Camponotus parius – MegaImperium
Leeftijd: 3 jaarKoningin: 2023Populatie: +500 werkstersTekst:Sinds 2023 heeft generatie na generatie dit imperium met goud bedekt. Meer dan 500 werksters en krachtige majors vormen vandaag een echt Gouden Imperium, waarin honderden zijdeachtige gasters voortdurend in beweging zijn. Drie jaar groei hebben van één koningin een volwassen, talrijke en volledig gevestigde kolonie gemaakt, die Camponotus parius in al haar pracht laat zien.
Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner
Een volwassen kolonie uit eigen kweek: koningin uit 2023 en 500-700 werksters met broed, met minors, middelgrote werksters en majors met brede koppen. Drie jaar groei zit er al op: je krijgt een rijk dat al draait, geen stichting.
Een Aziatische Camponotus-soort, zwart en met een zijdeachtige gaster die in het licht goudkleurig wordt. Dagactief, rustig en heel bedrijvig. Vanaf de eerste dag een QBIK DUO, een eerder droog nest met een aangesloten waterbuis, 24-28 °C, suiker in een drinkbakje en veel gevarieerd eiwit. Geen diapauze (een milde rustperiode is optioneel). Ze klimt tegen acryl op: altijd een ontsnappingsbarrière van paraffineolie en een deksel.
Sommige mieren bewonder je het best één voor één, met een loep. Andere komen pas tot hun recht in groten getale. Camponotus parius Emery, 1889 hoort bij de tweede groep: elke werkster is een slanke, zwarte Camponotus, maar wanneer honderden tegelijk in het licht bewegen, schitteren de gasters met hun platliggende haartjes goud en brons, en lijkt het hele foerageergebied te glanzen. Dat is wat we in Camponotus parius – MegaImperium hebben willen samenbrengen.
Deze kolonie is ontstaan uit een koningin die in 2023 bevrucht werd en is drie jaar lang bij ons gegroeid, lichting na lichting, tot boven de 500 werksters. Het is geen kolonie meer die je angstvallig moet beschermen uit vrees dat ze het niet redt. Het is een volwaardige samenleving, met werksters van alle maten en een eigen ritme, die je moet begeleiden: ruimte geven, voedsel in overvloed, schoonmaak en regelmatige aandacht.
Begin je liever met een paar werksters om haar vanaf het begin te zien groeien, dan is er de gewone kolonie, Camponotus parius, met een volledige verzorgingsgids: de geschiedenis van haar beschrijving, de zijdeachtige beharing, hoe je haar onderscheidt van verwante soorten, haar verspreiding en de koloniestichting. Hier richten we ons op wat er verandert wanneer een Camponotus-kolonie al groot is en op hoe je haar thuis verzorgt.
Biologie
De soort in een notendop
Haar verspreidingsgebied loopt van India en Myanmar, waar ze werd beschreven, tot Singapore, via Indochina en Zuid-China. Carlo Emery maakte haar in 1889 bekend als een oostelijke vorm van een mediterrane Camponotus-soort, C. micans, en vandaag is ze een aparte soort, uit het subgenus Myrmosericus, dat van de Camponotus-soorten met zijdeachtige beharing.
Het is geen mier van het gesloten regenwoud. In Singapore komt ze voor op open en verstoorde terreinen, zoals gazons in parken, stoepen en ruigtes, waar ze in de grond nestelt met de ingang omringd door een ring van uitgegraven zand (Wang et al. 2022). Ze voelt zich goed thuis in het door mensen gevormde landschap, en ook in huis vraagt ze geen bijzondere omstandigheden.
Omdat haar biologie nauwelijks is onderzocht, komt wat volgt over het leven van een grote kolonie van andere Camponotus-soorten die de wetenschap goed kent. We geven het telkens aan: het is biologie van het geslacht, niet gemeten bij C. parius.
