Colonia de Pogonomyrmex barbatus en su nido – foto real de Antomas
Colonia de Pogonomyrmex barbatus en su nido – foto real de Antomas
Colonia de Pogonomyrmex barbatus en su nido – foto real de Antomas
Colonia de Pogonomyrmex barbatus en su nido – foto real de Antomas
Colonia de Pogonomyrmex barbatus en su nido – foto real de Antomas
Colonia de Pogonomyrmex barbatus en su nido – foto real de Antomas

Pogonomyrmex barbatus – MegaImperium

Laatste items in voorraad
€ 199,99
Inclusief belasting

Leeftijd: ≈2 jaarKoningin: 2024Populatie: 70-100 werkstersTekst:Sinds 2024 bouwt deze koningin korrel voor korrel aan haar eigen Rode Oogstimperium. Al 70 tot 100 werksters patrouilleren rond het nest en selecteren en vervoeren zaden om een steeds sterkere kolonie te bevoorraden. Een jong imperium van Noord-Amerikaanse oogstmieren in volle groei, waarin elke tocht naar buiten helpt de voorraden te vullen en de volgende generatie te voeden.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Dit is een al gevestigde kolonie van ongeveer 2 jaar oud, met een koningin uit de bruidsvluchten van 2024 en zo'n 70-100 werksters op het moment dat deze gids werd gepubliceerd: voor wie de stichtingsfase wil overslaan en wil beginnen met een oogstmierenkolonie die al op volle toeren draait.

Een oogstmier van de droge graslanden en woestijnen in het zuidwesten van Noord-Amerika, een van de best bestudeerde mieren ter wereld: de kolonies bepalen hoeveel werksters er zaden gaan halen zonder dat iemand de leiding heeft, door te tellen hoe vaak ze werksters tegenkomen die beladen terugkeren. Ze komt met haar koningin, werksters en broed. Bij deze omvang past een QBIK DUO, of een QBIK ONE met middelgrote gangen als hoofdnest als je liever later uitbreidt; verder 25-30 °C met één zijde op 30-32 °C, geregeld met een thermostaat, de broedkamer licht vochtig en de graanschuur altijd droog, kleine of gebroken zaden, royaal eiwit voor het vele broed, één of twee keer per maand suiker in een drinkbakje, altijd water in een reageerbuis en een diapauze van 3-4 maanden bij 10-15 °C. Haar steek doet erg veel pijn: werk altijd met gereedschap, een ontsnappingsbarrière van minerale olie en een deksel. Het is geen soort voor huishoudens met jonge kinderen of huisdieren, en ook niet voor mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen.

Pogonomyrmex barbatus (Smith, 1858), in het Engels red harvester ant, is een grote, robuuste oogstmier van de droge graslanden, struikvlaktes en woestijnen in het zuidwesten van de Verenigde Staten en het noorden van Mexico. De werksters, warm rood van kleur en met een kop vol fijne groeven, houden rond de ingang een cirkel kale grond vrij en gaan elke ochtend op pad om zaden te verzamelen, die ze ondergronds opslaan voor de schrale maanden. Het is de zustersoort van Pogonomyrmex rugosus, waarmee ze regio, formaat en levenswijze deelt, maar niet dezelfde bodem.

Wat haar uniek maakt, is iets anders: weinig mieren op aarde zijn zo grondig bekend. Sinds 1985 telt de ecologe Deborah Gordon van Stanford University met haar team jaar na jaar de kolonies op hetzelfde proefveld, en dankzij dat werk weten we hoe lang een kolonie leeft, wanneer ze zich begint voort te planten, hoe werksters zonder enige leiding beslissen of ze wel of niet op voedsel uitgaan en waarom een voorzichtige kolonie meer nakomelingen achterlaat dan een roekeloze. Thuis is ze een dankbare zadeneter, erg actief en makkelijk te voeren, en deze kolonie, die de stichting en het eerste, traagste jaar al achter de rug heeft, laat je vanaf de eerste dag zien wat die studies hebben ontdekt: patrouilleurs, foerageerders en een graanschuur die volloopt. Wel één ding: haar angel vraagt om respect.

Begin je liever met een koningin en haar eerste werksters om de kolonie vanaf het begin te zien groeien, dan is er ook de pagina van de jonge kolonie van Pogonomyrmex barbatus.

Biologie

Een stuk woestijn dat sinds 1985 wordt geteld

Op een proefveld in het zuidwesten van New Mexico, dat sinds 1985 wordt geteld, liggen op een rechthoek van ongeveer 10 hectare (250 × 375 m) zo'n 300 kolonies van P. barbatus. Elke zomer zet het team van Gordon de nesten op de kaart, noteert de nieuwe en schrapt de verdwenen. Omdat elke kolonie wordt geregistreerd in het jaar waarin ze verschijnt, is van alle kolonies de leeftijd bekend, iets wat bij andere sociale dieren bijna onmogelijk te bereiken is.

Dat onderzoek, samengevat door Ingram, Pilko, Heer en Gordon in 2013, heeft deze oogstmier tot een model gemaakt om het leven van een kolonie van begin tot eind te begrijpen: hoe ze groeit, wanneer ze zich voortplant, hoe ze met haar buren samenleeft en hoe ze op het klimaat reageert. Een groot deel van de volgende paragrafen komt van dat proefveld, dat bovendien een genetische verrassing herbergt die we vertellen in «Eén bruiloft per jaar, na de moesson».

