Mesoponera melanaria
Łowczyni, która dała nazwę całemu rodzajowi. Mesoponera melanaria to przedstawicielka Ponerinae z tropikalnej Azji, opisana w 1893 roku na podstawie jednej robotnicy zebranej na Cejlonie, i gatunek typowy całego rodzaju Mesoponera. Smukła, szybka i intensywnie rudobrązowa, patroluje podłoże, badając je długimi czułkami, i chwyta ofiary żuwaczkami jak szczypce oraz żądłem. W naturze prawie nikt jej nie badał, a w hobby widuje się ją rzadko: prawdziwy klejnot dla hodowców szukających czegoś innego. Dla doświadczonych hodowców: wilgotne gipsowe gniazdo, stabilne ciepło i dużo żywej zdobyczy. Kolonie z królową. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany
Polująca przedstawicielka Ponerinae z tropikalnej Azji, smukła, szybka i wyposażona w żądło, a zarazem gatunek typowy całego rodzaju Mesoponera. W naturze prawie jej nie badano, a w hobby widuje się ją rzadko: to gatunek dla hodowców, którzy szukają czegoś innego. Kolonie z królową (królowa i 5-15 robotnic z czerwiem). Gipsowe gniazdo z wilgocią (seria Qbik Wild), 24-27 °C, dużo żywej i urozmaiconej zdobyczy i trochę cukru. Bez zimowania (diapauzy). Bariera z oleju parafinowego lub wazeliny i pokrywa zawsze zamknięta.
Mesoponera melanaria (Emery, 1893) to mrówka z podrodziny Ponerinae pochodząca z tropikalnej Azji: smukła łowczyni o długich nogach i szybkich ruchach, uzbrojona w żądło i trójkątne żuwaczki, którymi chwyta drobne stawonogi w ściółce. Jej naturalny zasięg rozciąga się od Sri Lanki i Indii po Mjanmę, Sumatrę i południowe Chiny, a na Seszelach żyje jej własny podgatunek. Do tego nosi tytuł, którym może się pochwalić niewiele mrówek: jest gatunkiem typowym rodzaju Mesoponera, tym, który nadaje nazwę i sens całej grupie.
Jest też wielką nieznajomą. Współczesna rewizja Ponerinae mówi to bez ogródek: o ekologii i zachowaniu większości Mesoponera, a zwłaszcza gatunków z grupy M. melanaria, nie wiadomo prawie nic. Na forach nie ma dzienników hodowli, a w europejskich sklepach opisów. Dlatego w tym poradniku zawsze rozdzielamy trzy rzeczy: to niewiele, co udokumentowano o samym gatunku, to, co wiadomo o jego rodzaju i o Ponerinae w ogóle (i tak to oznaczamy), oraz to, co stosujemy w Antomas z naszymi Ponerinae. A ponieważ nie ma nazwy zwyczajowej, nie będziemy jej wymyślać: to po prostu M. melanaria.
Biologia
Opisana w przypisie
Jej historia zaczyna się na Cejlonie, dziś Sri Lance, w styczniu i lutym 1892 roku. Owady zbierał tam francuski przyrodnik Eugène Simon, jeden z największych arachnologów w historii, a jego mrówki opracował Włoch Carlo Emery. Na liście, którą opublikował w 1893 roku, pod numerem 7 pojawia się „Ponera melanaria, n. sp. – Colombo”. I nic więcej: Emery odsyła do swojej pracy o mrówkach z podróży Simona na Filipiny, z tego samego roku, gdzie opisał ją w przypisie. Tak, niemal mimochodem, narodził się gatunek, który dał nazwę całemu rodzajowi.
Dwa ciekawe szczegóły. Holotyp, czyli okaz odniesienia dla nazwy, to jedna robotnica z Colombo, której według katalogu AntCat brakuje jednej żuwaczki. A tuż nad nią, na tej samej liście i z tego samego miasta, Emery zanotował starą znajomą Antomas: Diacamma geometricum var. versicolor, mrówkę gladiatorkę.
Gatunek, który dał nazwę rodzajowi tułaczowi
Niewiele mrówek tak często zmieniało dom. M. melanaria została opisana w rodzaju Ponera; potem Emery stworzył dla niej nazwę Mesoponera i wybrał ją na gatunek typowy, a przez lata używano jej jako podrodzaju, na przykład w kombinacji Euponera (Mesoponera) melanaria. W 1973 roku myrmekolog W. L. Brown połączył mnóstwo rodzajów Ponerinae w jeden ogromny, Pachycondyla, i przez cztery dekady znano ją jako Pachycondyla melanaria. Tę nazwę wciąż zobaczysz w starszych publikacjach i w niektórych sklepach.
W 2014 roku Chris Schmidt i Steve Shattuck opublikowali wielką rewizję podrodziny Ponerinae, opartą na morfologii i filogenezie molekularnej, i rozebrali tamten worek na wszystko: Pachycondyla ograniczono do gatunków amerykańskich, a Mesoponera znów stała się osobnym rodzajem. Dziś obejmuje kilka gatunków z Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, Nowej Gwinei i Australii, takich jak M. rubra, M. javana czy M. australis.
I to nie koniec historii. W badaniu molekularnym Ponerinae Schmidta (2013) M. melanaria nie zgrupowała się z M. ambigua, gatunkiem afrykańskim, który był wtedy w tym samym rodzaju. Gatunki azjatyckie i afrykańskie prawdopodobnie nie są blisko spokrewnione. Cokolwiek się stanie, nazwa Mesoponera zawsze pozostanie przy M. melanaria: to jej gatunek typowy, „kotwica” nazwy.
Od Cejlonu po Seszele
Według katalogów M. melanaria żyje na Sri Lance, swoim miejscu typowym, w Indiach, Mjanmie, na Sumatrze (Indonezja) i w południowych Chinach. Zaktualizowana lista mrówek Indii, autorstwa Bhartiego i współpracowników (2016), podaje ją już pod nazwą Mesoponera.
Niespodzianka czeka na Oceanie Indyjskim. W 1894 roku Emery opisał formę właściwą dla Seszeli, M. melanaria macra, która do dziś jest uznawana za podgatunek. To, że Ponerinae z Cejlonu ma krewnych na archipelagu oddalonym o prawie 3000 km od Sri Lanki, jest jedną z tych osobliwości rozmieszczenia mrówek, których nikt jeszcze dokładnie nie zbadał. Dwie inne formy opisane jako „rasy” P. melanaria, australijska australis i nowogwinejska manni, są dziś osobnymi gatunkami.
Gdzie gniazduje? O samym gatunku nie ma opublikowanych danych. O jego krewnych z rodzaju coś wiadomo: M. papuana znaleziono gniazdującą w spróchniałym drewnie, a M. manni w spróchniałym drewnie lub w glebie. To typowy wzorzec wielu polujących Ponerinae z lasów tropikalnych: dyskretne gniazda w rozkładającym się drewnie albo w wilgotnej ziemi.
Klimat monsunowy
Rdzeń jej zasięgu, czyli Sri Lanka, południowe Indie i Sumatra, ma wilgotny klimat tropikalny lub monsunowy: w klasyfikacji Köppena-Geigera są to typy lasu deszczowego (Af), monsunowy (Am) i sawannowy (Aw). Na nizinach średnie miesięczne wynoszą około 26-28 °C przez cały rok, z bardzo małą różnicą między najchłodniejszym a najcieplejszym miesiącem, obfitymi opadami przynoszonymi przez monsuny i niemal zawsze wysoką wilgotnością powietrza.
Na północnym krańcu, w Mjanmie i południowych Chinach, zima jest sucha i chłodniejsza. Dla hodowli wniosek jest jasny: mrówka stabilnego ciepła i wilgoci, bez zimy, która uzasadniałaby zimowanie (zobacz „Bez zimowania”).
Łowczyni ze ściółki
Ponerinae są przede wszystkim drapieżnikami. Rewizja Schmidta i Shattucka (2014), która zawiera obszerny przegląd ekologii i zachowania podrodziny, pokazuje, że ogromna większość poluje na żywe stawonogi, często w pojedynkę: lokalizują ofiarę czułkami, chwytają ją żuwaczkami i paraliżują żądłem. Niektóre są generalistkami, inne wyspecjalizowały się w termitach, krocionogach lub jajach stawonogów.
Nie ma żadnego badania diety M. melanaria w naturze, ale jej smukła sylwetka z długimi nogami i czułkami pasuje do łowczyni generalistki ze ściółki. Gatunek afrykański, który był w tym samym rodzaju, M. caffraria, obserwowano, jak przebija się do termitier w Senegalu, ale to inny gatunek i inny kontynent. W domu zobaczysz robotnice, które żwawo patrolują arenę i rzucają się na ofiarę, gdy tylko ją wykryją: największy urok hodowli Ponerinae to oglądanie, jak polują.
Żądło: jad pełen peptydów
W odróżnieniu od mrówek najpopularniejszych w hobby, takich jak Camponotus czy Lasius, które pryskają kwasem mrówkowym, Ponerinae zachowały funkcjonalne żądło, podobne do żądła os. Używają go przede wszystkim do paraliżowania ofiar, a także do obrony.
Jady mrówek z żądłem to złożone mieszaniny. Badania Ailiego i współpracowników (2014) oraz Toucharda i współpracowników (2016) pokazują, że u Ponerinae istotną część jadu stanowią peptydy, małe białka o działaniu neurotoksycznym, cytolitycznym lub przeciwdrobnoustrojowym, często różne u poszczególnych gatunków. Wielu z nich nawet jeszcze nie opisano, a bada się je jako potencjalne źródła nowych insektycydów lub leków. Jadu M. melanaria, podobnie jak większości gatunków, nie analizowano (o jej użądleniu zobacz „Obsługa i bezpieczeństwo”).
Królowa czy gamergate?
To typowe pytanie przy azjatyckich Ponerinae. Gamergate (z greckiego gamos, małżeństwo, i ergates, robotnica) to zapłodniona robotnica, która składa jaja i pełni w kolonii rolę osobnika rozrodczego, bez skrzydeł i bez ciała królowej. Christian Peeters, który w 1991 roku zebrał znane przypadki, pokazał, że zjawisko to pojawia się u Ponerinae raz po raz, a w niektórych rodzajach, takich jak Diacamma, królowa zniknęła całkowicie.
M. melanaria do nich nie należy. W jej rodzaju królowa jest prawdziwą królową: podobną do robotnicy, ale uskrzydloną, jak opisują Schmidt i Shattuck (2014). U Mesoponera nie opisano żadnej gamergate, a nasze kolonie mają swoją królową, większą i z tułowiem samicy, która odbyła lot.
Dlaczego jedne Ponerinae zachowują królową, a inne nie? Monnin i Peeters (2008) zapytali dosłownie, ile gamergat jest warta królowa. A Peeters i Ito (2001) powiązali to ze sposobem rozprzestrzeniania się: uskrzydlona królowa zakłada kolonie daleko, po locie, a bez niej kolonia rozmnaża się, dzieląc się pieszo, blisko domu. M. melanaria, ze swoją latającą królową, postawiła na pierwszą drogę.
Królowa podobna do swoich córek
U najlepiej znanych mrówek, takich jak Camponotus czy Messor, królowa jest olbrzymem przy swoich robotnicach. U wielu Ponerinae nie: królowa ma prawie rozmiar robotnicy i gołym okiem trudno ją znaleźć. Specjaliści nazywają to małym dymorfizmem królowa-robotnica i jest on w tym rodzaju typowy.
Różnica tkwi w tułowiu. Keller, Peeters i Beldade (2014) pokazali, że królowe zachowują elementy i mięśnie lotne, natomiast u robotnic tułów uprościł się i wzmocnił, by poruszać się po ziemi, polować i nosić ciężary. Przyjrzyj się Twojej królowej z profilu: zobaczysz bardziej wypukły tułów, ze szwami elementów lotnych i śladami po skrzydłach. A ta „mała” królowa ma swoją cenę: przy niewielkich rezerwach w ciele nie może zamknąć się i wychowywać potomstwa bez jedzenia (Peeters i Ito, 2001).
Założycielka, która wychodzi na łowy
Nie ma żadnej opublikowanej obserwacji zakładania kolonii przez M. melanaria. Jedyna opisana w tym rodzaju dotyczy gatunku afrykańskiego, M. caffraria, którą badał Martin Villet w 1990 roku, i jest bardzo wymowna:
- Świeżo zapłodnione królowe wykopały nowe gniazdo i samodzielnie wychowały pierwsze robotnice.
- Nie zamknęły się, by żyć z rezerw, lecz wychodziły polować na drobne stawonogi, by karmić larwy. To zakładanie półklaustralne, typowe dla Ponerinae.
- Gniazdo miało dwie komory, a wejście do wewnętrznej, w której był czerw, wydawało się zagradzać drogę innym owadom.
- Królowa składała jaja cyklicznie, w okresach, gdy larwy nie wymagały opieki.
Rozsądnie jest przypuszczać, że M. melanaria zakłada kolonie w podobny sposób, ale to wniosek wyciągnięty z jej rodzaju, a nie fakt. W Antomas sprzedajemy kolonie już założone, z królową i robotnicami, więc ten delikatny etap jest już za nimi, gdy kolonia trafia do Twojego domu.
Małe kolonie, czerw w kokonach
Jak wiele polujących Ponerinae, tworzy małe kolonie w porównaniu z koloniami Messor czy Camponotus, choć o M. melanaria nie ma opublikowanych danych o wielkości kolonii ani o tym, czy występują kolonie z kilkoma królowymi. Peeters (1993) pokazał, że liczba królowych u Ponerinae jest bardzo zmienna; nasze mają jedną, a w Antomas nie łączymy królowych.
Jej czerw też różni się od czerwiu Formicinae. Larwy Ponerinae zwykle jedzą kawałki zdobyczy, które robotnice kładą bezpośrednio na nich, a pod koniec rozwoju przędą brązowy jedwabny kokon. W Twoim formikarium zobaczysz robotnice „podające” owady larwom i stosy kokonów ułożonych w komorach.
Rozmiar i morfologia
Średniej wielkości przedstawicielka Ponerinae, smukła i długonoga, z żądłem i bez polimorfizmu znanego z Camponotus: wszystkie robotnice są do siebie podobne. Oto, co można powiedzieć o jej wyglądzie:
- Ubarwienie naszych kolonii. Robotnice są jednolicie rudobrązowe, od głowy po gaster, z nieco jaśniejszymi nogami, czułkami i żuwaczkami oraz jeszcze jaśniejszym końcem gastra. Kutykula ma delikatny, jedwabisty połysk.
- Głowa. Wydłużona, nieco dłuższa niż szeroka, z małymi oczami umieszczonymi w przedniej części, jak u wielu polujących Ponerinae z dna lasu.
- Żuwaczki. Trójkątne, krótkie i ząbkowane, zagięte do wewnątrz: szczypce do przytrzymywania ofiar, a nie do cięcia liści czy rozgryzania nasion.
- Czułki. Długie i cienkie, 12-członowe, bez wyraźnej buławki. Podczas eksploracji poruszają nimi bez przerwy.
- Mesosoma (tułów). U robotnic wąska i wydłużona; u królowej mocniejsza, z elementami lotnymi i śladami po skrzydłach.
- Petiolus. Jeden segment w kształcie grubej łuski lub guzka między tułowiem a gastrem: to typowa „talia” Ponerinae, które nie mają postpetiolusa.
- Gaster. Z lekkim przewężeniem między pierwszym a drugim segmentem, cechą podrodziny, zakończony żądłem.
- Królowa. Bardzo podobna do robotnicy, nieco większa i z tułowiem uskrzydlonej samicy (zobacz „Królowa podobna do swoich córek”). Na pierwszy rzut oka trudno ją odróżnić: szukaj jej z profilu, po tułowiu.
- Samiec. Uskrzydlony, jak u innych Ponerinae, z dużymi oczami i małymi żuwaczkami. Nie dotarliśmy do żadnego opublikowanego opisu samca tego gatunku.
Przybliżone wymiary
- Robotnice rodzaju Mesoponera: długość całkowita 5-9,5 mm (Schmidt i Shattuck, 2014)
- Robotnice M. melanaria: brak dostępnych nam opublikowanych pomiarów
- Królowa: nieco większa od robotnic; brak opublikowanych pomiarów
- Samiec: brak opublikowanych pomiarów
Jedyna dostępna liczba naukowa dotyczy rodzaju; dla M. melanaria nie podajemy konkretnej wartości, żeby jej nie wymyślać.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany
W Antomas uważamy ją za gatunek dla doświadczonych hodowców, zwłaszcza tych, którzy mieli już inne Ponerinae lub tropikalne gatunki wilgociolubne. Łączy kilka trudności:
- Informacji prawie nie ma. Wskazówki z tego poradnika wynikają z wiedzy o jej rodzaju, z jej klimatu i z naszego doświadczenia z innymi tropikalnymi Ponerinae, takimi jak Diacamma czy Odontomachus. Trzeba obserwować kolonię i dostosowywać warunki.
- To łowczyni. Potrzebuje żywej lub świeżo zabitej zdobyczy, urozmaiconej i podawanej często. Jeśli poskąpisz jej białka, rozwój czerwiu staje w miejscu.
- Wilgotność trzeba wyważyć. Pochodzi z wilgotnego klimatu tropikalnego: nie może wyschnąć, ale nie może też żyć w zalanym, spleśniałym gnieździe.
- Małe kolonie o umiarkowanym tempie wzrostu. Jak wiele Ponerinae, nie tworzy ogromnych kolonii i nie rośnie skokowo: trzeba uzbroić się w cierpliwość.
- Ma żądło. Obsługuje się ją narzędziami i ze spokojem.
I warto. To przedstawicielka Ponerinae bardzo rzadko widywana w europejskim hobby, gatunek typowy swojego rodzaju, o pięknym rudobrązowym ubarwieniu, i łowczyni, którą przyjemnie się obserwuje. Jeśli hodowałeś już jakieś Ponerinae i chcesz czegoś innego, to świetny wybór.
Zalecane parametry
- Temperatura w gnieździe: 24-27 °C przez cały rok, zgodnie ze średnimi 26-28 °C na nizinach jej zasięgu. To ten sam zakres, którego używamy przy innych tropikalnych Ponerinae.
- Arena: w temperaturze pokojowej albo nieco cieplejsza na jednym końcu, do około 28-29 °C, żeby kolonia mogła wybrać.
- Wilgotność: wysoka w gnieździe, około 60-75%, z gradientem: jedna część bardziej wilgotna, druga nieco suchsza, żeby kolonia mogła umieścić czerw tam, gdzie jej odpowiada. Arena suchsza.
- Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie.
- Światło: wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę, przy normalnym cyklu dnia i nocy.
- Zimowanie (diapauza): nie (zobacz „Bez zimowania”).
Unikaj bezpośredniego słońca, kaloryferów i przeciągów.
Zalecane formikaria
Dla Ponerinae z wilgotnego klimatu tropikalnego w Antomas polecamy gipsowe formikaria z serii Qbik Wild od Anthouse, które dobrze trzymają wilgoć i pozwalają utrzymać gradient między strefą wilgotną a suchszą. Do kolonii, które sprzedajemy, z jedną królową i 5-15 robotnicami z czerwiem, idealny jest format Qbik Wild Duo P 2C, z dwiema komorami: bardziej wilgotną na czerw i nieco suchszą.
Bardzo dobrze sprawdza się też wersja Hybrid, której najczęściej używamy przy naszych tropikalnych Ponerinae, takich jak Diacamma i Odontomachus:
Powiększ gniazdo, gdy zrobi się dla nich za małe, ale nie wyprzedzaj faktów: w zbyt dużym gnieździe nadmiarowe komory zamieniają się w śmietniki. Uzupełnij zestaw o te elementy:
- Wilgotność gipsu: regularnie nawadniaj zbiornik, tak aby część gniazda była zawsze wilgotna. Jeśli widzisz skroplinę na szybie, podlewaj rzadziej; jeśli gips bieleje i całkiem wysycha, podlej wcześniej.
- Arena z odrobiną podłoża, na przykład włókna kokosowego z niewielką ilością drobnego piasku, i z kawałkiem kory lub drewna, pod którym mogą się chować i polować, bez niczego, co mogłoby posłużyć za most do bariery.
- Woda zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą.
- Poidełko na płyny z cukrem, nigdy na wacie (zobacz „Karmienie”).
- Bariera przeciwucieczkowa w górnej części ścian areny i szczelna pokrywa (zobacz „Ucieczki i bariery”).
- Delikatne ogrzewanie, tylko w razie potrzeby, z boku gniazda i z termostatem.
Wilgotność: ani sucho, ani mokro
To klucz do całego zestawu. M. melanaria pochodzi z klimatu, w którym powietrze prawie nigdy nie jest suche, i dopuszczenie do jej odwodnienia to poważny błąd: gniazdo, które całkiem wyschnie, może w ciągu kilku dni zabić czerw. Z kolei zalane gniazdo z zaparowaną szybą przynosi pleśń i roztocza, zwłaszcza u gatunku, który zjada tyle zdobyczy. Rozwiązaniem jest gradient, a robotnice same pokażą Ci, gdzie jest ich punkt: jeśli zawsze gromadzą czerw w najwilgotniejszej komorze, gniazdo jest nieco za suche; jeśli wynoszą go do suchszej komory albo na arenę, jest za mokre.
Kolonia z królową: przyjazd, wzrost i przeprowadzka
W Antomas sprzedajemy M. melanaria jako kolonię z królową: królową z 5-15 robotnicami i czerwiem, czyli jajami, larwami lub kokonami. Kolonia jest już założona, więc omija Cię najbardziej ryzykowna faza, w której samotna królowa wychodzi na łowy (zobacz „Założycielka, która wychodzi na łowy”).
- Po przyjeździe. Zostaw przesyłkę w spokojnym i umiarkowanie ciepłym miejscu, w 24-26 °C, i sprawdź, czy probówka lub pojemnik ma wodę. Małą ofiarę podaj następnego dnia, nie zaraz po przyjeździe.
- Pierwsze gniazdo. Przenieś ją do gniazda w ciągu pierwszych dni, gdy zobaczysz, że jest aktywna: lepiej jej w gnieździe z odpowiednią wilgocią niż w probówce zabrudzonej resztkami zdobyczy.
- Wzrost. Przy stabilnym cieple i dużej ilości zdobyczy królowa czerwi w sposób ciągły, a kolonii przybywa robotnic, choć w umiarkowanym tempie. Podobnie jak u M. caffraria, czerwienie może przebiegać falami, z seriami jaj i przerwami, gdy rosną larwy: to normalne.
- Kokony. Nie dotykaj ich ani nie oddzielaj: robotnice się nimi opiekują i pomagają wyjść nowym dorosłym.
Przeprowadzka przez wysypanie. W Antomas przeprowadzki robimy przez wysypanie: gdy nowe formikarium jest gotowe, bariera nałożona, a gniazdo nawodnione, otwieramy probówkę lub stare gniazdo na arenie, przy wejściu, i delikatnie wysypujemy królową, robotnice i czerw, pomagając maruderkom miękkim pędzelkiem. Pracuj nad tacą, na wypadek gdyby któraś robotnica wspięła się po narzędziach, i zostaw strefę gniazda w ciemności, żeby szybko ją zajęły. Robotnice zbiorą czerw i w krótkim czasie przeniosą go do środka.
Karmienie
Białko: podstawa diety. M. melanaria jest łowczynią, a białko to właśnie to, dzięki czemu kolonia rośnie. Taka jest też filozofia Antomas: im więcej białka, tym lepiej. Jeśli codziennie zajmujesz się formikarium i usuwasz resztki, lepiej karmić z nadmiarem, bo kolonia odbiera to jako większe zasoby i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie będziesz w stanie często sprzątać, lepiej nie przekarmiać: niezjedzony pokarm gnije i przynosi pleśń i roztocza, co w wilgotnym gnieździe jest poważnym problemem.
- Żywa zdobycz, kiedy tylko możesz: oglądanie, jak polują, to największe widowisko tego gatunku. Przyjmują też świeżo zabitą zdobycz.
- Małe ofiary, ich rozmiaru lub nieco mniejsze. Dla małych kolonii termofilka, Thermobia domestica, to idealna zdobycz: mała, miękka i łatwa w hodowli. Skoczogonki, Sinella curviseta, są ponadto dobrym uzupełnieniem w wilgotnym podłożu.
- Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego: świerszcze, Acheta domesticus, małe lub pocięte; małe nimfy karaczana runner, Shelfordella lateralis, albo karaczana dubia, Blaptica dubia; mączniki, Tenebrio molitor, pocięte; muchy i Drosophila.
- Częstotliwość: zdobycz 3-5 razy w tygodniu, zależnie od liczby larw. Im więcej larw widzisz, tym więcej zdobyczy.
- Mały trik: kładź zdobycz na arenie, nie w gnieździe, i usuwaj resztki następnego dnia. Dzięki temu wilgotne gniazdo pozostaje czyste.
Kupuj owady u zaufanego dostawcy: te traktowane insektycydami mogą zabić kolonię.
Płyny z cukrem: tak, ale z umiarem. Jak wiele Ponerinae, pobiera płyny z cukrem, choć znacznie mniej niż Camponotus: cukier daje jej energię do polowania, ale nie zastępuje zdobyczy. Urozmaicaj cukry: w Antomas polecamy nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu i inny płyn z cukrem lub nektar 1-2 razy w tygodniu, w małych ilościach. Do nektaru możesz też dodać trochę białka. Podawaj je zawsze w poidełku, nigdy na wacie, bo wata pleśnieje i szybko psuje płyn. Użyj tradycyjnego lub domowego poidełka albo nakrętki czy kawałka folii aluminiowej, na których kropla pozostanie „rozlana” i dostępna, i wymieniaj ją, zanim zacznie fermentować.
Woda: zawsze, w probówce z watą na arenie. U gatunku o wysokich wymaganiach wilgotnościowych brak wody to poważny błąd.
Bez zimowania
W rdzeniu jej zasięgu średnie temperatury prawie nie zmieniają się w ciągu roku i nie ma zimy, która uzasadniałaby zimowanie (diapauzę). W Antomas trzymamy ją bez zimowania, z ciepłem i pokarmem przez cały rok.
Jeśli zimą w domu robi się chłodniej i temperatura w gnieździe spada do 20-22 °C, nic się nie stanie: kolonia będzie jeść mniej, a królowa zwolni czerwienie, podobnie jak w chłodnej porze na północy jej zasięgu. Gdy tylko wróci ciepło, kolonia się uaktywni. Trzeba unikać tego, by temperatura przez dłuższy czas spadała poniżej około 20 °C: to mrówka tropikalna i nie jest stworzona do zimna. Jeśli masz chłodny dom, użyj kabla lub maty grzewczej z termostatem z boku gniazda.
Zachowanie w niewoli
Samotne łowczynie. Robotnice wychodzą żerować pojedynczo i atakują ofiarę, gdy tylko ją zlokalizują: nie mają nic wspólnego z mrówkami, które rekrutują masowo.
Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę oraz obserwować je delikatnie, jak najmniej ingerując i stresując. Przyzwyczajają się do Twojej obecności.
Sygnały ostrzegawcze:
- Larwy, które nie rosną lub znikają: prawie zawsze brakuje białka.
- Czerw stale zgromadzony w najwilgotniejszej części albo kokony, które się nie kończą: gniazdo jest za suche.
- Skroplina, pleśń lub roztocza: za dużo wilgoci albo zapomniane resztki.
- Robotnice wynoszące czerw na arenę: gniazdo im nie odpowiada z powodu nadmiaru wilgoci, ciepła lub brudu.
- Wiele robotnic stojących bez ruchu na arenie, bez miejsca w środku: czas powiększyć gniazdo.
Ucieczki i bariery
Smukłe, długonogie Ponerinae, takie jak M. melanaria, są dobrymi piechurami i potrafią wspinać się po chropowatych powierzchniach, a w mniejszym lub większym stopniu także po plastiku. Jak przy wszystkich naszych Ponerinae, nie ryzykujemy:
- Pas oleju parafinowego lub wazeliny w górnej części ścian areny, cienki i ciągły. Odnawiaj go, gdy zbierze kurz lub resztki. Przy wysokiej wilgotności olej lub wazelina działają lepiej niż PTFE (Fluon).
- Pokrywa zawsze zamknięta i dobrze dopasowana, jako druga linia obrony.
- Bez szczelin: sprawdzaj połączenia, zatyczki i rurki.
- Nic, co mogłoby posłużyć za most: żadnej kory ani gałązek opartych w pobliżu bariery.
- Ostrożnie przy otwieraniu: otwieraj tylko tyle, ile trzeba, pracuj spokojnie i zamknij po skończeniu.
Obsługa i bezpieczeństwo
M. melanaria ma żądło i może użądlić, jeśli się ją przytrzyma, zgniecie lub włoży rękę do gniazda. Nie znamy żadnych opublikowanych danych o jej użądleniach u ludzi. Osoby uczulone na użądlenia błonkówek powinny zachować szczególną ostrożność. Zawsze obsługuj ją narzędziami entomologicznymi, takimi jak miękki pędzelek lub miękka pęseta, nigdy rękami, i pracuj powoli, żeby nie uszkodzić żadnej robotnicy, a tym bardziej królowej, którą łatwo z nimi pomylić. Nie łącz królowych ani różnych kolonii i nie trzymaj ich z innymi gatunkami. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.
Czego nie robić
- Dopuszczać do całkowitego wyschnięcia gniazda lub do braku wody: u gatunku o wysokich wymaganiach wilgotnościowych to poważny błąd.
- Zalewać gniazda: skroplina przynosi pleśń i roztocza.
- Skąpić białka lub podawać zawsze tego samego owada.
- Zostawiać resztki zdobyczy w gnieździe lub nie usuwać ich następnego dnia.
- Podawać płynów z cukrem na wacie.
- Robić jej zimowanie lub trzymać ją długo poniżej 20 °C.
- Przenosić ją do gniazda zbyt dużego w stosunku do wielkości kolonii.
- Zostawiać otwartą pokrywę, szczeliny lub nieodnowioną barierę.
- Brać ją do rąk: ma żądło.
- Łączyć królowe lub różne kolonie.
Źródła naukowe
Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o Mesoponera melanaria, jej rodzaju i podrodzinie Ponerinae, katalogów taksonomicznych i danych o rozmieszczeniu, danych klimatycznych z jej zasięgu oraz doświadczenia Antomas z innymi tropikalnymi Ponerinae. Pierwotny opis (Emery, 1893, Annales de la Société Entomologique de France 62) nie ma DOI. Najważniejsze źródła:
- Schmidt, C. A. & Shattuck, S. O. (2014). The higher classification of the ant subfamily Ponerinae (Hymenoptera: Formicidae), with a review of ponerine ecology and behavior. Zootaxa 3817: 1–242. doi:10.11646/zootaxa.3817.1.1
- Schmidt, C. A. (2013). Molecular phylogenetics of ponerine ants (Hymenoptera: Formicidae: Ponerinae). Zootaxa 3647: 201–250. doi:10.11646/zootaxa.3647.2.1
- Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
- Villet, M. H. (1990). Colony foundation in the ponerine ant, Mesoponera caffraria (F. Smith) (Hymenoptera: Formicidae). South African Journal of Zoology 25: 39–40. doi:10.1080/02541858.1990.11448186
- Peeters, C. (1991). The occurrence of sexual reproduction among ant workers. Biological Journal of the Linnean Society 44: 141–152. doi:10.1111/j.1095-8312.1991.tb00612.x
- Peeters, C. (1993). Monogyny and polygyny in ponerine ants with or without queens. W: Keller, L. (ed.), Queen Number and Sociality in Insects. Oxford University Press: 234–261. doi:10.1093/oso/9780198540571.003.0011
- Peeters, C. & Ito, F. (2001). Colony dispersal and the evolution of queen morphology in social Hymenoptera. Annual Review of Entomology 46: 601–630. doi:10.1146/annurev.ento.46.1.601
- Monnin, T. & Peeters, C. (2008). How many gamergates is an ant queen worth? Naturwissenschaften 95: 109–116. doi:10.1007/s00114-007-0297-0
- Keller, R. A., Peeters, C. & Beldade, P. (2014). Evolution of thorax architecture in ant castes highlights trade-off between flight and ground behaviors. eLife 3: e01539. doi:10.7554/eLife.01539
- Aili, S. R., Touchard, A., Escoubas, P. et al. (2014). Diversity of peptide toxins from stinging ant venoms. Toxicon 92: 166–178. doi:10.1016/j.toxicon.2014.10.021
- Touchard, A., Aili, S. R., Fox, E. G. P. et al. (2016). The biochemical toxin arsenal from ant venoms. Toxins 8: 30. doi:10.3390/toxins8010030
- Peel, M. C., Finlayson, B. L. & McMahon, T. A. (2007). Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. Hydrology and Earth System Sciences 11: 1633–1644. doi:10.5194/hess-11-1633-2007
- Poziom trudności
- Doświadczony

