Anochetus cf. princeps: robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Anochetus cf. princeps: robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas

Anochetus cf. princeps

Obecnie brak na stanie
89,99 €
Brutto

Żywa pułapka. Ta miedziana mrówka pułapka, Anochetus princeps, rozwiera żuwaczki na ponad 180°, blokuje je zatrzaskiem i napina sprężynę własnym mięśniem: gdy ofiara musnie jej włoski spustowe, cios pada w mniej niż 2,5 tysięcznej sekundy. Duża, smukła, karmelowo-pomarańczowa i elegancka jak mało która, poluje samotnie na dnie lasów Azji Południowo-Wschodniej, łapie muchy plujki jednym ciosem, odskakuje do tyłu uderzeniem żuwaczek, a zagrożona udaje martwą. Bliska kuzynka Odontomachus i bardzo rzadki klejnot w hobby, dla doświadczonych hodowców. Kolonie i królowe. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.


 

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

Mrówka pułapka z Azji Południowo-Wschodniej, duża, smukła i w karmelowo-pomarańczowym kolorze, która otwiera żuwaczki na ponad 180° i zamyka je w ciągu milisekund. Kolonie z królową. Stałe 24-27 °C przez cały rok, bez zimowania, bardzo wilgotne gniazdo (70-90%) z włóknem kokosowym i obfita, urozmaicona zdobycz. Klucz: nigdy powyżej 28 °C, bo larwy mają wtedy problemy z uprzędzeniem kokonu.

Anochetus princeps Emery, 1884 to mrówka pułapka z Azji Południowo-Wschodniej: polująca przedstawicielka Ponerinae, która przemierza dno lasu z rozwartymi żuwaczkami, często pod kątem ponad 180°, i zatrzaskuje je w czasie krótszym niż 2,5 milisekundy, gdy ofiara dotknie jej włosków czuciowych. Żyje w wilgotnych lasach Indochin i dużych Wysp Sundajskich, od Mjanmy i Andamanów po Jawę, Borneo i Celebes, gdzie gniazduje w spróchniałym drewnie i w gliniastych skarpach.

To jedna z dużych Anochetus, z robotnicami o długości ponad 8 mm, a przede wszystkim jedna z najbardziej eleganckich: smukłe ciało w karmelowo-pomarańczowym kolorze, długa talia i długie, proste żuwaczki, które po otwarciu wyglądają jak sidła. W Antomas opisujemy ją tak: „dość duże, a przede wszystkim bardzo, bardzo smukłe i piękne”. Nazwa dobrze do niej pasuje: po łacinie princeps znaczy „pierwszy” albo „książę”. I jak wiele mrówek z Azji Południowo-Wschodniej kryje małą zagadkę taksonomiczną. Od niej zaczniemy.

Biologia

Książę z Jawy, który może skrywać inny gatunek

Włoch Carlo Emery opisał gatunek w 1884 roku, w ramach klucza, na podstawie jednej robotnicy z Jawy; kilka lat później doprecyzował stanowisko: Tjibodas. Od tamtej pory gatunek otrzymał cztery inne nazwy, dziś uznawane za synonimy: A. princeps var. laeta Forel, 1910, z Sumatry; A. jacobsoni Forel, 1911, i A. serratus Stitz, 1925, z Jawy, oraz A. jacobsoni var. taipingensis Forel, 1913, z Taiping na Półwyspie Malajskim. Myrmekolog William L. Brown połączył je wszystkie pod nazwą A. princeps w 1964 roku.

Należy do grupy gatunków A. rugosus, którą Brown zdefiniował w 1978 roku: mrówek średniej lub dużej wielkości, z wewnętrznym brzegiem żuwaczki ząbkowanym na całej długości. Tworzą ją A. princeps, A. rugosus i A. muzziolii, a w 2017 roku dołączyła do nich A. mixtus.

Dlatego w nazwie naszego produktu zobaczysz skrót „cf.”, od łacińskiego confer, „porównaj”. Taksonomowie używają go, gdy okaz pasuje do danego gatunku, ale oznaczenia nie można uznać za zamknięte. Tutaj są dobre powody do ostrożności. Brown już w 1964 roku ostrzegał, że niektóre izolowane populacje A. princeps mogą okazać się odrębnymi gatunkami, a entomolog Herbert Zettel poszedł dalej w 2012 roku: część materiału z kontynentalnej Azji Południowo-Wschodniej może należeć do nieopisanego gatunku, bo wyraźnie różni się rzeźbą pronotum i kształtem głowy.

Poza tym w regionie żyją bardzo podobne gatunki, takie jak A. mixtus Radchenko, 1993, z tej samej grupy, znana z Indochin i południowych Chin. Jej robotnice mierzą 8,4-8,8 mm, prawie tyle co robotnice A. princeps, i to z nią najłatwiej ją pomylić. Wskazówka, jak je odróżnić: A. mixtus ma wyraźnie bruzdowane czoło, podczas gdy u A. princeps wyróżniają się gładkie i lśniące pronotum, smukła mezosoma i petiolus z długą szypułką. A grupa wciąż zaskakuje: w 2019 roku opisano w Tybecie A. medogensis, nowy gatunek „podobny do A. princeps”.

Mrówka, którą będziesz mieć w domu, pasuje więc do A. princeps, ale może być populacją, którą nauka w końcu wyodrębni jako osobny gatunek. W dalszej części poradnika nazywamy ją po prostu A. princeps albo „naszą Anochetus”.