Geen baas en geen plan: het «anternet»

In een oogstmierenkolonie geeft niemand bevelen, zelfs de koningin niet, die haar leven lang diep in het nest eieren legt. Wie beslist er dan hoeveel foerageerders er elke ochtend uitgaan? Het antwoord ligt bij de ingang. Daar wachten werksters die klaar zijn om te vertrekken, en wat hen daartoe aanzet, is hoe vaak ze nestgenoten tegenkomen die met een zaadje terugkeren en die ze met hun antennes aantikken:

  • Veel voedsel buiten. De foerageerders vinden het meteen, komen sneller terug, de contacten nemen toe en er gaan er meer op pad.
  • Weinig voedsel. Ze blijven lang weg, de ontmoetingen worden zeldzaam en het uitlopen remt vanzelf af.
  • Niemand keert terug. Als er een tijdlang geen enkele terugkomt, stoppen de wachtende werksters met uitgaan.

In 2012 beschreven de Stanford-ingenieur Balaji Prabhakar, Katherine Dektar en Deborah Gordon dit mechanisme met een wiskundig model en zagen ze dat het sterk leek op het protocol waarmee het internet opstoppingen voorkomt: een computer verstuurt sneller gegevens naarmate de ontvangstbevestigingen eerder binnenkomen, en stopt als die uitblijven. De pers doopte het meteen het «anternet». Een jaar later toonden Noa Pinter-Wollman en collega's in het veld aan dat die ontmoetingen niet alleen de foerageerders activeren, maar ook bepalen hoeveel er «beschikbaar» zijn bij de ingang, klaar om te vertrekken.

Ze ruiken naar hun beroep

Hoe weet een werkster dat degene die haar net aanraakte een foerageerder is en geen nestgenote die gangen schoonmaakt? Aan de geur van haar cuticula. Alle mieren dragen op hun exoskelet een laagje koolwaterstoffen dat hen tegen uitdroging beschermt en werkt als een chemisch identiteitsbewijs. In 1998 zagen Diane Wagner en het team van Gordon dat dat laagje bij P. barbatus verandert met het werk: foerageerders, die uren in de zon en de droge lucht doorbrengen, stapelen meer n-alkanen op en ruiken anders dan de binnenwerksters.

In 2003 bewezen Michael Greene en Gordon dat met een heel elegant experiment, gepubliceerd in Nature. Ze haalden de werksters weg die van buiten terugkwamen en lieten in plaats daarvan glazen kraaltjes, ingesmeerd met de koolwaterstoffen van die werksters, in de ingang vallen. Hadden de kraaltjes de juiste geur en kwamen ze in het juiste tempo binnen, dan gingen de werksters binnen foerageren alsof hun nestgenoten waren teruggekeerd; zonder die geur hadden ze niet hetzelfde effect. De conclusie is prachtig in haar eenvoud: de kolonie heeft genoeg aan twee gegevens, naar welke taak de binnenkomer ruikt en hoe vaak er een binnenkomt.

De patrouilleurs openen de werkdag

Volgens het werk van Gordon verdelen de werksters die buiten het nest werken zich over vier beroepen:

  • Patrouilleurs. Zij komen elke ochtend als eersten naar buiten: ze lopen de schijf en de omgeving af en reageren op elke verstoring.
  • Foerageerders. Ze gaan op zoek naar zaden en af en toe een insect, en brengen die het nest in.
  • Onderhoud. Ze voeren de aarde uit de gangen af en spreiden die uit over het oppervlak.
  • Afvalwerksters. Ze stapelen doppen, resten en lijken op de afvalhoop en houden die op orde.

De volgorde is belangrijk: de foerageerders komen pas in actie als de patrouilleurs terug zijn, en het is hun terugkeer die hen «toestemming» geeft om uit te gaan. Bovendien liggen de beroepen niet vast. Als een onweersbui de schijf vol takjes legt of het nest gerepareerd moet worden, stappen werksters van de ene groep over naar de andere, afhankelijk van wat de kolonie op dat moment nodig heeft. Wie we buiten zien, zijn meestal de oudste: de jonge beginnen binnen, tussen het broed en de graanschuur, en gaan naar buiten naarmate ze ouder worden.

Water bepaalt hoeveel er uitgaan, en voorzichtigheid is erfelijk

Voor een woestijnmier heeft voedsel zoeken een prijs: water. Elke minuut in de zon verliest de foerageerder vocht, en dat haalt ze vooral terug uit de zaden zelf, door hun vetten te verbranden. Het is voor de kolonie niet slim om zomaar uit te lopen: op een droge dag kost elk zaadje haar meer water.

In 2013 publiceerde Gordon in Nature het resultaat van vele jaren onderzoek. De kolonies die op de droogste dagen minder foerageren, ook al liggen er buiten zaden, zijn degene die de meeste dochterkolonies achterlaten, en ze noemde dat de «beloning van terughoudendheid». En het verbazingwekkendste: toen ze moederkolonies vergeleek met hun dochters, die ze aan hun genetica herkende, ontdekte ze dat die manier van reageren op luchtvochtigheid bij moeder en dochter op elkaar lijkt. Met andere woorden: ze is erfelijk. Datzelfde jaar lieten Gordon, Dektar en Pinter-Wollman zien dat elke kolonie haar eigen stijl heeft: sommige remmen sterk af bij droge lucht, andere nauwelijks.