Minors, middelgrote werksters en majors: een kolonie van vele maten
Wie dit MegaImperium voor het eerst openmaakt, ziet meteen dat de werksters niet allemaal gelijk zijn. Er zijn kleine, wendbare werksters, de minors; andere van middelmatige grootte; en een aantal veel forsere, met een brede kop en sterke kaken, de majors. Het zijn geen aparte kasten zoals de koningin en de werksters, maar de uitersten van één doorlopende schaal, met alle tussenmaten. Myrmecologen noemen dit polymorfisme.
Edward O. Wilson wijdde er in 1953 een van zijn eerste grote studies aan. Hij liet zien dat bij polymorfe mieren de lichaamsdelen niet in hetzelfde tempo groeien: de kop groeit sneller dan de rest, zodat een werkster die twee keer zo lang is niet gewoon een vergrote minor is, maar een mier met andere verhoudingen, met een onevenredig grote kop vol kaakspieren. Wilson merkte ook op dat polymorfisme typisch is voor soorten met grote kolonies: in grote samenlevingen loont het om specialisten te maken.
Praktisch gevolg: majors verschijnen niet vanaf het begin. Een jonge kolonie kweekt alleen kleine werksters; de grote komen pas wanneer er volk en voedsel genoeg is. Dat dit MegaImperium majors heeft, is het bewijs van een volwassen kolonie. Je ziet de minors bij bijna alle taken en de majors rustiger, in het nest of bij de ingang, totdat er een harde prooi of een bedreiging is.
Grootte wordt niet geërfd, maar geregeld
Als een minor en een major dochters zijn van dezelfde koningin en hetzelfde mannetje, wat bepaalt dan of een larve het een of het ander wordt? Bij mieren is het klassieke antwoord de voeding en de signalen die de larve tijdens haar ontwikkeling krijgt. In 2015 voegde een team van McGill University daar een puzzelstuk aan toe, met onderzoek aan de Florida-soort C. floridanus (Alvarado et al. 2015).
Ze ontdekten dat DNA-methylering, chemische merktekens die de «letters» van het genoom niet veranderen maar wel hoe sterk de genen worden afgelezen, een bepaald gen regelt, dat van de epidermale groeifactorreceptor (Egfr), en daarmee de grootte van de werksters. Toen ze die merktekens tijdens de ontwikkeling veranderden, veranderde de verdeling van de maten. De conclusie is elegant: de kolonie heeft geen verschillende genen nodig om grote en kleine werksters te maken, ze hoeft alleen te regelen hoe hetzelfde genoom wordt gebruikt.
In de ervaring van Antomas bevatten de lichtingen werksters meer grote exemplaren wanneer er voedsel in overvloed is en de kolonie groeit; met weinig eiwit houdt de kolonie het bij kleine werksters. Het voedsel dat je geeft bepaalt dus niet alleen hoeveel werksters er geboren worden, maar ook hoe groot ze zijn.
Majors die nog van beroep kunnen veranderen
Bij polymorfe Camponotus-soorten heeft elke maat haar eigen neigingen. Bij C. floridanus gaan de minors veel vaker op voedsel uit dan de majors, die langer in het nest blijven en de verdediging en het zware werk op zich nemen. Een studie die in 2016 in Science verscheen, liet zien dat dat verschil niet in steen gebeiteld is (Simola et al. 2016).
De onderzoekers behandelden pas uitgekomen majors met een stof die de verpakking van het DNA verandert, en die begonnen wekenlang te foerageren als minors. Bij oudere majors had de behandeling geen effect meer: het gedrag wordt in de eerste dagen van het volwassen leven bijgesteld en ligt daarna vast. De les voor de kweker is dat de taakverdeling flexibel is: zie je een major nectar dragen of een minor de ingang verdedigen, dan is dat geen vergissing.
Een familiegeur die elke dag wordt vernieuwd
Hoe weet een werkster, tussen honderden andere, wie bij haar kolonie hoort? Aan de geur van haar cuticula, een mengsel van koolwaterstoffen dat elke mier bedekt. Het verrassende is dat die geur niet vastligt. Abdallah Boulay en zijn collega's toonden dat aan bij de Camponotus-soort C. fellah (Boulay et al. 2000): ze zonderden werksters één voor één af en na ongeveer 20 dagen had elk van hen een eigen mengsel ontwikkeld, anders dan dat van haar kolonie.
De gemeenschappelijke geur van de kolonie, wat de auteurs de gestalt-geur noemen, blijft behouden doordat de werksters hem voortdurend uitwisselen, vooral wanneer ze voedsel van mond tot mond delen en elkaar poetsen. Dat controleerden ze door de afgezonderde werksters terug te zetten in hun nest:
- Na 3-5 dagen weg was de geur maar een beetje veranderd en ontvingen de bewoners ze met veel verzoeken om voedsel uit te wisselen, alsof ze ze weer «aanvulden» met de groepsgeur.
- Na 20-40 dagen weg was de geur zo sterk veranderd dat de bewoners ze niet meer tolereerden.
Directe toepassing: scheid geen groep werksters wekenlang af om ze daarna weer samen te voegen. Zolang de modules verbonden zijn en de werksters rondlopen, blijft de geur gemeenschappelijk.
Honderden kroppen en geen baas
In een kolonie van 500 of 700 werksters gaat maar een deel op voedsel uit. De rest krijgt wat de foerageersters meebrengen, van mond tot mond, in een keten van uitwisselingen die tot bij de koningin en de larven reikt. Camponotus-soorten bewaren vloeistof in de krop, een opslagruimte vóór de maag die werkt als een gemeenschappelijke voorraadkast: wat erin zit wordt niet verteerd tot de mier het «doorgeeft» aan haar eigen maag.
Een groep van het Weizmann Instituut in Israël bedacht een manier om die verdeling live te volgen bij C. sanctus. Ze gaven elke mier een barcode en voerden ze nectar met een fluorescerende kleurstof; met twee camera's tegelijk konden ze elke werkster herkennen en meten hoeveel vloeistof ze in haar krop had, zelfs tijdens elke uitwisseling (Greenwald et al. 2015). Later gebruikten ze de methode om te onderzoeken hoe een hele kolonie verzadigd raakt (Greenwald et al. 2018):
- Weinig foerageersters voeden er veel. Een kleine fractie van de werksters haalt al het voedsel binnen.
- De ontvangers bepalen het tempo. Hoe voller de krop van de werkster die ontvangt, hoe trager de vloeistof naar haar toe stroomt.
- De foerageersters passen hun tochten aan. De vulling van hun eigen krop bepaalt hoe vaak ze naar het voedsel teruggaan.
- Niemand kent het totaal. De kolonie regelt hoeveel ze eet zonder dat één werkster weet hoeveel honger het geheel heeft: duizenden lokale beslissingen volstaan.
Je ziet het telkens wanneer je het drinkbakje bijvult: een rij foerageersters die terugkomen met een strakke, glanzende gaster, groepjes die binnen in het nest de nectar doorgeven en, na een tijdje, minder verkeer: de kolonie is verzadigd.
Een medicijn dat gedeeld wordt
Voedsel delen heeft nog een tweede voordeel. Bij de Noord-Amerikaanse Camponotus-soort C. pennsylvanicus immuniseerden Hamilton, Lejeune en Rosengaus (2011) een aantal werksters om hun afweer te activeren. De «gevaccineerde» werksters deden meer voedseluitwisselingen dan de andere, en de druppel die ze opbraakten had meer antimicrobiële werking, deels door een spijsverteringseiwit dat verwant is aan cathepsine D. Nestgenoten die die druppel kregen, overleefden daarna een infectie beter.
Dat heet sociale immuniteit: de kolonie verdedigt haar gezondheid als één geheel. Maar tegen vuil doet ze geen wonderen: rottende resten, schimmel en mijten blijven het grootste risico voor een grote kolonie, en de schoonmaak is jouw taak.
De boodschap op de eieren van de koningin
Werksters van Camponotus paren niet, maar ze hebben eierstokken en kunnen onbevruchte eieren leggen, waaruit mannetjes zouden komen. Waarom doen ze dat in een gezonde kolonie niet? Jürgen Liebig en Annett Endler onderzochten het bij C. floridanus (Endler et al. 2004) en vonden het antwoord in de eieren van de koningin zelf:
- De eieren van de koningin dragen op hun oppervlak een chemische handtekening van koolwaterstoffen die lijkt op die van de vruchtbare koningin.
- Groepen werksters die regelmatig eieren van de koningin kregen, legden niet; groepen met alleen larven en cocons, of niets, deden het wel.
- Als ze konden kiezen, vernietigden de werksters de eieren van andere werksters en spaarden ze die van de koningin. Werden werkstereieren ingesmeerd met koolwaterstoffen van de koningin, dan vernietigden ze die veel minder.
De koningin kan niet elke werkster aanraken, maar haar eieren circuleren door het nest met haar boodschap: «hier is een vruchtbare koningin». Daarom is het goed dat de modules verbonden zijn: een module die lang zonder koningin of zonder haar eieren blijft, kan eindigen met leggende werksters.
En als er op een dag vleugels verschijnen?
Kolonies van Camponotus maken niet vanaf het begin gevleugelde koninginnen en mannetjes: eerst investeren ze jarenlang in werksters en pas wanneer de kolonie groot en volwassen is, besteden ze een deel van het broed aan geslachtsdieren. We weten niet op welke leeftijd of bij welke grootte C. parius dat doet, want niemand heeft het onderzocht, maar dit MegaImperium is al een kolonie van drie jaar en flink van omvang, en het is niet uitgesloten dat ze met goede voeding ooit gevleugelden kweekt.
Gebeurt het, dan is dat een teken van een gezonde kolonie. In gevangenschap kunnen ze geen bruidsvlucht maken en niet paren: de mannetjes leven kort en de jonge koninginnen zullen geen kolonie stichten. Als ze zich ophopen, kun je ze voorzichtig verwijderen. Wat je nooit mag doen, is ze buiten loslaten: het is een Aziatische soort en mag in Europa niet worden vrijgelaten.
Grootte en morfologie
Een grote kolonie is de beste gelegenheid om alle variatie van de soort in één oogopslag te zien. Wat je zult aantreffen:
- Zwart, weinig glanzend lichaam, bijna mat, met lange poten en een slank uiterlijk, vooral bij de minors.
- Zijdeachtige gaster. Bedekt met een dichte pubescentie van fijne, platliggende haartjes, die Emery in 1889 beschreef als asgrauw met een bronzen zweem. Afhankelijk van de lichtinval lijkt ze goud, brons of zilver. Wanneer de werksters met een volle krop terugkomen, rekt de gaster uit en glanst de beharing nog meer.
- Weinig opstaande haren op de rug, een van de kenmerken die haar onderscheiden van verwante soorten uit Zuidoost-Azië (Wang et al. 2022).
- Minors: kleine, langwerpige kop, slank borststuk. Ze vormen de meerderheid en zijn degene die je het meest in het foerageergebied ziet.
- Majors: flink groter, met een brede kop en sterke kaken; het zijn geen «soldaten» die zo extreem zijn als bij andere Camponotus-soorten, en tussen hen en de minors bestaan alle tussenmaten.
- Taille van één segment, met een schub, en geen angel: de gaster eindigt in de acidopore, waarmee ze mierenzuur uitstoot.
- Koningin: de grootste van de kolonie, met een breed borststuk en een lange gaster, waarop de zijdeachtige beharing mooier uitkomt dan bij welke werkster ook.
Afmetingen bij benadering
- Koningin: geen gepubliceerde wetenschappelijke metingen
- Werksters (minors en majors): geen gepubliceerde wetenschappelijke metingen
Noch de oorspronkelijke beschrijving noch de moderne faunalijsten geven afmetingen van C. parius, en de cijfers van winkels en blogs nemen we niet over. Wat we wel kunnen zeggen, is dat je in een kolonie van deze omvang het verschil tussen de kleinste minor en de grootste major met het blote oog ziet.
Verzorging in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner
C. parius is een van de dankbaarste tropische Camponotus-soorten: ze eet van alles, heeft geen diapauze nodig, neemt genoegen met een eerder droog nest en werkt overdag. Bij dit MegaImperium is bovendien het delicate deel, een koningin met haar eerste werksters erdoor halen, al jaren geleden gedaan. Wat ze vraagt is geen ervaring, maar regelmaat: stabiele warmte, voedsel in overvloed, vaak schoonmaken en een ontsnappingsbarrière die altijd in goede staat is.
Wat een al grote kolonie inhoudt
- Ruimte vanaf aankomst. 500-700 werksters met hun broed passen niet in een startnest. Zet je ze te krap, dan hopen ze zich op in het foerageergebied, wordt schoonmaken lastiger en nemen de ontsnappingspogingen toe.
- Een verbruik dat je merkt. De nectar zakt elke dag en een grote prooi verdwijnt in enkele uren. In het seizoen moet je rekenen op bijna dagelijks voeren.
- Veel broed tegelijk. Hopen eieren, larven en cocons die om eiwit vragen: het is de fase in het leven van de kolonie waarin ze het snelst groeit.
- Een afvalhoop die snel groeit, met prooiresten en dode werksters: haal hem vaak weg.
- Majors in actie. Je ziet de grote werksters harde prooien in stukken knippen waar de minors niet doorheen komen, en bij de ingang verschijnen wanneer het nest verstoord wordt.
- Verdediging in groep: bij het openen komen er veel tegelijk naar buiten; werk rustig en met de barrière in orde.
- Regelmatig toezicht. Een grote kolonie gaat goed zolang iemand er vaak naar kijkt: elke dag of om de dag het water, het drinkbakje, de vochtigheid en de resten controleren is wat problemen voorkomt.
Aanbevolen formicarium
Voor dit MegaImperium raden we aan meteen te beginnen met een QBIK DUO uit de Alpha-reeks van Anthouse: modulair, eerder droog en met het vocht via de waterbuizen, precies wat een Camponotus-soort van zandgronden nodig heeft.
- Grote gangen. Majors hebben ruime doorgangen nodig; in smalle gangen lopen ze vast en benut de kolonie de ruimte slechter.
- Voor 500 werksters volstaat een QBIK DUO met zijn foerageergebied om te beginnen. Rond 700, of zodra het broed de kamers vult, voeg je een extra module of een tweede, aangesloten foerageergebied toe.
- Breid uit wanneer het nodig is, niet eerder. Kamers die te veel zijn, worden afvalhoop. Het signaal is werksters die stil in het foerageergebied zitten, zonder plaats binnen, of broed dat in alle kamers opgestapeld ligt.
- Modules onderling verbonden, zodat werksters en broed kunnen rondgaan en de geur van de kolonie gemeenschappelijk blijft (zie «Een familiegeur die elke dag wordt vernieuwd»).
- Ruim en licht foerageergebied, met wat zand, een platte steen en een kort takje ver van de barrière: een talrijke, dagactieve kolonie heeft activiteit genoeg om het te vullen.
- Water in een buis met watten en nectar in een drinkbakje, beide uit de buurt van de wanden.
Temperatuur en vochtigheid
- Nest: 24-28 °C het hele jaar, tenzij je haar de optionele winterrust geeft.
- Warmtebron: alleen aan één wand van het nest en geregeld met een thermostaat, zodat de kolonie een gradiënt heeft en zelf kiest waar ze het broed legt.
- Foerageergebied: op kamertemperatuur, met desgewenst een hoekje tot 30-32 °C. Geen direct zonlicht en geen radiatoren.
- Vochtigheid: eerder droog nest, met één enkele vochtige zone bij de waterbuis. Wat ze niet verdraagt, is een doorweekt nest met condens, schimmel en mijten.
- Water: met honderden werksters raakt de buis sneller leeg dan je denkt: controleer hem vaak en zet er zo nodig twee.
- Licht: nest in het halfdonker en foerageergebied verlicht, met een dag-nachtritme.
Aankomst en verhuizing door uitschudden
Bij Antomas verhuizen we kolonies door ze uit te schudden. Met 500-700 snelle werksters die goed klimmen, is het belangrijkste dat alles klaarstaat voordat je iets openmaakt:
- Rust. Laat de kolonie na ontvangst een paar uur of een dag zoals ze aankomt, op een warme plek van 24-26 °C, met water en een druppel nectar.
- Opstelling klaar: QBIK DUO in elkaar gezet, waterbuis geplaatst, nest afgedekt en met de zijverwarming aan en, vooral, de olie-barrière al aangebracht.
- Alles op een groot dienblad met de randen ingesmeerd met olie, zodat de mieren die vallen niet op tafel terechtkomen.
- Uitschudden in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, met zachte tikjes. Komt de kolonie in meerdere bakjes, doe ze dan één voor één; dat van de koningin pas wanneer er al werksters binnen zijn.
- Achterblijvers: help ze met een zacht penseel, of laat het bakje open in het foerageergebied staan tot ze het leeggemaakt hebben.
- Deksel dicht en geduld: binnen enkele uren hebben ze het broed en de koningin in het nest gebracht. Controleer het de volgende dag.
Uitbreiden is niet verhuizen: de nieuwe module wordt aangesloten en de kolonie neemt hem in gebruik wanneer ze hem nodig heeft.
Voeding
Elke dag nectar. Camponotus-soorten leven voor een groot deel van suikerhoudende vloeistoffen, en met honderden kroppen te vullen is het drinkbakje heel snel leeg. Geef het altijd in een drinkbakje, een bakje waarin de druppel uitgespreid en binnen bereik van de werksters ligt; nooit in watten, die in een paar dagen beschimmelen en de vloeistof bederven. Met 700 werksters voorkomen twee drinkbakjes files en geduw. Ook het suikerdieet moet afwisselen: onze werkwijze is de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 dagen per week te geven en de overige 1-2 dagen een andere nectar of water met honing. Je kunt er wat eiwit aan toevoegen. Ververs het voordat het gaat gisten.
Eiwit, veel en gevarieerd. Met zoveel broed tegelijk vraagt de kolonie in het seizoen bijna dagelijks eiwit, en daarvan hangt af hoeveel werksters er geboren worden en hoeveel majors er komen. In de ervaring van Antomas groeien ze sneller en talrijker naarmate ze meer eiwit krijgen. Met dagelijks onderhoud en het verwijderen van resten is te veel beter dan te weinig: de kolonie ervaart overvloed en kweekt meer. Kun je niet vaak schoonmaken, geef dan niet te veel. En wissel de prooien van week tot week af, zodat haar dieet niet altijd hetzelfde is:
- Thermobia domestica: zacht en heel goed geaccepteerd; voor een MegaImperium het liefst in flinke hoeveelheden.
- Krekels (Acheta domesticus), heel en pas gedood: de majors zorgen ervoor dat ze worden opengemaakt.
- Dubia-kakkerlak (Blaptica dubia) en runner-kakkerlak (Shelfordella lateralis), opengemaakt als ze groot zijn.
- Meelworm (Tenebrio molitor), pas gedood of in stukjes, en vliegen.
Gebruik gekweekte insecten, nooit uit de natuur verzamelde, want die kunnen insecticiden bevatten. Leg het voedsel ver van de barrière, schat in wat ze op een dag opeten en haal wat overblijft binnen 24 uur weg. Bij een grote kolonie is die gewoonte het verschil tussen een schone opstelling en een met schimmel en mijten.
Diapauze: niet nodig
C. parius komt uit tropische klimaten, moessonklimaten in het grootste deel van haar verspreidingsgebied en equatoriale in het uiterste zuiden, en houdt geen diapauze. Je kunt haar het hele jaar op 24-28 °C houden en ze blijft broed kweken. Wil je haar liever een adempauze geven in onze winter, zoals het droge en wat koelere seizoen in het noorden van haar verspreidingsgebied dat doet:
- Milde rustperiode van 6-8 weken bij 18-20 °C: het volstaat om midden in de winter de verwarming van het nest uit te zetten. Absoluut minimum: 15 °C.
- Zolang het duurt: altijd water, nectar als er actieve werksters zijn en nauwelijks eiwit. Dat de koningin minder legt, is te verwachten.
- Geleidelijk afbouwen: breng de warmte in een paar dagen terug en geef weer eiwit wanneer de activiteit en het broed terugkomen.
Gedrag en observatie
Kijk zonder angst. Zo'n kolonie heb je om naar te kijken en van te leren. Nest in het halfdonker, verlicht foerageergebied en regelmatige bezoekjes, met zachte hand: ze is dagactief, went snel aan je en zo zie je elk probleem op tijd.
Ideeën om dit MegaImperium te observeren:
- Verdeling van de maten: tel hoeveel majors je op een gewone dag buiten ziet en hoeveel wanneer er een grote prooi is.
- De sociale krop: volg na het bijvullen van het drinkbakje hoe lang het duurt voordat het verkeer van foerageersters afneemt.
- Rekrutering: leg een prooi aan het uiteinde van het foerageergebied en kijk hoe de eerste verkenster naar het nest teruggaat en terugkomt met een klein groepje nestgenoten.
- De gouden glans: vergelijk bij zijlicht of warm licht de gaster van een werkster met een lege krop met die van een werkster die vol terugkomt.
Signalen dat er iets mis is:
- Broed dat stilstaat of verdwijnt midden in het seizoen: bijna altijd een tekort aan eiwit of warmte.
- Schimmel of condens: te veel water of voedsel dat niet is weggehaald.
- De halve kolonie bij de waterbuis: nest te droog of te warm.
- Veel werksters die stil in het foerageergebied zitten en volle kamers: tijd om uit te breiden.
Ontsnappingen en hanteren
Deze Camponotus-soort klimt zonder moeite tegen gladde wanden van acryl of glas op en is erg snel. Met honderden werksters zijn ontsnappingen het punt dat de meeste aandacht vraagt, vooral bij het voeren en schoonmaken.
- Ontsnappingsbarrière: een dunne, ononderbroken strook paraffineolie of vloeibare vaseline bovenaan de wanden van het foerageergebied. Vernieuw ze zodra er stof of zand op zit.
- Goed sluitend deksel, met fijn gaas in de ventilatieopeningen en zonder kieren bij aansluitingen of stoppen.
- Niets dat als brug tot aan de barrière dient: geen lange takken, vergeten pincetten of buizen tegen de wand.
- Open niet meer dan nodig, altijd boven een dienblad, met een lang pincet en een zacht penseel.
- Ze steekt niet, maar bijt en spuit zuur. Zonder angel verdedigt ze zich met haar kaken, die van de majors behoorlijk sterk, en met mierenzuur, dat licht prikt op de huid. Het is vervelend, niet gevaarlijk, maar steek je hand niet in het foerageergebied. Met kinderen of huisdieren: het formicarium gesloten en buiten hun bereik.
- Laat haar nooit vrij, geen werksters en geen gevleugelden: het is een Aziatische soort.
Wat je niet moet doen
- 500-700 werksters in een klein nest zetten of in een nest met gangen die te smal zijn voor de majors.
- Een groep werksters of een module wekenlang afscheiden en daarna weer samenvoegen.
- Een andere koningin toevoegen of haar samenvoegen met een andere kolonie.
- Haar in het seizoen koud houden, haar een koude diapauze geven of tijdens de rustperiode onder 15 °C gaan.
- Het nest doorweken of de waterbuis laten leeglopen.
- De nectar in watten geven, altijd dezelfde prooi geven of te weinig eiwit geven.
- Voedselresten langer dan een dag laten liggen.
- Het formicarium openen zonder dat de barrière in orde is of zonder dienblad.
- Dagen niet naar haar kijken: een grote kolonie heeft regelmatig toezicht nodig.
Wetenschappelijke bronnen
Deze gids is gebaseerd op de oorspronkelijke beschrijving en de faunalijsten van Camponotus parius, op studies van andere soorten uit het geslacht Camponotus (in de tekst vermeld), op de verzorgingsgids van de soort van Antomas en op onze ervaring met haar kolonies. Belangrijkste referenties:
- Emery, C. (1889). Formiche di Birmania e del Tenasserim raccolte da Leonardo Fea (1885-87). Annali del Museo Civico di Storia Naturale di Genova 27: 485–520. Oorspronkelijke beschrijving van C. micans r. paria (zonder DOI).
- Wilson, E. O. (1953). The origin and evolution of polymorphism in ants. The Quarterly Review of Biology 28: 136–156. doi:10.1086/399512
- Boulay, R., Hefetz, A., Soroker, V. & Lenoir, A. (2000). Camponotus fellah colony integration: worker individuality necessitates frequent hydrocarbon exchanges. Animal Behaviour 59: 1127–1133. doi:10.1006/anbe.2000.1408
- Endler, A., Liebig, J. et al. (2004). Surface hydrocarbons of queen eggs regulate worker reproduction in a social insect. Proceedings of the National Academy of Sciences USA 101: 2945–2950. doi:10.1073/pnas.0308447101
- Hamilton, C., Lejeune, B. T. & Rosengaus, R. B. (2011). Trophallaxis and prophylaxis: social immunity in the carpenter ant Camponotus pennsylvanicus. Biology Letters 7: 89–92. doi:10.1098/rsbl.2010.0466
- Alvarado, S., Rajakumar, R., Abouheif, E. & Szyf, M. (2015). Epigenetic variation in the Egfr gene generates quantitative variation in a complex trait in ants. Nature Communications 6: 6513. doi:10.1038/ncomms7513
- Greenwald, E., Segre, E. & Feinerman, O. (2015). Ant trophallactic networks: simultaneous measurement of interaction patterns and food dissemination. Scientific Reports 5: 12496. doi:10.1038/srep12496
- Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
- Simola, D. F., Graham, R. J., Brady, C. M., Enzmann, B. L. et al. (2016). Epigenetic (re)programming of caste-specific behavior in the ant Camponotus floridanus. Science 351: aac6633. doi:10.1126/science.aac6633
- Greenwald, E. E., Baltiansky, L. & Feinerman, O. (2018). Individual crop loads provide local control for collective food intake in ant colonies. eLife 7: e31730. doi:10.7554/eLife.31730
- Ward, P. S. & Boudinot, B. E. (2021). Grappling with homoplasy: taxonomic refinements and reassignments in the ant genera Camponotus and Colobopsis (Hymenoptera: Formicidae). Arthropod Systematics & Phylogeny 79: 37–56. doi:10.3897/asp.79.e66978
- Wang, W. Y., Soh, E. J. Y., Yong, G. W. J., Wong, M. K. L., Guénard, B., Economo, E. P. & Yamane, S. (2022). Remarkable diversity in a little red dot: a comprehensive checklist of known ant species in Singapore (Hymenoptera: Formicidae) with notes on ecology and taxonomy. Asian Myrmecology 15: e015006. doi:10.20362/am.015006
- Moeilijkheidsgraad
- Gevorderde beginner