Pułapka z zapadką, sprężyną i spustem

Jej żuwaczki to jedna z najbardziej wyrafinowanych broni w świecie owadów. Działają jak katapulta: mięśnie gromadzą energię przez kilka sekund i uwalniają ją w czasie krótszym niż milisekunda. Mechanizm ma trzy elementy, jak pułapka na myszy:

  • Zapadka. Przy otwieraniu żuwaczek mięsień przesuwa nasadę każdej z nich do małego wcięcia w stawie, gdzie zostaje zaczepiona, nawet gdy ogromny mięsień zamykający kurczy się z całej siły.
  • Sprężyna. Ten skurcz ładuje energię w „sprężynę”, prawdopodobnie bardzo utwardzone fragmenty oskórka żuwaczki i głowy, choć jeszcze nie zidentyfikowano jej z całą pewnością.
  • Spust. Maleńki mięsień, spustowy, wyciąga żuwaczkę z wcięcia i ją uwalnia, a żuwaczki gwałtownie się zatrzaskują. Porównując Anochetus i Odontomachus, Wulfila Gronenberg i Birgit Ehmer doszli w 1996 roku do wniosku, że ten mięsień wywodzi się z samego mięśnia zamykającego.

To dwa przeciwstawne mięśnie: ten, który ładuje sprężynę, kurczy się powoli, a spustowy szybko. Jeden daje siłę, drugi szybkość.

A kto pociąga za spust? Specjalne włoski spustowe. Gdy ofiara ich dotknie, sygnał biegnie przez olbrzymie neurony czuciowe i ruchowe, takie jak te odkryte najpierw u Odontomachus, a cały odruch trwa około 5 milisekund. Co ciekawe, włoski nie są niezbędne: robotnice dotykają nimi towarzyszek, nie odpalając pułapki, i prawdopodobnie służą do mierzenia odległości od celu.

Są dwa szczegóły właściwe dla tego rodzaju. U Anochetus maksymalne rozwarcie żuwaczek zwykle przekracza 180°, a ich mięśnie łączą się ze ścięgnem za pośrednictwem włókienek, podczas gdy u Odontomachus łączą się bezpośrednio.

Szybsza niż mrugnięcie, ale rekordy należą do jej kuzynki

Jak szybkie jest to uderzenie? U Anochetus pierwsze badania wykazały czas krótszy niż 2,5 milisekundy, ale przeprowadzono je kamerami rejestrującymi około 400 klatek na sekundę, które mogły dać tylko wartości minimalne. Pierwszy pomiar w tym rodzaju za pomocą szybkich kamer przeprowadzono w 2018 roku na czterech gatunkach: dwa z nich, A. targionii i A. paripungens, uderzają bardzo podobnie do Odontomachus, ze średnią maksymalną prędkością obrotu około 37 000 radianów na sekundę, a dwa pozostałe, A. horridus i A. emarginatus, są znacznie wolniejsze, z około 13 000. Uderzenia A. princeps nie zmierzono.

Rekordowe liczby, które krążą, dotyczą jej kuzynki, Odontomachus, i warto to powiedzieć wprost. U O. bauri, sfilmowanej z prędkością 50 000 klatek na sekundę, pełne uderzenie trwa średnio 0,13 milisekundy (najszybsze 0,06), a koniec żuwaczki osiąga średnią prędkość 38 m/s, z maksimum 64,3 m/s, czyli ponad 230 km/h. Siła uderzenia może przekroczyć 300-krotność ciężaru mrówki. To jeden z najszybszych ruchów zwierzęcych, jakie zmierzono. U ośmiu gatunków Odontomachus średnia prędkość maksymalna wynosi od 36 do 49 m/s, a duże gatunki uderzają wolniej, ale z większą siłą.

Ten wynalazek nie jest zarezerwowany dla jej linii: żuwaczki pułapkowe wyewoluowały u mrówek co najmniej cztery razy, w trzech podrodzinach: raz u Ponerinae (Anochetus i Odontomachus), raz u Formicinae (Myrmoteras) i dwa lub więcej razy u Myrmicinae (Dacetini).

Żuwaczki jak „nóż do chleba” i ciało tancerki

Jeśli przyjrzysz się robotnicy z bliska, zobaczysz, że jej żuwaczki nie są zwykłymi szczypcami. Są długie i liniowe i wyrastają bardzo blisko siebie, przy linii środkowej głowy. U A. princeps trzon ma ponadto kształt noża do chleba: jeden ostry, ząbkowany wewnętrzny brzeg, jak piła. To cecha, po której rozpoznaje ją klucz Zettela (2012), oddzielający ją od pozostałych filipińskich Anochetus: ponad 8 mm i żuwaczka „w kształcie noża do chleba, z jednym ostrym i ząbkowanym wewnętrznym brzegiem”. Na końcu każda żuwaczka ma ząb wierzchołkowy grzbietowy, drugi brzuszny, a między nimi dobrze rozwinięty ząb pośredni.

A do tego ciało. Nauka potwierdza to, co widzimy w domu: tarcza pronotum jest gładka i lśniąca, mezosoma („tułów”) jest stosunkowo smukła, a petiolus, „talia” łącząca tułów z odwłokiem, ma dość długą przednią szypułkę. Smukła mezosoma jest w rodzaju powszechna, ale u gatunku tej wielkości prezentuje się szczególnie efektownie. Żeby wyobrazić sobie skalę: w rodzaju są gatunki mierzące zaledwie 4,35 mm, jak A. graeffei, i olbrzymy mierzące 9,4 mm, jak A. werneri; nasza, z ponad 8 mm, należy do dużych.

Wystrzeliwuje do tyłu po uderzeniu żuwaczkami

Tak potężne uderzenie ma ciekawy skutek uboczny: jeśli żuwaczka trafi w coś większego niż sama mrówka albo w podłoże, odrzut wyrzuca ją w powietrze. Myrmekolog William M. Wheeler opisał ten skok do tyłu na początku XX wieku i nazwał go „retrosaliencją”, a później udokumentowano go u innych linii mrówek pułapek, w tym u Anochetus. W tym rodzaju opisano, że potrafią „odbić się” żuwaczkami, żeby oddalić się od zagrożenia.