Het is natuurlijke selectie die inwerkt op iets ongrijpbaars als het «karakter» van een kolonie.

Dertig jaar kolonie, nog geen jaar werkster

Werksters van P. barbatus leven minder dan een jaar; de kolonie daarentegen bestaat 25-30 jaar, zolang als haar stichtende koningin leeft, die nooit wordt vervangen: als zij sterft, dooft de kolonie uit. De tellingen op het proefveld, geanalyseerd door Ingram en collega's, leveren bovendien deze cijfers op:

  • Volwassen na 4-5 jaar. Tot dan groeit de kolonie alleen. Rond 5 jaar, met zo'n 10.000 werksters volgens het eerste werk van Gordon, begint ze elke zomer mannetjes en gevleugelde koninginnen te produceren.
  • Geen reproductieve veroudering. Een kolonie van 25 jaar produceert evenveel als een van 8.
  • Weinig winnaars. Slechts één op de vier kolonies die zich konden voortplanten (49 van 199) liet dochterkolonies achter op het proefveld, gemiddeld bijna drie, van 1 tot 8.
  • Generaties van bijna acht jaar. De gemiddelde tijd tussen een moederkolonie en haar dochters is 7,8 jaar, en elke kolonie laat in haar leven gemiddeld 1,69 nakomelingen achter.

Voor de kweker is de les tweeledig: een goed verzorgde kolonie kan je heel veel jaren gezelschap houden, en je hoeft geen haast te hebben om gevleugelden te zien.

Buren, grenzen en afgewezen koninginnen

Op het proefveld liggen de nesten niet zomaar verspreid. Gordon en Kulig (1996) koppelden stichting, foerageren en gevechten aan de verspreiding van de kolonies: de jonge, nog kleine kolonies liggen dichter bij hun buren en botsen vaker met hen, en de foerageergebieden van aangrenzende kolonies raken elkaar en worden betwist. Van de afstand tussen nesten en van die confrontaties hangt voor een groot deel af waar een nieuwe kolonie kan slagen.

Ook de volwassen kolonies zijn niet gastvrij voor nieuwkomers. Pas bevruchte koninginnen die een plek zoeken om te graven, worden vaak aangevallen door werksters van gevestigde kolonies van dezelfde soort, en ze vestigen zich nooit in een vreemd nest. En af en toe verlaat een hele kolonie haar nest en verhuist ze naar een andere plek. Voor de kweker is de conclusie duidelijk: elke kolonie in haar eigen formicarium, zonder koninginnen samen te zetten of kolonies samen te voegen.

Een kale schijf voor de deur

Wat een nest van P. barbatus als eerste verraadt, is een cirkel kale grond, vaak bedekt met grind, waarop geen sprietje groeit. De werksters knippen opkomende scheuten af en ruimen plantenresten op, en vanaf de rand van die open plek lopen vrijgemaakte paden naar de plekken met zaden: de hoofdroutes die Bert Hölldobler bij deze soort en bij P. rugosus beschreef, waarover de foerageerders lopen als over een snelweg.

Het vrijmaken van de schijf is typisch gedrag van de grote oogstmieren uit de barbatus-groep, maar niemand heeft nog gemeten waar het bij deze soort precies voor dient. De gebruikelijke verklaringen zijn redelijk: schone grond laat duizenden werksters zonder obstakels lopen, voorkomt dat wortels de bovenste gangen binnendringen, warmt 's ochtends snel op en maakt het mogelijk vijanden en concurrenten op tijd te zien aankomen. Aan de rand van de schijf ligt meestal de afvalhoop, met de zaaddoppen en de resten van de kolonie.

Eén bruiloft per jaar, na de moesson

Op het proefveld van Gordon wordt de voortplanting bijna op één dag beslist. Elke zomer, na de eerste zware regens van de moesson, laten de volwassen kolonies tegelijk hun mannetjes en gevleugelde koninginnen los, die samenkomen in een paringsaggregatie; sommige jaren ontstaan er meerdere, op 200-400 m van elkaar. Daar paart elke koningin met meerdere mannetjes, landt, breekt haar vleugels af en zoekt een plek om te graven, waarbij ze profiteert van de zachte, natte grond en van de vochtigheid die haar tegen uitdroging beschermt.

En dan komt de verrassing: die populatie, van de beroemdste mieren op het gebied van collectief foerageren, is ook een systeem van afhankelijke genetische lijnen, de zogenaamde J1 en J2 (in 2010 lagen er op het proefveld 90 J1-kolonies en 172 J2-kolonies). In deze lijnen hangt het van het mannetje dat een ei bevrucht af of daaruit een koningin of een werkster komt, dus elke koningin moet met minstens één mannetje van elke lijn paren om een kolonie groot te brengen. Het is een van de zeldzaamste kastesystemen in het dierenrijk, en we leggen het uitgebreid uit op de pagina van Pogonomyrmex rugosus Hybrid. Voor het houden verandert er niets.

Kleine koninginnen, maar met haast

Na de vlucht sluit de koningin zich op in haar kamer en brengt ze de eerste generatie werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, alleen op haar reserves: ze is een claustrale, solitaire stichtster, en bij deze soort zijn geen koninginnenverbonden bekend. In 1998 testte Robert A. Johnson van Arizona State University stichtende koninginnen van P. barbatus en P. rugosus op twee bodemtypen en bij vier vochtniveaus, en trok hij drie conclusies:

  • Water is de baas. Het is de zwaarstwegende factor: de overleving van de koningin, haar gewicht, het aandeel koninginnen dat werksters grootbrengt en de hoeveelheid broed stijgen van droge naar matig vochtige grond, en vlakken daarna af.
  • De bodem telt mee. Op grond met meer klei wogen de koninginnen 5-10% meer.
  • Twee strategieën. Koninginnen van P. barbatus zijn kleiner dan die van P. rugosus, maar brengen meer werksters groot, en sneller, waarschijnlijk dankzij een hoger metabolisme; die van P. rugosus kunnen beter tegen extreme droogte.

In een ander onderzoek mat Johnson dat gevleugelde vrouwtjes van P. rugosus zo'n 8% meer droge massa hebben dan die van P. barbatus en beter bestand zijn tegen uitdroging. Deze oogstmier zet in op snelheid; haar zustersoort op uithoudingsvermogen. En de praktische toepassing ligt voor de hand: een koningin van P. barbatus mag nooit dorst lijden.

Klei voor haar, zand voor haar zus

P. barbatus leeft in het zuidwesten van de Verenigde Staten, van Californië tot Texas, Oklahoma en Colorado, met vindplaatsen in Arizona, New Mexico en Utah, en in het noorden van Mexico. Ze bewoont droge en halfdroge gebieden, graslanden, struikvlaktes en chaparral, altijd in open, zonnig terrein, en haar nesten kunnen heel diep gaan.

Ze deelt een groot deel van dat gebied met P. rugosus, en Johnson noemde ze «ecologisch gelijkwaardige zustersoorten». Hoe verdelen ze het terrein? Via de bodem. In een studie uit 2000 zag Johnson dat, waar ze alleen voorkomen, P. barbatus de meest kleiige bodems bezet, die meer water vasthouden, en P. rugosus de grovere, zanderige en grindrijke; in de contactzones is de textuur er tussenin. Dat klopt met wat we net zagen: de kleinere koningin, die gevoeliger is voor uitdroging, gedijt waar de grond het vocht beter vasthoudt.

Ook de kalender verdelen ze. In de Chihuahuawoestijn zagen Whitford, Johnson en Ramírez (1976) dat P. barbatus het actiefst is aan het begin van de zomer, terwijl P. rugosus midden in de zomer haar piek bereikt en in juli zelfs 's nachts foerageert. Waar een van beide of allebei voorkomen, liggen er rond de 20 kolonies per hectare. In haar regio leven bovendien andere oogstmieren die we ook bij Antomas hebben, zoals P. maricopa, kleiner en een solitaire foerageerder, en P. bicolor.

Barbatolysine: een gif met een eigen naam

Zoals alle Pogonomyrmex heeft deze soort een werkende angel en een zeer krachtig gif, dat bij oogstmieren vooral gericht lijkt op de zoogdieren, vogels en reptielen die hun graanschuur zouden willen plunderen. Dit is wat erover bekend is:

  • Giftigheid. De LD50, de dosis die de helft van de proefmuizen doodt, is 0,39 mg/kg intraveneus, volgens de metingen van Justin O. Schmidt die hij zelf vermeldt in een overzichtsartikel uit 2019; die van de honingbij is 2,8 mg/kg. Intraperitoneaal komt er 1,9 mg/kg uit: het cijfer verandert sterk met de manier van injecteren, dus het dient alleen om op dezelfde manier gemeten gifsoorten te vergelijken, niet om te berekenen wat er met een mens gebeurt.
  • Barbatolysine. In 1980 isoleerden Bernheimer, Avigad en Schmidt uit het gif een polypeptide dat rode bloedcellen kapotmaakt, en noemden het naar de soort.
  • De pijn. In 2024 identificeerden Samuel Robinson en zijn team in het gif van oogstmieren peptiden die inwerken op de natriumkanalen van de sensorische zenuwcellen van zoogdieren en het pijnsignaal aan laten staan.
  • Schmidt-index: 3 van 4. Schmidt beschreef het als een «brutale en meedogenloze» steek. Het is geen prik die na een paar minuten over is: de pijn is diep, straalt uit en houdt uren aan.

De «landbouwmier» van Texas

Frederick Smith beschreef haar in 1858 als Myrmica barbata, «de bebaarde», op basis van één enkele koningin die in het British Museum werd bewaard, met een vindplaats die niet verder ging dan «Mexico». Kort daarna, in 1860, doopte Buckley de «landbouwmier van Texas» Myrmica molefaciens, die dezelfde soort bleek te zijn, net als enkele donkere vormen die Wheeler in 1902 nigrescens noemde.

Die bijnaam heeft een geschiedenis. In 1861 schreef de Texaanse natuuronderzoeker Gideon Lincecum aan Charles Darwin, die zijn brief voorlegde aan de Linnean Society in Londen, dat deze mieren een gras, de «mierenrijst», rond hun nesten zaaiden en later oogstten. Henry McCook, die haar in 1879 bestudeerde, vond geen enkel bewijs van zaaien: het gras kwam op uit de zaden die de mieren zelf weggooiden. De legende van de akkerbouwende mier hield geen stand, maar de naam «oogstmier» heeft ze dubbel en dwars verdiend.

Grootte en morfologie

Een grote, massieve myrmicine met een angel en één enkele werksterkaste: er zijn geen soldaten, al varieert de grootte van de werksters enigszins en dragen de grootste zwaardere zaden.

  • Kleur. Van rood tot bruinrood. Er zijn donkerdere kolonies, maar volgens Cole (1968) heeft die variatie geen taxonomische waarde.
  • Sculptuur van de kop. Bedekt met fijne, lange en dicht opeengepakte ribbels, als de lijnen van een vingerafdruk. Dat is haar kenmerk tegenover P. rugosus, die grove, uit elkaar liggende ribbels heeft die een netwerk vormen, vooral op het borststuk.
  • Borststuk. Robuust, met een gegroefde bovenkant maar zonder de opvallende netstructuur van haar zustersoort, en met tussenruimtes tussen de groeven die van glanzend tot wat mat variëren.
  • Propodeum en taille. Het propodeum draagt een paar goed zichtbare doorns, en de petiolus en postpetiolus vormen een smalle taille met twee knopen, typisch voor myrmicinen.
  • Psammofoor. De «baard» waaraan geslacht en soort hun naam danken: een korf van lange haren onder de kop waarmee ze zand, steentjes en kleine zaden vervoeren. Alle oogstmieren uit haar groep hebben die, dus het is geen kenmerk om ze van elkaar te onderscheiden.
  • Kaken. Breed en sterk, om zaden te dragen, te graven en zich te verdedigen.
  • Koningin. Duidelijk groter dan de werksters, met een omvangrijker borststuk dat na de bruidsvlucht de littekens van de vleugels behoudt. Ook haar ribbels op kop en scutum zijn fijn en dicht opeen, de beste manier om haar te onderscheiden van een koningin van P. rugosus.
  • Ontwikkeling. De poppen spinnen geen cocon, zoals bij alle myrmicinen.

Afmetingen bij benadering

De revisie van het geslacht door Cole (1968), het standaardwerk voor de Noord-Amerikaanse oogstmieren, geeft niet de totale lichaamslengte, maar afmetingen van de kop: de lengte (HL) en de breedte (HW), die veel nauwkeuriger te meten zijn dan de lengte van een levende of op een speld gebogen mier.

  • Werksters: kop van 1,98-2,43 mm lang en 2,05-2,70 mm breed (Cole 1968). Hij is breder dan lang: de cefale index, die beide vergelijkt, loopt van 103,6 tot 111,1.
  • Koningin: duidelijk groter dan de werkster. De kopmaten die voor haar de ronde doen, kloppen niet met haar eigen cefale index, dus die geven we liever niet tot we ze in het oorspronkelijke werk kunnen nakijken.
  • Totale lengte: we hebben geen enkele betrouwbare gepubliceerde meting gevonden, niet van werksters en niet van koninginnen. De cijfers die op internet circuleren komen niet uit wetenschappelijke metingen, en daarom geven we ze niet.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

De basisverzorging is eenvoudig: ze eet zaden die je in elke natuurvoedingswinkel koopt, gevestigde kolonies zijn sterk en ze vraagt geen exotisch klimaat. We rekenen haar tot de gevorderde soorten om vier redenen:

  • Een zeer pijnlijke steek, waardoor je altijd met gereedschap moet werken en de opstelling zo moet bedenken dat je je handen er niet in hoeft te steken.
  • Twee klimaten in één nest: het broed wil wat vocht en de zaden totale droogte.
  • Goed geregelde warmte in het actieve seizoen en elke winter een diapauze.
  • Groei die ruimte vraagt. Een kolonie van ongeveer 2 jaar is al op stoom: ze groeit snel en je moet op tijd uitbreiden.

In ruil daarvoor biedt ze een uniek schouwspel. In het foerageergebied zie je patrouilleurs, foerageerders en afvalwerksters, elk met hun eigen taak, het heen en weer van zaden naar de graanschuur en het zand dat met de baard wordt gesjouwd. Met een gevestigde kolonie hoef je op dat schouwspel niet te wachten: het begint zodra ze geïnstalleerd is.

Aanbevolen parameters

  • Temperatuur: 25-30 °C in het actieve seizoen, met een warmere zijde op 30-32 °C, altijd geregeld met een thermostaat, zodat de kolonie zelf kiest waar ze het broed legt.
  • Waarom die cijfers: in de graslanden en hooggelegen woestijnen waar ze leeft, ligt de bodemtemperatuur op 10-50 cm diepte, waar het broed wordt grootgebracht, midden in de zomer rond 27-30 °C. De verzengende temperaturen aan het oppervlak verdragen alleen de foerageerders tijdens hun tochten.
  • Bij te weinig warmte, onder ongeveer 24 °C, zijn kwekers het erover eens dat de kolonie nauwelijks vooruitkomt.
  • Vochtigheid: alleen in de broedzone, nooit in de graanschuur (zie de volgende paragraaf).
  • Water: permanent, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: het nest donker en het foerageergebied verlicht, met een normaal dag-nachtritme. Een timer die zo'n 10-12 uur per dag warmte geeft, bootst de woestijndag goed na.
  • Substraat: geen in het nest. In het foerageergebied fijn, droog zand als je wilt.
  • Diapauze: 3-4 maanden, van december tot februari, bij 10-15 °C; een volwassen kolonie zoals deze verdraagt het koude uiterste, 10-12 °C, goed.

Broed wat vochtig, graanschuur droog

Ook al komt ze uit de woestijn, P. barbatus wordt niet kurkdroog gehouden: ze verkiest kleibodems die water vasthouden, en veel kwekers merken dat ze iets meer vocht waardeert dan P. rugosus. In het veld houden de diepe kamers wat vocht vast, en daar ligt het broed; de zaden worden daarentegen droog opgeslagen. Het formicarium moet dat contrast nabootsen:

  • Een matig vochtige broedzone, dicht bij het waterreservoir of in het gipsdeel dat het water vasthoudt. Vochtig aanvoelend, zonder druppels of plassen.
  • De graanschuur altijd droog, ver van die zone. Een zaadje dat vocht opneemt, kiemt, gist of beschimmelt, en schimmel verspreidt zich snel in een volle graanschuur.
  • Laat niet alles uitdrogen. Een volledig droog nest remt het broed net zo af als een doorweekt nest.
  • Controleer de graanschuur een paar keer per week en verwijder zaden die wortel hebben geschoten of wit of groen pluis vertonen.
  • Zachte ventilatie, zodat er geen water condenseert op de wanden van de droge kamers.

Als de gradiënt goed is, bevestigen de mieren het zelf: binnen een paar dagen liggen de larven gegroepeerd in het vochtige deel en ligt er een nette hoop zaden in het droge deel.

Aanbevolen formicaria

Met zo'n 70-100 werksters hoeft deze kolonie niet meer via een stichtingsnest of een klein formicarium. Bij Antomas kiezen we voor een kolonie van deze omvang meteen een QBIK DUO uit de Alpha-reeks van Anthouse: modulair en droog, met ruim voldoende plaats om de licht vochtige broedkamer duidelijk te scheiden van de graanschuur, die altijd droog blijft.

Begin je liever wat krapper en breid je geleidelijk uit, dan werkt een QBIK ONE met middelgrote gangen ook als hoofdnest, en voeg je modules toe wanneer de kolonie erom vraagt:

Wat je beginpunt ook is, breid uit met extra modules naarmate ze groeit, en niet eerder: in een te grote ruimte worden lege kamers uiteindelijk een vuilnisbelt, met schimmel en mijten. Het signaal dat het tijd is om uit te breiden is duidelijk: werksters die opeengepakt in het foerageergebied zitten omdat ze binnen niet meer passen, of een graanschuur die de broedkamers inneemt. Om de opstelling compleet te maken:

  • Horizontaal en met een ruim foerageergebied, waar ze haar paden en haar afvalhoop kan inrichten.
  • Fijn, droog zand op de bodem van het foerageergebied, met wat steentjes, zodat je haar met de psammofoor aan het werk ziet.
  • Een waterbuis met watten en een drinkbakje voor de suiker.
  • Een ontsnappingsbarrière van minerale olie en een goed sluitend deksel vanaf de eerste dag.

Aankomst en verhuizing door overkieperen

Als het pakket aankomt, laat je de kolonie zoals ze is op een rustige, schemerige plek bij 25-30 °C, controleer je of ze water heeft en geef je haar een handvol kleine zaden. Een dag of twee rust is genoeg om van de reis te herstellen. Voor de verhuizing naar het formicarium gebruiken we bij Antomas altijd het overkieperen, en met een kolonie van deze omvang doe je dat met meer zorg dan met een jonge: het zijn veel werksters, en allemaal met een angel.

  • Maak het nest vooraf klaar: de broedzone bevochtigd, de waterbuis op haar plek, het zand in het foerageergebied en de olie-barrière al aangebracht en droog voordat je iets openmaakt.
  • Werk boven een grote bak, met het formicarium erin, en houd een lange pincet en een zacht penseel bij de hand. Zo komen de mieren die eruit vallen in de bak terecht en niet op tafel.
  • Kieper de mieren uit in het foerageergebied, dicht bij de nestingang: open de verpakking daar en schud voorzichtig tot de koningin, de werksters, het broed en de zaden eruit vallen. Komt ze in meer dan één verpakking, kieper ze dan één voor één uit en sluit tussendoor het deksel.
  • Zonder haast. Met 70-100 werksters blijven er altijd enkele aan de wanden of aan de watten hangen: help ze met het penseel of laat de verpakking open in het foerageergebied staan tot ze er zelf uit komen.
  • Sluit af en houd het nest donker. Binnen een paar uur hebben ze het broed naar het vochtige deel gebracht en zijn ze begonnen zaden naar het droge deel te slepen.

Heeft de kolonie meer ruimte nodig, voeg dan modules toe; en moet ze ooit naar een ander formicarium, dan gaat dat op dezelfde manier: je kiepert haar uit in het nieuwe.

Zaden: klein, gebroken en droog

Graan is de basis van haar dieet, maar je moet haar niet verwarren met een Messor. In de ervaring van Antomas heeft een Noord-Amerikaanse oogstmier veel minder kracht om harde zaadhuiden te kraken dan een grote kolonie van Messor barbarus, dus de regel is eenvoudig: klein zaad, of grof maar in stukken, en nooit vochtig.

  • Wat het best werkt: paardenbloem, maanzaad, nigerzaad, gierst, amarant, chiazaad, quinoa en graszaad (Poa). Dat zijn ook de zaden die kwekers van oogstmieren het meest gebruiken.
  • Grote zaden in stukken. Geef je grotere korrels, breek ze dan in twee of drie stukken, zonder ze te malen. Kleine zaden heel: zo blijven ze beter goed in de graanschuur.
  • Nooit vochtig. Ze weken om ze zacht te maken zorgt er alleen voor dat ze in het nest kiemen of rotten.
  • Geen vogelzaadmengsels met ronde, harde korrels, die ze niet open krijgen, en geen zaaizaad dat met fungiciden is behandeld, vaak te herkennen aan een roze of blauwige kleur.

Leg de zaden in het foerageergebied en laat de mieren zelf beslissen waar ze die opslaan. Een kolonie van deze omvang kan royale porties aan: ze vult de graanschuur en put eruit wanneer dat nodig is.

Eiwit, suiker en water

Eiwit: royaal, want er is al veel broed. De zaden houden de werksters op de been, maar de koningin heeft dierlijk eiwit nodig om goed door te leggen en de larven om te groeien. Een kolonie van ongeveer 2 jaar heeft in het actieve seizoen veel larven tegelijk, dus geef het royaal, meerdere stukken per voerbeurt; in periodes zonder broed weinig. Bij Antomas zijn we er duidelijk over: als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, kun je beter te veel geven dan te weinig, want de kolonie merkt overvloed op en groeit sneller en in grotere aantallen; kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel. En wissel elke week van insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:

Gebruik altijd gekweekte insecten: in het wild gevangen insecten kunnen insecticiden bevatten.

Suiker: één of twee keer per maand. Ze hebben er niet veel van nodig, want de zaden geven al energie, maar ze nemen het af en toe. Bied het aan in een drinkbakje, bijna altijd de Blue Sugar-nectar van Anthouse en af en toe een andere nectar. Nooit op watten: dat beschimmelt binnen een paar dagen en de vloeistof bederft.

Water: zonder onderbreking, in de reageerbuis met watten. Een zadenetende woestijnmier drinkt meer dan je zou denken, en we zagen al dat water precies is wat ze in het wild het moeilijkst te pakken krijgt.

Diapauze

Waar ze leeft, is de winter echt. In de graslanden en hooggelegen woestijnen zakt de bodemtemperatuur op een halve meter diepte in januari en februari tot ongeveer 9 °C, en de diepste kamers van een volwassen nest blijven daar iets boven; op de gematigde hoogvlaktes van Mexico, waar ze ook voorkomt, is de winter milder. In de herfst verdwijnt het broed en trekt de kolonie zich terug tot de lente. Daarom geven we haar bij Antomas een winterrust van 3-4 maanden, ongeveer van december tot februari, tussen 10 en 15 °C:

  • Geleidelijk afbouwen. Zet vanaf november de warme zone uit en laat de kolonie een paar weken op 18-20 °C staan voordat je haar naar de kou brengt.
  • Waar. In een kelder, een garage of een wijnklimaatkast; een onverwarmde kamer is niet altijd genoeg. Nooit onder 0 °C.
  • Tijdens de rustperiode: altijd water beschikbaar, de graanschuur met droge zaden en vrijwel geen eiwit.
  • Geleidelijke terugkeer in maart, de temperatuur in stappen verhogen tot 25-30 °C met de warme zijde.
  • Een al volwassen kolonie. Met ongeveer 2 jaar verdraagt deze kolonie het koude uiterste van het bereik, 10-12 °C, goed, wat het meest lijkt op de winter in de hooggelegen woestijn; 15 °C houd je aan voor heel kleine kolonies.

Gedrag en observatie

Een samenleving die zich voor je ogen organiseert. Met een ruim foerageergebied zie je waar Gordon zo veel onderzoek naar heeft gedaan: werksters die uitgaan, andere die bij de ingang wachten en met hun antennes de terugkerende aantikken, paden die zich herhalen en een afvalhoop die altijd in dezelfde hoek belandt.

Groei. Deze kolonie heeft het eerste, rustigste jaar al achter de rug. Vanaf nu versnelt ze met warmte, zaden en eiwit en vraagt ze elk seizoen meer ruimte. Kwekers vertellen dat de ontwikkeling van ei tot werkster bij 27 °C of meer in zo'n 4-5 weken voltooid is.

Karakter. Ze gaat haar eigen gang, maar bij een klap of een bruuske opening mobiliseert een grote kolonie veel werksters naar de verstoorde plek.

Kijken zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, naar te kijken en van te leren. Met het nest donker en het foerageergebied verlicht kun je haar observeren wanneer je maar wilt; doe het alleen rustig en grijp zo min mogelijk in.

Signalen dat er iets mis is: een kolonie die in de zomer niet groeit, vraagt meestal om meer warmte of meer eiwit; beschimmelde of gekiemde zaden wijzen op vocht in de graanschuur; en plotselinge sterfte onder de werksters komt meestal door watergebrek, te veel warmte of rottende resten.

Ontsnappingen en barrières

Kwekers zijn het er niet over eens of ze wel of niet tegen glas en glad plastic op klimt: de een zegt van niet, de ander van wel. Met een steek als de hare is die vraag overbodig: altijd een barrière.

  • Minerale olie in een doorlopende strook langs de bovenkant van de wanden van het foerageergebied, vernieuwd zodra er stof of zand in zit.
  • Een goed passend deksel en aansluitingen zonder speling.
  • Geen enkele brug: niets tegen de wand dat tot aan de barrière reikt, geen hoge stenen, geen buizen en geen vergeten gereedschap erin.

Hantering en veiligheid

Haar gif is krachtig en haar steek zeer pijnlijk en langdurig, maar bij correcte hantering komt het zelden tot een steek. De sleutel is haar geen gelegenheid te geven:

  • Nooit met de handen. Gebruik voor alles gereedschap: lange pincet, penseel, buizen en verloopstukken.
  • Open het formicarium alleen als het echt moet, werk rustig boven een bak en sluit het weer af als je klaar bent.
  • Kies goed waar je haar zet: buiten bereik van jonge kinderen en huisdieren, en nooit in het huis van iemand die allergisch is voor steken van bijen, wespen of mieren.
  • Word je gestoken, was de plek dan met water en zeep en koel ze.

Het is een exotische soort: laat haar nooit vrij in de natuur.

Wat je niet moet doen

  • Haar met de handen aanraken of het formicarium openen zonder barrière of gereedschap.
  • Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • Het water in de buis laten opraken.
  • De zaden bevochtigen of ze naast de vochtige zone bewaren.
  • Vogelzaadmengsels, behandelde zaden of hele grote korrels geven.
  • Het hele nest gelijkmatig verwarmen of haar in het actieve seizoen onder ongeveer 24 °C houden.
  • Te weinig eiwit geven als er larven zijn, of resten laten liggen.
  • Suiker als hoofdvoedsel gebruiken of het op watten aanbieden.
  • Haar in één keer veel meer ruimte geven dan ze gebruikt, in plaats van module voor module uit te breiden.
  • De diapauze in- of uitgaan met een plotselinge temperatuurwisseling.

Wetenschappelijke bronnen

Deze gids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Pogonomyrmex barbatus, in het bijzonder het langlopende onderzoek van Deborah M. Gordon en haar team, het werk van R. A. Johnson en de revisie van het geslacht door Cole (1968), aangevuld met de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Whitford, W. G., Johnson, P. & Ramírez, J. (1976). Comparative ecology of the harvester ants Pogonomyrmex barbatus and Pogonomyrmex rugosus. Insectes Sociaux 23: 117–131. doi:10.1007/BF02223846
  2. Bernheimer, A. W., Avigad, L. S. & Schmidt, J. O. (1980). A hemolytic polypeptide from the venom of the red harvester ant, Pogonomyrmex barbatus. Toxicon 18: 271–278. doi:10.1016/0041-0101(80)90005-7
  3. Gordon, D. M. & Kulig, A. W. (1996). Founding, foraging, and fighting: colony size and the spatial distribution of harvester ant nests. Ecology 77: 2393–2409. doi:10.2307/2265741
  4. Johnson, R. A. (1998). Foundress survival and brood production in the desert seed-harvester ants Pogonomyrmex rugosus and P. barbatus. Insectes Sociaux 45: 255–266. doi:10.1007/s000400050086
  5. Wagner, D., Brown, M. J. F., Broun, P., Cuevas, W., Moses, L. E., Chao, D. L. & Gordon, D. M. (1998). Task-related differences in the cuticular hydrocarbon composition of harvester ants, Pogonomyrmex barbatus. Journal of Chemical Ecology 24: 2021–2037. doi:10.1023/A:1020781508889
  6. Johnson, R. A. (2000). Habitat segregation based on soil texture and body size in the seed-harvester ants Pogonomyrmex rugosus and P. barbatus. Ecological Entomology 25: 403–412. doi:10.1046/j.1365-2311.2000.00286.x
  7. Greene, M. J. & Gordon, D. M. (2003). Cuticular hydrocarbons inform task decisions. Nature 423: 32. doi:10.1038/423032a
  8. Prabhakar, B., Dektar, K. N. & Gordon, D. M. (2012). The regulation of ant colony foraging activity without spatial information. PLoS Computational Biology 8: e1002670. doi:10.1371/journal.pcbi.1002670
  9. Gordon, D. M. (2013). The rewards of restraint in the collective regulation of foraging by harvester ant colonies. Nature 498: 91–93. doi:10.1038/nature12137
  10. Gordon, D. M., Dektar, K. N. & Pinter-Wollman, N. (2013). Harvester ant colony variation in foraging activity and response to humidity. PLoS ONE 8: e63363. doi:10.1371/journal.pone.0063363
  11. Ingram, K. K., Pilko, A., Heer, J. & Gordon, D. M. (2013). Colony life history and lifetime reproductive success of red harvester ant colonies. Journal of Animal Ecology 82: 540–550. doi:10.1111/1365-2656.12036
  12. Pinter-Wollman, N., Bala, A., Merrell, A., Queirolo, J., Stumpe, M. C., Holmes, S. & Gordon, D. M. (2013). Harvester ants use interactions to regulate forager activation and availability. Animal Behaviour 86: 197–207. doi:10.1016/j.anbehav.2013.05.012
  13. Schmidt, J. O. (2019). Predator–prey battle of ecological icons: horned lizards (Phrynosoma spp.) and harvester ants (Pogonomyrmex spp.). Copeia 107(3). doi:10.1643/CP-18-158
  14. Robinson, S. D., Deuis, J. R., Niu, P., Touchard, A., Mueller, A., Schendel, V., Brinkwirth, N., King, G. F., Vetter, I. & Schmidt, J. O. (2024). Peptide toxins that target vertebrate voltage-gated sodium channels underly the painful stings of harvester ants. Journal of Biological Chemistry 300: 105577. doi:10.1016/j.jbc.2023.105577
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

10 andere producten in dezelfde categorie: