1989). Size and fat content of gynes in relation to the mode of colony founding in ants (Hymenoptera; Formicidae). Oecologia 80(2): 236–240. doi:10.1007/BF00380157
- Wheeler, D. E. (1991). The developmental basis of worker caste polymorphism in ants. The American Naturalist 138(5): 1218–1238. doi:10.1086/285279
- Endler, A., Liebig, J. & Hölldobler, B. (2006). Queen fertility, egg marking and colony size in the ant Camponotus floridanus. Behavioral Ecology and Sociobiology 59: 490–499. doi:10.1007/s00265-005-0073-0
- Mersch, D. P., Crespi, A. & Keller, L. (2013). Tracking individuals shows spatial fidelity is a key regulator of ant social organization. Science 340(6136): 1090–1093. doi:10.1126/science.1234316
- Sauer, C., Dudaczek, D., Hölldobler, B. & Gross, R. (2002). Tissue localization of the endosymbiotic bacterium «Candidatus Blochmannia floridanus» in adults and larvae of the carpenter ant Camponotus floridanus. Applied and Environmental Microbiology 68(9): 4187–4193. doi:10.1128/AEM.68.9.4187-4193.2002
- Feldhaar, H., Straka, J., Krischke, M., Berthold, K., Stoll, S., Mueller, M. J. & Gross, R. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
- LeBoeuf, A. C., Waridel, P., Brent, C. S., Gonçalves, A. N., Menin, L., Ortiz, D., Riba-Grognuz, O., Koto, A., Soares, Z. G., Privman, E., Miska, E. A., Benton, R. & Keller, L. (2016). Oral transfer of chemical cues, growth proteins and hormones in social insects. eLife 5: e20375. doi:10.7554/eLife.20375
- Tragust, S., Herrmann, C., Häfner, J., Braasch, R., Tilgen, C., Hoock, M., Milidakis, M. A., Gross, R. & Feldhaar, H. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
- Poziom trudności
- Podstawowy