Przypadek czy strategia? Uważano, że to głównie przypadkowy skutek, ale u Odontomachus wyróżnia się dwa skoki: poziomy, przy uderzeniu w intruza, i pionowy, ucieczkowy, przy uderzeniu w podłoże, który wydaje się celowy i obronny. I działa: w starciu z larwami mrówkolwa O. brunneus uciekała skokiem na żuwaczkach w 15% spotkań, a z unieruchomionymi żuwaczkami uciekała rzadziej.

U Anochetus nikt jeszcze nie zmierzył tych skoków. Możemy Ci za to opowiedzieć o naszym doświadczeniu: nasze robotnice skaczą na żuwaczkach, gdy coś je zaskoczy, i wystrzeliwują do tyłu. To widowiskowe i warto o tym pamiętać, otwierając arenę (zob. „Ucieczki i bariery”).

Lepiej udawać martwą niż walczyć

Przy takiej broni można by się spodziewać agresywnej mrówki. Nic z tych rzeczy. Brown już w 1978 roku zauważył, że Anochetus zwykle udają martwe, gdy się je niepokoi, w przeciwieństwie do Odontomachus, które mają skłonność do atakowania i żądlenia intruzów. To zjawisko, które biolodzy nazywają tanatozą: mrówka zastyga w bezruchu, jak martwa, aż minie zagrożenie.

Jej repertuar obronny jest bardzo różnorodny: znieruchomienie, skok do tyłu po uderzeniu żuwaczkami, a jeśli nie ma innego wyjścia, użądlenie. Natomiast robotnic „bramkarzy” znanych u niektórych Odontomachus, które czekają przy wejściu do gniazda z napiętą pułapką, żeby uderzeniami wyrzucać intruzów, u Anochetus nie udokumentowano.

Z tego wynika praktyczna rada: jeśli przy sprzątaniu lub przeprowadzce zobaczysz nieruchomą robotnicę, nie uznawaj jej od razu za martwą. Poczekaj kilka minut: najprawdopodobniej tylko udaje.

Samotna łowczyni z napiętą pułapką

Mrówki pułapki polują samotnie: z wyjątkiem Daceton nie werbują towarzyszek. Robotnice przemierzają dno lasu, ściółkę i spróchniałe drewno z rozwartymi żuwaczkami i gotowym spustem. Gdy wykryją ofiarę czułkami, ustawiają ją w zasięgu włosków spustowych i uderzają, często kilka razy; jeśli ofiara się broni, żądlą ją, a potem niosą do gniazda. Zazwyczaj czekają, aż ofiara dotknie włosków spustowych, łącząc szukanie z czatowaniem, a użycie żądła zależy od wielkości: im mniejsza robotnica w stosunku do ofiary, tym częściej żądli.

Po co taka szybkość? Mogłoby się wydawać, że służy do łapania wymykających się ofiar, ale badanie polowań O. bauri w Panamie wskazało na coś innego: u najbardziej wyspecjalizowanych Odontomachus i Anochetus szybkość zamykania służy bardziej nadaniu siły uderzeniu niż chwytaniu uciekającej zdobyczy. To bardziej uderzenie młotem niż lasso.

O tym, co jedzą w naturze, wiadomo bardzo mało. Niektóre gatunki się wyspecjalizowały, jak A. traegordhi, która poluje na termity w tych samych spróchniałych pniach, w których gniazduje, ale w laboratorium rodzaj przyjmuje wiele różnych stawonogów: termity, muszki owocowe i skoczogonki.

Z doświadczenia Antomas A. princeps to naprawdę dobra łowczyni, wcale niewyspecjalizowana: poluje na muchy i plujki, Drosophila, Thermobia (termofilki), małe świerszcze i małe karaczany. Widok, jak podchodzi do plujki z otwartą pułapką i łapie ją jednym uderzeniem, to jeden z najlepszych momentów w hodowli tego gatunku.

Jej jad natomiast to niemal zagadka: w rodzaju prawie go nie badano. U gatunku amerykańskiego, A. emarginatus, wyizolowano w 2016 roku peptyd z jadu o „unikalnej” budowie.

Kuzynka, a nie matka Odontomachus

Anochetus i Odontomachus to dwa rodzaje mrówek pułapek wśród Ponerinae i zawsze badano je razem. Istnieje około 110 współczesnych gatunków Anochetus i 69 Odontomachus, a znanych jest dziewięć kopalnych Anochetus, w większości w bursztynie dominikańskim. Odontomachus są średnio większe, a Anochetus mniejsze i bardziej dyskretne, choć nasza należy do dużych.

Przez dziesięciolecia uważano, że Odontomachus wyewoluował z wnętrza Anochetus. Zaproponował to Brown w 1978 roku na podstawie genitaliów samców i kształtu petiolusa, a chromosomy i umięśnienie zdawały się przyznawać mu rację. Filogenezy molekularne wszystko zmieniły:

  • 2016. Badanie DNA wykazało silne poparcie dla tego, że każdy rodzaj jest grupą naturalną, odrębną od drugiej, i że żuwaczki pułapkowe wyewoluowały od przodka o krótkich żuwaczkach. Grupa powstała około 52,5 miliona lat temu, na początku eocenu, w Ameryce Południowej lub w Azji Południowo-Wschodniej.
  • 2021. Analiza globalna, obejmująca 44 gatunki Anochetus i 38 Odontomachus, to potwierdziła: oba rodzaje rozdzieliły się w eocenie.

Tak więc Anochetus nie jest „matką” Odontomachus, lecz jego rodzajem siostrzanym: to dwie gałęzie, które ewoluują osobno od dziesiątek milionów lat. Anochetus zachowuje jednak niektóre starsze cechy, takie jak niewielkie rozmiary i mięśnie żuwaczek połączone za pośrednictwem włókienek.

Spróchniałe drewno i gliniaste skarpy, do 1500 m

Brown opisał ją w 1978 roku jako gatunek rozprzestrzeniony na zalesionych obszarach Azji Południowo-Wschodniej i dużych Wysp Sundajskich. Dziś podaje się ją od Andamanów, Mjanmy i Indochin, przez Półwysep Malajski, po Sumatrę, Jawę, Borneo, Filipiny i Celebes.

To mrówka wilgotnego lasu. Na Luzonie zebrano ją na wysokości od 150 do 500 m, ale Brown podaje okaz z Borneo zebrany na wysokości około 1500 m, jeden z najwyżej położonych w rodzaju. Jej gniazda znaleziono w spróchniałym drewnie na dnie lasu, w spróchniałym pniu i w gliniastej skarpie. Na Celebesie pojawiła się mniej niż 100 m od gniazd innego gatunku z rodzaju, A. gladiator, również w spróchniałym drewnie.

Pasuje to do tego, co wiadomo o rodzaju: małe gniazda w ziemi, w spróchniałym drewnie, a w wilgotnym lesie deszczowym bardzo często pod zwalonym pniem, z korytarzami wchodzącymi w drewno. Wszystko wskazuje na to, że A. princeps to mrówka skryta, żyjąca w ściółce i spróchniałym drewnie, w wilgotnym, ciemnym świecie o stabilnej temperaturze. To wniosek, ale bardzo dobrze wyjaśnia, czego potrzebuje w domu.

Klimat jej ojczyzny: upał na zewnątrz, chłód przy ziemi

W lasach tropikalnych Azji Południowo-Wschodniej klimat zależy przede wszystkim od wysokości:

  • Niziny. Ciepło przez cały rok, ze średnimi miesięcznymi około 27-29,5 °C i maksymalnymi 32-35 °C, porą bardziej suchą i porą deszczów monsunowych, z wilgotnością powietrza 80-85% w deszczowych miesiącach.
  • Góry. W okolicach 1500 m, gdzie także znaleziono ten gatunek, klimat jest umiarkowany i bardzo stabilny, ze średnimi około 16-19,5 °C, różnicą mniejszą niż 4 °C między najzimniejszym a najcieplejszym miesiącem i wilgotnością około 90% w porze deszczowej.
  • Długość dnia. Niewiele się zmienia w ciągu roku: od około 11 do 13 godzin.

Ale kolonia A. princeps nie żyje na otwartym powietrzu, tylko na dnie lasu, pod ściółką i w spróchniałym drewnie, a tam klimat jest inny. Duże badanie z 2024 roku wykazało, że przy ziemi tropikalny podszyt jest średnio o 1,6 °C chłodniejszy niż otwarta przestrzeń, z mniejszymi wahaniami dobowymi. Na Borneo, gdzie także żyje nasz gatunek, średnia dobowa w podszycie wynosi 23,9 °C (25,3 °C w dzień i 22,9 °C w nocy), a Azja Południowo-Wschodnia jest najstabilniejszym w ciągu roku regionem tropikalnym. A w lesie deszczowym w Panamie, obok gniazd innej mrówki pułapki z Ponerinae, O. bauri, gleba miała 24,2-27,5 °C, podczas gdy powietrze wahało się od 24 do 30 °C, przy wilgotności 78-97%.

Wniosek dla hodowli jest jasny. Upał 32-35 °C popołudniami na nizinach nie dociera do gniazda, a duża część jej zasięgu, na Jawie, Sumatrze i Borneo, leży przy równiku, gdzie nie ma zimy. Nic nie wskazuje na to, że Anochetus potrzebuje zimowania, a hodowcy są zgodni, że nie zimuje. Prawie wszystkie miejsca, w których żyje, łączy stabilność. Dlatego w Antomas utrzymujemy ją w stałych 24-27 °C przez cały rok, bez zimowego obniżenia, i nigdy powyżej 28 °C.

Małe kolonie, jedna królowa

Jak wiele Ponerinae, Anochetus zachowuje dawne cechy mrówek, takie jak małe kolonie i samotne polowanie. Jej kolonie liczą zwykle mniej niż 100 robotnic, wobec kilkuset u Odontomachus; znanym wyjątkiem jest afrykańska A. faurei, z około 400.

Królowe w tym rodzaju są różne: u niektórych gatunków są ergatoidalne, bez skrzydeł i podobne do robotnic; u innych są uskrzydlone, a u niektórych występują oba typy. W grupie A. rugosus, do której należy nasz gatunek, znaleziono królowe bezskrzydłe po odrzuceniu skrzydeł, które miały skrzydła i pozbyły się ich po kopulacji: Brown znalazł na Borneo gniazdo A. rugosus pod korą spróchniałego pnia, z bezskrzydłą królową, 5-6 robotnicami i bardzo małą ilością czerwiu. Sklepy opisują azjatyckie Anochetus jako monoginiczne, z jedną królową w kolonii.

O królowej i koloniach A. princeps nic nie opublikowano. Z doświadczenia Antomas królowa jest uskrzydlona, jak królowe w jej grupie, i odrzuca skrzydła po locie godowym. Jej kolonie rosną umiarkowanie, a w domu kolonia licząca 200-300 robotnic to już dobry rozmiar, powyżej średniej w rodzaju. Nie zbadano, jak zakłada kolonię. U wielu Ponerinae zakładanie jest półklaustralne: królowa wychodzi polować, żeby wykarmić pierwsze larwy, co udokumentował Caryl Haskins w 1941 roku u Bothroponera soror. W przypadku Anochetus źródła hodowców nie są zgodne. W Antomas sprzedajemy kolonie z królową, już rozwijające się, więc omija Cię ten delikatny etap.

Larwy, które potrzebują ziemi, żeby uprząść kokon

Jak prawie wszystkie Ponerinae, A. princeps przepoczwarcza się w jedwabnym kokonie. Już w 1915 roku Wheeler wskazał, że kokon występuje u wszystkich znanych Ponerinae, z jednym wyjątkiem, małej afrykańskiej mrówki. W tej samej pracy zapisał obserwację kluczową dla każdego hodowcy: larwy mrówek nie potrafią uprząść kokonu, jeśli nie są tymczasowo otoczone drobinami, do których mogą przymocować nić z gruczołów przędnych. Dlatego robotnice zakopują dojrzałe larwy albo przykrywają je ziemią lub resztkami.

U wielu Ponerinae larwy ponadto jedzą bezpośrednio z ofiary, którą przynoszą im robotnice lub królowa. Hodowcy Odontomachus wiedzą, że larwy, którym nie uda się uprząść kokonu, giną albo w końcu zjada je kolonia, i przypisują to brakowi podłoża, gładkim powierzchniom (probówki, akryl, druk 3D) i brakowi wilgoci. W Antomas dodajemy najbardziej zdradliwy czynnik w naszych domach: upał (zob. „Klucz: powyżej 28 °C larwy źle przędą”).

Rozmiar i morfologia

Duża jak na swój rodzaj, smukła przedstawicielka Ponerinae, z długimi i liniowymi żuwaczkami i talią z długą szypułką.

  • Ubarwienie. Nie ma żadnego opublikowanego naukowego opisu koloru robotnicy. Z doświadczenia Antomas robotnice są raczej pomarańczowe, w karmelowym odcieniu: stąd określenie „miedziana”, którym ją opisujemy.
  • Żuwaczki. Długie i liniowe, w kształcie „noża do chleba”, z trzema zębami na końcu i włoskami spustowymi pułapki (zob. „Żuwaczki jak »nóż do chleba«”).
  • Mezosoma i petiolus. Pronotum gładkie i lśniące, smukła mezosoma z uniesionym przednim obrzeżem mezonotum i petiolus z długą szypułką i tępym lub wąsko zaokrąglonym wierzchołkiem, bez opisanych kolców.
  • Żądło. Funkcjonalne: używają go do dobijania broniących się ofiar.
  • W porównaniu z krewniaczkami. A. mixtus ma wyraźnie bruzdowane czoło, a A. rugosus w dużej części bruzdowaną głowę.
  • Królowa. Nie ma opublikowanych danych o królowej A. princeps. Z doświadczenia Antomas jest uskrzydlona i odrzuca skrzydła po locie godowym, jak bezskrzydłe po odrzuceniu skrzydeł królowe znane w jej grupie gatunków. Nie mamy wiarygodnego pomiaru.
  • Samiec. Uskrzydlony i mniejszy, z dużymi przyoczkami, bardzo wyłupiastymi oczami i maleńkimi żuwaczkami, z których każda ma białawe zagłębienie, mogące służyć do uwalniania feromonów. Ma ciepły cynamonowy kolor, z nieco ciemniejszą górną częścią głowy i tułowia, a nogi i narządy gębowe są bladożółte.
  • Rozwój. Przepoczwarczają się w kokonie, do którego potrzebują podłoża. Nie ma opublikowanych danych o czasie rozwoju tego gatunku.

Przybliżone wymiary

  • Robotnice: ponad 8 mm
  • Królowa: brak opublikowanych wymiarów
  • Samiec: około 5,6 mm, z przednim skrzydłem o długości 4,8 mm

Wymiar robotnicy pochodzi z klucza Zettela (2012), a wymiar samca od Browna (1978), na podstawie okazu z Borneo. Dla porównania A. mixtus, z tej samej grupy, mierzy 8,4-8,8 mm. Nie ma współczesnej morfometrii tego gatunku.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

To nie jest gatunek trudny z kaprysu, ale z powodu wąskiego marginesu. Jej potrzeby sprowadzają się do trzech: stabilnej temperatury, która nigdy nie przekracza 28 °C, bardzo wilgotnego gniazda z podłożem z włókna kokosowego i obfitej i urozmaiconej zdobyczy. Wyzwaniem jest ta pierwsza: w wielu domach w południowej Europie lato utrzymuje w pokojach przez całe tygodnie ponad 28 °C, a z doświadczenia Antomas w takich temperaturach larwy mają problemy z uprzędzeniem kokonu. Do tego prawie nie ma opublikowanych informacji o hodowli tego gatunku, a robotnice skaczą na żuwaczkach, więc to mrówka dla hodowców z pewnym doświadczeniem. Sklepy zwykle umieszczają inne, mniejsze azjatyckie Anochetus na poziomie średnim; w Antomas umieszczamy naszą na poziomie zaawansowanym.

I naprawdę warto. Niewiele mrówek daje tyle widowiska na tak małej przestrzeni: duże i smukłe robotnice, które patrolują z żuwaczkami rozwartymi na ponad 180°, łapią plujki jednym uderzeniem, wystrzeliwują w powietrze po uderzeniu żuwaczkami, a jeśli je zaniepokoisz, udają martwe. To gatunek bardzo rzadki w handlu i prawie nieudokumentowany w hobby. A z doświadczenia Antomas, przy bardzo wilgotnym gnieździe i temperaturze nie wyższej niż 28 °C, bardzo dobrze radzą sobie w niewoli.

Zalecane parametry

  • Temperatura: 24-27 °C, stała przez cały rok. Nigdy powyżej 28 °C. To zakres temperatur dna lasu, w którym żyją te Ponerinae (zob. „Klimat jej ojczyzny”). Sklepy także nie przekraczają 28 °C przy innych azjatyckich Anochetus.
  • Wilgotność gniazda: bardzo wysoka, stabilna i bez zalewania: orientacyjnie 70-90%. W naturze, obok gniazd Ponerinae z lasu deszczowego, wynosi 78-97%.
  • Podłoże: włókno kokosowe w gnieździe, zawsze wilgotne (zob. „Polecane formikarium”).
  • Arena: czysta i suchsza niż gniazdo, z zamkniętą pokrywą, barierą z oleju i wodą zawsze dostępną w probówce z watą.
  • Światło: wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę, z normalnym cyklem dnia i nocy; w jej ojczyźnie dzień trwa około 11-13 godzin przez cały rok.
  • Zimowanie: nie zimuje (zob. „Zimowanie”).

To gatunek o wysokiej wilgotności, a dopuszczenie do wyschnięcia gniazda to poważny błąd. Hodowcy innych Anochetus ostrzegają, że suche gniazdo stresuje kolonię i hamuje rozwój czerwiu, a bez wilgoci włókno kokosowe nie nadaje się do przędzenia. Wysoka wilgotność nie oznacza zalewania: stojąca woda i nieruchome powietrze przynoszą pleśń. Najlepszą profilaktyką są delikatna wentylacja i usuwanie resztek.

Klucz: powyżej 28 °C larwy źle przędą

To najważniejszy punkt tego poradnika. Z doświadczenia Antomas, podobnie jak u wielu gatunków podziemnych i Ponerinae, powyżej 28 °C larwy A. princeps mają problemy z uprzędzeniem kokonu. To nasza obserwacja i obserwacja innych hodowców, a nie dane laboratoryjne: nie znamy żadnego badania, które by to zmierzyło u Ponerinae.

Pasuje to jednak do mikroklimatu jej ojczyzny: gleba na dnie lasu obok gniazd pewnej Ponerinae z lasu deszczowego miała 24,2-27,5 °C, a podszyt na Borneo utrzymuje się średnio na poziomie około 23,9 °C. Poza tym badanie 17 gatunków mrówek wykazało, że gatunki, których robotnice znoszą wyższą temperaturę, potrzebują też więcej ciepła do wychowu czerwiu, i odwrotnie. Mrówka z dna lasu, mało narażona na upał, pasowałaby do drugiej grupy (to ostatnie jest naszym wnioskiem).

Jak to poznać: duże już larwy, którym nie udaje się otoczyć kokonem i które w końcu giną lub zostają zjedzone przez kolonię. Jeśli to widzisz, sprawdź najpierw temperaturę, a potem wilgotność i podłoże.

Jak temu zapobiec:

  • Dobrze wybierz miejsce: najchłodniejszy pokój w domu, z dala od okien, bezpośredniego słońca i kaloryferów.
  • Postaw termometr przy gnieździe i sprawdzaj go zwłaszcza w letnie popołudnia.
  • Latem żadnego sztucznego ogrzewania. Jeśli w Twoim domu przez całe tygodnie jest powyżej 28 °C, będziesz potrzebować klimatyzowanego pokoju.
  • Zimą łagodne ciepło. Jeśli w domu temperatura spada poniżej 24 °C, użyj łagodnego źródła ciepła z termostatem z boku gniazda, żeby kolonia mogła wybierać; nigdy pod całym gniazdem.
  • Wilgotność i włókno kokosowe, zawsze. Upał to najbardziej zdradliwy czynnik, ale nie jedyny (zob. „Larwy, które potrzebują ziemi, żeby uprząść kokon”).

Polecane formikarium

W Antomas polecamy serię Qbik Wild od Anthouse, z gipsu, w wersji Hybrid, która najlepiej utrzymuje bardzo wilgotne i stabilne gniazdo: pod korytarzami ma oddzielony od nich zbiornik parujący, który przekazuje wilgoć przez siatkę z węglem aktywnym, żeby woda nie stała, a uzupełnia go boczna probówka z wodą. Odpowiedni format dla naszych kolonii to Qbik Wild Duo P 2C Hybrid.

W gnieździe potrzebny jest niezbędny składnik: włókno kokosowe. Połóż cienką warstwę w komorach i utrzymuj ją wilgotną. Pełni dwie funkcje:

  • Do przędzenia. Larwy potrzebują drobin, do których mogą przymocować nić kokonu, a robotnice je nimi przykrywają. Hodowcy Odontomachus są zgodni, że wilgotne włókno kokosowe sprawdza się bardzo dobrze, a suche nie.
  • Dla wilgotności. Zatrzymuje wodę i rozprowadza ją po komorze, jak dno lasu.

Pilnuj, żeby w komorach z czerwiem wciąż było włókno: robotnice czasem wynoszą je z gniazda i larwy zostają bez materiału. Jeśli tak się stanie, uzupełnij trochę. Używaj włókna kokosowego bez nawozów i dodatków.

Uzupełnij zestaw tymi elementami:

  • Zamknięta pokrywa na arenie i bariera z oleju na krawędzi (zob. „Ucieczki i bariery”).
  • Czysta arena, suchsza niż gniazdo, bez resztek, na których rozwija się pleśń lub które mogą posłużyć za most nad barierą.
  • Woda zawsze dostępna: dla gatunków o długich żuwaczkach, takich jak ten, w Antomas polecamy na arenie probówkę z wodą i watą; bez problemu piją z waty.
  • Poidełko na okazjonalny cukier; nigdy wata (zob. „Karmienie”).

Przyjazd i przeprowadzka

W Antomas sprzedajemy kolonie z królową, robotnicami i czerwiem. Po otrzymaniu kolonii daj jej odpocząć w spokojnym miejscu, w 24-27 °C, i sprawdź, czy ma wodę. Do przeniesienia do formikarium stosujemy wysypanie: otwieramy probówkę na arenie, obok wejścia do gniazda, i wysypujemy kolonię (robotnice, królową i czerw) lekkim stukaniem, pomagając maruderkom pędzelkiem. Trzy rady dla tego gatunku:

  • Z pokrywą pod ręką: któraś robotnica może wystrzelić w powietrze po uderzeniu żuwaczkami.
  • Cierpliwość wobec „martwych”: jeśli któraś zastygnie w bezruchu, prawdopodobnie udaje.
  • Gotowe włókno kokosowe: niech gniazdo ma już wilgotne podłoże, gdy przybędą.

Rób to spokojnie i bez obaw: w ciągu kilku godzin zajmą gniazdo. I uzbrój się w cierpliwość: rosną umiarkowanie, a kolonia licząca 200-300 robotnic to już dobry rozmiar. Jej urok tkwi w jakości, a nie w ilości.

Karmienie

A. princeps jest przede wszystkim łowczynią, a jej dietą jest białko. W Antomas karmimy ją muchami, plujkami, Drosophila, Thermobia (termofilkami), małymi świerszczami i małymi karaczanami, w miarę możliwości żywymi: wtedy zobaczysz w akcji pułapkę, która jest największą atrakcją tego gatunku. Sklepy dodają, że korzystają też ze świeżo zabitych ofiar.

  • Wielkość ofiary. Taka, z jaką sobie poradzą: dla małej kolonii małe ofiary (Drosophila, małe świerszcze, Thermobia); gdy kolonia urośnie, plujki i małe karaczany.
  • Blisko czerwiu. Larwy jedzą bezpośrednio z ofiary, którą robotnice przynoszą do gniazda. Jeśli duża ofiara zostaje na arenie, podawaj ją w kawałeczkach.
  • Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego.
  • Owady z pewnego źródła. Kupuj je od zaufanego dostawcy: owady traktowane insektycydami lub akarycydami mogą zabić kolonię.

Im więcej jedzą, tym lepiej i szybciej rosną. To filozofia Antomas: jeśli codziennie dbasz o formikarium i usuwasz resztki, lepiej przekarmiać, bo kolonia uznaje, że ma więcej zasobów, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie możesz często sprzątać, lepiej nie przekarmiać: nadmiar jedzenia gnije i przynosi pleśń i roztocza. Usuwaj resztki przed upływem 24 godzin. I nie zostawiaj ich na kilka dni bez białka: pewien hodowca innej Anochetus stracił prawie cały czerw po kilku dniach, w których nie mógł jej karmić.

Cukier, tylko jako okazjonalny dodatek. Nie jest podstawą jej diety i nigdy nie może zastąpić białka. Od czasu do czasu możesz podać im kroplę nektaru, takiego jak nektar Blue Sugar od Anthouse, zawsze w poidełku, nigdy na wacie, bo wata pleśnieje i szybko psuje płyn. Używaj tradycyjnego lub domowego poidełka, w którym kropla jest „rozlana” i dostępna.

Woda: zawsze, w probówce z watą. To jedyna rzecz, której nigdy nie może im zabraknąć.

Zimowanie

Nie zimuje: na dużej części jej zasięgu nie ma zimy, a na dnie lasu zmiany temperatury docierają bardzo złagodzone (zob. „Klimat jej ojczyzny”). Hodowcy są zgodni, że nie potrzebuje zimowania, a jeden ze sklepów ostrzega, że celowe schładzanie może jej zaszkodzić. W Antomas utrzymujemy ją aktywną przez cały rok, w stałych 24-27 °C, bez zimowego obniżenia. Unikaj jednak gwałtownych zmian.

Zachowanie w niewoli

Cierpliwe łowczynie. Zobaczysz, jak robotnice patrolują arenę z rozwartymi żuwaczkami, badają teren czułkami i nagle uderzają: każde karmienie to małe polowanie.

Dyskretne. Pewien hodowca innej Anochetus opowiadał, że jego robotnice miały skłonność do chowania się. Jeśli je zaniepokoisz, zwykle udają martwe albo wystrzeliwują w powietrze po uderzeniu żuwaczkami, zamiast atakować.

Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę oraz obserwować je delikatnie, ingerując i stresując je jak najmniej. Przyzwyczajają się do Twojej obecności.

Sygnały alarmowe:

  • Duże larwy, które nie przędą kokonu: sprawdź temperaturę (nigdy powyżej 28 °C), wilgotność i włókno kokosowe.
  • Znikający czerw: prawie zawsze brakuje jedzenia.
  • Pleśń w gnieździe: zapomniane resztki jedzenia lub stojąca woda.
  • Robotnice stłoczone przy wodzie albo królowa poza gniazdem: sprawdź wilgotność gniazda.

Ucieczki i bariery

Z doświadczenia Antomas skaczą na żuwaczkach, ale wspinają się średnio. To ułatwia sprawę: bariera z oleju na krawędzi areny dobrze się przy nich sprawdza. Uzupełnij ją zamkniętą pokrywą i czystą areną, bez resztek i dekoracji, które dotykają bariery i mogą posłużyć im za most.

Skok to ich najlepszy sposób na ucieczkę: wystraszona robotnica może wystrzelić do tyłu po uderzeniu żuwaczkami i przy otwartej pokrywie wylądować na zewnątrz. Otwierając pokrywę, żeby je nakarmić lub posprzątać, rób to spokojnie i zamykaj ją po skończeniu. Sprawdzaj też zatyczki, złącza i połączenia.

Obsługa i bezpieczeństwo

Mają funkcjonalne żądło i mogą użądlić. W rodzaju użądlenie opisuje się jako lekko bolesne (tak określa je jeden ze sklepów w przypadku A. graeffei, dodając, że nie są agresywne wobec ludzi). Mogą też zadać cios żuwaczkami, tym samym uderzeniem, którym polują. W Antomas zalecamy, żeby zawsze obsługiwać je narzędziami entomologicznymi (miękkim pędzelkiem lub miękką pęsetą), nigdy rękami, i zachować ostrożność, jeśli masz uczulenie na użądlenia błonkówek. Pracuj powoli, żeby nie zgubić ani nie zranić królowej. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.

Czego nie robić

  • Pozwalać, by temperatura przekroczyła 28 °C: larwy mają wtedy problemy z uprzędzeniem kokonu.
  • Pozwalać, by gniazdo wyschło: potrzebuje wysokiej wilgotności przez cały czas.
  • Zapominać o włóknie kokosowym albo pozwalać, by robotnice opróżniły z podłoża komory z czerwiem.
  • Zalewać gniazdo albo zostawiać nieruchome powietrze: przynosi to pleśń.
  • Dawać za mało białka, zawsze tego samego owada albo zostawiać resztki dłużej niż 24 godziny.
  • Zastępować białko cukrem albo podawać go na wacie: tylko od czasu do czasu i w poidełku.
  • Robić im zimowanie albo obniżać temperaturę zimą.
  • Zostawiać otwartą pokrywę albo brudną arenę: skok i resztki to ich drogi ucieczki.
  • Uznawać nieruchomą robotnicę za martwą, nie odczekawszy kilku minut.
  • Brać je do rąk.
  • Trzymać je w ukryciu: są po to, by je obserwować i się nimi cieszyć; rób to delikatnie, ingerując jak najmniej.

Źródła naukowe

Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o Anochetus princeps i mrówkach pułapkach, danych klimatycznych z jej obszaru pochodzenia oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Najważniejsze źródła:

  1. Zettel, H. (2012). New trap-jaw ant species of Anochetus Mayr, 1861 (Hymenoptera: Formicidae) from the Philippine Islands, a key and notes on other species. Myrmecological News 16: 157–167. PDF w Myrmecological News (wolny dostęp)
  2. Chen, Z., Yang, Z. & Zhou, S. (2019). Review of the ant genus Anochetus Mayr, 1861 (Hymenoptera, Formicidae) from China, with revival of the valid status of Anochetus gracilis. Journal of Hymenoptera Research 68: 49–74. doi:10.3897/jhr.68.30784
  3. Larabee, F. J. & Suarez, A. V. (2014). The evolution and functional morphology of trap-jaw ants (Hymenoptera: Formicidae). Myrmecological News 20: 25–36. PDF w Myrmecological News (wolny dostęp)
  4. Gronenberg, W., Tautz, J. & Hölldobler, B. (1993). Fast trap jaws and giant neurons in the ant Odontomachus. Science 262: 561–563. doi:10.1126/science.262.5133.561
  5. Patek, S. N., Baio, J. E., Fisher, B. L. & Suarez, A. V. (2006). Multifunctionality and mechanical origins: ballistic jaw propulsion in trap-jaw ants. PNAS 103: 12787–12792. doi:10.1073/pnas.0604290103
  6. Spagna, J. C. et al. (2008). Phylogeny, scaling, and the generation of extreme forces in trap-jaw ants. Journal of Experimental Biology 211: 2358–2368. doi:10.1242/jeb.015263
  7. Gibson, J. C., Larabee, F. J., Touchard, A., Orivel, J. & Suarez, A. V. (2018). Mandible strike kinematics of the trap-jaw ant genus Anochetus Mayr (Hymenoptera: Formicidae). Journal of Zoology 306: 119–128. doi:10.1111/jzo.12580
  8. Larabee, F. J. & Suarez, A. V. (2015). Mandible-powered escape jumps in trap-jaw ants increase survival rates during predator-prey encounters. PLOS ONE 10: e0124871. doi:10.1371/journal.pone.0124871
  9. Larabee, F. J. et al. (2016). Molecular phylogenetics and diversification of trap-jaw ants in the genera Anochetus and Odontomachus (Hymenoptera: Formicidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 103: 143–154. doi:10.1016/j.ympev.2016.07.024
  10. Fernandes, I. O., Larabee, F. J., Oliveira, M. L., Delabie, J. H. C. & Schultz, T. R. (2021). A global phylogenetic analysis of trap-jaw ants, Anochetus Mayr and Odontomachus Latreille (Hymenoptera: Formicidae: Ponerinae). Systematic Entomology 46: 685–703. doi:10.1111/syen.12483
  11. Wheeler, W. M. (1915). On the presence and absence of cocoons among ants, the nest-spinning habits of the larvae and the significance of the black cocoons among certain Australian species. Annals of the Entomological Society of America 8: 323–342. doi:10.1093/aesa/8.4.323
  12. Ehmer, B. & Hölldobler, B. (1995). Foraging behavior of Odontomachus bauri on Barro Colorado Island, Panama. Psyche 102: 215–224. doi:10.1155/1995/27197
  13. Penick, C. A., Diamond, S. E., Sanders, N. J. & Dunn, R. R. (2017). Beyond thermal limits: comprehensive metrics of performance identify key axes of thermal adaptation in ants. Functional Ecology 31: 1091–1100. doi:10.1111/1365-2435.12818
  14. Ismaeel, A. et al. (2024). Patterns of tropical forest understory temperatures. Nature Communications 15: 549. doi:10.1038/s41467-024-44734-0
Poziom trudności
Doświadczony
Brak opinii
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii: