Camponotus parius – MegaImperium
Wiek: 3 lataKrólowa: 2023Populacja: +500 robotnicOpis:Od 2023 roku pokolenie za pokoleniem pokrywało złotem to imperium. Ponad 500 robotnic i potężne majory tworzą dziś prawdziwe MegaImperium, w którym setki jedwabiście lśniących odwłoków są w ciągłym ruchu. Trzy lata wzrostu przemieniły jedną królową w dojrzałą, liczną i w pełni ugruntowaną kolonię, która pokazuje Camponotus parius w całej okazałości.
Poziom trudności: 2/5 – Początkujący
Dojrzała kolonia z naszej własnej hodowli: królowa z 2023 roku i 500-700 robotnic z czerwiem, w tym minory, średnie robotnice i majory o szerokich głowach. Trzy lata wzrostu już za nią: dostajesz imperium w pełnym biegu, a nie zakładaną kolonię.
Azjatycka gmachówka, czarna, z jedwabistym gasterem, który w świetle staje się złoty. Aktywna w dzień, spokojna i bardzo pracowita. QBIK DUO od pierwszego dnia, raczej suche gniazdo z podłączoną probówką z wodą, 24-28 °C, cukry w poidełku i dużo różnorodnego białka. Bez zimowania (opcjonalny, łagodny odpoczynek). Wspinają się po akrylu: bariera z oleju parafinowego i pokrywa, zawsze.
Są mrówki, które najlepiej podziwiać pojedynczo, przez lupę. I są takie, które najlepiej podziwiać w masie. Camponotus parius Emery, 1889 należy do tej drugiej grupy: każda robotnica to czarna, smukła gmachówka, ale gdy setki z nich poruszają się naraz w świetle, gastery pokryte przylegającymi włoskami rzucają złote i brązowe błyski, a cała arena zdaje się lśnić. Właśnie to chcieliśmy zebrać w MegaImperium.
Ta kolonia wywodzi się od królowej zapłodnionej w 2023 roku i przez trzy lata rosła u nas, pokolenie po pokoleniu, aż przekroczyła 500 robotnic. To już nie jest kolonia, którą trzeba chronić w obawie, że się nie rozwinie. To ukształtowane społeczeństwo, z robotnicami wszystkich rozmiarów i własnym rytmem, któremu trzeba towarzyszyć: dać mu przestrzeń, obfitość pokarmu, czystość i częstą uwagę.
Jeśli wolisz zacząć od kilku robotnic i obserwować, jak kolonia rośnie od początku, masz zwykłą kolonię Camponotus parius z pełnym poradnikiem hodowli: historią opisu gatunku, jedwabistym owłosieniem, sposobem odróżniania od podobnych gatunków, zasięgiem występowania i zakładaniem kolonii. Tutaj skupiamy się na tym, co się zmienia, gdy kolonia Camponotus jest już duża, i na tym, jak dbać o nią w domu.
Biologia
Gatunek w kilku słowach
Jej zasięg rozciąga się od Indii i Mjanmy, skąd została opisana, aż po Singapur, przez Indochiny i południowe Chiny. Carlo Emery przedstawił ją w 1889 roku jako wschodnią formę śródziemnomorskiej gmachówki, C. micans, a dziś jest odrębnym gatunkiem z podrodzaju Myrmosericus, gmachówek o jedwabistym owłosieniu.
Nie jest to mrówka zwartego lasu deszczowego. W Singapurze występuje na terenach otwartych i przekształconych, takich jak trawniki w parkach, chodniki i zarośla trawiaste, gdzie gniazduje w ziemi, a wejście otacza pierścień wykopanego piasku (Wang et al. 2022). Dobrze radzi sobie w krajobrazie stworzonym przez człowieka i w domu też nie wymaga niezwykłych warunków.
Ponieważ jej biologia jest prawie niezbadana, to, co piszemy dalej o życiu dużej kolonii, pochodzi z badań nad innymi Camponotus, dobrze znanymi nauce. Zaznaczamy to za każdym razem: to biologia rodzaju, a nie pomiary wykonane na C. parius.
