Camponotus largiceps: reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus largiceps: reina y obreras – foto real de Antomas

Camponotus largiceps

Niet op voorraad
€ 29,99
Inclusief belasting

‘Brede kop’: dat belooft haar naam, en dat maakt ze waar. Camponotus largiceps is een mier uit Zuid-China, beschreven in 1989 en bijna onbekend in de hobby, uit een subtropisch klimaat met hete zomers en echt koele winters. Polymorf, met wendbare minors en majors met een enorme kop die het nest verdedigen met beten en mierenzuur, en een koningin die haar kolonie vele jaren kan leiden. Rustig, gulzig en dankbaar: een prachtige eerste Aziatische Camponotus. Altijd suiker binnen bereik, veel eiwitten en haar winterdiapauze. Kolonies en koninginnen, met werksters en broed. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Camponotus uit Zuid-China, uit een subtropisch klimaat met hete zomers en echt koele winters. Polymorf, met minors en majors, rustig en dankbaar: een goede eerste Aziatische Camponotus. We verkopen kolonies met koningin (koningin en 5-10 werksters met broed). Qbik Alpha-nest met grote gangen en een gematigde vochtigheid (aangesloten reageerbuis met water), 22-27 °C, altijd suiker beschikbaar en veel gevarieerd eiwit. Diapauze van 3-4 maanden op 8-12 °C in onze winter. Ze klimmen tegen acryl op: ontsnappingsbarrière van minerale olie.

Camponotus largiceps Wu & Wang, 1989 is een reuzenmier uit Zuid-China, beschreven aan de hand van exemplaren uit de provincies Hunan en Anhui. Ze hoort bij het grote geslacht Camponotus, dat van de reuzen- of houtmieren, met meer dan duizend soorten wereldwijd, en is ondergebracht in het ondergeslacht Tanaemyrmex, dat van veel robuuste Camponotus-soorten die in de grond nestelen. Haar naam doet, zoals we zullen zien, denken aan een grote kop, en dat is geen toeval: het is een polymorfe soort, met minors en majors met een brede kop.

Het is ook een van die soorten die bijna niemand kent. Ze heeft geen gangbare naam, er zijn geen studies over haar biologie, haar afmetingen zijn buiten de oorspronkelijke Chinese beschrijving niet gepubliceerd en er zijn nauwelijks waarnemingen van haar in biodiversiteitsdatabanken. Daarom maken we in deze verzorgingsgids altijd onderscheid tussen drie dingen: wat er van C. largiceps gedocumenteerd is, wat er van het geslacht Camponotus bekend is (en dat geven we ook zo aan) en wat we bij Antomas aanraden om haar te houden. Het goede nieuws is dat haar klimaat goed bekend is en dat ze, zoals zoveel Camponotus-soorten uit gematigde klimaten, een eenvoudige, rustige en heel dankbare soort is in een formicarium.

Biologie

Een Chinese Camponotus, beschreven in 1989

De soort werd in 1989 beschreven in een taxonomische studie van het geslacht Camponotus in China, van de hand van Wang Changlu, Xiao Gangrou en Wu Jian, in het tijdschrift Forest Research (林业科学研究) van de Chinese Academie voor Bosbouwwetenschappen. De naam wordt toegeschreven aan Wu en Wang, en het werk bevatte een determinatiesleutel en tekeningen van de major en de minor. In de jaren daarna behandelden dezelfde auteurs haar opnieuw in hun sleutels en monografieën over de mieren van China, de laatste daarvan in 1995.

Het referentie-exemplaar van de naam, het holotype, is een werkster die op 13 juni 1981 werd verzameld in het district Liuyang, in de provincie Hunan. Daarnaast werden paratypen uit Hunan en Anhui beschreven. Ze heeft geen synoniemen of ondersoorten: het is een zuivere naam, zonder de wirwar aan variëteiten die veel Camponotus-soorten meeslepen die een eeuw geleden werden beschreven.

In de catalogi wordt ze in het ondergeslacht Tanaemyrmex geplaatst. Maar dat moet je met voorzichtigheid bekijken: de ondergeslachten van Camponotus wachten nog op een grondige revisie, zoals de herindeling van de Formicinae in 2016 erkende. En de revisie gaat door. In 2025 plaatste een genomische studie van de tribus Camponotini, met meer dan tweehonderd taxa, de oorsprong van de tribus in het Eoceen, zo'n 38 miljoen jaar geleden, en die van het geslacht Camponotus zo'n 19 miljoen jaar geleden, waarschijnlijk in Australazië of in het Indomalayaanse gebied, en splitste ze drie nieuwe geslachten af met soorten die tot dan toe in Camponotus waren geplaatst, waarvan één uit Oost-Azië. C. largiceps hoort niet bij de betrokken soorten, maar het is een goede herinnering dat de indeling van de reuzenmieren nog altijd in beweging is.

«Brede kop»: wat haar naam vertelt

We hebben de etymologie in de oorspronkelijke beschrijving niet kunnen lezen, dus we zeggen het met voorzichtigheid: de naam lijkt te komen van het Latijnse largus («ruim, overvloedig») en -ceps («kop»), dus iets als «grote kop» of «brede kop». Dat past bij wat je bij de soort ziet: zoals veel Camponotus-soorten uit het ondergeslacht Tanaemyrmex is ze polymorf, met minors met een kop in verhouding en majors met een veel grotere en bredere kop, met krachtige mandibels. In de Chinese literatuur worden de majors vaak «soldaten» genoemd.

Wat is een major precies? Het is geen andere soort en geen andere voortplantende kaste: het is gewoon een werkster, dochter van dezelfde koningin, die als larve meer voedsel kreeg en groter groeide, met een onevenredige groei van de kop. En haar rol ligt niet zo vast als het lijkt. Bij C. floridanus, een veel onderzochte Amerikaanse soort, liet een experiment dat in 2016 in Science werd gepubliceerd zien dat het gedrag van majors kan worden «geherprogrammeerd»: door met een chemische behandeling bepaalde epigenetische markeringen in de hersenen te veranderen, begonnen jonge majors te foerageren zoals minors, en die verandering bleef hun hele leven bestaan. Het verschil tussen een major en een minor zit dus niet alleen in het lichaam, maar ook in hoe hun genen worden afgelezen. Bij C. largiceps is dit niet onderzocht, maar het is de biologie van haar geslacht.

Thuis zijn de majors een van de grote pluspunten van deze soort: ze verschijnen niet in de eerste generaties, maar pas als de kolonie een zekere grootte heeft, en als ze er zijn, verandert het aanzien van het formicarium.

Uit Zuid-China, met echte winters

De gepubliceerde vondsten van C. largiceps komen uit China: Hunan en Anhui, in het midden en zuidoosten van het land. Sommige winkels voegen andere naburige provincies toe, zoals Henan, en op het burgerwetenschapsplatform iNaturalist staan een paar foto's die aan de soort worden toegeschreven uit Jiangxi en de bergen van Zuid-Anhui. Geen van die waarnemingen is door specialisten geverifieerd, dus we zien ze alleen als een aanwijzing dat haar werkelijke verspreidingsgebied iets groter kan zijn dan de catalogi zeggen. We hebben ook vermeldingen uit Hongkong of Indonesië gezien op automatisch gegenereerde pagina's, zonder enige bron: die nemen we niet over.

Haar natuurlijke habitat wordt in geen enkele wetenschappelijke bron beschreven die we hebben kunnen raadplegen. Wat we wel goed kennen, is haar klimaat, en dat is het belangrijkste om haar te houden. Haar gebied heeft een vochtig subtropisch klimaat (Cfa in de Köppen-classificatie), met vier zeer uitgesproken seizoenen:

  • Zomer (juni-augustus). Heet en vochtig: daggemiddelden van 26-29 °C, maxima van meer dan 30 °C en een relatieve luchtvochtigheid rond 75-80%.
  • Voorjaar (maart-mei). Warmt snel op en is de natste periode, met de regens van de Oost-Aziatische moesson.
  • Herfst (september-november). Gematigd en droger.
  • Winter (december-februari). Echt koel: daggemiddelden van zo'n 5-8 °C, minima rond 3 °C en af en toe lichte vorst.

Voor het houden komt het neer op twee details. Ten eerste: ze leeft op hetzelfde halfrond als wij, dus haar seizoenen lopen gelijk met de onze, zonder omgekeerde kalenders. Ten tweede: haar winter is flink kouder dan die van een tropische soort, vergelijkbaar met die aan de Middellandse Zeekust, en daarom heeft ze een echte winterdiapauze nodig (zie «Winterdiapauze»).

Claustrale koloniestichting: een koningin die op haar reserves leeft

Zoals de rest van haar ondergeslacht sticht C. largiceps haar kolonies claustraal. Na de bruidsvlucht breekt de bevruchte koningin haar vleugels af, zoekt ze een schuilplaats, sluit ze zich op in een kleine kamer en brengt ze haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, alleen met wat ze in zich draagt. Over de bruidsvlucht van deze soort zijn geen gegevens gepubliceerd; bij Camponotus-soorten uit gematigde klimaten vinden de vluchten meestal eind voorjaar of in de zomer plaats, op warme, vochtige dagen, vaak tegen de avond.

Waar haalt de koningin de energie vandaan om alleen broed groot te brengen? Uit twee voorraadkasten. De eerste zijn haar vliegspieren: bij koninginnen die zelfstandig een kolonie stichten, is het borststuk juist groot omdat het de vleugelspieren bevat, en na de vlucht worden die spieren afgebroken en omgezet in voedsel voor het broed, zoals een klassiek overzichtsartikel uit 2001 over de morfologie van koninginnen samenvatte. De tweede zijn reserve-eiwitten die zich in het lichaam van de koningin ophopen. Bij C. festinatus vond een studie uit 1994 reserve-eiwitten die specifiek zijn voor koninginnen en die tijdens de stichting worden verbruikt, en stelde ze vast dat ook werksters dit soort eiwitten gebruiken om larven groot te brengen.

De eerste werksters, de zogeheten nanitics, zijn klein, omdat de koningin maar beperkte middelen heeft. Zodra ze gaan foerageren en er voedsel het nest binnenkomt, wordt elke generatie iets groter, tot de majors verschijnen. Onze kolonies worden al met werksters verkocht, dus de meest kwetsbare fase van de stichting is al voorbij.

Een kolonie die zichzelf organiseert

Er zijn geen studies over het gedrag van C. largiceps, maar wel over haar geslacht, en twee daarvan behoren tot de beroemdste uit het mierenonderzoek. In 2013 plakte een Zwitsers team een kleine code, zoals een QR-code, op de rug van elke werkster van verschillende kolonies van C. fellah en volgde het hun bewegingen wekenlang met camera's, automatisch en ononderbroken. Ze ontdekten dat de werksters zich verdelen over drie grote groepen, de verzorgsters, de schoonmaaksters en de foerageersters, elk met een eigen ruimte in het nest, en dat elke werkster met de leeftijd van de ene naar de andere groep overgaat, van de broedzorg naar buiten. De sleutel tot de organisatie is ruimtelijke trouw: elke werkster houdt zich op in haar eigen zone, en dat is genoeg om de kolonie te ordenen.

De tweede studie richtte zich op trofallaxis, de uitwisseling van voedsel van mond tot mond, die bij Camponotus voortdurend plaatsvindt. In 2016 werd bij C. floridanus aangetoond dat wat van mond tot mond gaat niet alleen voedsel is: de vloeistof bevat ook groeigerelateerde eiwitten, chemische signalen en juveniel hormoon, en toen dit hormoon aan het voedsel werd toegevoegd, hadden de larven die het kregen meer kans om hun ontwikkeling te voltooien en werden ze grotere werksters. De kolonie «praat» dus via het voedsel dat ze deelt.

En ook de koningin praat. Bij C. floridanus dragen de eieren van de koningin op hun oppervlak een mengsel van koolwaterstoffen dat haar vruchtbaarheid weerspiegelt, en de werksters herkennen het: eieren die een werkster toch legt, worden vernietigd, en die van de koningin worden gespaard. Zo houdt één enkele koningin de controle over de voortplanting in een kolonie van duizenden individuen. Dit alles is bij andere soorten van het geslacht onderzocht, niet bij C. largiceps, maar het is wat er naar alle waarschijnlijkheid in jouw formicarium gebeurt.

Mierenzuur en een bacterie in de darm

Zoals alle Formicinae heeft C. largiceps geen angel. Haar wapen is mierenzuur, dat ze in de gifklier aanmaakt en uitstoot via het acidoporus, een klein mondstukje aan de punt van de gaster omringd door haartjes. Camponotus-soorten gebruiken het om zich te verdedigen, vaak nadat ze hebben gebeten, en spuiten het op de wond.

Maar mierenzuur heeft nog een tweede functie, ontdekt in 2020: Formicinae slikken hun eigen gif in. Bij het poetsen buigt de mier haar gaster, brengt ze het acidoporus naar haar mond en neemt ze een paar druppels zuur, die de krop heel zuur houden, de «sociale maag» waarin ze het voedsel bewaren dat ze later delen. Dat zuur filtert de microben die met het voedsel binnenkomen en beperkt de overdracht van ziekten binnen de kolonie. Het werd onderzocht bij C. floridanus en andere Formicinae: het is een kenmerk van de hele onderfamilie.

En vanbinnen dragen ze een microscopische partner. Alle Camponotus-soorten herbergen de bacterie Blochmannia, die leeft in gespecialiseerde darmcellen en in de eierstokken van de koningin, en via de eieren van moeder op dochters overgaat. Haar genoom bevat nog de routes om bijna alle essentiële aminozuren aan te maken en een enzym, urease, waarmee stikstof kan worden gerecycled: bij C. floridanus brachten kolonies zonder de bacterie en met een dieet zonder essentiële aminozuren veel minder broed groot. De relatie is zo oud dat het embryo van de mier de bacterie volgens een studie die in 2020 in Nature verscheen in zijn eigen ontwikkeling opneemt, en de genomische studie van 2025 bevestigde dat mieren en bacteriën in de hele geschiedenis van de tribus samen zijn geëvolueerd. Het is een van de redenen waarom Camponotus-soorten gedijen op zeer suikerrijke diëten, maar het is geen excuus om op eiwit te besparen: de larven hebben insecten nodig om te groeien (zie «Voeding»).

Eén koningin, voor vele jaren

De kolonies van C. largiceps hebben één enkele koningin, zoals gebruikelijk is in haar ondergeslacht, en zo zijn ook de onze. Bij Antomas voegen we geen koninginnen of kolonies samen.

Hoe oud wordt een koningin? Bij deze soort heeft niemand het gemeten, maar het geslacht heeft een van de records van de myrmecologie. De entomologen Caryl en Edna Haskins hielden in hun laboratorium een Australische Camponotus-koningin die 23,2 jaar oud werd en in die tijd 5.000 tot 7.000 werksters grootbracht. Toen het in 1992 werd gepubliceerd, was het een van de hoogste gedocumenteerde leeftijden bij een mier. We weten niet of een koningin van C. largiceps zo ver komt, maar Camponotus-koninginnen worden doorgaans vele jaren oud: een kolonie van deze soort is een metgezel voor lange tijd.

Grootte en morfologie

Een robuuste, polymorfe Camponotus, met minors en majors die verschillen in grootte en in de verhoudingen van de kop. Wat we met zekerheid kunnen zeggen:

  • Kasten. Koningin, minors, majors (met een grote, brede kop) en mannetjes. De majors en minors werden in de oorspronkelijke beschrijving beschreven en getekend.
  • Kop. Bij de majors groot en breed, met sterke mandibels; bij de minors smaller en in verhouding. Het is het kenmerk waaraan ze naar alle waarschijnlijkheid haar naam dankt.
  • Antennes. Met 12 segmenten bij werksters en koningin, ingeplant ver van de rand van de clypeus, zoals bij alle Camponotus-soorten.
  • Taille. Eén enkel segment, de petiolus, in de vorm van een schub of knoop, zoals bij alle Formicinae.
  • Gaster. Eindigt in het acidoporus, waarmee ze mierenzuur uitstoot; ze heeft geen angel.
  • Koningin. Groter dan de werksters, met het volumineuze borststuk dat typisch is voor claustrale koninginnen, waarin ze de vliegspieren bewaart die haar als reserve dienen voor de stichting.

De kleur en de fijne kenmerken om haar van andere Chinese Camponotus-soorten te onderscheiden, staan in de oorspronkelijke beschrijving en in de sleutels van Wu en Wang, die we niet uit de eerste hand hebben kunnen raadplegen. Daarom gaan we er niet op in: we herhalen liever niet wat we niet hebben gecontroleerd.

Afmetingen bij benadering

  • Koningin: geen toegankelijke gepubliceerde afmetingen
  • Minors en majors: geen toegankelijke gepubliceerde afmetingen
  • Mannetje: geen gepubliceerde afmetingen

De enige wetenschappelijke afmetingen van de soort staan in de oorspronkelijke Chinese beschrijving van 1989 en in de latere sleutels van de auteurs, die we niet hebben kunnen lezen. Op internet circuleren cijfers over de grootte van de koningin en de werksters, maar die komen uit productbeschrijvingen van winkels, niet uit wetenschappelijke bronnen, en ze komen niet met elkaar overeen, dus we nemen ze niet over. Wat we je wel kunnen vertellen, is wat je thuis zult zien: de eerste werksters zijn klein, de gemiddelde grootte neemt generatie na generatie toe, en de majors vallen, als ze verschijnen, meteen op door hun kop.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Bij Antomas beschouwen we haar als een soort die geschikt is om mee te beginnen, en een goede eerste Aziatische Camponotus. Ze heeft alles wat Camponotus-soorten uit gematigde klimaten eenvoudig maakt: ze eet van alles, heeft geen overdreven warmte nodig, verdraagt een gematigde vochtigheid goed, is rustig en groeit in een goed tempo als ze eiwit krijgt. En omdat we haar als kolonie verkopen, met werksters en broed, is de meest kwetsbare fase, de stichting, al achter de rug.

Ze vraagt maar twee dingen die je vanaf het begin duidelijk moet hebben:

  • Een echte winterdiapauze. Ze komt uit een klimaat met koele winters en heeft haar rustperiode van 3-4 maanden in de kou nodig (zie «Winterdiapauze»).
  • Een ontsnappingsbarrière. Ze klimt tegen acryl op, zoals bijna alle Camponotus-soorten, dus die moet er vanaf de eerste dag zijn (zie «Ontsnappingen en barrières»).

Daarmee is het een heel dankbare soort: ze laat zich goed observeren, rekruteert snel naar voedsel en biedt het schouwspel van de majors als de kolonie groeit.

Aanbevolen parameters

  • Nesttemperatuur: 22-27 °C in het actieve seizoen. Dat past bij de gemiddelden van het late voorjaar en de zomer in haar gebied, en het is het comfortabele bereik voor Camponotus-soorten uit gematigde klimaten.
  • Foerageergebied: op kamertemperatuur; als je wilt met een iets warmer uiteinde, tot ongeveer 30 °C, zodat de kolonie kan kiezen. Nooit sterke warmte in het nest.
  • Vochtigheid: gematigd, met een vochtige zone in het nest en de rest droger (zie «Vochtigheid: gematigd, met een waterbuis»).
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Licht: een donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: 3-4 maanden op 8-12 °C in onze winter (zie «Winterdiapauze»).

Vermijd direct zonlicht en radiatoren. Meer dan een exacte waarde zoeken ze een gematigd warm en stabiel nest, met een kleine gradiënt om uit te kiezen.

Vochtigheid: gematigd, met een waterbuis

Haar klimaat is vochtig, maar Camponotus-soorten willen geen doorweekt nest. De regel van Antomas is eenvoudig: één vochtige zone en de rest droger, zodat de kolonie kan kiezen waar ze het broed legt. In de praktijk is het genoeg om een reageerbuis met water en watten op het nest aan te sluiten: dat is haar vochtbron, en de werksters brengen het broed telkens naar de zone die hun het best uitkomt. Bij kleine kolonies is die vochtige zone belangrijker; als de kolonie groeit, regelen ze de vochtigheid zelf met het water en de suikerhoudende vloeistoffen, die grotendeels uit water bestaan.

Wat je moet vermijden, is het hele nest nat maken: te veel vocht leidt tot condens, schimmel en mijten. Zie je druppeltjes op de wanden, dan is er te veel vocht; hoopt het broed zich op bij de waterbuis, dan is er misschien te weinig.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas raden we de Qbik Alpha-reeks van Anthouse aan: modulaire, eerder droge formicaria die met de kolonie meegroeien en waarop je de waterbuis zonder moeite aansluit. Voor een kolonie van 5-10 werksters een QBIK ONE, eerst met middelgrote gangen en met grote gangen zodra de majors komen:

Om uit te breiden de QBIK DUO, met grote gangen, en daarna de grotere formaten uit dezelfde reeks:

Breid uit als het nest te klein wordt: een duidelijk teken is dat je veel werksters en broed op elkaar gepakt ziet, of werksters die broed in het foerageergebied bewaren. Maar loop niet op de zaken vooruit: in een enorm nest voor een kleine kolonie worden de overtollige kamers uiteindelijk afvalhopen. Maak de opstelling compleet met:

  • Ontsnappingsbarrière: een strook minerale olie bovenaan de wanden van het foerageergebied en een goed sluitend deksel.
  • Foerageergebied met wat zand, platte stenen en een takje of stuk schors, zonder iets dat als brug naar de barrière kan dienen.
  • Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten.

Aankomst en verhuizen

We verkopen kolonies met koningin: een koningin met 5-10 werksters en broed, in haar reageerbuis. Laat haar na ontvangst een of twee dagen tot rust komen op een rustige, donkere plek bij 22-25 °C en controleer of de buis water heeft. Bied haar al een druppel suikerhoudende vloeistof en een stukje insect aan bij de opening van de buis, of in een klein aangesloten foerageergebied.

Met 5-10 werksters kan de kolonie al naar een nest dat bij haar grootte past. Bij Antomas doen we dat door overschudden: we openen de buis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en schudden de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, en helpen achterblijvers met een zacht penseel. Drie tips:

  • Zet alles vooraf klaar: het formicarium opgebouwd, met de oliebarrière aangebracht en de waterbuis aangesloten.
  • Werk boven een dienblad, voor het geval een werkster langs de buis of het gereedschap omhoog klimt.
  • Houd het nest donker, zodat ze het meteen in gebruik nemen; de werksters verzamelen het broed en dragen het naar binnen.

Moet je de kolonie ooit naar een ander formicarium verhuizen, gebruik dan dezelfde methode.

Koloniestichting en groei

Je kolonie heeft de claustrale stichting al achter de rug (zie «Claustrale koloniestichting: een koningin die op haar reserves leeft»): de koningin brengt het broed niet meer alleen groot, en vanaf nu hangt de groei vooral af van het voedsel. Camponotus-soorten staan bekend als trage starters, maar die uit gematigde klimaten groeien met warmte en veel eiwit in het actieve seizoen in een goed tempo, en elke generatie werksters is iets groter dan de vorige. De majors verschijnen meestal als de kolonie al enkele tientallen werksters heeft, en het is normaal dat dat even duurt; met de diapauze staat de groei in de winter stil en versnelt ze weer in het voorjaar.

Voeding

Suikerhoudende vloeistoffen, altijd beschikbaar. Camponotus-soorten leven grotendeels van de honingdauw van bladluizen en schildluizen en van nectar. Varieer de suikers: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse aan, 4-5 keer per week, en 1-2 keer per week een andere suikerhoudende vloeistof of nectar. Bied ze altijd aan in een drinkbakje en nooit op watten, want watten beschimmelen en bederven de vloeistof meteen, en ververs ze voordat ze gaan gisten.

Eiwit: hoe meer, hoe beter. Het is de motor van haar groei, en het is de filosofie van Antomas: als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, kun je beter overvoeren, want de kolonie begrijpt dan dat er genoeg middelen zijn en groeit sneller. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan niet te veel: voer dat overblijft gaat rotten en trekt schimmel en mijten aan. Wissel van week tot week van insectensoort:

Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden. Bied bij warmte en een kolonie met broed meerdere keren per week eiwit aan en haal de resten de volgende dag weg.

Water: altijd, in de reageerbuis met watten. Drinkwater mag nooit ontbreken.

Winterdiapauze

In haar gebied is de winter echt koel, met daggemiddelden van zo'n 5-8 °C tussen december en februari. Daarom raden we bij Antomas een diapauze van 3-4 maanden op 8-12 °C aan, bijvoorbeeld van december tot februari of maart. Het is een iets kortere en iets minder koude diapauze dan die van Midden-Europese soorten, maar het is wel een echte diapauze: we hebben adviezen gezien voor gematigde rustperiodes op 15-18 °C, die ons te warm lijken voor het klimaat waar ze vandaan komt.

  • Verlaag de temperatuur geleidelijk, over een of twee weken, en verhoog haar aan het einde op dezelfde manier. Een koele kamer, een vorstvrije garage of een wijnklimaatkast met thermostaat is geschikt.
  • Laat de temperatuur niet onder ongeveer 5 °C zakken en laat haar niet bevriezen.
  • Tijdens de diapauze: altijd water beschikbaar, een beetje suikerhoudende vloeistof en geen eiwit. Stoor de kolonie zo weinig mogelijk, maar kijk af en toe even: controleer of de buis water heeft en of er geen schimmel is.
  • Geef aan het einde weer eiwit zodra je activiteit ziet en de koningin weer gaat leggen.

Voer ze vóór de diapauze in de herfst goed, zodat ze met reserves de winter ingaan. Krijg je de kolonie midden in de winter, laat haar dan een paar weken bij een gematigde temperatuur wennen en geef haar dat eerste jaar een kortere rustperiode; vanaf het jaar daarop de volledige diapauze. Het is normaal dat de koningin in de herfst stopt met leggen en dat de kolonie minder eet: dat is het teken dat ze zich op de winter voorbereidt.

Gedrag in gevangenschap

Rustig, maar ze verdedigen het nest. In het dagelijks leven zijn het kalme mieren. Als het nest wordt geopend of er wordt tegen gestoten, komen ze naar buiten om het te verdedigen: ze bijten en kunnen mierenzuur spuiten.

Ze rekruteren naar voedsel. Als een verkenner voedsel vindt, keert ze terug naar het nest en leidt ze andere nestgenoten erheen: bij Camponotus is het gebruikelijk om in kleine groepjes of in tandem te rekruteren, de ene werkster achter de andere. Dat is heel leuk om te zien als je een nieuwe prooi neerlegt.

Een taakverdeling die je kunt zien. Zoals bij alle polymorfe Camponotus-soorten zijn het vooral de minors die gaan foerageren, terwijl de majors meer tijd in het nest doorbrengen, de ingangen bewaken en naar buiten komen bij een verstoring of een grote prooi die in stukken moet. Met wat geduld zie je ook de verzorgsters die bij het broed blijven en de voortdurende trofallaxis tussen werksters.

Kijk gerust. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. Het is genoeg om ze hun donkere zone in het nest te laten en het foerageergebied licht te houden, en ze voorzichtig te observeren, zonder stoten of bruuske veranderingen. Bekijk je kolonie vaak: dat is de beste manier om elk probleem op tijd te ontdekken. Ze wennen aan je aanwezigheid.

Alarmsignalen:

  • Broed dat midden in het actieve seizoen stilvalt of verdwijnt: bijna altijd te weinig eiwit.
  • Condens op de wanden of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
  • Werksters die stil en dicht opeen in de waterbuis zitten: misschien te weinig vocht of te warm.
  • Veel werksters en broed op elkaar gepakt zonder ruimte: tijd om uit te breiden.

Ontsnappingen en barrières

C. largiceps klimt tegen acryl op, zoals bijna alle Camponotus-soorten, en dat geldt ook voor de kleine werksters. Bij deze soort is minerale olie voldoende:

  • Een strook minerale olie of paraffineolie bovenaan de wanden van het foerageergebied, dun en ononderbroken. Vernieuw hem als er stof of resten op komen.
  • Goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
  • Geen kieren: controleer de aansluitingen, de doppen en de slangen.
  • Niets dat als brug naar de barrière kan dienen.
  • Voorzichtig bij het openen: open niet meer dan nodig, werk rustig en sluit af als je klaar bent.

Hanteren en veiligheid

Ze steken niet: ze hebben geen angel. Als ze zich aangevallen voelen, bijten ze (de majors harder) en kunnen ze mierenzuur spuiten, dat een beetje prikt op een gevoelige huid of in een wondje. Niets om je zorgen over te maken als je rustig werkt. Hanteer ze met entomologisch gereedschap, een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen, en werk langzaam om geen enkele werkster te beschadigen, en zeker de koningin niet. Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen en houd ze niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • De diapauze overslaan of haar te warm laten verlopen: ze heeft 3-4 maanden op 8-12 °C nodig.
  • De temperatuur abrupt verlagen of verhogen bij het begin of het einde van de diapauze.
  • Het hele nest nat maken: een aangesloten waterbuis is genoeg.
  • Haar in een nest zetten dat te groot is voor haar omvang.
  • Kieren, slecht sluitende deksels of een niet-vernieuwde barrière laten zitten: ze klimmen tegen acryl op.
  • De suikerhoudende vloeistoffen op watten geven of laten opraken.
  • Altijd hetzelfde insect geven of resten niet opruimen.
  • Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • Ze met je handen hanteren.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Camponotus largiceps en haar geslacht, de verspreidingsgegevens en klimaatgegevens van haar gebied, en de ervaring van Antomas. Belangrijkste referenties:

  1. Wang, C., Xiao, G. & Wu, J. (1989). Taxonomic studies on the genus Camponotus Mayr in China (Hymenoptera: Formicidae). Forest Research (林业科学研究) 2: 221–228. Oorspronkelijke beschrijving van de soort (zonder DOI).
  2. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  3. Ward, P. S., Fisher, B. L., Wernegreen, J. J. & Blaimer, B. B. (2025). Evolutionary history, novel lineages and symbiont coevolution in the ant tribe Camponotini (Hymenoptera: Formicidae). Systematic Entomology 50: 646–676. doi:10.1111/syen.12678
  4. Martinez, T. & Wheeler, D. E. (1994). Storage proteins in adult ants (Camponotus festinatus): roles in colony founding by queens and in larval rearing by workers. Journal of Insect Physiology 40: 723–729. doi:10.1016/0022-1910(94)90100-7
  5. Peeters, C. & Ito, F. (2001). Colony dispersal and the evolution of queen morphology in social Hymenoptera. Annual Review of Entomology 46: 601–630. doi:10.1146/annurev.ento.46.1.601
  6. Simola, D. F. et al. (2016). Epigenetic (re)programming of caste-specific behavior in the ant Camponotus floridanus. Science 351: aac6633. doi:10.1126/science.aac6633
  7. Mersch, D. P., Crespi, A. & Keller, L. (2013). Tracking individuals shows spatial fidelity is a key regulator of ant social organization. Science 340: 1090–1093. doi:10.1126/science.1234316
  8. LeBoeuf, A. C. et al. (2016). Oral transfer of chemical cues, growth proteins and hormones in social insects. eLife 5: e20375. doi:10.7554/eLife.20375
  9. Endler, A., Liebig, J. & Hölldobler, B. (2005). Queen fertility, egg marking and colony size in the ant Camponotus floridanus. Behavioral Ecology and Sociobiology 59: 490–499. doi:10.1007/s00265-005-0073-0
  10. Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
  11. Feldhaar, H. et al. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
  12. Rafiqi, A. M., Rajakumar, A. & Abouheif, E. (2020). Origin and elaboration of a major evolutionary transition in individuality. Nature 585: 239–244. doi:10.1038/s41586-020-2653-6
  13. Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1992). Note on extraordinary longevity in a queen of the formicine ant genus Camponotus. Psyche 99: 31–33. doi:10.1155/1992/53614
Moeilijkheidsgraad
Gevorderde beginner
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: