Crematogaster biroi
Akrobatka w miniaturze z linii, która narodziła się w Azji ponad 20 milionów lat temu. Crematogaster biroi, odkryta na Cejlonie w 1897 roku i nazwana na cześć węgierskiego podróżnika, mieści się na czubku szpilki: miodowożółte robotnice o długości około 2 mm, które gniazdują w glebie Azji Południowej i na najmniejsze zagrożenie unoszą sercowaty gaster. Szybkie, żarłoczne i zawsze w szeregu, wspólnie rozbierają ofiary znacznie większe od siebie, a wśród nich może pojawić się rzadka robotnica pośrednia, niemal wielkości królowej. Cały świat pod lupą dla tych, którzy potrafią szczelnie zamknąć swoje formikarium. Kolonie z królową, gotowe do wzrostu. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
Malutka mrówka akrobatka z subkontynentu indyjskiego, miodowożółta, mierząca zaledwie około 2 mm, która gniazduje w glebie i unosi sercowaty gaster, gdy tylko coś ją zaniepokoi. Kolonie z królową, robotnicami i czerwiem. 24-28 °C, bez obowiązkowego zimowania (diapauzy), małe gipsowe gniazdo o umiarkowanej wilgotności, cukier zawsze w poidełku i dużo drobnego, urozmaiconego białka. Najważniejsze: jej robotnice przechodzą przez szczeliny, których nawet nie widzisz; wszystko szczelnie zamknięte, bardzo drobna siatka i bariera z oleju parafinowego lub wazeliny.
Crematogaster biroi Mayr, 1897 to jedna z tych mrówek, przy których trzeba się nachylić. Jej robotnice mierzą około 2 mm, są czysto żółte, niemal przezroczyste, i poruszają się szybkimi, uporządkowanymi szeregami; królowa jest natomiast kilka razy większa, z brązowym, lśniącym gasterem. Gdy robotnica czuje się zagrożona, robi to, co wszystkie Crematogaster: unosi gaster, który oglądany z góry ma kształt serca, i kieruje go w stronę intruza. W miniaturze, ale z taką samą postawą jak jej duże krewniaczki.
Żyje w Azji Południowej, od Sri Lanki po północne Indie i Pakistan, i w odróżnieniu od wielu azjatyckich akrobatek, które zawieszają gniazda na drzewach, gniazduje w glebie. Nie ma polskiej nazwy zwyczajowej i nie zamierzamy jej wymyślać. Nie napisano też o niej wiele: prawie wszystko, co wiemy, pochodzi z taksonomii, czyli nauki, która ją opisuje, mierzy i klasyfikuje. Dlatego w tym poradniku starannie oddzielamy to, co udokumentowano dla C. biroi, to, co wiadomo o jej rodzaju, co uzupełnia obraz, oraz praktykę hodowlaną Antomas i innych hodowców. I wyjaśniamy, jak trzymać ją w domu, bo ma to swój sekret: nie dlatego, że jest delikatna, ale dlatego, że jest mała.
Biologia
Węgierskie imię dla mrówki z Cejlonu
Gatunek opisał w 1897 roku Austriak Gustav Mayr na podstawie robotnic zebranych w Kolombo, na ówczesnej wyspie Cejlon, dziś Sri Lance. Zebrał je węgierski zoolog Lajos Bíró, wielki podróżnik i kolekcjoner owadów, który zatrzymał się na wyspie w drodze na Nową Gwineę, i to jemu dedykowana jest nazwa. Okazy wciąż znajdują się w Węgierskim Muzeum Historii Naturalnej w Budapeszcie. W 2016 roku japońscy myrmekolodzy Shingo Hosoishi i Kazuo Ogata ponownie je zbadali i wybrali jedną z tych robotnic jako lektotyp, czyli okaz referencyjny, który raz na zawsze ustala, czym jest C. biroi.
Ta sama praca uporządkowała jej historię. Na początku XX wieku Szwajcar Auguste Forel opisał dwie „odmiany” tego gatunku na podstawie mrówek z Indii: aitkenii z Kanary i smythiesii z Dehra Dun, u stóp Himalajów. W 2003 roku z indyjskiego Pendżabu opisano ponadto nowy gatunek, C. urvijae. Po szczegółowym porównaniu Hosoishi i Ogata doszli do wniosku, że wszystkie trzy to ta sama mrówka, i dziś są one synonimami C. biroi.
Przydatna uwaga, jeśli szukasz informacji: węgierski zoolog jest też patronem Ooceraea biroi, słynnej laboratoryjnej „mrówki klonalnej”, która rozmnaża się bez samców. Łączy je nazwisko, ale nic poza tym: to mrówki z różnych podrodzin, o zupełnie niepodobnym trybie życia. Wiele wyników wyszukiwania hasła „biroi” dotyczy tej drugiej.
Akrobatka z najstarszej linii
Crematogaster to jeden z największych rodzajów mrówek na świecie, liczący około 500 gatunków, a od rewizji entomolożki Bonnie Blaimer z 2012 roku dzieli się tylko na dwa podrodzaje. Nasz gatunek należy do podrodzaju Orthocrema, czyli małych, niepozornych akrobatek. Jej badanie filogenetyczne z tego samego roku, oparte na danych molekularnych ponad stu gatunków, umiejscowiło początek wielkich linii rodzaju w Azji Południowo-Wschodniej, około 24-30 milionów lat temu, i wykazało, że to właśnie linia Orthocrema jako pierwsza opuściła Azję, kierując się do Afryki, w tym samym okresie. Stamtąd akrobatki skolonizowały całą planetę.
W obrębie Orthocrema Hosoishi i Ogata wyróżnili w Azji pięć grup gatunków, a jedną z nich nazwali od naszej mrówki: to grupa C. biroi, licząca około dziesięciu gatunków rozmieszczonych od Indii po Japonię i Filipiny, w tym C. osakensis z Japonii czy C. luzonensis z Luzonu. Ich analiza wskazuje, że grupa jest naturalną gałęzią drzewa ewolucyjnego i że jej przodkowie przekroczyli w kierunku wschodnim linię Wallace’a, niewidzialną granicę biologiczną oddzielającą faunę azjatycką od australijskiej. C. biroi jest, można powiedzieć, zachodnią przedstawicielką rodziny.
Od upałów Kolombo po zimy Pendżabu
Rewizja z 2016 roku uznaje za pewne tylko stwierdzenia z Indii i Sri Lanki, z okazami z Kolombo, Kanary, Dehra Dun, Chandigarhu i Patiali. W 2019 roku po raz pierwszy odnotowano ją w Pakistanie, w zaktualizowanej liście mrówek tego kraju, a nowsze badania indyjskie wciąż znajdują ją w Pendżabie, nawet na kampusach uniwersyteckich. Istnieją też stare doniesienia z Chin i Tajwanu, których autorzy rewizji nie mogli zweryfikować, oraz zapis z 1942 roku, według którego od 1911 roku miała być zawleczona na wyspę Guam na Pacyfiku, na podstawie oznaczenia z tamtych czasów, którego nikt nie sprawdził.
Jasne jest natomiast, że jej zasięg obejmuje bardzo różne klimaty. Na Sri Lance i w południowych Indiach przez cały rok jest gorąco, ze średnimi 26-29 °C i dużą wilgotnością. Na północy, na równinach Pendżabu, klimat jest monsunowy i znacznie bardziej skrajny: bardzo gorące lato z maksymalnymi temperaturami sięgającymi 40 °C przed porą deszczową, monsun od lipca do września i chłodna, sucha zima ze średnimi około 12-15 °C w najzimniejszych miesiącach i nocami, w których temperatura spada do kilku stopni.
Akrobatka glebowa
Wiele azjatyckich akrobatek żyje na drzewach i buduje kartonowe gniazda na gałęziach, jak Crematogaster rogenhoferi, którą również mamy w Antomas. C. biroi idzie inną drogą: według rewizji Hosoishiego i Ogaty gniazduje w glebie, a jedna z jej serii okazów pochodzi z terenu otwartego, a nie z lasu. Niektóre sklepy opisują ją jako gatunek gniazdujący w gałązkach i jamach w drewnie; źródło naukowe mówi coś przeciwnego i to za nim podążamy. Pamiętaj jednak, że jak prawie wszystkie Crematogaster zręcznie się wspina i wchodzi na rośliny w poszukiwaniu pokarmu.
Nie zbadano natomiast jej życia w naturze: nie ma opublikowanych prac o jej diecie, wielkości kolonii w terenie ani rocznym cyklu. Z tego, co wiadomo o rodzaju, można się spodziewać wszystkożernej, oportunistycznej mrówki, która poluje na drobne stawonogi, zbiera martwe owady i korzysta ze spadzi, słodkiej cieczy wydzielanej przez mszyce i czerwce. To samo widzimy w hodowli: je wszystko i z wielkim apetytem.
Robotnica, która jest prawie królową
Najciekawszy szczegół dotyczący C. biroi kryje się w tabeli pomiarów. Przeglądając materiał, Hosoishi i Ogata znaleźli obok zwykłych robotnic robotnicę pośrednią: bezskrzydłego osobnika z głową robotnicy, ale niemal wielkości królowej. Jej głowa miała 0,82 mm szerokości, wobec 0,44-0,55 mm u robotnic, a tułów, prawie dwa razy dłuższy, był mocno wypukły od góry, z profilem przypominającym królową.
Czym dokładnie jest? U mrówek osobniki „pośrednie” między robotnicą a królową występują u wielu gatunków i mogą pełnić różne funkcje, od magazynowania zapasów po składanie jaj. U C. biroi ich funkcji nie zbadano i nie zamierzamy jej wymyślać. To jednak dobry powód, by oglądać swoją kolonię przez lupę: wśród malutkich robotnic mogą pojawić się wyraźnie większe.
Sercowaty gaster: ostrzeżenie i broń
Crematogaster nazywa się mrówkami akrobatkami ze względu na ich postawę obronną. Ich gaster nie jest połączony z postpetiolusem od przodu, jak u większości mrówek, lecz od strony grzbietowej, co pozwala im unosić go nad tułów, a nawet nad głowę. W tej pozycji celują żądłem, które nie służy do kłucia: jego koniec jest rozszerzony w kształt łopatki i rozsmarowuje jad na wrogu. U śródziemnomorskiej akrobatki C. scutellaris wykazano doświadczalnie, że ta wydzielina odstrasza inne mrówki, a postawa działa jednocześnie jako ostrzeżenie i jako broń.
Chemii obronnej C. biroi nie przeanalizowano, ale ma ona anatomię typową dla rodzaju. Ty nie musisz obawiać się żadnego użądlenia. Dla roztocza, małej muchy czy rywalizującej mrówki rząd uniesionych gasterów to natomiast bardzo jasny komunikat.
Ścieżki zapachowe wychodzące z odnóży
Kolejna osobliwość rodzaju: wiele Crematogaster nie znakuje ścieżek gasterem, jak niemal wszystkie mrówki, lecz gruczołem w tylnych odnóżach, w goleni. Wykazano to u północnoamerykańskiej akrobatki C. ashmeadi: robotnice, wracając od źródła pokarmu, wloką tylne odnóża i zostawiają ślad, za którym podążają ich towarzyszki. U C. biroi tego nie badano, ale w hodowli zobaczysz typowy dla akrobatek efekt: zwiadowczyni znajduje kroplę nektaru i po kilku minutach kursuje już tam i z powrotem szereg robotnic.
Małe, liczne i dobrze zorganizowane
Orthocrema to na ogół małe, niepozorne mrówki, które łatwo przeoczyć i właśnie dlatego są słabo zbadane.
O wielkości i organizacji kolonii C. biroi w naturze nie ma opublikowanych danych. W koloniach, które prowadzimy w Antomas, widzimy królową wyraźnie większą od reszty, bardzo małe robotnice pracujące zespołowo i liczny czerw, gdy kolonia jest dobrze karmiona. Przy stabilnym cieple i obfitym białku kolonia rośnie w dobrym tempie, a duża kolonia to spektakl nieustannego ruchu.
Wielkość i morfologia
Malutka akrobatka, żółta i dość owłosiona jak na swój rozmiar, z kolcami na tułowiu i bardzo charakterystycznym petiolusem. Aby docenić szczegóły, będziesz potrzebować lupy.
- Ubarwienie. Robotnice żółte, według opisu naukowego także ze wszystkimi członami czułków żółtymi. W koloniach Antomas gaster ciemnieje ku końcowi, a królowa ma złocistożółte ciało i ciemnobrązowy, lśniący gaster.
- Głowa. Prawie tak szeroka jak długa, z drobnymi zmarszczkami w tylnej części, przy listewkach potylicznych: to jedna z cech, które wyróżniają ją w jej grupie. Oczy małe.
- Żuwaczki. Z czterema zębami: dwa przy końcu duże, dwa przy nasadzie mniejsze.
- Tułów. Ze zmarszczkami na przedpleczu (pronotum) i śródpleczu (mesonotum) oraz kilkoma parami długich, wzniesionych włosków. Z tyłu propodeum nosi dwa skierowane do tyłu kolce, dłuższe niż średnica przetchlinki.
- Talia. To najbardziej rzuca się w oczy pod lupą: petiolus ma od spodu rodzaj kilu, ostry, silnie rozwinięty wyrostek podpetiolarny, a postpetiolus ma od spodu kolejny, również ostry wyrostek. Według autorów rewizji te cechy sprawiają, że jest „bardzo odrębna” w grupie C. biroi.
- Gaster. Sercowaty, połączony z postpetiolusem od góry, jak u wszystkich Crematogaster.
- Żądło. Łopatkowate: rozsmarowuje jad, a nie wbija go.
- Robotnica pośrednia. Prawie wielkości królowej, bezskrzydła, z mocno wypukłym mesonotum (zob. „Robotnica, która jest prawie królową”).
- Królowa. Znacznie większa od robotnic, z masywnym tułowiem uskrzydlonych królowych i dużym gasterem. Królową C. urvijae, gatunku uznawanego dziś za synonim C. biroi, opisano w 2003 roku, ale jej wymiary nie są dostępne w źródłach, do których udało nam się dotrzeć.
Przybliżone wymiary
W rewizji Hosoishiego i Ogaty (2016) zmierzono dziesięć robotnic. Oto najważniejsze wymiary:
- Robotnica, szerokość głowy: 0,44-0,55 mm
- Robotnica, długość głowy: 0,45-0,52 mm
- Robotnica, długość tułowia (mesosomy): 0,49-0,58 mm
- Robotnica, długość trzonka czułka: 0,33-0,39 mm
- Robotnica, długość kolca propodealnego: 0,09-0,12 mm
- Robotnica pośrednia (jeden okaz): głowa o szerokości 0,82 mm i tułów o długości 0,98 mm
- Królowa i samiec: brak dostępnych opublikowanych wymiarów
Długości całkowitej rewizja nie podaje. Po zsumowaniu głowy, tułowia, talii i gastera robotnica ma około 2 mm: to nasze oszacowanie, a nie opublikowany pomiar. Długości podawane w sklepach nie pochodzą z żadnych badań, więc ich nie przytaczamy.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
C. biroi nie jest delikatną mrówką: je wszystko, bez problemu przyjmuje cukier i białko i dobrze żyje w temperaturze umiarkowanie ciepłego domu z odrobiną dodatkowego ciepła. Jeśli klasyfikujemy ją jako gatunek dla zaawansowanych, to z jednego powodu, który decyduje o wszystkim: jest malutka. Ma to trzy konsekwencje:
- Ucieczki. Robotnica o długości 2 mm przejdzie przez szczelinę źle dopasowanej pokrywy, przez zwykłe otwory wentylacyjne i przez lukę między wężykiem a złączką. A jak przystało na akrobatkę, łatwo się wspina.
- Skala. Potrzebuje małego gniazda o cienkich korytarzach, drobnych lub pokrojonych ofiar i poidełka, w którym robotnice się nie utopią.
- Obserwacja. Aby śledzić królową, czerw i kondycję kolonii, trzeba patrzeć z bliska i uważnie, najlepiej przez lupę.
Jeśli masz już za sobą jakiś gatunek i jesteś gotów dbać o szczelność, to bardzo wdzięczna, aktywna i efektowna mrówka, z urokiem oglądania całego życia kolonii w miniaturze.
Zalecane parametry
- Temperatura: 24-28 °C w gnieździe. Jeśli w pomieszczeniu jest chłodno, zapewnij łagodne ogrzewanie z termostatem z jednego boku, aby kolonia mogła wybrać odpowiadającą jej strefę.
- Wilgotność: umiarkowana. Jedna część gniazda lekko wilgotna, a reszta bardziej sucha, aby powstał gradient; arena sucha.
- Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i mocno ubitą watą.
- Wentylacja: tak, ale z bardzo drobną siatką lub z otworami, przez które nie przejdzie robotnica o długości 2 mm.
- Światło: ciemna strefa w gnieździe i oświetlona arena, z normalnym cyklem dnia i nocy.
- Zimowanie (diapauza): niepotrzebne (zob. „Zimowanie (diapauza)”).
Zalecane formikaria
Dla glebowej, malutkiej mrówki, która lubi odrobinę wilgoci, w Antomas zalecamy zacząć od najmniejszego formikarium z gipsowej serii Anthouse, Qbik Wild One P 1C. Gips utrzymuje wilgotność w stabilny i równomierny sposób, a jego małe komory sprawiają, że kolonia licząca kilkadziesiąt robotnic czuje się bezpiecznie, a Ty dobrze widzisz królową i czerw.
Gdy kolonia zapełni gniazdo, naturalnym kolejnym krokiem jest Qbik Wild Duo P 2C z dwiema komorami: pozwala utrzymywać jedną bardziej wilgotną, a drugą bardziej suchą, czyli dokładnie taki gradient, o jaki nam chodzi.
Uzupełnij zestaw małą, szczelnie zamkniętą areną, probówką z wodą, poidełkiem na cukier i jakimś patyczkiem lub kamyczkiem do eksploracji. Zanim wpuścisz kolonię, sprawdź każde połączenie, korek i otwór wentylacyjny, myśląc o wielkości jej robotnic: jeśli przez szczelinę przejdzie czubek szpilki, przejdzie też C. biroi.
Wilgotność: ani kałuża, ani pustynia
Jako mrówka glebowa z klimatu monsunowego C. biroi jest przyzwyczajona do ziemi, która nasiąka wodą w porze deszczowej i wysycha w porze suchej, ale w głębi zachowuje pewną wilgotność. W gipsowym gnieździe oznacza to nawilżanie tylko jednej części i pozostawienie wyboru kolonii. Obserwuj dwa sygnały: jeśli robotnice gromadzą czerw w najsuchszej strefie albo tłoczą się przy wyjściu, wilgoci jest za dużo; jeśli całkowicie unikają wilgotnej części i bez przerwy szukają probówki z wodą, jest jej za mało. W przemoczonym gnieździe pojawiają się pleśń i roztocza; w przesuszonym czerw się odwadnia.
Przyjazd i przeprowadzka
W Antomas sprzedajemy kolonie z królową, robotnicami i czerwiem. Gdy otrzymasz swoją, pozwól jej odpocząć kilka godzin w ciepłym miejscu, w 24-28 °C, i sprawdź, czy ma wodę. Do formikarium przenosimy ją w Antomas przez wysypanie: otwórz probówkę na arenie, przy wejściu do gniazda, i wysyp kolonię (królową, robotnice i czerw), delikatnie postukując. Przy tym gatunku kilka konkretnych wskazówek:
- Pracuj w kuwecie, jasnej i obszernej, z brzegami posmarowanymi olejem parafinowym lub wazeliną: żółtą robotnicę o długości 2 mm trudno dostrzec na stole i od razu się gubi.
- Użyj bardzo cienkiego pędzelka, aby przenieść maruderki i czerw przyklejony do probówki; pęseta, nawet miękka, jest dla nich zbyt toporna.
- Załóż barierę i przygotuj pokrywę, zanim otworzysz probówkę, aby zamknąć, gdy tylko kolonia znajdzie się w środku.
- Znajdź królową. Jest dużo większa od robotnic i łatwo ją rozpoznać: upewnij się, że wejdzie do gniazda.
Potem przez pierwsze dni często sprawdzaj kolonię: królowa powinna być w środku, czerw zgromadzony w jednym miejscu, a robotnice powinny pić i jeść. Jeśli kiedyś trzeba będzie przenieść je do innego formikarium, stosuje się tę samą metodę.
Karmienie
Cukier zawsze dostępny. Jak inne akrobatki, C. biroi bardzo dobrze wykorzystuje słodkie płyny. Urozmaicaj cukry: w Antomas zalecamy nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu i inny słodki płyn lub nektar 1-2 razy w tygodniu; możesz też dodać do nektaru trochę białka. Podawaj go zawsze w poidełku, nigdy na wacie, która pleśnieje i szybko psuje płyn. Używaj tradycyjnego lub domowego poidełka, w którym kropla pozostaje „rozłożona” i dostępna, a przy tym gatunku niech kropla będzie mała: w dużej kropli lub kałuży miodu malutka robotnica może się przykleić i utopić.
Białko: im więcej, tym lepiej. To ono sprawia, że kolonia rośnie. Jeśli codziennie dbasz o formikarium i usuwasz resztki, lepiej przekarmiać: kolonia rozumie, że ma więcej zasobów, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie możesz często sprzątać, lepiej nie przekarmiać, bo to, co zostaje, gnije i przyciąga pleśń i roztocza. Zmieniaj owady z tygodnia na tydzień, aby nie jadły ciągle tego samego, i pamiętaj o ich rozmiarze: wszystko małe, pokrojone lub otwarte.
- Thermobia domestica, termofilka: mała, miękka ofiara, idealna dla kolonii małych mrówek.
- Skoczogonki, Sinella curviseta: żywe ofiary dokładnie w skali C. biroi, które dodatkowo pomagają sprzątać resztki na arenie.
- Świeżo wyklute lub pokrojone świerszcze.
- Pokrojone karaczany, takie jak karaczan runner, lub małe, otwarte nimfy Blaptica dubia.
- Pokrojone mączniki, muszki owocowe (Drosophila) i różne drobne owady.
Duże ofiary otwórz, aby mogły dostać się do środka: zobaczysz dziesiątki robotnic rozbierających je od wewnątrz, z uniesionymi gasterami. Usuń resztki po dniu lub dwóch. Kupuj owady od sprawdzonego dostawcy: owady traktowane insektycydami mogą zabić kolonię.
Wzrost kolonii
Twoja kolonia przyjeżdża już rozwinięta, z królową, robotnicami i czerwiem, więc omija Cię najbardziej delikatny etap, czyli zakładanie, i zaczynasz od najlepszej części: obserwowania, jak rośnie. Nie ma opublikowanych danych o tempie rozwoju C. biroi. U tropikalnych Crematogaster w 24-28 °C rozwój od jaja do robotnicy trwa zwykle kilka tygodni, a tempo zależy przede wszystkim od dwóch rzeczy, które kontrolujesz Ty: temperatury i białka. Przy stabilnym cieple i obfitym pokarmie zobaczysz stosy jaj i larw przy królowej i nowe robotnice co kilka tygodni.
Powiększaj formikarium, gdy robotnice zajmą całe gniazdo i zaczną zasiedlać zakamarki areny, ale nie za wcześnie: w gnieździe zbyt dużym dla kolonii nadmiarowe komory zamieniają się w śmietnik lub zarastają pleśnią. Z czasem duża kolonia może wydać uskrzydlone osobniki, królowe i samce, które będą próbowały odlecieć: w niewoli nie kopulują, a dobra pokrywa zapobiega ich ucieczce.
Zimowanie (diapauza)
Nie wymaga zimowania. Na południu jej zasięgu nie ma chłodnej pory roku, a na północy, w Pendżabie, zima jest chłodna, ale krótka i na nizinach bez przymrozków (zob. „Od upałów Kolombo po zimy Pendżabu”). W Antomas utrzymujemy ją aktywną przez cały rok, w 24-28 °C. Jeśli zimą w Twoim domu robi się chłodno, ogrzewaj jeden bok gniazda: umiarkowany spadek do około 20-22 °C przez kilka tygodni jej nie szkodzi i jedynie spowalnia składanie jaj, ale unikaj trzymania jej miesiącami poniżej 18 °C, bo kolonia zamiera, a czerw przestaje się rozwijać. Żadnej lodówki ani spoczynku w 5-10 °C, jak w przypadku gatunków europejskich.
Zachowanie w hodowli
To mrówka aktywna, szybka i bardzo zespołowa. Zwiadowczynie bez przerwy przemierzają arenę, a gdy tylko któraś znajdzie pokarm, tworzy się szereg robotnic, który nie rozpada się, dopóki nic nie zostanie. Gdy otworzysz pokrywę lub dmuchniesz w pobliżu, zobaczysz typowy dla rodzaju gest: uniesione gastery, wycelowane w Ciebie.
Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę oraz oglądać je często i delikatnie, najlepiej przez lupę: przy tak małym gatunku to jedyny sposób, by naprawdę zobaczyć, co się dzieje. Częste kontrole to również najlepszy sposób, by w porę wykryć każdy problem: robotnice stłoczone na pokrywie lub przy wyjściach (za dużo wilgoci albo droga ucieczki), pleśń w gnieździe (zapomniane resztki lub nadmiar wody), czerw, który się nie rozwija (za mało białka lub ciepła), albo probówka z wodą, która wyschła.
Ucieczki i bariery
To kluczowa kwestia przy tym gatunku. C. biroi łączy dwie rzeczy: malutkie rozmiary i świetną umiejętność wspinania się.
- Zamknięcia odporne na 2 mm. Dobrze dopasowana pokrywa, wentylacja z bardzo drobną siatką oraz idealnie spasowane złączki, korki i wężyki. Sprawdzaj połączenia przez lupę.
- Bariera z oleju parafinowego lub wazeliny w górnej części ścianek areny, odnawiana, gdy się zabrudzi. PTFE (fluon) zatrzymuje wiele gatunków, ale akrobatki często go pokonują; jeśli go używasz, niech będzie wsparciem, a nie jedyną barierą.
- Żadnych mostów. Żaden patyczek, wężyk, pęseta ani kropla nektaru nie może dotykać bariery ani pokrywy.
- Ostrożnie przy otwieraniu. To najbardziej ryzykowny moment: otwieraj tylko tyle, ile trzeba, pracuj szybko i zamknij po skończeniu.
Obchodzenie się i bezpieczeństwo
Jej żądło jest łopatkowate i nie przebija skóry, a ugryzienie jest ledwo wyczuwalne: ten gatunek nie stanowi żadnego zagrożenia dla ludzi. Ostrożność działa w drugą stronę: to one wymagają ochrony. Zawsze posługuj się narzędziami entomologicznymi, przede wszystkim cienkim pędzelkiem, nigdy palcami, i pracuj powoli, aby nie zgnieść żadnej robotnicy, a już na pewno nie królowej. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno wypuszczać go na wolność.
Czego nie robić
- Ufać pokrywom, otworom wentylacyjnym czy złączkom przeznaczonym dla dużych mrówek.
- Polegać wyłącznie na PTFE lub zostawiać mosty, które omijają barierę.
- Dawać małej kolonii duże gniazdo: mrówki się rozpraszają i pojawia się pleśń.
- Przemoczyć gniazdo albo, przeciwnie, pozwolić mu całkiem wyschnąć i zostawić pustą probówkę z wodą.
- Podawać cukier na wacie, w dużych kroplach lub w kałużach miodu.
- Dawać im duże ofiary w całości, ciągle ten sam owad lub zostawiać nieuprzątnięte resztki.
- Robić im zimne zimowanie albo trzymać je miesiącami w temperaturze zimnego pokoju.
- Nie zaglądać do nich całymi dniami: sprawdzaj kolonię często, ostrożnie i przez lupę.
- Brać je palcami.
Źródła naukowe
Ten poradnik opracowano na podstawie literatury naukowej dotyczącej Crematogaster biroi i jej rodzaju, danych klimatycznych z jej zasięgu oraz doświadczenia Antomas. Tam, gdzie brakuje danych o gatunku, zaznaczamy to i opieramy się na tym, co wiadomo o rodzaju. Najważniejsze źródła:
- Hosoishi, S. & Ogata, K. (2016). Systematics and biogeography of the ant genus Crematogaster Lund subgenus Orthocrema Santschi in Asia (Hymenoptera: Formicidae). Zoological Journal of the Linnean Society 176: 547–606. doi:10.1111/zoj.12330
- Blaimer, B. B. (2012). A subgeneric revision of Crematogaster and discussion of regional species-groups (Hymenoptera: Formicidae). Zootaxa 3482: 47–67. doi:10.11646/zootaxa.3482.1.3
- Blaimer, B. B. (2012). Acrobat ants go global – Origin, evolution and systematics of the genus Crematogaster (Hymenoptera: Formicidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 65: 421–436. doi:10.1016/j.ympev.2012.06.028
- Rasheed, M. T., Bodlah, I., Gull e Fareen, A., Wachkoo, A. A., Huang, X. & Akbar, S. A. (2019). A checklist of ants (Hymenoptera: Formicidae) in Pakistan. Sociobiology 66: 426–439. doi:10.13102/sociobiology.v66i3.4330
- Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
- Marlier, J.-F., Quinet, Y. & de Biseau, J.-C. (2004). Defensive behaviour and biological activities of the abdominal secretion in the ant Crematogaster scutellaris (Hymenoptera: Myrmicinae). Behavioural Processes 67: 427–440. doi:10.1016/j.beproc.2004.07.003
- Leuthold, R. H. (1968). A tibial gland scent-trail and trail-laying behavior in the ant Crematogaster ashmeadi Mayr. Psyche 75: 233–248. doi:10.1155/1968/73761
- Mayr, G. (1897). Formiciden aus Ceylon und Singapur. Természetrajzi Füzetek 20: 420–436.
- Bharti, H. (2003). A new species of Crematogaster (Hymenoptera: Formicidae: Myrmicinae) from India. Entomon 28: 85–88.
- Swezey, O. H. (1942). Formicidae. In: Insects of Guam I. Bernice P. Bishop Museum Bulletin 172.
- Poziom trudności
- Średnio zaawansowany