Minory, średnie i majory: kolonia wielu rozmiarów
Kto po raz pierwszy otworzy MegaImperium, od razu zauważy, że jego robotnice nie są takie same. Są małe i zwinne robotnice, minory; inne średniej wielkości; i kilka znacznie masywniejszych, z szeroką głową i mocnymi żuwaczkami, czyli majory. Nie są to odrębne kasty, jak królowa i robotnice, tylko dwa końce jednej ciągłej skali, ze wszystkimi rozmiarami pośrednimi. Myrmekolodzy nazywają to polimorfizmem.
Edward O. Wilson poświęcił mu w 1953 roku jedną ze swoich pierwszych wielkich prac. Pokazał, że u mrówek polimorficznych części ciała nie rosną w tym samym tempie: głowa powiększa się szybciej niż reszta, więc robotnica dwa razy dłuższa nie jest po prostu powiększonym minorem, lecz mrówką o innych proporcjach, z nieproporcjonalnie dużą głową wypełnioną mięśniami żuwaczek. Wilson zauważył też, że polimorfizm jest typowy dla gatunków o licznych koloniach: w dużych społeczeństwach opłaca się wytwarzać specjalistki.
Praktyczny wniosek: majory nie pojawiają się od początku. Młoda kolonia wychowuje tylko małe robotnice; duże przychodzą, gdy populacji i pokarmu jest pod dostatkiem. To, że MegaImperium ma majory, jest dowodem dojrzałej kolonii. Zobaczysz minory przy niemal wszystkich pracach, a majory spokojniejsze, w gnieździe albo przy wejściu, dopóki nie pojawi się twarda zdobycz lub zagrożenie.
Rozmiar nie jest dziedziczony, tylko regulowany
Skoro minor i major są córkami tej samej królowej i tego samego samca, co decyduje o tym, czy larwa stanie się jednym, czy drugim? U mrówek klasyczna odpowiedź to pokarm i sygnały, które larwa otrzymuje w trakcie rozwoju. W 2015 roku zespół z Uniwersytetu McGill dołożył kolejny element układanki, pracując z gmachówką florydzką, C. floridanus (Alvarado et al. 2015).
Badacze odkryli, że metylacja DNA, czyli znaczniki chemiczne, które nie zmieniają „liter” genomu, ale zmieniają intensywność odczytywania genów, reguluje konkretny gen, gen receptora naskórkowego czynnika wzrostu (Egfr), a wraz z nim rozmiar robotnic. Gdy zmienili te znaczniki w trakcie rozwoju, zmienił się rozkład rozmiarów. Wniosek jest elegancki: kolonia nie potrzebuje różnych genów, żeby wytwarzać duże i małe robotnice, wystarczy, że dostosuje sposób korzystania z tego samego genomu.
Z doświadczenia Antomas wynika, że gdy pokarmu jest pod dostatkiem, a kolonia się rozrasta, w kolejnych pokoleniach robotnic jest więcej dużych osobników; przy niewielkiej ilości białka kolonia ogranicza się do małych robotnic. Pokarm, który podajesz, decyduje nie tylko o tym, ile robotnic się wykluje, ale też o ich rozmiarze.
Majory, które wciąż mogą zmienić zawód
U polimorficznych Camponotus każdy rozmiar ma swoje skłonności. U C. floridanus minory wychodzą po pokarm znacznie częściej niż majory, które dłużej przebywają w gnieździe i zajmują się obroną oraz pracami wymagającymi siły. Badanie opublikowane w Science w 2016 roku pokazało, że ta różnica nie jest wykuta w kamieniu (Simola et al. 2016).
Badacze potraktowali świeżo wyklute majory substancją, która zmienia upakowanie DNA, i te zaczęły przez wiele tygodni zbierać pokarm jak minory. U starszych majorów zabieg nie przynosił już efektu: zachowanie ustala się w pierwszych dniach dorosłego życia, a potem utrwala. Lekcja dla hodowcy jest taka, że podział pracy jest elastyczny: jeśli zobaczysz majora niosącego nektar albo minora broniącego wejścia, to nie pomyłka.
Zapach rodziny odnawiany każdego dnia
Skąd robotnica, jedna spośród setek, wie, kto należy do jej kolonii? Z zapachu kutykuli, mieszaniny węglowodorów, która pokrywa każdą mrówkę. Zaskakujące jest to, że ten zapach nie jest stały. Abdallah Boulay i jego współpracownicy wykazali to u gmachówki C. fellah (Boulay et al. 2000): izolowali robotnice pojedynczo i po około 20 dniach każda z nich wytworzyła własną mieszaninę, inną niż mieszanina jej kolonii.
Wspólny zapach kolonii, który autorzy nazywają zapachem gestalt, utrzymuje się dlatego, że robotnice nieustannie się nim wymieniają, przede wszystkim przekazując sobie pokarm z ust do ust i czyszcząc się nawzajem. Sprawdzili to, oddając izolowane robotnice do ich gniazda:
- Po 3-5 dniach poza gniazdem zmiana zapachu była niewielka, a mieszkanki witały je licznymi prośbami o wymianę pokarmu, jakby „uzupełniały” im zapach grupy.
- Po 20-40 dniach poza gniazdem zapach zmienił się tak bardzo, że mieszkanki już ich nie tolerowały.
Bezpośrednie zastosowanie: nie oddzielaj grupy robotnic na całe tygodnie, żeby potem ją z powrotem połączyć. Dopóki moduły są połączone, a robotnice krążą między nimi, zapach pozostaje wspólny.
Setki woli i żadnego szefa
W kolonii liczącej 500 lub 700 robotnic tylko część wychodzi po pokarm. Reszta otrzymuje to, co przynoszą zbieraczki, z ust do ust, w łańcuchu wymian, który dociera aż do królowej i larw. Camponotus przechowują płyn w wolu, zbiorniku przed żołądkiem, który działa jak społeczna spiżarnia: jego zawartość nie jest trawiona, dopóki mrówka nie „przepuści” jej do własnego żołądka.
Grupa z Instytutu Weizmanna w Izraelu wymyśliła sposób, by obserwować ten podział na żywo u C. sanctus. Oznaczyli każdą mrówkę kodem kreskowym i podali im nektar z fluorescencyjnym barwnikiem; dzięki dwóm kamerom jednocześnie mogli rozpoznać każdą robotnicę i zmierzyć, ile płynu niesie w wolu, nawet w trakcie każdej wymiany (Greenwald et al. 2015). Następnie użyli tej metody, by zbadać, jak najada się cała kolonia (Greenwald et al. 2018):
- Nieliczne zbieraczki karmią wiele. Niewielka część robotnic zbiera cały pokarm, który trafia do gniazda.
- Odbiorczynie nadają tempo. Im pełniejsze wole robotnicy, która odbiera pokarm, tym wolniej płyn do niej spływa.
- Zbieraczki dostosowują swoje wyprawy. Napełnienie ich własnego wola decyduje o tym, jak często wracają do pokarmu.
- Nikt nie zna całości. Kolonia reguluje, ile je, choć żadna robotnica nie wie, jak bardzo głodna jest całość: wystarczą tysiące lokalnych decyzji.
Zobaczysz to za każdym razem, gdy uzupełnisz poidełko: sznur zbieraczek wracających z napiętym, lśniącym gasterem, grupki przekazujące sobie nektar w gnieździe, a po chwili mniejszy ruch: kolonia się najadła.
Lekarstwo, którym się dzielą
Dzielenie się pokarmem ma jeszcze jedną zaletę. U północnoamerykańskiej gmachówki C. pennsylvanicus Hamilton, Lejeune i Rosengaus (2011) zaszczepili kilka robotnic, by pobudzić ich układ odpornościowy. „Zaszczepione” robotnice częściej wymieniały się pokarmem niż pozostałe, a kropla, którą zwracały, miała silniejsze działanie przeciwdrobnoustrojowe, częściowo dzięki białku trawiennemu spokrewnionemu z katepsyną D. Towarzyszki, które otrzymywały tę kroplę, lepiej przeżywały późniejszą infekcję.
To tak zwana odporność społeczna: kolonia broni swojego zdrowia jako całość. Nie czyni jednak cudów wobec brudu: gnijące resztki, pleśń i roztocza pozostają największym zagrożeniem dla dużej kolonii, a o czystość musisz zadbać Ty.
Wiadomość zapisana na jajach królowej
Robotnice Camponotus nie kopulują, ale mają jajniki i mogą składać niezapłodnione jaja, z których wylęgałyby się samce. Dlaczego w zdrowej kolonii tego nie robią? Jürgen Liebig i Annett Endler zbadali to u C. floridanus (Endler et al. 2004) i znaleźli odpowiedź w samych jajach królowej:
- Jaja złożone przez królową mają na powierzchni chemiczny podpis z węglowodorów, podobny do podpisu płodnej królowej.
- Grupy robotnic, które regularnie dostawały jaja królowej, nie składały jaj; te, które miały tylko larwy i kokony albo nic, składały.
- Gdy miały wybór, robotnice niszczyły jaja innych robotnic, a jaja królowej zostawiały. Gdy jaja robotnic pokryto węglowodorami królowej, niszczyły ich znacznie mniej.
Królowa nie może dotknąć każdej robotnicy, ale jej jaja krążą po gnieździe ze swoją wiadomością: „tu jest płodna królowa”. Dlatego moduły powinny być połączone: moduł, który długo pozostaje bez królowej i bez jej jaj, może skończyć z robotnicami składającymi jaja.
A jeśli pewnego dnia pojawią się skrzydła?
Kolonie Camponotus nie wytwarzają uskrzydlonych królowych i samców od samego początku: najpierw przez lata inwestują w robotnice i dopiero gdy kolonia jest duża i dojrzała, przeznaczają część czerwiu na osobniki płciowe. Nie wiemy, w jakim wieku ani przy jakiej wielkości robi to C. parius, bo nikt tego nie badał, ale MegaImperium to już trzyletnia kolonia słusznych rozmiarów i nie można wykluczyć, że przy dobrym karmieniu pewnego dnia wychowa uskrzydlone osobniki.
Jeśli tak się stanie, to znak zdrowej kolonii. W niewoli nie mogą odbyć lotu godowego ani kopulować: samce żyją krótko, a młode królowe nie założą kolonii. Jeśli się gromadzą, możesz je ostrożnie usunąć. Natomiast nigdy nie wolno wypuszczać ich na zewnątrz: to gatunek azjatycki i nie wolno go uwalniać w Europie.
Rozmiar i morfologia
Duża kolonia to najlepsza okazja, by jednym spojrzeniem zobaczyć całą zmienność gatunku. Oto, co znajdziesz:
- Czarne, słabo błyszczące ciało, niemal matowe, z długimi nogami i smukłą sylwetką, zwłaszcza u minorów.
- Jedwabisty gaster. Pokryty gęstym owłosieniem z cienkich, przylegających włosków, które Emery opisał w 1889 roku jako popielate, wpadające w brąz. Zależnie od kąta padania światła wygląda na złoty, brązowy albo srebrzysty. Gdy robotnice wracają z pełnym wolem, gaster się rozciąga, a owłosienie lśni jeszcze mocniej.
- Nieliczne odstające włoski na grzbiecie, jedna z cech odróżniających ją od podobnych gatunków z Azji Południowo-Wschodniej (Wang et al. 2022).
- Minory: mała, wydłużona głowa, wąski tułów. Stanowią większość i to je najczęściej zobaczysz podczas zbierania pokarmu.
- Majory: wyraźnie większe, z szeroką głową i mocnymi żuwaczkami; nie są tak skrajnymi „żołnierzami” jak u innych gmachówek, a między nimi a minorami występują wszystkie rozmiary pośrednie.
- Talia z jednego segmentu, z łuseczką, i brak żądła: gaster kończy się acidoporem, przez który mrówka wystrzeliwuje kwas mrówkowy.
- Królowa: największa w kolonii, z szerokim tułowiem i długim gasterem, na którym jedwabiste owłosienie prezentuje się lepiej niż u jakiejkolwiek robotnicy.
Przybliżone wymiary
- Królowa: brak opublikowanych pomiarów naukowych
- Robotnice (minory i majory): brak opublikowanych pomiarów naukowych
Ani oryginalny opis, ani współczesne listy faunistyczne nie podają wymiarów C. parius, a liczb ze sklepów i blogów nie powtarzamy. Możemy natomiast powiedzieć, że w kolonii tej wielkości różnicę między najmniejszym minorem a największym majorem widać gołym okiem.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 2/5 – Początkujący
C. parius to jedna z najbardziej wdzięcznych tropikalnych Camponotus: je wszystko, nie wymaga zimowania, zadowala się raczej suchym gniazdem i pracuje w dzień. W przypadku MegaImperium najtrudniejsza część, czyli wyprowadzenie królowej do pierwszych robotnic, jest już od lat za nami. Kolonia nie wymaga doświadczenia, tylko systematyczności: stałego ciepła, obfitego pokarmu, częstego sprzątania i bariery przeciw ucieczkom zawsze w dobrym stanie.
Co oznacza posiadanie już dużej kolonii
- Przestrzeń od pierwszego dnia. 500-700 robotnic z czerwiem nie zmieści się w gnieździe startowym. Jeśli je ściśniesz, będą się tłoczyć na arenie, sprzątanie się utrudni i przybędzie prób ucieczki.
- Odczuwalne zużycie. Nektaru ubywa codziennie, a duża zdobycz znika w kilka godzin. W sezonie licz się z karmieniem codziennie lub prawie codziennie.
- Dużo czerwiu naraz. Sterty jaj, larw i kokonów, które domagają się białka: to etap życia kolonii, w którym rośnie ona najszybciej.
- Szybko rosnące śmietnisko z resztkami zdobyczy i martwymi robotnicami: usuwaj je często.
- Majory w akcji. Zobaczysz, jak duże robotnice rozbierają twardą zdobycz, z którą nie radzą sobie minory, i jak pojawiają się przy wejściu, gdy ktoś niepokoi gniazdo.
- Obrona grupowa: przy otwieraniu wychodzi ich wiele naraz; pracuj spokojnie i z gotową barierą.
- Częsta kontrola. Dużej kolonii dobrze się wiedzie, dopóki ktoś często na nią zagląda: sprawdzanie wody, poidełka, wilgotności i resztek codziennie lub co drugi dzień to właśnie to, co zapobiega problemom.
Polecane formikarium
Dla MegaImperium polecamy zacząć od razu od QBIK DUO z serii Alpha od Anthouse: modułowego, raczej suchego, z wilgocią dostarczaną przez probówki z wodą, czyli dokładnie tego, czego potrzebuje gmachówka z piaszczystych gleb.
- Duże korytarze. Majory potrzebują szerokich przejść; w wąskich korytarzach się klinują, a kolonia gorzej wykorzystuje przestrzeń.
- Dla 500 robotnic na początek wystarczy QBIK DUO z areną. Przy około 700 albo gdy tylko czerw wypełni komory, dodaj kolejny moduł lub drugą, podłączoną arenę.
- Rozbudowuj, gdy trzeba, nie wcześniej. Nadmiarowe komory zamieniają się w śmietniska. Sygnałem są robotnice stojące bezczynnie na arenie, bo w środku brakuje miejsca, albo czerw ułożony w stosy we wszystkich komorach.
- Moduły połączone ze sobą, żeby robotnice i czerw mogły się przemieszczać, a zapach kolonii pozostał wspólny (zobacz „Zapach rodziny odnawiany każdego dnia”).
- Duża, jasna arena z odrobiną piasku, płaskim kamieniem i krótką gałązką z dala od bariery: dzienna i liczna kolonia ma aż nadto aktywności, by ją wypełnić.
- Woda w probówce z watą i nektar w poidełku, jedno i drugie z dala od ścianek.
Temperatura i wilgotność
- Gniazdo: 24-28 °C przez cały rok, chyba że zapewnisz jej opcjonalny odpoczynek zimowy.
- Źródło ciepła: tylko na jednej ściance gniazda i sterowane termostatem, tak aby kolonia miała gradient i sama wybierała, gdzie umieścić czerw.
- Arena: w temperaturze pokojowej, jeśli chcesz, z jednym kątem do 30-32 °C. Bez bezpośredniego słońca i kaloryferów.
- Wilgotność: raczej suche gniazdo, z jedną wilgotną strefą przy probówce z wodą. Nie toleruje przemoczonego gniazda ze skroplinami, pleśnią i roztoczami.
- Woda: przy setkach robotnic probówka opróżnia się szybciej, niż się wydaje: sprawdzaj ją często, a w razie potrzeby podłącz dwie.
- Światło: gniazdo w półmroku, a arena oświetlona, z cyklem dnia i nocy.
Przyjazd i przeprowadzka przez wysypanie
W Antomas przenosimy kolonie przez wysypanie. Przy 500-700 szybkich, wspinających się robotnicach kluczem jest przygotowanie wszystkiego, zanim cokolwiek otworzysz:
- Odpoczynek. Po odebraniu przesyłki zostaw kolonię na kilka godzin lub na dzień tak, jak przyjechała, w ciepłym miejscu, w 24-26 °C, z wodą i kroplą nektaru.
- Gotowy zestaw: QBIK DUO zmontowany, probówka z wodą podłączona, gniazdo przykryte i z włączonym bocznym ogrzewaniem, a przede wszystkim bariera z oleju już nałożona.
- Wszystko na dużej tacy z brzegami posmarowanymi olejem, żeby mrówki, które spadną, nie dotarły do stołu.
- Wysypanie na arenę przy wejściu do gniazda, delikatnie stukając. Jeśli kolonia przyjechała w kilku pojemnikach, po jednym naraz; pojemnik z królową wtedy, gdy w gnieździe są już robotnice.
- Maruderki: pomóż im miękkim pędzelkiem albo zostaw otwarty pojemnik na arenie, aż go opróżnią.
- Zamknięta pokrywa i cierpliwość: w ciągu kilku godzin przeniosą czerw i królową do gniazda. Sprawdź to następnego dnia.
Rozbudowa to nie przeprowadzka: nowy moduł się podłącza, a kolonia zajmuje go, kiedy go potrzebuje.
Karmienie
Nektar codziennie. Gmachówki żyją w dużej mierze z płynów cukrowych, a przy setkach woli do napełnienia poidełko opróżnia się bardzo szybko. Podawaj go zawsze w poidełku, czyli pojemniku, w którym kropla pozostaje rozprowadzona i w zasięgu robotnic; nigdy na wacie, która pleśnieje i psuje płyn w ciągu kilku dni. Przy 700 robotnicach dwa poidełka zapobiegają kolejkom i przepychankom. Dieta cukrowa też powinna być urozmaicona: u nas podajemy nektar Blue Sugar od Anthouse przez 4-5 dni w tygodniu, a w pozostałe 1-2 dni inny nektar albo wodę z miodem. Możesz go wzbogacić odrobiną białka. Wymieniaj go, zanim zacznie fermentować.
Białko, obficie i różnorodnie. Przy tak dużej ilości czerwiu kolonia w sezonie domaga się białka niemal codziennie, a od niego zależy, ile robotnic się wykluje i ile wśród nich będzie majorów. Z doświadczenia Antomas wynika, że im więcej białka dostają, tym szybciej i liczniej rosną. Przy codziennej pielęgnacji i usuwaniu resztek lepiej dać za dużo niż za mało: kolonia wyczuwa obfitość i wychowuje więcej czerwiu. Jeśli nie możesz często sprzątać, nie przekarmiaj jej. I zmieniaj zdobycz z tygodnia na tydzień, żeby jej dieta nie była ciągle taka sama:
- Termofilki (Thermobia domestica): miękkie i bardzo chętnie przyjmowane; dla MegaImperium najlepiej w większej ilości.
- Świerszcze (Acheta domesticus) w całości, świeżo uśmiercone: majory zajmą się ich otwarciem.
- Karaczan dubia (Blaptica dubia) i karaczan runner (Shelfordella lateralis), otwarte, jeśli są duże.
- Larwy mącznika (Tenebrio molitor), świeżo uśmiercone lub pokrojone, oraz muchy.
Używaj owadów z hodowli, nigdy zebranych w terenie, bo mogą przenosić insektycydy. Kładź pokarm z dala od bariery, oszacuj, ile zjadają w ciągu dnia, i usuwaj resztki przed upływem 24 godzin. Przy dużej kolonii to właśnie ten nawyk odróżnia czysty zestaw od zestawu z pleśnią i roztoczami.
Zimowanie (diapauza): niepotrzebne
C. parius pochodzi z klimatu tropikalnego, monsunowego na większości zasięgu i równikowego na jego południowym krańcu, i nie zimuje. Możesz ją trzymać w 24-28 °C przez cały rok, a ona nadal będzie wychowywać czerw. Jeśli wolisz dać jej chwilę wytchnienia podczas naszej zimy, podobną do tej, którą wyznacza pora sucha i nieco chłodniejsza na północy jej zasięgu:
- Łagodny odpoczynek przez 6-8 tygodni w 18-20 °C: wystarczy w środku zimy wyłączyć ogrzewanie gniazda. Absolutne minimum to 15 °C.
- W tym czasie: woda zawsze, nektar, jeśli są aktywne robotnice, i prawie bez białka. Spodziewaj się, że królowa będzie składać mniej jaj.
- Stopniowe wyjście: przywracaj ciepło przez kilka dni i wróć do białka, gdy znów pojawią się aktywność i czerw.
Zachowanie i obserwacja
Obserwuj bez obaw. Taką kolonię ma się po to, by na nią patrzeć i się od niej uczyć. Gniazdo w półmroku, oświetlona arena i częste, delikatne wizyty: to mrówka dzienna, szybko przyzwyczaja się do Ciebie, a dzięki temu w porę wychwycisz każdy problem.
Pomysły na obserwację MegaImperium:
- Rozkład rozmiarów: policz, ile majorów widzisz na zewnątrz w zwykły dzień, a ile, gdy jest duża zdobycz.
- Społeczne wole: po uzupełnieniu poidełka sprawdź, ile czasu mija, zanim ruch zbieraczek osłabnie.
- Rekrutacja: połóż zdobycz na końcu areny i obserwuj, jak pierwsza zwiadowczyni wraca do gniazda i przychodzi z powrotem z małą grupą towarzyszek.
- Złoty połysk: przy bocznym lub ciepłym świetle porównaj gaster robotnicy z pustym wolem z gasterem takiej, która wraca pełna.
Sygnały, że coś jest nie tak:
- Czerw, który stoi w miejscu lub znika w środku sezonu: prawie zawsze brakuje białka albo ciepła.
- Pleśń lub skropliny: za dużo wody albo nieusunięty pokarm.
- Pół kolonii stłoczone przy probówce z wodą: gniazdo zbyt suche albo zbyt ciepłe.
- Wiele bezczynnych robotnic na arenie i pełne komory: czas na rozbudowę.
Ucieczki i obsługa
Ta gmachówka bez trudu wspina się po gładkich ściankach z akrylu i szkła i bardzo szybko biega. Przy setkach robotnic ucieczki są punktem, który wymaga najwięcej uwagi, zwłaszcza podczas karmienia i sprzątania.
- Bariera przeciw ucieczkom: cienki, ciągły pasek oleju parafinowego lub płynnej wazeliny w górnej części ścianek areny. Odnawiaj go, gdy tylko zbierze się na nim kurz lub piasek.
- Dobrze dopasowana pokrywa, z drobną siatką na otworach wentylacyjnych i bez luzów na złączkach i korkach.
- Nic, co mogłoby posłużyć jako most do bariery: żadnych długich gałązek, zapomnianych pęset ani rurek opartych o ściankę.
- Otwieraj tylko tyle, ile trzeba, zawsze nad tacą, z długą pęsetą i miękkim pędzelkiem.
- Nie żądli, ale gryzie i pryska kwasem. Nie ma żądła, więc broni się żuwaczkami, u majorów dość mocnymi, i kwasem mrówkowym, który lekko szczypie skórę. To uciążliwość, a nie zagrożenie, ale nie wkładaj ręki na arenę. Przy dzieciach lub zwierzętach domowych formikarium powinno być zamknięte i poza ich zasięgiem.
- Nigdy jej nie wypuszczaj, ani robotnic, ani uskrzydlonych osobników: to gatunek azjatycki.
Czego nie robić
- Umieszczać 500-700 robotnic w małym gnieździe lub w gnieździe ze zbyt wąskimi korytarzami dla majorów.
- Oddzielać grupę robotnic lub moduł na całe tygodnie, a potem je z powrotem łączyć.
- Dodawać kolejną królową albo łączyć ją z inną kolonią.
- Trzymać ją w chłodzie w sezonie, robić jej zimne zimowanie lub schodzić poniżej 15 °C podczas odpoczynku.
- Przemaczać gniazdo albo dopuścić do tego, by w probówce skończyła się woda.
- Podawać nektar na wacie, karmić ją ciągle tą samą zdobyczą albo skąpić białka.
- Zostawiać resztki pokarmu dłużej niż dobę.
- Otwierać formikarium bez gotowej bariery lub bez tacy.
- Nie zaglądać do niej przez kilka dni: duża kolonia wymaga częstej kontroli.
Źródła naukowe
Ten poradnik opiera się na oryginalnym opisie i listach faunistycznych Camponotus parius, na badaniach innych gatunków z rodzaju Camponotus (wskazanych w tekście), na poradniku hodowli tego gatunku od Antomas i na naszym doświadczeniu z jego koloniami. Najważniejsze źródła:
- Emery, C. (1889). Formiche di Birmania e del Tenasserim raccolte da Leonardo Fea (1885-87). Annali del Museo Civico di Storia Naturale di Genova 27: 485–520. Oryginalny opis C. micans r. paria (bez DOI).
- Wilson, E. O. (1953). The origin and evolution of polymorphism in ants. The Quarterly Review of Biology 28: 136–156. doi:10.1086/399512
- Boulay, R., Hefetz, A., Soroker, V. & Lenoir, A. (2000). Camponotus fellah colony integration: worker individuality necessitates frequent hydrocarbon exchanges. Animal Behaviour 59: 1127–1133. doi:10.1006/anbe.2000.1408
- Endler, A., Liebig, J. et al. (2004). Surface hydrocarbons of queen eggs regulate worker reproduction in a social insect. Proceedings of the National Academy of Sciences USA 101: 2945–2950. doi:10.1073/pnas.0308447101
- Hamilton, C., Lejeune, B. T. & Rosengaus, R. B. (2011). Trophallaxis and prophylaxis: social immunity in the carpenter ant Camponotus pennsylvanicus. Biology Letters 7: 89–92. doi:10.1098/rsbl.2010.0466
- Alvarado, S., Rajakumar, R., Abouheif, E. & Szyf, M. (2015). Epigenetic variation in the Egfr gene generates quantitative variation in a complex trait in ants. Nature Communications 6: 6513. doi:10.1038/ncomms7513
- Greenwald, E., Segre, E. & Feinerman, O. (2015). Ant trophallactic networks: simultaneous measurement of interaction patterns and food dissemination. Scientific Reports 5: 12496. doi:10.1038/srep12496
- Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
- Simola, D. F., Graham, R. J., Brady, C. M., Enzmann, B. L. et al. (2016). Epigenetic (re)programming of caste-specific behavior in the ant Camponotus floridanus. Science 351: aac6633. doi:10.1126/science.aac6633
- Greenwald, E. E., Baltiansky, L. & Feinerman, O. (2018). Individual crop loads provide local control for collective food intake in ant colonies. eLife 7: e31730. doi:10.7554/eLife.31730
- Ward, P. S. & Boudinot, B. E. (2021). Grappling with homoplasy: taxonomic refinements and reassignments in the ant genera Camponotus and Colobopsis (Hymenoptera: Formicidae). Arthropod Systematics & Phylogeny 79: 37–56. doi:10.3897/asp.79.e66978
- Wang, W. Y., Soh, E. J. Y., Yong, G. W. J., Wong, M. K. L., Guénard, B., Economo, E. P. & Yamane, S. (2022). Remarkable diversity in a little red dot: a comprehensive checklist of known ant species in Singapore (Hymenoptera: Formicidae) with notes on ecology and taxonomy. Asian Myrmecology 15: e015006. doi:10.20362/am.015006
- Poziom trudności
- Podstawowy
