Camponotus sp. "titanicus": królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Camponotus sp. "titanicus": królowa – prawdziwe zdjęcie Antomas
Camponotus sp. "titanicus": królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Camponotus sp. "titanicus": królowa – prawdziwe zdjęcie Antomas

Camponotus sp. "titanicus"

Ostatnie sztuki w magazynie
189,99 €
Brutto

Jej nazwa, „titanicus”, jest handlowa, ale rozmiar jak najbardziej prawdziwy: królowe od 23 do 26 mm i majory ponad dwucentymetrowe, z ogromną głową. Camponotus „titanicus” to jedna z największych znanych gmachówek, ciemna olbrzymka z afrykańskich gór, której nauka wciąż nie opisała. Poluje na termity, unika upału i wymaga prawdziwego zimowania, a cierpliwość wynagradza imponującą kolonią. Jedna z tych tytanicznych mrówek, które zamieniają formikarium w wyprawę – tylko dla ekspertów. Królowe założycielki z czerwiem. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.

Kolonia

 

Poziom trudności: 5/5 – Ekspert

Jedna z największych znanych Camponotus: w Antomas mamy królowe o długości 23-26 mm i majory przekraczające 20 mm. Afrykańska, wysokogórska, ciemna i krępa, sprzedawana pod nazwą handlową „titanicus”: to gatunek niezidentyfikowany, jeszcze nieopisany przez naukę. Królowa z czerwiem i zakładanie klaustralne. Z doświadczenia Antomas nie lubi ciepła: gniazdo w 21-25 °C, nigdy stale powyżej 25 °C, i wyraźne zimowanie przez około 3 miesiące w 12-15 °C. Na początku wilgoć w probówkach, potem gradient, Qbik Wild na etap zakładania i Qbik Alpha z dużymi korytarzami, gdy urośnie. Nektar w poidełku, dużo zróżnicowanego białka, przeprowadzka przez przesypanie i bariera z oleju mineralnego. Jej ugryzienie przecina skórę: zawsze z narzędziami.

Jeśli trafiłeś tu, szukając „Camponotus titanicus” albo „tytanicznych mrówek”, to jest poradnik hodowli Camponotus, którą w Antomas sprzedajemy jako Camponotus sp. „titanicus”: ogromnej afrykańskiej gmachówki z terenów wysokogórskich, o ciemnym i matowym ciele w naszych koloniach, z majorami o gigantycznej głowie. A najlepiej zacząć od najważniejszego: „titanicus” nie jest nazwą naukową. To nazwa handlowa, nadana ze względu na rozmiar, a gatunek, który się za nią kryje, nie został jeszcze zidentyfikowany: dla nauki jeszcze nie istnieje.

Dlatego ten poradnik różni się nieco od pozostałych. O tym konkretnym gatunku nie ma opublikowanych badań, więc starannie oddzielamy trzy rzeczy: to, co nauka wie o rodzaju Camponotus i jego afrykańskich krewnych, to, co naprawdę zmierzono u olbrzymich mrówek, oraz to, czego nauczyliśmy się w Antomas, hodując tę linię. A to, co zmierzyliśmy w naszych koloniach, robi wrażenie: królowe od 23 do 26 mm i majory przekraczające 20 mm, więcej niż jakakolwiek Camponotus z opublikowanymi wymiarami, jaką znaleźliśmy. Poza tym jest o czym opowiadać: kopalne mrówki wielkości kolibra, druga „tytaniczna”, która poluje na termity, robotnice, które zmieniają zawód po jednym zastrzyku, i płyn, który mrówki przekazują sobie z ust do ust i który wpływa na wielkość następnego pokolenia.

Biologia

„Camponotus titanicus”: nazwa handlowa, nie gatunek

W nazwie produktu Camponotus to rodzaj i to akurat jest jasne. „sp.” to skrót od species, „gatunek”: pisze się go, gdy wiadomo, do jakiego rodzaju należy mrówka, ale nie wiadomo, do jakiego gatunku. A cudzysłów przy „titanicus” oznacza, że to nazwa handlowa, etykieta, która odróżnia tę linię od innych afrykańskich Camponotus, a nie opublikowana nazwa. Zawdzięcza ją swojemu rozmiarowi: „titanicus” pochodzi od tytanów, olbrzymów z mitologii greckiej, i w tym przypadku nazwa nie przesadza. Żeby nazwa była naukowa, ktoś musi opisać gatunek w publikacji, z okazami odniesienia przechowywanymi w muzeum i zgodnie z zasadami Międzynarodowego Kodeksu Nomenklatury Zoologicznej. Z „titanicus” tak się nie stało.

Sprawdziliśmy to: w światowym katalogu mrówek (AntCat, przeglądanym za pośrednictwem GBIF) nie istnieje żadna Camponotus titanicus, ani titanus, ani titan. Żadne źródło nie łączy tej mrówki z opisanym gatunkiem ani z konkretnym podrodzajem, dlatego nie przypisujemy jej żadnego: wolimy powiedzieć, że nie wiemy, niż coś wymyślać. Jest to więc gatunek niezidentyfikowany, który dla nauki jeszcze nie istnieje. To zwykły sposób sprzedawania mrówki, która krąży w hobby, zanim ktokolwiek ją zbadał, jak w naszym sklepie Camponotus sp. „Devil Candy” czy Camponotus sp. „guangxi”.

