Camponotus sericeus
Biologia
Camponotus sericeus to efektowna mrówka szeroko rozpowszechniona w krainach afrotropikalnej i orientalnej, notowana od różnych części Afryki po Półwysep Arabski i południową Azję. Obecnie uważa się ją za ważny gatunek w obrębie podrodzaju Orthonotomyrmex.
To gatunek szczególnie związany z ciepłymi i otwartymi terenami: występuje na sawannach, suchych łąkach, terenach rolniczych i w innych nasłonecznionych siedliskach. W południowych Indiach badano kolonie założone bezpośrednio w glebie suchych, otwartych obszarów, gdzie robotnice wykazują intensywną aktywność w ciągu dnia.
Jej charakterystyczny, złocisty wygląd to zasługa gęstego, żółtego lub złotego owłosienia pokrywającego gaster. Zależnie od kąta padania światła robotnica może wydawać się niemal czarna, a kilka sekund później lśnić intensywnym złotym blaskiem.
Występują też znaczne różnice w ubarwieniu. Najczęstsza forma ma ciemną głowę i mesosomę, ale niektóre populacje lub linie mają głowę rudawą lub intensywnie kasztanową. Złoty efekt gastra pozostaje jedną z najbardziej charakterystycznych cech wizualnych gatunku.
Zbieraczka o dużym zasięgu
Camponotus sericeus jest przede wszystkim dzienna.
W badaniu sześciu kolonii w Bengaluru odnotowano aktywność mniej więcej od 06:00 do 18:00, ze szczytem żerowania między 09:00 a 12:00 i drugim, mniejszym szczytem po południu. Niektóre robotnice oddalały się od gniazda co najmniej na 10 metrów, a inne obserwowano podczas żerowania w odległości nawet około 50 metrów.
Pokazuje to mrówkę znacznie bardziej ruchliwą, niż mógłby sugerować jej masywny wygląd. Zwiadowczyni może przemierzyć ogromny obszar w stosunku do swoich rozmiarów, a potem wrócić do tego samego gniazda.
Większość żerowania odbywa się przez pojedyncze robotnice. Jednak gdy pojawia się szczególnie atrakcyjne źródło pokarmu, kolonia dysponuje znacznie bardziej wyrafinowanym systemem rekrutacji.
Czasem pojawiają się małe grupy liczące około 5-14 robotnic, które posuwają się w idealnie zorganizowanym rzędzie. Mrówka na czele zna kierunek i pełni rolę przewodniczki, a następne utrzymują kontakt za pomocą czułków i innych sygnałów dotykowych.
Jeśli któraś zgubi rząd, od razu zaczyna szukać, zataczając coraz większe kręgi, aż ponownie odnajdzie grupę. Jeśli natomiast zniknie przewodniczka, cała formacja szybko traci organizację.
To praktycznie mała wyprawa z przewodnikiem: pierwsza robotnica zna cel, a reszta ufa towarzyszce idącej przed nią.
Gatunek stosuje także tandem running do przekazywania informacji między osobnikami – ten system komunikacji badano właśnie u C. sericeus w klasycznych pracach Hölldoblera i współpracowników.
Pokarm w naturze
To gatunek wszystkożerny i oportunistyczny.
Robotnice wykorzystują martwe owady, drobne stawonogi, resztki organiczne i inne źródła białka, ale węglowodany mają ogromne znaczenie dla pokrycia zapotrzebowania energetycznego tak aktywnego gatunku.
Może też korzystać ze spadzi i innych słodkich wydzielin. W badaniach terenowych obserwowano zbieraczki wracające z różnym pokarmem i szukające zasobów wśród roślinności i w miejscach z drobnymi owadami i termitami.
Nie należy jej uważać za łowczynię wyspecjalizowaną w dużych ofiarach. Potrafi schwytać małe bezkręgowce, ale duża część jej pokarmu zwierzęcego pochodzi z łatwych do obezwładnienia ofiar lub z padliny.
Struktura kolonii
Wykazuje wyraźny polimorfizm: występują minory, media i majory.
Nie ma prawdziwej, odrębnej kasty żołnierzy. Tak zwani „żołnierze” to w rzeczywistości robotnice major, znajdujące się na górnym końcu ciągłej skali wielkości.
Majory mają znacznie większą głowę i silniej rozwinięte mięśnie żuwaczek. Mogą brać udział w obronie, obróbce pokarmu i innych zadaniach wymagających większej siły.
Badania jej układu nerwowego wykazały ponadto, że minory i majory różnią się morfologicznie w sposób związany z ich różnymi funkcjami w kolonii.
Populacje badane w Indiach opisano jako kolonie średniej wielkości, zwykle liczące kilkaset robotnic. Nie podawalibyśmy 5000 osobników jako liczby typowej dla gatunku, choć inne populacje lub kolonie hodowane przez wiele lat mogą znacznie przekraczać wielkości zaobserwowane w konkretnym badaniu.
W hodowli zalecamy trzymać jedną królową na kolonię i nie próbować łączyć królowych ani niezależnych kolonii.
Zakładanie kolonii dobrze prowadzić jako klaustralne, trzymając królową w małej, spokojnej komorze aż do pojawienia się pierwszych robotnic.
Wielkość i morfologia
Camponotus sericeus to średnio duża Camponotus o masywnym wyglądzie.
Najbardziej charakterystyczną cechą jest złote owłosienie gastra. Tysiące krótkich, żółtawych włosków pokrywa tergity i daje bardzo intensywny metaliczny połysk w bezpośrednim świetle.
Tylne pasy segmentów odwłoka pozostają ciemniejsze i mogą tworzyć piękny kontrast czarnych i złotych prążków.
Głowa i mesosoma są zwykle ciemnobrązowe lub czarne. Istnieją jednak linie z rudawą głową, które dają jeszcze większy kontrast ze złotym gastrem.
Mesosoma jest masywna i lekko kanciasta. Nogi są stosunkowo długie i pozwalają na szybkie poruszanie się po otwartym terenie.
Minory mają węższą głowę i smukłe ciało. Wraz ze wzrostem wielkości robotnicy głowa wyraźnie się poszerza, aż osiąga masywne proporcje majora.
Badania nad robotnicami C. sericeus obejmowały zbieraczki o długości około 5-11 mm, co potwierdza znaczny polimorfizm gatunku.
Orientacyjne wymiary
- Robotnice minor i media: około 5-9 mm
- Majory: około 9-11/12 mm
- Królowa: około 11-13 mm w liniach zwykle dostępnych w sprzedaży
Wielkość królowej należy traktować jako punkt odniesienia z hodowli, a nie sztywną cechę taksonomiczną, ponieważ u gatunku o tak niezwykle rozległym zasięgu występuje zmienność geograficzna.
Jako przedstawicielka podrodziny Formicinae nie ma żądła. Używa żuwaczek i kwasu mrówkowego wytwarzanego przez jej układ obronny.
HODOWLA W NIEWOLI
Poziom trudności: 2/5 – Początkujący
Camponotus sericeus to gatunek polecany dla początkujących, zwłaszcza dla osób szukających pierwszej afrykańskiej lub tropikalnej Camponotus.
Jest odporna, chętnie przyjmuje typowy pokarm, nie potrzebuje zimowania i może dość szybko rozwijać kolonię, gdy ma wystarczająco ciepła i białka.
Nie wymaga ekstremalnych warunków ani szczególnie skomplikowanego formikarium.
Zalecane parametry
- Temperatura: 25-29 °C
- Miejscowy punkt grzewczy: 28-30 °C
- Wilgotność: niska do umiarkowanej, ale zawsze ze strefą nawilżoną
- Arena: przeważnie sucha i dobrze wentylowana
- Rodzaj gniazda: Wild, PLA/pleksi, Ytong, gips lub gips modelarski
- Korytarze: średnie lub duże
Nie uważamy, by trzeba było trzymać ją stale powyżej 28 °C.
Temperatura około 25-27 °C już pozwala na normalną hodowlę, a mały sektor z temperaturą 28-30 °C można wykorzystać do przyspieszenia rozwoju czerwiu.
Choć jest doskonale przystosowana do ciepłego środowiska, to że mrówka znosi w naturze bardzo wysokie temperatury powierzchni, nie oznacza, że powinniśmy trzymać całe formikarium w 35 °C.
W przypadku linii tropikalnych należy też unikać długotrwałego trzymania poniżej około 20 °C.
Wilgotność
Choć często pochodzi z suchych terenów, nie należy jej hodować w całkowicie przesuszonym formikarium.
Kolonie w naturze mogą kopać w głąb, do warstw gleby, gdzie wilgotność i temperatura są znacznie stabilniejsze niż na powierzchni.
W hodowli szczególnie dobrze sprawdza się gradient wilgotności:
- umiarkowanie wilgotna strefa na jaja i larwy;
- komory pośrednie dla większości kolonii;
- suchsze strefy na poczwarki i dorosłe robotnice.
Nie trzeba utrzymywać kondensacji ani przemaczać formikarium.
Zakładanie kolonii
Kolonię można spokojnie założyć w probówce, ale bardzo dobrze sprawdzają się też naturalne materiały.
Do naturalistycznego zestawu szczególnie polecamy Qbik Wild Foundation od Anthouse.
Królowa może osiedlić się w małej komorze z podłożem, w ciemności, wilgoci i stabilnych warunkach.
W tej fazie zalecamy około 25-28 °C i jak najmniej zakłóceń.
Ponieważ prowadzi się ją jako gatunek o klaustralnym zakładaniu kolonii, nie potrzebuje regularnego karmienia przed wykluciem pierwszych robotnic.
Gdy pojawią się nanitki, można podłączyć małą arenę i zacząć normalne karmienie.
ZALECANE FORMIKARIA
Camponotus sericeus bardzo dobrze przyjmuje zarówno systemy Qbik Wild, jak i Qbik Alpha od Anthouse.
Dla młodych kolonii szczególnie praktyczną opcją jest Qbik One ze średnimi lub dużymi korytarzami.
Qbik One ze średnimi lub dużymi korytarzami
Korytarze zapewniają wystarczająco miejsca dla królowej i przyszłych majorów bez nadmiernego przewymiarowania gniazda.
Dla bardziej naturalnego wyglądu można użyć modeli Wild One, z podłożem i drobnymi elementami naturalnymi.
W miarę wzrostu kolonii można dołączać kolejne moduły.
Nie zalecamy przenoszenia małej kolonii do ogromnego formikarium tylko dlatego, że gatunek szybko rośnie. Moduły należy dodawać w miarę, jak populacja rzeczywiście zajmuje dostępną przestrzeń.
Karmienie
Węglowodany
Węglowodany są głównym źródłem energii robotnic:
- nektar dla mrówek;
- woda z cukrem;
- rozcieńczony miód;
- zbilansowane syropy;
- małe ilości dojrzałych owoców.
Rozwinięte kolonie mogą zużywać sporo nektaru ze względu na wysoką aktywność.
Zawsze musi być dostępne osobne źródło czystej wody.
Białko
- muchy;
- muszki owocowe;
- świerszcze;
- karaczany;
- ćmy;
- pokrojony mącznik;
- inne bezpieczne owady z hodowli.
Minikolonie szczególnie dobrze radzą sobie z małymi lub wcześniej zabitymi ofiarami.
Rozwinięte kolonie mogą chwytać małe żywe owady, choć C. sericeus nie należy traktować jako wyspecjalizowanej łowczyni na wzór Harpegnathos czy Odontomachus.
Ilość białka należy dostosowywać przede wszystkim do liczby larw.
Przy dużej ilości ciepła i białka wzrost może być szybki jak na Camponotus, ale unikalibyśmy obiecywania konkretnej liczby w rodzaju „setki robotnic w pierwszym roku”, bo rozwój w ogromnym stopniu zależy od początkowej wielkości kolonii, temperatury, karmienia i pochodzenia.
Zimowanie
Tropikalne afrykańskie linie Camponotus sericeus nie potrzebują chłodnego zimowania.
Przy odpowiedniej temperaturze mogą być aktywne przez cały rok.
W czasie europejskiej zimy można pozwolić na niewielki spadek temperatury, mniej więcej do 21-24 °C, ale nie trzeba wywoływać przerwy przez schładzanie.
Rozmnażanie może się chwilowo spowolnić, jeśli spadnie temperatura lub skróci się dzień, ale nie należy tego koniecznie mylić z obowiązkowym zimowaniem fizjologicznym.
Ponieważ linie, które zwykle hodujemy, nie potrzebują chłodnego zimowania, nie ma stadium czerwiu, które trzeba by specjalnie przechować podczas hibernacji.
Zachowanie w hodowli
To aktywny i wdzięczny gatunek.
Robotnice chętnie wychodzą po pokarm, a w miarę wzrostu kolonii po arenie może jednocześnie krążyć kilka zbieraczek.
Jej naturalne zachowanie jest szczególnie ciekawe, bo łączy żerowanie indywidualne ze zorganizowaną rekrutacją. W badanych populacjach małe grupy tworzą prawdziwy rząd prowadzony przez przewodniczkę.
Majory zwykle dłużej pozostają związane z wnętrzem gniazda niż małe zbieraczki, choć z wiekiem mogą też brać udział w pracach na zewnątrz.
Dobrze wspinają się po plastiku, szkle, drewnie i silikonie, dlatego arena musi mieć dobrą barierę przeciwucieczkową.
Nie jest to gatunek trudny do utrzymania w zamknięciu, ale rozwinięta kolonia może szybko zareagować, gdy otworzysz pojemnik.
Obsługa i bezpieczeństwo
Camponotus sericeus nie ma żądła.
Duże robotnice mogą ugryźć, jeśli zostaną uwięzione, i – jak inne Camponotus – mogą bronić się kwasem mrówkowym.
Nie wymaga nadzwyczajnych środków bezpieczeństwa.
Należy unikać brania mrówek bezpośrednio do ręki, a prace pielęgnacyjne wykonywać za pomocą pęset, probówek i prawidłowo nałożonej bariery przeciwucieczkowej.
- Poziom trudności
- Podstawowy
