- Nowy
Myrmicaria brunnea
Z ziemi azjatyckich lasów i ogrodów wznosi wielkie kopce. Myrmicaria brunnea, gatunek typowy swojego rodzaju, została opisana z Indii w 1842 roku i żyje jako łowczyni i padlinożerca, a przy tym opiekuje się mszycami. Królowa i 1 robotnica z czerwiem. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
Mrówka glebowa z Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, gatunek, od którego pochodzi nazwa rodzaju: czułki z zaledwie siedmiu członów, gaster zagięty w dół, żądło i kolonie liczące tysiące robotnic, które usypują kopce ziemi i polują głównie nocą. Królowa z robotnicą i czerwiem, w pełni zakładania kolonii. Gniazdo w 24–28 °C przez cały rok, umiarkowana wilgotność i brak diapauzy; na początek Qbik Wild One; nektar w poidełku i dużo urozmaiconego białka; przeprowadzka przez wysypanie. Bariera przeciw ucieczkom i pokrywa od pierwszego dnia.
Myrmicaria brunnea Saunders, 1842 należy do tych mrówek, które panują na ziemi wszędzie tam, gdzie żyją. Z ziemnego gniazda wychodzą tysiące robotnic, które polują, zbierają padlinę i opiekują się owadami ssącymi soki na terytorium, które w lesie deszczowym Borneo mierzono w setkach metrów kwadratowych. To gatunek typowy rodzaju Myrmicaria, liczącego ponad 70 gatunków w Afryce i Azji, a jej wyglądu nie sposób pomylić: długie nogi, kolce na tułowiu i gaster zwisający w dół.
Jak na tak pospolitą mrówkę jest słabo zbadana, a w niewoli prawie wcale. Dlatego w tym poradniku oddzielamy to, co zmierzono u tego gatunku, to, co wiadomo o innych Myrmicaria, to, co mówią inni hodowcy, i to, co zalecamy w Antomas.
Biologia
Mrówka o siedmiu kostkach
Brytyjski entomolog William Wilson Saunders opisał ją w 1842 roku na podstawie okazów z północnych Indii i stworzył dla niej rodzaj: brunnea znaczy „brunatna”. Piętnaście lat później Frederick Smith, nie łącząc ich jeszcze, opisał podobne formy pod inną bardzo obrazową nazwą, Heptacondylus, od greckich słów „siedem” i „kostka palca”. Nawiązywał do najdziwniejszej cechy tych mrówek: czułek robotnicy ma tylko siedem członów, podczas gdy większość mrówek z podrodziny Myrmicinae ma ich od dziesięciu do dwunastu. Samce mają natomiast trzynaście.
Rodzaj rozsiany po dwóch kontynentach
Rodzaj liczy 71 gatunków: 51 afrykańskich, a pozostałe azjatyckie. Należy do plemienia Solenopsidini, tego samego co mrówki ogniowe, i jest stary: Myrmicaria znaleziono w mioceńskim bursztynie z Chin (Wang i współpracownicy, 2021). W Afryce jest liczna w otwartych siedliskach, a jej biologia jest tam nieco lepiej poznana: u M. eumenoides Levieux (1983) opisał dietę głównie mięsożerną, złożoną z termitów i innych mrówek, uzupełnianą spadzią. To, co wiemy o M. brunnea, pasuje do tego schematu.
Podgatunek zebrany przez Wallace’a
Jedna z form M. brunnea ma szczególną historię. Okazy M. brunnea subcarinata zebrał w Sarawaku na Borneo Alfred Russel Wallace, przyrodnik, który doszedł do idei doboru naturalnego równocześnie z Darwinem, podczas swojej podróży po Archipelagu Malajskim. Smith opisał je w 1857 roku, a do dziś znajdują się w muzeum Uniwersytetu Oksfordzkiego.
Obecnie uznaje się trzy formy: typową, flava i subcarinata. Według Charlesa Binghama (1903) subcarinata jest smuklejsza, jaśniejsza i prawie gładka. Rodzaj nie ma nowoczesnej rewizji, więc granice między tymi formami pozostają niejasne.
Terytorium o powierzchni 270 m²
Najlepszy obraz jej życia na wolności zawdzięczamy Wriedtowi i współpracownikom (2008), którzy śledzili kolonię M. b. subcarinata w lesie w Sarawaku. Ich liczby robią wrażenie jak na mrówkę o długości 8 mm:
- Jedno gniazdo z około 6000–8000 osobników.
- Terytorium o powierzchni około 270 m², czyli tyle, co dom z ogrodem.
- Podziemne autostrady: wiele ścieżek żerowania biegło pod ziemią, a badacze prześledzili łącznie około 44 m.
- Aktywność przez całą dobę, ze szczytem żerowania nocą.
- Dominacja przy pokarmie: wygrała prawie dwie trzecie starć przy przynętach. Jej najskuteczniejszą rywalką była Pheidologeton affinis, dziś Carebara affinis, mrówka o ogromnych armiach.
Łowczyni, padlinożerczyni i hodowczyni
W tym badaniu większość jej pokarmu była pochodzenia zwierzęcego, z dodatkiem soków i cząstek roślin zielnych. Do tego dochodzi bardzo opłacalne zajęcie: trofobioza, czyli opieka nad owadami ssącymi soki w zamian za ich spadź. W Sarawaku opiekowała się pluskwiakami na łodygach pnącego bambusa Dinochloa trichogona, a w Indiach jest znana jako partnerka mszycy Aphis gossypii (Siddiqui i współpracownicy, 2019). Wykorzystuje też martwe zwierzęta.
Dobrze się też komunikuje. W Indiach Rastogi i współpracownicy (1997) zauważyli, że zbieraczki, które znalazły pokarm, prowadziły pobliskie towarzyszki, tak że grupa docierała do przynęty szybciej, niż gdyby każda szukała sama. Nie działo się tak u Diacamma, z którą ją porównano.
Koszmar jedwabnika tasar
Jej sława w Indiach ma powód ekonomiczny. Jedwab tasar pochodzi od Antheraea mylitta, dużej dzikiej ćmy, której gąsienice hoduje się na wolnym powietrzu, na drzewach. Według Gathalkara i Barsagade’a (2018) M. brunnea jest poważnym drapieżnikiem tych gąsienic: robotnice wielokrotnie je żądlą i gryzą, aż je zniszczą, co powoduje znaczne straty w zbiorach. Autorzy zbadali narządy zmysłów na jej czułkach i aparacie gębowym, aby wyjaśnić jej skuteczność.
Jad, który rzucił wyzwanie chemikom
Myrmicaria mają dobrze rozwinięte żądło i niezwykłą chemię. W gruczołach jadowych gatunków afrykańskich Schröder i współpracownicy (1996) znaleźli mirmikaryny, alkaloidy o nieznanym wcześniej szkielecie węglowym, w tym jeden z siedmioma pierścieniami, mirmikarynę 430A. U afrykańskiej M. eumenoides ten sam gruczoł bierze też udział w werbowaniu towarzyszek (Kaib i Dittebrand, 1990). Jadu M. brunnea nie zbadano, choć jeden ze sklepów podaje, że niepokojona wydziela silny zapach, który alarmuje pozostałe mrówki.
Budowniczyni kopców
Gniazduje w ziemi i często usypuje duże kopce z cząstek gleby. Żyje w bardzo różnych miejscach: w sadach, rzadkich lasach, na obrzeżach lasów i w dobrze zachowanych lasach. Ta tolerancja wyjaśnia, dlaczego spotyka się ją zarówno w lesie deszczowym, jak i w pobliżu ludzi.
W tym rodzaju wielkość robotnic zdaje się rosnąć wraz z wiekiem kolonii: starsze kolonie wytwarzają większe i bardziej zróżnicowane robotnice. Zauważysz to w domu: pierwsze robotnice są małe, a każde pokolenie jest nieco większe.
Od Pakistanu po Borneo
Gatunek w szerokim sensie żyje w Pakistanie, Indiach, na Sri Lance, w Bangladeszu, Mjanmie, Tajlandii i Chinach, a forma subcarinata dociera na Borneo, Jawę i inne wyspy Indonezji. To przede wszystkim mrówka klimatu tropikalnego i monsunowego: długie, ciepłe i deszczowe lato ze średnimi 27–29 °C i wilgotnością powietrza 75–85% oraz bardziej suchy sezon. Pod ziemią gniazdo prawie nie odczuwa tych wahań.
Wielkość i morfologia
Średniej wielkości, smukła mrówka z podrodziny Myrmicinae, łatwa do rozpoznania gołym okiem:
- Kolor. Lśniący kasztanowy, u niektórych robotnic od jasnokasztanowego do żółtawego, z ciemniejszym brzegiem segmentów gastra.
- Rzeźba. Głowa i tułów podłużnie prążkowane; gaster gładki i wypolerowany.
- Włoski. Długie i liczne, czerwonawożółte.
- Tułów. Z parą kolców na propodeum.
- Talia. Stylik z długim trzonkiem i wyraźnym guzkiem oraz równie długi pozastylik.
- Gaster. Połączenie z pozastylikiem jest przesunięte w dół, dlatego gaster zdaje się zwisać. Kończy się dobrze rozwiniętym żądłem.
- Czułki. U robotnicy siedmioczłonowe.
- Królowa. Znacznie większa, z prążkowanym przedtułowiem i śródtułowiem oraz przezroczystymi skrzydłami o brązowych żyłkach.
- Samiec. Żółtawokasztanowy, z ciemnym brzegiem segmentów gastra.
Przybliżone wymiary
- Robotnica: 5,5–8 mm (Bingham, 1903)
- Królowa: 12–13 mm (Bingham, 1903)
- Samiec: 10–11 mm (Bingham, 1903)
Sklepy podają podobne liczby, choć jeden dochodzi do królowych 16 mm i robotnic 9 mm. Nie znaleźliśmy nowszych opublikowanych wymiarów.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
Ustabilizowana kolonia jest odporna i je wszystko. Mimo to w Antomas zaliczamy ją do poziomu zaawansowanego z czterech powodów:
- Zakładanie kolonii. Sprzedawana jest z bardzo małą liczbą robotnic: pierwsze tygodnie są najdelikatniejsze.
- Siła kolonii. Staje się duża i żarłoczna: z czasem potrzebuje miejsca i dużo pokarmu.
- Żądło. Żądli, a duża kolonia broni gniazda masowo.
- Mało opublikowanych doświadczeń. Sklepy nie zgadzają się nawet co do liczby królowych.
I jest tego warta. Niewiele mrówek oferuje nocą taki spektakl: kolumny robotnic ze zwisającym gastrem, szybkie werbowanie i ofiary ćwiartowane w grupie.
Zalecane parametry
- Temperatura gniazda: 24–28 °C przez cały rok. Jeśli potrzeba ciepła, to z boku i zawsze z termostatem, żeby kolonia mogła wybierać.
- Arena: 22–28 °C.
- Wilgotność gniazda: 60–80%, ze strefą wilgotną i bardziej suchą.
- Wilgotność areny: 50–60%.
- Dlaczego tak: to wartości ciepłych miesięcy w jej zasięgu, a sklepy podają bardzo podobne zakresy (gniazdo w około 24–28 °C i wilgotność od 60 do 90%).
- Światło: gniazdo w ciemności, a arena w świetle, z normalnym cyklem dnia i nocy.
- Diapauza: nie jest potrzebna (zob. „Bez diapauzy”).
Zalecane formikarium
Na początek w Antomas zalecamy Qbik Wild One od Anthouse, gipsowe formikarium, które dobrze trzyma wilgoć, w wersji zwykłej lub z parowaniem. Wersja zwykła ma uzupełnianą rurkę z wodą. W wersji z parowaniem woda znajduje się w zbiorniku pod gniazdem, oddzielona od korytarzy, a wilgoć unosi się przez siatkę. Tworzy się w ten sposób gradient, a kolonia sama wybiera, gdzie się ulokować.
Do rozbudowy, gdy kolonia liczy już kilkadziesiąt robotnic i zaczyna brakować komór, w Antomas zalecamy wersję hybrydową, która daje więcej wilgoci: Qbik Wild Duo P 2C Hybrid.
Uzupełnij zestaw tak:
- Arena z odrobiną podłoża, dopasowana do wielkości kolonii.
- Woda w probówce z watą i poidełko na cukier.
- Bariera przeciw ucieczkom i dobrze dopasowana pokrywa (zob. „Ucieczki i bariery”).
Jak przygotować Qbik Wild
Formikarium przychodzi suche, a gips potrzebuje około tygodnia, by nasiąknąć wilgocią. Przygotuj je przed przyjazdem kolonii, zgodnie ze wskazówkami Anthouse:
- Wersja zwykła: napełnij rurkę z wodą i trzymaj ją prosto. Aby przyspieszyć, dodaj strzykawką 2,5–5 ml wody przez boczny dostęp.
- Wersja z parowaniem: napełnij zbiornik strzykawką. Gdy woda się skończy, opróżnij go całkowicie i napełnij od nowa.
- Tylko woda: nektar i inne płyny niszczą system nawilżania.
- Ciepło zawsze z boku: nigdy bezpośrednio na modułach.
Przyjazd i zakładanie kolonii
Sprzedajemy ją w pełni zakładania kolonii: królowa z robotnicą i czerwiem. To najdelikatniejszy moment, więc im mniej ingerencji, tym lepiej:
- Spokój. Zostaw ją w ciemnym, spokojnym miejscu bez wibracji, w 24–26 °C, i sprawdź, czy ma wodę. Nie sprawdzaj jej codziennie.
- Minimum pokarmu. Kropla nektaru i kawałeczek małej, miękkiej ofiary, jak Thermobia lub muszka owocowa, raz lub dwa razy w tygodniu. Resztki usuń następnego dnia.
- Jedna królowa w kolonii. Sklepy sobie zaprzeczają: jedne podają, że jest monoginiczna, inne, że poligyniczna. W Antomas nie łączymy królowych.
- Tempo. Nie ma danych naukowych. Sklepy mówią o 7–9 tygodniach od jaja do robotnicy, a hodowcy o kilkudziesięciu robotnicach w pierwszym roku.
Przeprowadzka przez wysypanie
W Antomas przenosimy ją do formikarium metodą wysypania, a przy tym gatunku nie trzeba czekać, aż kolonia będzie duża. Rób to ostrożnie, bo robotnic jest bardzo mało, a czerw jest delikatny:
- Wcześniej przygotuj formikarium, z gotową strefą wilgotną, wodą na miejscu i założoną barierą.
- Pracuj nad tacą, miękkim pędzelkiem, nigdy rękami.
- Otwórz pojemnik, w którym przyjechała kolonia, na arenie, przy wejściu do gniazda, i delikatnie wysyp królową, robotnice i czerw, pomagając maruderkom pędzelkiem.
- Zamknij pokrywę i zostaw gniazdo w ciemności. W ciągu kilku godzin przeniosą czerw do środka.
Przy późniejszej przeprowadzce do większego modułu – ta sama metoda. Gdy kolonia już urośnie, rób to powoli: żądlą.
Wzrost
Jeden ze sklepów mówi o koloniach liczących do 20 000 robotnic, a inne o około 10 000. Jedyna zmierzona liczba pochodzi od Wriedta i współpracowników: 6000–8000 osobników w jednym gnieździe. Nie ma opublikowanych danych o wzroście w niewoli, ale przy cieple, obfitym pokarmie i odpowiednim gnieździe spodziewaj się powolnego startu i kolonii, która przyspieszy po przekroczeniu kilkudziesięciu robotnic.
Karmienie
Cukier w poidełku, zawsze dostępny. W Antomas zalecamy różnorodność: nektar Blue Sugar od Anthouse 4–5 razy w tygodniu i inny nektar lub słodzony płyn 1–2 razy w tygodniu. Możesz też dodać do nektaru trochę białka. Podawaj go zawsze w poidełku, gdzie kropla jest rozprowadzona i dostępna, i nigdy na wacie, która pleśnieje i szybko psuje płyn.
Białko: im więcej, tym lepiej. Na wolności większość tego, co je, jest pochodzenia zwierzęcego, a z doświadczenia Antomas im więcej białka dostaje kolonia, tym szybciej rośnie. Jeśli często sprzątasz i usuwasz resztki, lepiej podać za dużo niż za mało; jeśli nie możesz sprzątać, lepiej nie przekarmiać. Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień:
- Thermobia domestica: mała i miękka ofiara, idealna dla młodej kolonii.
- Skoczogonki (Sinella curviseta): dobre uzupełnienie na pierwsze tygodnie.
- Świerszcze (Acheta domesticus) i mączniki (Tenebrio molitor), świeżo zabite i pokrojone.
- Karaczany runner (Shelfordella lateralis) i karaczany dubia (Blaptica dubia), otwarte lub pokrojone, dopóki kolonia jest mała.
O zmierzchu. Ponieważ żeruje głównie nocą, podawaj białko pod wieczór, a resztki usuwaj następnego ranka. Przy dużej kolonii spróbuj też małych żywych ofiar: zobaczysz, jak werbują i polują w grupie.
Usuwaj resztki w ciągu 24–48 h i kupuj owady od zaufanego dostawcy: owady traktowane insektycydami mogą zabić kolonię.
Woda: zawsze, w probówce z watą na arenie, oddzielnie od cukru.
Bez diapauzy
Nie potrzebuje diapauzy. Sklepy i hodowcy są zgodni, a klimat dużej części jej zasięgu nie ma zimnej zimy. W Antomas zalecamy utrzymywać ją w aktywności przez cały rok, w 24–28 °C.
- Jeśli zimą w domu utrzymuje się około 20–22 °C, nic się nie stanie: kolonia będzie rosła wolniej i nadrobi to w cieple.
- Żeby się nie zatrzymała, użyj ogrzewania z boku z termostatem.
- Nie wynoś jej do garażu ani nie wkładaj do lodówki, jak gatunku europejskiego.
Zachowanie i obserwacja
Mrówka nocy. W dzień zobaczysz niewiele robotnic, a po zmroku arena się zapełnia. Jeśli chcesz zobaczyć ją w akcji, obserwuj ją późnym wieczorem.
Werbowanie w grupie. Gdy kolonia urośnie, a jedna robotnica znajdzie pokarm, szybko pojawiają się kolejne. Jeden ze sklepów opisuje ją jako bardzo agresywną wobec ofiar.
Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić gniazdo w ciemności, a arenę w świetle, i obserwować je delikatnie.
Sygnały alarmowe:
- Królowa przestaje składać jaja w pełni sezonu: sprawdź temperaturę i białko.
- Larwy nie rosną: brakuje białka.
- Pleśń lub roztocza: za dużo wody albo zapomniane resztki.
- Wiele bezczynnych robotnic na arenie: czas na rozbudowę.
Ucieczki i bariery
Przy dużej kolonii ucieczka nie przejdzie niezauważona. Od samego początku:
- Bariera: cienki, ciągły pas oleju mineralnego w górnej części ścianek areny. Odnawiaj go, gdy zbierze się na nim kurz lub resztki.
- Dobrze dopasowana pokrywa jako druga linia.
- Żadnych szczelin w połączeniach, korkach i rurkach.
- Nic, co mogłoby posłużyć za most do bariery.
Obsługa i bezpieczeństwo
Ma żądło i żądli. Bez dramatyzowania: jest to znacznie mniej bolesne niż użądlenie pszczoły lub osy, choć duża kolonia broni gniazda masowo. Pracuj pęsetą i miękkim pędzelkiem nad tacą i otwieraj tylko tyle, ile trzeba. Nie polecamy jej osobom uczulonym na użądlenia błonkoskrzydłych, a jeśli w domu są małe dzieci lub zwierzęta, formikarium zawsze zamknięte i poza ich zasięgiem. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.
Czego nie robić
- Sprawdzać codziennie królowej z tak małą liczbą robotnic.
- Dawać dużych lub żywych ofiar, dopóki ma bardzo mało robotnic.
- Łączyć królowych lub kolonii.
- Pozwalać, by gniazdo wyschło, albo całkowicie je zalewać.
- Robić jej chłodną diapauzę albo trzymać ją zimą całkowicie bez ciepła.
- Podawać cukier na wacie albo ciągle tego samego owada.
- Zostawiać resztki dłużej niż jeden dzień.
- Dotykać jej rękami albo zaniedbywać barierę.
Źródła naukowe
Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o Myrmicaria brunnea i jej rodzaju, katalogów AntCat i AntWiki, danych klimatycznych z jej zasięgu oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Najważniejsze źródła:
- Saunders, W. W. (1842). Descriptions of two hymenopterous insects from northern India. Transactions of the Entomological Society of London 3: 57–58.
- Smith, F. (1857). Catalogue of the hymenopterous insects collected at Sarawak, Borneo; Mount Ophir, Malacca; and at Singapore, by A. R. Wallace. Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London, Zoology 2: 42–88.
- Bingham, C. T. (1903). The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Hymenoptera, Vol. II. Ants and Cuckoo-wasps. Taylor and Francis, Londres. Tekst w Internet Archive (otwarty dostęp)
- Kaib, M. & Dittebrand, H. (1990). The poison gland of the ant Myrmicaria eumenoides and its role in recruitment communication. Chemoecology 1: 3–11. doi:10.1007/BF01240580
- Schröder, F., Sinnwell, V., Baumann, H. & Kaib, M. (1996). Myrmicarin 430A: a new heptacyclic alkaloid from Myrmicaria ants. Chemical Communications 1996: 2139–2140. doi:10.1039/CC9960002139
- Rastogi, N., Nair, P., Kolatkar, M. & Gadagkar, R. (1997). Foraging strategies in the ants Myrmicaria brunnea and Diacamma ceylonense: some preliminary observations. Entomon 22: 79–81.
- Wriedt, J., Mezger, D., Chong, L. & Pfeiffer, M. (2008). Observations on the foraging behaviour of Myrmicaria brunnea subcarinata (Smith) (Hymenoptera: Formicidae) in a tropical rainforest in Sarawak (Malaysia). Asian Myrmecology 2: 109–120.
- Gathalkar, G. B. & Barsagade, D. D. (2018). Cephalic microstructure and its role in predation biology of Myrmicaria brunnea on Antheraea mylitta. Journal of Applied Biology and Biotechnology 6: 1–6. doi:10.7324/jabb.2017.60101
- Siddiqui, J. A., Li, J., Zou, X., Bodlah, I. & Huang, X. (2019). Meta-analysis of the global diversity and spatial patterns of aphid-ant mutualistic relationships. Applied Ecology and Environmental Research 17: 5471–5524. doi:10.15666/aeer/1703_54715524
- Levieux, J. (1983). Mode d’exploitation des ressources alimentaires épigées de savanes africaines par la fourmi Myrmicaria eumenoides Gerstaecker. Insectes Sociaux 30: 165–176. doi:10.1007/BF02223866
- Wang, B., Shi, G., Xu, C., Spicer, R. A., Perrichot, V. et al. (2021). The mid-Miocene Zhangpu biota reveals an outstandingly rich rainforest biome in East Asia. Science Advances 7: eabg0625. doi:10.1126/sciadv.abg0625
- Poziom trudności
- Średnio zaawansowany