Wygięty grzbiet i ponad tysiąc gatunków

Rodzaj utworzył austriacki entomolog Gustav Mayr w 1861 roku, a jego nazwa opisuje te mrówki z profilu: pochodzi z greckiego kampé, „wygięcie”, i nôton, „grzbiet”, od łukowato wygiętego grzbietu tułowia. Po polsku nazywa się je gmachówkami, a wiele gatunków drąży gniazda w martwym drewnie. Gatunek, który wyznacza nazwę rodzaju, jest europejski: Camponotus ligniperda.

To gigantyczny rodzaj. Rewizja Warda i Boudinota (2021) mówi o ponad tysiącu opisanych gatunków i kilkuset podgatunkach, a tylko Pheidole rywalizuje z nim o tytuł najbardziej zróżnicowanego rodzaju mrówek na planecie. Do niedawna był nawet większy: w 2016 roku Ward, Blaimer i Fisher wydzielili do osobnych rodzajów Colobopsis, mrówki o głowie w kształcie korka, i Dinomyrmex, olbrzymkę z Azji Południowo-Wschodniej. Wiele afrykańskich Camponotus opisano między końcem XIX wieku a latami dwudziestymi, często jako podgatunki lub „formy”, a wokół samej C. maculatus nagromadziło się ponad sto nazw. W takiej sytuacji to, że duża afrykańska Camponotus trafia do hobby bez nazwy, nie jest niczym dziwnym.

Jedna z największych znanych Camponotus

W naszych koloniach królowe mierzą 23-26 mm, a niektóre majory przekraczają 20 mm. Żeby zrozumieć, co to znaczy, trzeba to porównać z tym, co naprawdę zmierzono u olbrzymich Camponotus:

  • Dinomyrmex gigas, olbrzymia mrówka z lasów Azji Południowo-Wschodniej, nazywała się wcześniej Camponotus gigas. Pfeiffer i Linsenmair badali jej kolonie w Malezji: jej majory mogą osiągać około 3 cm i 400 mg, z głową szeroką średnio na prawie 7 mm. Ale od 2016 roku nie jest już Camponotus.
  • Camponotus singularis, również azjatycka, to największa Camponotus z opublikowanymi wymiarami, jaką znaleźliśmy: majory 16,8-19,6 mm i uskrzydlone królowe 18,4-20,5 mm (Laciny i współpracownicy, 2016).
  • Camponotus angusticollis, często przywoływana jako punkt odniesienia dla rozmiaru, nie jest afrykańska: żyje od Indii i Sri Lanki po Indonezję. I nie znaleźliśmy jej naukowych wymiarów; te, które krążą, pochodzą ze sklepów.
  • Afrykańskie Camponotus. Wśród tych z opublikowanymi wymiarami największe majory mają około 15-17 mm: u C. brutus na przykład zmierzono majora o długości 15,4 mm u okazów z Nigerii. Największa afrykańska królowa, jaką znaleźliśmy w opisach, to królowa C. langi z Konga, o długości 21 mm (Wheeler, 1922).

Przy takich wymiarach królowe „titanicus” przewyższają królowe wszystkich Camponotus z opublikowanymi wymiarami, jakie znaleźliśmy, a jej największe majory przewyższają największe majory C. singularis. Czy to największa w rodzaju? Przy ponad tysiącu gatunków, wielu niezmierzonych, nie da się tego zagwarantować i wolimy tego nie ogłaszać. Możemy natomiast powiedzieć, że to jedna z największych znanych Camponotus. Dla porównania: najdłuższą żyjącą mrówką jest królowa afrykańskiej mrówki wędrownej, Dorylus wilverthi: osiąga około 52 mm, a blisko 80% jej ciała to gaster, fabryka jaj dla kolonii liczących miliony robotnic.

Olbrzymka z afrykańskich gór

Nasze kolonie pochodzą z terenów wysokogórskich Afryki i widać to po tym, jak żyje w domu. Z doświadczenia Antomas nie lubi ciepła, lepiej radzi sobie w umiarkowanie ciepłym gnieździe i dobrze reaguje na wyraźny odpoczynek zimowy: dokładnie odwrotnie niż wiele tropikalnych egzotyków, które potrzebują ciepła przez cały rok.

Góry tropikalnej Afryki mają klimat bardzo różny od otaczających je dżungli i sawann. Na wyżynach, z których pochodzą, średnia temperatura wynosi około 16 °C przez większą część roku, kilka stopni mniej niż na pobliskich nizinach, a opady rozkładają się na pory wilgotne oddzielone długą porą suchą. Nie ma zimy takiej jak nasza, ale jest klimat chłodny i stabilny, co wyjaśnia, dlaczego ta mrówka źle znosi upalne lata (zob. „Zalecane parametry”).

Istniały mrówki wielkości kolibra: Titanomyrma

Jeśli szukamy mrówki, która naprawdę zasłużyła na miano tytana, trzeba cofnąć się o około 50 milionów lat. W 2011 roku Archibald i jego współpracownicy opisali Titanomyrma, od greckiego titan, olbrzyma z mitologii, i myrmex, „mrówka”. Duży gatunek, Titanomyrma gigantea, opisano w 1986 roku na podstawie skamieniałości ze stanowiska Messel w Niemczech. Jego królowe osiągały około 7 cm długości i około 16 cm rozpiętości skrzydeł; nowy gatunek z Wyoming, T. lubei, mierzył około 5 cm, a jego autorzy porównali go z kolibrem.

Najciekawszy nie jest rozmiar, lecz podróż. Mrówki z tej grupy pojawiały się tylko na stanowiskach o bardzo ciepłym klimacie, ze średnimi rocznymi około 20 °C lub wyższymi. Jak więc dotarły z Europy do Ameryki Północnej? W 2011 roku zaproponowano, że przeszły przez Arktykę w szczytach ocieplenia wczesnego eocenu, gdy biegun ogrzał się na tyle, by otworzyć im „bramę”. W 2023 roku pojawił się okaz z zimnych wyżyn Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie, ze średnią roczną 13 °C lub niższą. Jest zdeformowany, a jego rozmiar za życia mieści się między około 3,3 a około 5 cm: jeśli był olbrzymem, pomysł, że te mrówki potrzebowały ciepła, się chwieje. Autorzy pozostawiają to otwarte. Jedno zastrzeżenie: Titanomyrma należy do wymarłej podrodziny i nie jest bliską krewną Camponotus.

Inne „tytaniczne mrówki”

Kto szuka „tytanicznych mrówek”, trafia też na dwie amerykańskie Pheidole. Jedna to Pheidole rhea, której nazwa handlowa w Antomas nawiązuje do tytanów. Druga nosi ten tytuł w nazwie naukowej: Pheidole titanis Wheeler, 1903, z południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych i zachodniego Meksyku. Jej nazwa nawiązuje do tytanów, choć jej żołnierze nie osiągają nawet centymetra.

Ta jest za to wyspecjalizowaną łowczynią termitów. Jej zwiadowczynie wyszukują kolumny żerujących termitów Nasutitermes i rekrutują armię od 200 do 2000 robotnic, które otaczają termity i zanoszą je jeden po drugim do gniazda. W 1988 roku Donald Feener odkrył, że pasożytnicza muchówka z rodziny garbatkowatych, która lata tylko za dnia i próbuje składać jaja w mrówkach, zmienia im rozkład dnia: w porze wilgotnej większość napadów odbywa się nocą, a gdy pojawi się mucha, kolonia przestaje polować, by się bronić. A przecież w sekcjach mniej niż 2% mrówek było spasożytowanych: rzadki wróg o ogromnym wpływie.

Łowczyni termitów, ale nie specjalistka

Nie jest specjalistką od termitów, ale na nie poluje: w Antomas widzieliśmy filmy nagrane w jej rejonie pochodzenia, na których napada na termity, a w domu bardzo chętnie je przyjmuje. Pasuje to do tego, co wiadomo o rodzaju:

  • Okazjonalne łowczynie. Camponotus i Pheidole to dwa wielkie rodzaje, które polują na termity okazjonalnie, gdy się na nie natkną, jak podają Yusuf, Crewe i Pirk (2014). Na sawannie Lamto, na Wybrzeżu Kości Słoniowej, Lévieux (1982) znalazł termity wśród ofiar Camponotus, wymieszane z chrząszczami, muchami, parecznikami, cykadami czy modliszkami, w diecie, w której duże znaczenie ma też spadź: C. maculatus na przykład wykorzystuje czerwce korzeniowe.
  • Afrykańska specjalistka to ktoś inny. Wielką łowczynią termitów w Afryce jest Megaponera analis (dawniej Pachycondyla analis), mrówka z podrodziny Ponerinae, która żywi się prawie wyłącznie termitami i napada na nie w kolumnach.
  • Lokatorki termitier. Niektóre Camponotus korzystają natomiast z gniazd termitów. W Kongu wyprawa Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej znalazła kolonię C. vividus zadomowioną w wielkim kartonowym gnieździe zbudowanym przez nadrzewnego termita (Wheeler, 1922). A na Nowej Gwinei pewna Camponotus była najczęstszą lokatorką gniazd termitów na plantacji palm kokosowych: wychowywała w nich czerw, termity zamurowywały zajęte korytarze, a w niektórych przypadkach współżyły ze sobą prawie trzy lata, bez zauważalnego wzrostu śmiertelności termitów (Leponce i współpracownicy, 1999).

Jeśli więc możesz je zdobyć, termity są dla niej świetną ofiarą, choć nie niezbędną: w urozmaiconej diecie przyjmuje prawie każdego owada (zob. „Karmienie”).

Duże i małe: rozmiar nie decyduje o wszystkim

Jak prawie wszystkie Camponotus, ta mrówka ma robotnice o bardzo różnych rozmiarach: zwinne minory o długich nogach i majory o nieproporcjonalnie dużej głowie. W 1953 roku Edward O. Wilson wyjaśnił, że ten polimorfizm to przede wszystkim kwestia wzrostu: gdy rośnie wielkość robotnicy, głowa rośnie szybciej niż reszta ciała. Dlatego majory mają tak nieproporcjonalnie duże głowy. W naszych koloniach różnica jest ogromna: są majory różnej wielkości, a największe przekraczają 20 mm i mają głowę zdolną przeciąć skórę (zob. „Obchodzenie się i bezpieczeństwo”).

Przez dziesięciolecia przyjmowano, że rozmiar wyznacza zawód: minory wychodzą po pokarm i opiekują się czerwiem, a majory bronią. W 2016 roku Daniel Simola i jego współpracownicy wykazali na Camponotus floridanus, że nie jest to takie sztywne. Majory tego gatunku prawie nigdy nie wychodzą żerować, ale gdy do mózgu młodych majorów wstrzyknięto inhibitor deacetylaz histonów, enzymów regulujących, które geny są odczytywane, zaczęły żerować jak minory i robiły to dalej. Zawód każdej robotnicy jest zapisany w jej rozmiarze, ale także w chemicznych znacznikach w mózgu, które można zapisać na nowo.

Więcej niż pokarm: co przekazują sobie z ust do ust

Mrówki przekazują sobie płynny pokarm z ust do ust, to trofalaksja, i przez długi czas sądzono, że to tylko to, wspólny pokarm. W 2016 roku Adria LeBoeuf i jej współpracownicy przeanalizowali ten płyn u Camponotus floridanus i znaleźli znacznie więcej: dziesiątki białek, z których wiele jest wydzielanych do samego płynu, 64 mikroRNA, węglowodory podobne do tych, które tworzą zapach kolonii, i hormon juwenilny, jeden z hormonów sterujących rozwojem owadów.

Potem wystawili to na próbę. Grupom robotnic opiekujących się larwami dodali hormon juwenilny do pokarmu, a larwy przez nie wychowane miały dwa razy większą szansę na ukończenie przeobrażenia i stały się większymi robotnicami. Innymi słowy, to, co robotnice przekazują sobie z ust do ust, pomaga zdecydować o wielkości następnego pokolenia. Gdy zobaczysz dwie robotnice ze złączonymi ustami i poruszającymi się czułkami, nie tylko się karmią: komunikują się.

Nocne zmiany i królowe bez zegara

Wiele dużych Camponotus jest aktywnych głównie o zmierzchu i w nocy, ale ich wewnętrzny zegar jest bardziej elastyczny, niż się wydaje. W 2017 roku Mildner i Roces badali Camponotus rufipes: odizolowane, większość robotnic utrzymywała rytm dobowy, głównie nocny; w kolonii karmicielki, które miały pod opieką czerw, były aktywne w dzień i w nocy, bez rytmu 24-godzinnego, i odzyskiwały go, gdy tylko je oddzielono. Zbieraczki natomiast spędzały nawet połowę czasu w bezruchu i dostosowywały swój rozkład do tego, kiedy był dostępny pokarm.

Z królowymi dzieje się coś podobnego. U indyjskiej Camponotus compressus Sharma i jego współpracownicy zaobserwowali w 2004 roku, że dziewicze królowe i samce mają wyraźny rytm dobowy, ale zapłodnione królowe tracą rytm, dopóki składają jaja, i odzyskują go, gdy składanie się kończy. Królowa w pełni zakładania kolonii nie żyje według godzin: żyje dla swojego czerwiu.

Kolor i rozmiar przeciw zimnu

Czy kolor mrówki mówi coś o jej klimacie? W 2016 roku Bishop i jego współpracownicy badali zespoły mrówek wzdłuż 14 transektów wysokościowych w Afryce, Australii i Ameryce Południowej i znaleźli wyraźny wzorzec: tam, gdzie jest zimniej, mrówki są średnio większe i ciemniejsze, a wraz ze wzrostem temperatury kolor jaśnieje. Autorzy interpretują to jako potwierdzenie hipotezy melanizmu termicznego: ciemny oskórek pochłania więcej promieniowania, a duże ciało lepiej zatrzymuje ciepło. W najcieplejszych miejscach zespoły znowu ciemniały tam, gdzie promieniowanie ultrafioletowe było intensywne, bo melanina chroni także przed nim.

Kusi, żeby odnieść to do tej mrówki, ogromnej, ciemnej i wysokogórskiej, i pasuje to do wzorca. Ale badanie opisuje całe zespoły, nie pojedyncze gatunki, więc traktujemy to jako ciekawą wskazówkę, a nie udowodnione wyjaśnienie.

Wielkość i morfologia

Ogromna, krępa i bardzo polimorficzna Camponotus, z minorami i majorami, które odróżnia się gołym okiem, i bez żądła.

  • Ubarwienie w naszych koloniach. Ciało ciemne i matowe, bez połysku i złotawego owłosienia innych afrykańskich Camponotus, co nadaje jej masywny i surowy wygląd.
  • Majory. W naszych koloniach są majory różnej wielkości, a największe pojawiają się jako ostatnie. Niektóre przekraczają 20 mm, mają głowę ogromną w stosunku do ciała i szerokie, mocne żuwaczki, zdolne przeciąć skórę. Nimi bronią gniazda.
  • Minory. Głowa proporcjonalnie mniejsza i długie nogi: to one wychodzą żerować i to je zobaczysz na arenie.
  • Królowa. Ogromna, w naszych koloniach 23-26 mm, z szerokim tułowiem, w którym mieściły się mięśnie lotu godowego, i obszernym gastrem, który przechowuje zapasy na założenie kolonii.
  • Profil. Grzbiet tułowia, widziany z boku, tworzy łuk, od którego pochodzi nazwa rodzaju.
  • Gaster. Kończy się acidoporusem, małą dyszą, przez którą Formicinae wyrzucają kwas mrówkowy. Nie ma żądła.
  • Rozwój. Larwy przędą jedwabny kokon, w którym przechodzą w poczwarkę, jak u wszystkich Camponotus; nagie poczwarki są typowe dla Colobopsis, które do 2016 roku zaliczano do Camponotus.

Przybliżone wymiary

  • Królowa: 23-26 mm (królowe Antomas; brak opublikowanych wymiarów)
  • Majory: niektóre przekraczają 20 mm (kolonie Antomas; brak opublikowanych wymiarów)
  • Minory: brak opublikowanych wymiarów
  • Dla porównania, u innych dużych afrykańskich Camponotus: majory około 15-17 mm (major C. brutus z Nigerii mierzył 15,4 mm) i królowa 21 mm u C. langi (Wheeler, 1922)
  • Dla porównania spoza Afryki: majory 16,8-19,6 mm i uskrzydlone królowe 18,4-20,5 mm u C. singularis (Laciny i współpracownicy, 2016)

Ponieważ gatunek nie jest opisany, nie ma naukowych wymiarów kast „titanicus”: wymiary królowej i majorów są nasze, zmierzone w koloniach Antomas. W porównaniu z opublikowanymi plasują ją wśród największych znanych Camponotus i powyżej wszystkich afrykańskich z wymiarami, jakie znaleźliśmy.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 5/5 – Ekspert

Camponotus rzadko jest trudną mrówką, a ta je wszystko i jej królowa sama zakłada kolonię. Ale w Antomas uważamy ją za gatunek dla ekspertów, z czterech powodów, które warto dobrze znać przed zakupem:

  • Nie lubi ciepła. Z doświadczenia Antomas lepiej radzi sobie w umiarkowanie ciepłym gnieździe, nie powyżej około 25 °C, dokładnie odwrotnie niż wiele tropikalnych egzotyków. Kabel grzewczy położony „na wszelki wypadek” bardziej jej szkodzi, niż pomaga, a lato w dużej części Hiszpanii zmusza do szukania dla niej chłodnego miejsca.
  • Prawdziwe zimowanie. Potrzebuje wyraźnego odpoczynku zimowego, z wyraźnym spadkiem temperatury, i co roku trzeba go dobrze przeprowadzić (zob. „Zimowanie”).
  • Jej rozmiar i ugryzienie. Majory przekraczają 20 mm, a ich ugryzienie przecina skórę. Trzeba zawsze pracować z narzędziami i z zestawem zaprojektowanym tak, by nie wkładać do niego rąk (zob. „Obchodzenie się i bezpieczeństwo”).
  • Cierpliwość. Z naszego doświadczenia rośnie w umiarkowanym tempie, pierwsze robotnice są małe, a majory długo każą na siebie czekać: co najmniej dwa lata, a największe jeszcze dłużej. Gdy się pojawią, potrzebują dużych korytarzy i dużo białka.

I naprawdę warto. To jedna z największych znanych Camponotus, ciemna i krępa, bardzo rzadko spotykana w hobby, i kolonia, która rośnie powoli, ale zamienia się w imponujące formikarium. Jeśli hodowałeś już kilka dużych Camponotus i szukasz kolejnej, to świetny wybór. A jeśli nie miałeś jeszcze żadnej dużej afrykańskiej, Camponotus maculatus to dobry pierwszy krok: prostsza, szybciej rośnie i jest mniej wrażliwa na ciepło.

Zalecane parametry

  • Temperatura gniazda: 21-25 °C w sezonie aktywności. Nigdy stale powyżej 25 °C.
  • Dlaczego tak: nasze kolonie pochodzą z terenów wysokogórskich, o klimacie chłodnym i stabilnym przez cały rok (zob. „Olbrzymka z afrykańskich gór”).
  • Arena: w temperaturze pokojowej. Jeśli pokój jest zimny, co najwyżej łagodne ciepło z jednego boku, z termostatem i nie powyżej 25 °C, żeby kolonia mogła wybierać.
  • Wilgotność: na początku probówki i systemy nawilżania dobrze wypełnione wodą; potem gradient, z wilgotną strefą w gnieździe i resztą bardziej suchą (zob. „Wilgotność: dużo na początku, potem gradient”).
  • Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie.
  • Światło: gniazdo w ciemności, oświetlona arena i normalny cykl dnia i nocy.
  • Zimowanie: wyraźne, przez około 3 miesiące w 12-15 °C (zob. „Zimowanie”).

Lato to delikatny moment. W wielu hiszpańskich domach termometr przez dużą część lata pokazuje ponad 25 °C. Poszukaj najchłodniejszego pokoju, bez bezpośredniego słońca, z dala od okien, urządzeń AGD i grzejników, i lepiej na niskiej półce niż na szczycie mebla, gdzie gromadzi się ciepłe powietrze. Kontroluj temperaturę termometrem przy gnieździe, a nie na oko. I nigdy nie próbuj chłodzić lodem ani klimatyzacją dmuchającą bezpośrednio na formikarium: gwałtowne zmiany i kondensacja są gorsze niż kilka stopni za dużo.

Wilgotność: dużo na początku, potem gradient

Jak prawie wszystkie Camponotus, królowa i jej pierwsze robotnice potrzebują wilgoci: probówki fundacyjnej z zapasem wody za watą, a gdy przejdą do gniazda, dobrze wypełnionych systemów nawilżania formikarium. Zakładana kolonia, która wyschnie, to stracona kolonia.

Gdy kolonia już urośnie, w Antomas zalecamy gradient: jedną część gniazda nieco wilgotną, gdzie kolonia zwykle przenosi najmniejszy czerw, a resztę bardziej suchą, gdzie gromadzą się robotnice i kokony. Kolonia wybiera i przemieszcza się według potrzeb. Unikać trzeba skrajności: przemoczone gniazdo, z kondensacją na ściankach, sprowadza pleśń i roztocza; całkowicie suche odwadnia czerw.

Polecane formikaria

Na etap zakładania i pierwsze miesiące w Antomas polecamy Qbik Wild od Anthouse. Są gipsowe, dobrze trzymają wilgoć i wyglądają naturalnie, z komorami rozsądnej wielkości dla młodej kolonii. Na początek Qbik Wild One P 1C:

Gdy kolonia urośnie i pojawią się majory, naturalnym krokiem jest seria Qbik Alpha: modułowe formikaria, raczej suche i dużo lżejsze, które rozbudowuje się razem z kolonią. Zawsze z dużymi korytarzami, bo major tej mrówki potrzebuje miejsca, by się poruszać i przenosić czerw. Najpierw QBIK ONE z dużymi korytarzami:

A do dalszej rozbudowy QBIK DUO, również z dużymi korytarzami. Wielkość gniazda zawsze proporcjonalna do kolonii: w ogromnym formikarium dla królowej z kilkoma robotnicami zbędne komory zamieniają się w śmietnik, a gniazdo trudno utrzymać wilgotne i czyste. Rozbudowuj, gdy zobaczysz wiele robotnic stojących na arenie, bo w środku się nie mieszczą. Uzupełnij zestaw tak:

  • Obszerna arena, z odrobiną piasku, płaskimi kamieniami i jakąś gałązką lub korą do wspinania, bez niczego, co sięgałoby do bariery.
  • Woda w probówce z watą i poidełko na słodkie płyny, nigdy na wacie (zob. „Karmienie”).
  • Bariera z oleju mineralnego i dobrze dopasowana pokrywa (zob. „Ucieczki i bariery”).
  • Termometr przy gnieździe: u tego gatunku ważniejsze jest mierzenie ciepła niż jego dostarczanie.

Zakładanie kolonii: królowa z czerwiem

W Antomas sprzedajemy ją jako „Królowa z czerwiem”: zapłodnioną królową, która już rozpoczęła swoją kolonię w probówce, z jajami, larwami lub kokonami. Jak u zdecydowanej większości Camponotus, zakładanie jest klaustralne: królowa zamyka się i wychowuje pierwsze robotnice z zapasów własnego ciała, nie wychodząc po pokarm. Duża królowa ma dużo paliwa, ale nie nieskończenie dużo.

  • Probówka, ciemność i spokój. Zostaw probówkę taką, jaka przyszła, z zapasem wody, w ciemnym, spokojnym miejscu bez wibracji, w 21-24 °C. Możesz ją przykryć szmatką lub kartonikiem.
  • Woda w probówce. Sprawdzaj od czasu do czasu, czy wata jest nadal wilgotna i czy zostało wody. Jeśli się skończy albo probówka mocno się zabrudzi, przenieś ją do nowej przez przesypanie, ostrożnie.
  • Przekąska od czasu do czasu. Choć zakładanie jest klaustralne, w Antomas zalecamy sporadycznie podawać królowej coś do jedzenia, zwłaszcza po podróży: kropelkę słodkiego płynu na kawałeczku folii aluminiowej albo kawałeczek świeżo zabitego owada. Nigdy na watę probówki, bo pleśnieje. To, co zostanie, usuń następnego dnia.
  • Bez przeszkadzania. Szybki rzut oka raz w tygodniu wystarczy. Zestresowana królowa może zjeść jaja.
  • Cierpliwość. Pierwsze robotnice, nanitki, są małe: rozmiar rośnie z każdym pokoleniem, a majory pojawią się dopiero po co najmniej dwóch latach.

Kiedy przenieść ją do formikarium? W Antomas robimy to przy około 5-10 robotnicach, do Qbik Wild One P 1C, a wcześniej, jeśli probówka robi się za mała, brudzi się lub kończy się w niej woda.

Przyjazd i przeprowadzka przez przesypanie

Gdy otrzymasz królową, pozwól jej odpocząć w ciemnym i spokojnym miejscu, sprawdź, czy probówka ma wodę, i nie zmieniaj jej probówki ani nie przenoś jej do gniazda zaraz po przyjeździe. Gdy przyjdzie czas na przeprowadzkę, w Antomas robimy to przez przesypanie:

  • Przygotuj wcześniej formikarium, z wypełnionymi systemami nawilżania, nałożoną barierą z oleju i wodą na swoim miejscu.
  • Pracuj nad tacą, z miękkim pędzelkiem lub miękką pęsetą, nigdy rękami.
  • Otwórz probówkę na arenie, przy wejściu do gniazda, i delikatnie przesyp królową, robotnice i czerw, pomagając maruderom pędzelkiem.
  • Zamknij pokrywę i zostaw gniazdo w ciemności. W ciągu kilku godzin przeniosą czerw do środka.

Przy późniejszej przeprowadzce do większego modułu ta sama metoda.

Karmienie

Cukier w poidełku, zawsze dostępny. Jak wszystkie Camponotus, żywi się w dużej mierze słodkimi płynami: w naturze nektarem i spadzią mszyc i czerwców. Urozmaicaj cukry: w Antomas polecamy nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu i inny nektar lub słodki płyn 1-2 razy w tygodniu. Możesz też dodać do nektaru trochę białka. Podawaj go zawsze w poidełku, w którym kropla jest rozprowadzona i łatwo dostępna, i nigdy na wacie, która pleśnieje i w ciągu kilku dni psuje płyn. Wymieniaj go, zanim zacznie fermentować.

Białko: im więcej, tym lepiej. To ono sprawia, że kolonia rośnie: królowa potrzebuje go do składania jaj, a larwy, by stać się robotnicami, a przy mrówce tej wielkości potrzeba go dużo. Jeśli często dbasz o formikarium i usuwasz resztki, lepiej dać za dużo niż za mało: z naszego doświadczenia kolonia odbiera to tak, że ma zasoby, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie będziesz mógł często sprzątać, lepiej nie przekarmiać, bo nadmiar pokarmu gnije i sprowadza pleśń i roztocza. Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego:

Usuwaj resztki najpóźniej po jednym dniu i kupuj owady u sprawdzonego dostawcy: te traktowane insektycydami mogą zniszczyć kolonię.

Woda: zawsze, w probówce z watą na arenie.

Zimowanie

Z doświadczenia Antomas ta linia potrzebuje wyraźnego odpoczynku zimowego, z wyraźnym spadkiem temperatury, i dobrze na nim wychodzi: wchodzi w wiosnę silniejsza i znowu chętnie składa jaja. Pasuje to do jej pochodzenia: w jej górach nie ma zimy takiej jak nasza, ale klimat jest chłodny przez cały rok, a w domu odpoczynek bardzo jej służy. Nie znaleźliśmy badań o zimowaniu tej mrówki ani ogólnie afrykańskich Camponotus, więc to, co poniżej, to nasze zalecenia:

  • Kiedy i jak długo: około 3 miesięcy, mniej więcej od grudnia do lutego.
  • Temperatura: 12-15 °C i nigdy poniżej 10 °C.
  • Stopniowe wejście: w listopadzie obniżaj temperaturę powoli, w ciągu jednego lub dwóch tygodni.
  • W czasie zimowania: zawsze woda, trochę słodkiego płynu, mało białka lub wcale i jak najmniej przeszkadzania.
  • Stopniowe wyjście w marcu, aż do powrotu do 21-25 °C, a białko, gdy tylko zobaczysz aktywność i czerw.
  • Gdzie: nieogrzewany pokój, garaż, piwnica albo chłodziarka do wina, sprawdzając temperaturę termometrem.

To normalne, że przez te tygodnie królowa przestaje składać jaja, czerw prawie się nie rozwija, a robotnice ledwo wychodzą. Dokładnie tak ma być.

Zachowanie i obserwacja

Rytm. Wiele dużych Camponotus ożywia się głównie o zmierzchu i w nocy. Jeśli Twoja jest spokojna w południe, to normalne: obserwuj ją o zmroku, gdy minory wychodzą żerować.

Wzrost. Z naszego doświadczenia umiarkowany. Pierwsze robotnice są małe, a rozmiar rośnie z każdym pokoleniem. Majory pojawiają się dość późno: najwcześniej po dwóch latach, a majory mają różne rozmiary, więc najdłużej trzeba czekać na największe. Przy umiarkowanym cieple, dużej ilości białka i dobrym zimowaniu kolonia nabiera tempa od drugiego roku.

Obrona. Jak inne duże Camponotus, na co dzień to spokojna mrówka, która nie szuka zaczepki. Jeśli gniazdo zostanie uderzone lub otwarte, robotnice wychodzą go bronić z otwartymi żuwaczkami i mogą pryskać kwasem mrówkowym, a majory ustawiają się w pierwszej linii, z żuwaczkami, które budzą respekt.

Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie po to, by je chować. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę i obserwować je delikatnie, ingerując jak najmniej. Przyzwyczajają się do Twojej obecności.

Sygnały alarmowe:

  • Apatyczne robotnice albo czerw, który przestaje się rozwijać w pełni lata: prawie zawsze za gorąco. Poszukaj chłodniejszego miejsca.
  • Larwy, które nie rosną poza zimowaniem: brakuje białka.
  • Kondensacja na ściankach albo pleśń: za dużo wilgoci albo zapomniane resztki.
  • Królowa, która zjada jaja: za dużo przeszkadzania.
  • Wiele robotnic stojących na arenie: czas na rozbudowę.

Ucieczki i bariery

Camponotus dobrze wspinają się po szkle i plastiku, a przy mrówce tej wielkości ucieczka nie przejdzie niezauważona. W Antomas używamy oleju mineralnego:

  • Cienki i ciągły pas oleju mineralnego w górnej części ścianek areny. Odnawiaj go, gdy zbierze kurz lub resztki.
  • Dobrze dopasowana pokrywa jako druga linia obrony.
  • Bez szczelin w połączeniach, korkach i rurkach.
  • Nic, co mogłoby posłużyć za most: żadnych gałązek ani kamieni opartych w pobliżu bariery.

Obchodzenie się i bezpieczeństwo

Nie żądli: nie ma żądła. Ale gryzie, i to mocno: z doświadczenia Antomas major o długości ponad 20 mm, który dobrze uchwyci skórę tą swoją ogromną głową, przecina ją i powoduje krwawienie, a do tego może pryskać kwasem mrówkowym, który piecze w ranie. To nic groźnego, ale lepiej tego unikać:

  • Zawsze z narzędziami: miękki pędzelek, miękka pęseta, a przy przenoszeniu probówki i łączniki. Nigdy rękami.
  • Otwieraj formikarium tylko tyle, ile trzeba, pracuj powoli nad tacą i zamknij je po skończeniu.
  • Nie łącz różnych królowych ani kolonii i nie trzymaj jej z innymi gatunkami.
  • Gdy w domu są małe dzieci, niech cieszą się nią, patrząc, przy zamkniętym formikarium, ale nigdy niech jej nie dotykają.

To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać.

Czego nie robić

  • Trzymać ją stale powyżej 25 °C albo dawać jej kabel grzewczy bez termostatu.
  • Zostawiać ją w pokoju, który latem się nagrzewa, na słońcu albo przy grzejniku.
  • Pomijać zimowanie albo przeprowadzać je z gwałtownymi zmianami temperatury.
  • Pozwalać, by probówka fundacyjna wyschła, albo zalewać całe gniazdo.
  • Umieszczać małą kolonię w ogromnym formikarium albo używać małych korytarzy, gdy pojawią się majory.
  • Podawać słodkie płyny na wacie albo pozwalać, by się skończyły.
  • Dawać jej ciągle tego samego owada albo zostawiać nieposprzątane resztki.
  • Łączyć różne królowe lub kolonie.
  • Brać ją w ręce (major może przeciąć Ci skórę) albo zaniedbywać barierę.

Źródła naukowe

„titanicus” nie jest opisana, więc nie ma bibliografii dotyczącej tego gatunku. Ten poradnik opiera się na literaturze naukowej o rodzaju Camponotus, jego krewnych i olbrzymich mrówkach, na wymiarach afrykańskich Camponotus podanych przez Wheelera (1922, Bulletin of the American Museum of Natural History 45) i w kompilacji The Ants of Africa B. Taylora, na badaniu Lévieux (1982) o diecie mrówek sawann Afryki Zachodniej oraz na doświadczeniu Antomas. Najważniejsze źródła:

  1. Wilson, E. O. (1953). The origin and evolution of polymorphism in ants. The Quarterly Review of Biology 28: 136–156. doi:10.1086/399512
  2. Feener, D. H. Jr. (1988). Effects of parasites on foraging and defense behavior of a termitophagous ant, Pheidole titanis Wheeler (Hymenoptera: Formicidae). Behavioral Ecology and Sociobiology 22: 421–427. doi:10.1007/BF00294980
  3. Leponce, M., Roisin, Y. & Pasteels, J. M. (1999). Community interactions between ants and arboreal-nesting termites in New Guinea coconut plantations. Insectes Sociaux 46: 126–130. doi:10.1007/s000400050122
  4. Pfeiffer, M. & Linsenmair, K. E. (2000). Contributions to the life history of the Malaysian giant ant Camponotus gigas (Hymenoptera, Formicidae). Insectes Sociaux 47: 123–132. doi:10.1007/PL00001690
  5. Sharma, V. K., Lone, S. R. & Goel, A. (2004). Clocks for sex: loss of circadian rhythms in ants after mating? Naturwissenschaften 91: 334–337. doi:10.1007/s00114-004-0526-8
  6. Archibald, S. B., Johnson, K. R., Mathewes, R. W. & Greenwood, D. R. (2011). Intercontinental dispersal of giant thermophilic ants across the Arctic during early Eocene hyperthermals. Proceedings of the Royal Society B 278: 3679–3686. doi:10.1098/rspb.2011.0729
  7. Yusuf, A. A., Crewe, R. M. & Pirk, C. W. W. (2014). Olfactory detection of prey by the termite-raiding ant Pachycondyla analis. Journal of Insect Science 14: 53. doi:10.1673/031.014.53
  8. Laciny, A., Zettel, H. & Druzhinina, I. (2016). Workers, soldiers, and gynes: morphometric characterization and description of the female castes of Camponotus singularis (Smith, 1858) (Hymenoptera, Formicidae). Deutsche Entomologische Zeitschrift 63: 183–193. doi:10.3897/dez.63.9435
  9. LeBoeuf, A. C. et al. (2016). Oral transfer of chemical cues, growth proteins and hormones in social insects. eLife 5: e20375. doi:10.7554/eLife.20375
  10. Simola, D. F. et al. (2016). Epigenetic (re)programming of caste-specific behavior in the ant Camponotus floridanus. Science 351: aac6633. doi:10.1126/science.aac6633
  11. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  12. Bishop, T. R. et al. (2016). Ant assemblages have darker and larger members in cold environments. Global Ecology and Biogeography 25: 1489–1499. doi:10.1111/geb.12516
  13. Mildner, S. & Roces, F. (2017). Plasticity of daily behavioral rhythms in foragers and nurses of the ant Camponotus rufipes: influence of social context and feeding times. PLoS ONE 12: e0169244. doi:10.1371/journal.pone.0169244
  14. Archibald, S. B., Mathewes, R. W. & Aase, A. (2023). Eocene giant ants, Arctic intercontinental dispersal, and hyperthermals revisited: discovery of fossil Titanomyrma (Hymenoptera: Formicidae: Formiciinae) in the cool uplands of British Columbia, Canada. The Canadian Entomologist 155: e6. doi:10.4039/tce.2022.49
Poziom trudności
Zaawansowany
Brak opinii
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

13 innych produktów w tej samej kategorii: