Liometopum microcephalum: reina y obreras – foto real de Antomas
Liometopum microcephalum: reina y obreras – foto real de Antomas

Liometopum microcephalum

Niet op voorraad
€ 12,99
Inclusief belasting

De enige Liometopum van Europa: heerseres van eeuwenoude eiken, waar ze hoog in de stam kartonnen nesten bouwt en tot 18 bomen beheerst met kolonnes van tweekleurige, fluweelachtige werksters die fel optreden tegen hun buren. Een oude dolichoderine, miljoenen jaren geleden ontstaan in Anatolië, die nu in het noorden van haar verspreidingsgebied op de rode lijsten staat. En een sprinter: haar broed gaat in ongeveer drie weken van ei tot werkster, de snelste koloniestichting die in Centraal-Europa bekend is. Voor ervaren mierenhouders die een kolonie willen zien groeien als weinig andere. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

De enige Liometopum van Europa: een boombewonende Dolichoderinae die kartonnesten bouwt in eeuwenoude eiken en die in meerdere landen op de rode lijst staat. Snel als weinig andere: haar broed gaat in ongeveer drie weken van ei naar werkster en een gezonde kolonie groeit heel snel. Kolonies en koninginnen met werksters en broed. Qbik Wild-formicarium met matige vochtigheid en droog foerageergebied, 23-27 °C, volop suiker en veel gevarieerd eiwit. Diapauze van 4-5 maanden bij 5-10 °C. Kleine, klimmende werksters: PTFE-barrière en deksel met fijn gaas.

Liometopum microcephalum (Panzer, 1798) is een mier van de ooibossen en oude eikenbossen van Zuidoost-Europa en Klein-Azië. Ze behoort tot de onderfamilie Dolichoderinae, die van de mieren zonder angel die zich chemisch verdedigen, en is de enige soort van haar geslacht die in Europa leeft: haar verwanten zitten in Noord-Amerika en Azië. Ze leeft hoog in enorme bomen, bijna altijd eiken, waar ze een kartonnest in de stam bouwt, en van daaruit beheerst ze de omliggende bomen met snelle, talrijke en zeer strijdlustige werksters.

Aan de noordgrens van haar areaal is ze een zeldzaamheid: in Tsjechië staat ze als ernstig bedreigd te boek, en ook in Oostenrijk en Oekraïne staat ze op de rode lijsten. Daarom is er heel weinig kweekervaring en komt bijna alles wat over haar bekend is uit een handvol Midden-Europese studies. In deze verzorgingsgids scheiden we wat gedocumenteerd is, wat de weinige kwekers die haar hebben gehouden vertellen en wat we bij Antomas aanraden. En het verrassendste: in gevangenschap groeit ze sneller dan bijna elke andere Europese mier.

Biologie

De enige Liometopum van Europa

De Duitse entomoloog Georg Wolfgang Franz Panzer beschreef haar in 1798, in het geslacht Formica, zoals bijna alle mieren in die tijd. Later werd ze opnieuw beschreven als Formica austriaca Mayr, 1853, een naam die nu een synoniem is. De soortnaam komt uit het Grieks en betekent «kleine kop»: bij veel werksters lijkt de kop piepklein naast een robuust borststuk en een robuuste gaster.

Het geslacht Liometopum is klein en verspreid over het noordelijk halfrond. In Noord-Amerika leven onder meer L. occidentale en L. luctuosum, en in Mexico L. apiculatum, beroemd om een culinaire reden die we verderop vertellen. In Azië zijn er nog een paar soorten. In Europa alleen deze.

Een mier die miljoenen jaren geleden in Anatolië ontstond

In 2017 sequencete een team van de Masaryk-universiteit in Brno DNA van 157 exemplaren uit 42 locaties, van Italië tot Israël en van Tsjechië tot de benedenloop van de Wolga. Ze vonden zeven lijnen verdeeld over twee grote groepen, een Europese en een Aziatische, en een lange geschiedenis: de soort ontstond in het Plioceen, enkele miljoenen jaren geleden, waarschijnlijk in Anatolië. De Levantijnse lijn, de oudste, raakte geïsoleerd, terwijl de rest naar het noordwesten trok tot het Pannonisch Bekken, de oorsprong van de Europese populaties, en later tot Italië. Tijdens de ijstijden overleefde ze op de mediterrane schiereilanden en in refugia zoals de Karpatenboog en de kust van de Zwarte Zee. De auteurs beschrijven haar als een oude soort, die zich langzaam verspreidt en in geïsoleerde populaties leeft.

Van het oostelijke Middellandse Zeegebied tot de grens van Moravië

Haar natuurlijke verspreidingsgebied loopt van Italië tot de Balkan, Klein-Azië, de Levant, Iran en de zuidelijke voet van de Kaukasus. In het noordwesten bereikt ze Neder-Oostenrijk en, langs de rivier de Morava, Zuid-Moravië in Tsjechië, rond 49° NB; en in het oosten Zuid-Slowakije, Moldavië, de benedenloop van de Dnjepr en de benedenloop van de Wolga.

Het is een thermofiele, warmteminnende soort, maar in het noorden is ze ook aan water gebonden: in Zuid-Moravië liggen bijna alle kolonies in de uiterwaarden van de grote rivieren, met een landklimaat met hete zomers en koude winters. De auteurs vermoeden dat de luchtvochtigheid van de ooibossen meespeelt in het feit dat ze daar voorkomt en niet in de droge eikenbossen in de buurt.

850 kolonies in eeuwenoude eiken

Tussen 2002 en 2004 doorkruisten Jiří Schlaghamerský en Markéta Omelková zo'n 38.000 hectare in Zuid-Moravië op zoek naar haar nesten. Om ze te vinden maakten ze zelfs gebruik van de ervaring van ornithologen die in bomen klimmen om de nesten van grote vogels te bestuderen en daarbij op de kolonies stuitten. Ze telden 850 kolonies, en schatten dat er zo'n 900-1.000 zouden zijn. De cijfers uit hun onderzoek geven een goed beeld van de soort:

  • 94% van de kolonies leefde in eiken: vooral zomereik in de uiterwaarden, moseik in een oud bos en wintereik in een droog bos. De rest in iepen, esdoorns, populieren, linden, essen, haagbeuken, wilgen, berken en paardenkastanjes.
  • Bomen van 5 tot 35 m hoog, bijna altijd 25-30 m, met een stamomtrek van 1 tot 7,5 m, meestal 3-3,5 m.
  • Levende, gezonde bomen: bijna allemaal hadden ze nog minstens 70% van de kroon in blad. De kolonies houden het niet vol in dode bomen.
  • De meeste in opstanden van 120-170 jaar. Alleen al in het kasteelpark van Lednice waren er 188 kolonies.

Ze heeft oude, grote, levende bomen nodig. Daarom hebben rivierregulering, stuwmeren en het kappen van oude bomen haar daar zo'n 10 km naar het zuiden teruggedrongen.

Kartonnesten in de stam

Haar nest is niet van aarde: het is van karton, een pasta van houtvezels die de werksters kauwen en vormen in de holtes van de stam, meters boven de grond. Het is zo ontoegankelijk dat veel aspecten van haar biologie nog onbekend zijn.

In gevangenschap merk je die gewoonte. Een Duitse kweker vertelde dat zijn kolonie, meteen nadat ze een stuk dood hout in het foerageergebied kreeg, kleine splinters het nest in begon te dragen. Het is maar één waarneming, maar het past bij haar biologie, en bij Antomas raden we aan wat schors of droog hout in het foerageergebied te leggen. Nog een detail dat de hobbyist meteen opvalt: haar poppen hebben, zoals die van andere Dolichoderinae, geen cocon; het zijn naakte poppen, eerst wit en aan het eind donker.

Bladluizenhoedsters hoog in de kruin

Vanuit de nestboom trekken de werksters in colonnes langs de stam en over de grond naar de omliggende bomen: één kolonie kan in tot 18 bomen foerageren. Ze jagen op insecten en spinnen, verzamelen zaden en verzorgen vooral bladluizen om hun honingdauw te drinken, de suikerrijke vloeistof die ze uitscheiden.

Jarenlang werd ze vooral als roofmier beschouwd, dus in 2013 analyseerde een Tsjechisch team de suiker die de werksters op de stammen bij zich hadden. De werksters die uit de foerageerbomen naar beneden kwamen, hadden veel meer suiker bij zich dan die in de nestboom, een teken dat ze beladen met honingdauw terugkeerden. De suiker was het laagst in april, aan het begin van het seizoen, en het hoogst in juni. Hun conclusie: trofobiose, het bondgenootschap met de bladluizen, is een belangrijk deel van haar voeding. In gevangenschap merk je het: kwekers zijn het erover eens dat ze dol zijn op zoetigheid, en een jonge kolonie kan een drinkbakje met suikerwater in een paar dagen leegdrinken.

Lastige buren: het «nasty neighbour»-effect

De werksters verdedigen hun nestboom zeer actief en agressief, en hun territoria botsen met die van andere dominante mieren, zoals Lasius fuliginosus of de mieren uit de Formica rufa-groep. Bij naburige kolonies van L. fuliginosus waren de territoria kleiner en, merkwaardig genoeg, de werksters groter.

En met die van haar eigen soort? Bij veel mieren wordt de bekende buur rustiger behandeld dan de onbekende: het «dear enemy»-effect. In 2020 vond een onderzoek in twee grote populaties van L. microcephalum precies het tegenovergestelde: de werksters waren agressiever tegenover hun buren dan tegenover werksters uit verre nesten. Dat is het «nasty neighbour»-effect (nasty neighbour): de buurvrouw concurreert elke dag om dezelfde bomen en bladluizen, en wordt behandeld als de bedreiging die ze is. Het onderzoek sloot bovendien uit dat die naburige kolonies verbonden nesten van één kolonie waren. De les voor het houden: voeg nooit verschillende kolonies samen.

Werksters in alle maten, en sommige met drie ogen extra

De boeken waren het niet eens: monomorf, polymorf of dimorf. In 2014 maten Lenka Petráková en Jiří Schlaghamerský meer dan 2.500 werksters uit 15 kolonies en losten ze de twijfel op: het polymorfisme is doorlopend. In elke kolonie zijn er werksters in alle maten, zonder duidelijke sprong tussen kleine en grote, al verandert de manier waarop de kop ten opzichte van het lichaam groeit van kolonie tot kolonie en zelfs van seizoen tot seizoen.

En nog meer merkwaardige details:

  • De grootste werksters hebben ocellen, de drie eenvoudige oogjes boven op de kop; de kleine hebben ze niet, en de middelgrote hebben op hun plaats alleen drie kleine donkere vlekjes.
  • De werksters uit de lente waren groter dan die uit de zomer.
  • In een kolonie verschenen twee werksters met een enorme kop, onevenredig groot voor hun kleine lichaam en gaster.

De snelste kolonie­stichting van Midden-Europa

De gevleugelde koninginnen en de mannetjes vliegen van mei tot juli, 's middags en 's avonds, tussen 17.00 en bijna 22.00 uur volgens de Midden-Europese waarnemingen.

Decennialang was haar kolonie­stichting een raadsel. In de jaren zestig hield een Oostenrijkse onderzoekster, L. Wiest, 65 koninginnen: 59 legden elk tussen 40 en 100 eieren, maar geen enkele bracht werksters groot. Ze vermoedde dat ze alleen stichtten, maar kon het niet bewijzen. Dat lukte meer dan een halve eeuw later twee ervaren Oostenrijkse kwekers, wier resultaten de myrmecoloog Herbert C. Wagner in 2022 publiceerde:

  • De kolonie­stichting is claustraal: de koningin brengt haar eerste generatie alleen groot, opgesloten en zonder naar buiten te gaan om te eten.
  • Bij 24-26 °C ging het broed in slechts 21-23 dagen van ei naar werkster. De auteurs kennen geen andere Midden-Europese mier met zo'n snelle kolonie­stichting.
  • Een maand na het leggen van de eieren waren er al 21 en 32 werksters in elk van de twee kolonies, terwijl 5-15 eerste werksters gebruikelijk is bij de soorten uit die streek.
  • Een van de kolonies, gehouden bij 26 °C, had in januari, vijf maanden na de vlucht, zo'n 1.000-1.500 werksters en evenveel broed.

De kwekers beschreven de werksters bovendien als nachtactief, dol op zoetigheid en, al vanaf de eerste, agressiever dan die van andere soorten.

Nichten van de escamoles en de thermometer van een astronoom

In Mexico is het geslachtsbroed van haar nicht L. apiculatum bekend als escamoles, een traditionele delicatesse die zo gewild is dat Mexicaanse studies spreken van overbeviste kolonies.

In 1920 publiceerde de Amerikaanse astronoom Harlow Shapley, die de grootte van ons sterrenstelsel mat, vanuit het observatorium op Mount Wilson de «thermokinetiek» van L. apiculatum: door de werksters op hun paden te klokken, zag hij dat hun snelheid de temperatuur zo regelmatig volgde dat de mieren bijna als thermometer konden dienen. In 1924 breidde hij het onderzoek uit naar andere Dolichoderinae. Ook in je formicarium merk je hoeveel sneller ze worden bij warmte.

Een bedreigde soort aan de rand van haar areaal

In het noorden van haar areaal gaat ze achteruit en staat ze op meerdere rode lijsten:

  • Tsjechië: ernstig bedreigd op de nationale Rode Lijst, ondanks dat haar populatie in Zuid-Moravië groot en vitaal is.
  • Oekraïne: opgenomen in het Rode Boek van het land.
  • Oostenrijk: in Stiermarken ingedeeld als ernstig bedreigd, en in Wenen en Neder-Oostenrijk namen haar populaties in de jaren zestig al af door houtkap.
  • Duitsland: geen gevestigde aanwezigheid.

Zo'n soort verdient het dat wie haar houdt het goed doet: geen enkele koningin of werkster mag ooit in de natuur worden vrijgelaten, en elk exemplaar of elke kolonie die je in het veld ziet, moet je laten waar die is.

Grootte en morfologie

Kleine tot middelgrote Dolichoderinae, met werksters van zeer uiteenlopende grootte, een slank lichaam en de lange poten van een boommier. Zoals alle Dolichoderinae heeft ze geen angel en geen acidoporus: haar verdediging is chemisch en berust op de afscheidingen van haar klieren, naast het bijten.

  • Kleur van de werksters. Donkere kop, fel oranje borststuk en een donkerbruine gaster met een fijne, zijdeachtige beharing die haar een fluwelen glans geeft.
  • Kop. Bij veel werksters relatief klein, vandaar haar naam. De grote werksters hebben ocellen; de kleine niet.
  • Koningin. Veel groter dan de werksters, in donkere tinten, met een grote, geringde gaster.

Een bedrieglijke gelijkenis. In Midden-Europa wordt ze soms verward met Lasius emarginatus, een Formicinae die ook een oranje borststuk en een donkere kop en gaster heeft. Met een loep zijn ze te onderscheiden: L. emarginatus heeft veel rechtopstaande haren op de tibiae en haar gaster heeft niet die zijdeachtige glans. In Stiermarken bleek een museumexemplaar dat decennialang voor L. microcephalum was gehouden, een werkster zonder kop van L. emarginatus te zijn.

Afmetingen bij benadering

  • Werksters: 3-7 mm lang
  • Werksters: kopbreedte van ongeveer 0,8 mm bij de kleinste tot ongeveer 1,6 mm bij de grootste, en tot 1,7 mm bij uitzonderlijke werksters met een enorme kop
  • Eerste werksters van een kolonie­stichting: ongeveer 2 mm; kop van ongeveer 0,7 mm lang en breed
  • Gevleugelde koningin: ongeveer 13-14 mm (één gemeten exemplaar)
  • Mannetje: geen gepubliceerde maten die we hebben kunnen raadplegen

De maten van de werksters komen van Petráková en Schlaghamerský (2014), en die van de eerste werksters en de koningin van Wagner en collega's (2022).

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

Het is geen gevoelige of grillige soort: ze eet van alles, kweekt snel en haar werksters zijn sterk. Maar bij Antomas geven we haar een 4/5, en geen 2 of 3, om deze redenen:

  • Ze groeit heel snel en wordt enorm. In gevangenschap kan een kolonie­stichting in een paar maanden uitgroeien tot meer dan duizend werksters. Je moet op tijd uitbreiden, veel voeren en vaak schoonmaken.
  • Heel weinig kweekervaring. Ze is zeldzaam in het noorden van haar areaal en wordt heel weinig gehouden: tot een paar jaar geleden wist men niet eens hoe ze een kolonie sticht, en er zijn weinig kwekers aan wie je het kunt vragen.
  • Kleine, snelle, klimmende werksters. Ze leven in bomen en klimmen tegen elk oppervlak met een beetje grip op. Eén kier of een verwaarloosde barrière is genoeg voor een ontsnapping.
  • Strijdlustig karakter. Ze verdedigen het nest vastberaden en zijn zeer agressief tegenover andere kolonies. Je moet rustig en met gereedschap werken.
  • Verplichte diapauze. Het is een mier van een landklimaat en ze heeft elk jaar haar winterrust nodig.

En het is zeer de moeite waard: weinig soorten laten je in één seizoen zien hoe een kleine kolonie een grote kolonie wordt.

Aanbevolen waarden

  • Nesttemperatuur: 23-27 °C in het actieve seizoen. Bij 24-26 °C is haar recordontwikkeling van ei tot werkster in drie weken gedocumenteerd, en kwekers houden haar in een bereik van ongeveer 21-28 °C.
  • Foerageergebied: mag aan één kant iets warmer zijn, tot ongeveer 30 °C, zodat de kolonie kan kiezen.
  • Vochtigheid: matig in het nest en droog in het foerageergebied. Ze leeft in ooibossen en nestelt in levende bomen, maar is geen soort voor een doorweekt nest: een vochtig deel van het nest en de rest droger is genoeg.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: het nestgedeelte donker en het foerageergebied verlicht, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: 4-5 maanden bij 5-10 °C (zie «Diapauze»).

Vermijd direct zonlicht, radiatoren en plotselinge veranderingen.

Aanbevolen formicarium

Bij Antomas raden we de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan, van gips, die vocht goed vasthoudt en waarmee je een vochtig en een droger deel in het nest kunt hebben. Om de kolonie te ontvangen, een Qbik Wild One P 1C:

En omdat ze zo snel groeit, moet je de uitbreiding vanaf het begin in gedachten hebben. De volgende stap is de Qbik Wild Duo P 2C, met twee kamers, waaraan je modules kunt toevoegen:

Breid uit zodra je het nest vol broed ziet en werksters die zich in het foerageergebied ophopen; bij deze soort liever een week te vroeg dan een week te laat. Maar wees niet al te vroeg: in een enorm nest voor een kleine kolonie worden de overbodige kamers afvalhopen. Maak de opstelling af met deze details:

  • Ontsnappingsbarrière van PTFE (Fluon) bovenaan de wanden van het foerageergebied en een deksel met fijn gaas (zie «Ontsnappingen en barrières»).
  • Droog foerageergebied, met wat zand, een takje of stuk schors om in te klimmen en een stukje droog hout, voor het geval ze de vezels in het nest willen gebruiken. Niets wat tot aan de barrière reikt.
  • Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten (zie «Voeding»).
  • Zachte warmte, als dat nodig is, aan één kant en met een thermostaat.

Aankomst en verhuizing

Zet de kolonie bij ontvangst op een rustige, schemerige plek, bij 23-26 °C, controleer of ze water heeft en kijk die dag en de volgende dagen of de koningin het goed maakt. Om haar naar het formicarium over te zetten, doen we het bij Antomas door overstorten: met het formicarium opgesteld en de PTFE-barrière droog, openen we de buis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en storten we voorzichtig de koningin, de werksters en het broed eruit, waarbij we de achterblijvers met een penseel helpen. Werk boven een bak en houd het deksel bij de hand, want de werksters klimmen meteen langs de buis omhoog, en houd het nest donker zodat ze het snel betrekken. Gebruik dezelfde methode als je de kolonie ooit naar een ander formicarium overzet.

Voeding

Suikerhoudende vloeistoffen, volop. In de natuur leven ze grotendeels van de honingdauw van bladluizen, en in gevangenschap zijn ze dol op zoetigheid. Varieer de suikers: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en een andere suikerhoudende vloeistof of nectar 1-2 keer per week. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd aan in een drinkbakje en nooit op watten, want watten beschimmelen en bederven de vloeistof snel. Gebruik een traditioneel of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en let erop dat het niet leegraakt: bij een kolonie in volle groei is het sneller op dan je denkt.

Eiwit: hoe meer, hoe beter. Dat is wat de kolonie in staat stelt haar kweektempo vol te houden. Het is de filosofie van Antomas: doe je dagelijks onderhoud en haal je de resten weg, dan is het beter ruim te voeren, want de kolonie begrijpt dat ze meer middelen heeft en groeit sneller en in grotere aantallen. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel: voedsel dat overblijft, rot en trekt schimmel en mijten aan. Wissel van week tot week van insectensoort, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:

  • Voor de jonge kolonie kleine prooien of prooien in stukjes: Thermobia domestica, perfect voor kleine kolonies, Drosophila en vliegen.
  • Voor de al gegroeide kolonie: krekels, kleine runner-kakkerlakken en meelwormen, in stukjes of pas gedood.
  • Af en toe kleine levende prooien: een kweker zag hoe zijn jonge kolonie zelf pissebedden ving. Werksters samen op een prooi zien werken, is een van de spektakels van deze soort.

Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden. Een trucje: geef het eiwit laat in de middag, als ze het actiefst zijn, en haal de resten de volgende ochtend weg.

Kolonie­stichting en groei

Bij Antomas verkopen we kolonies en koninginnen met werksters en broed, die de claustrale kolonie­stichting al achter de rug hebben (zie «De snelste kolonie­stichting van Midden-Europa»). Met warmte en voedsel blijft de kolonie groeien: de eerste werksters zijn klein en de gemiddelde grootte neemt met elke generatie toe, tot de grote werksters met ocellen verschijnen. Om dat tempo bij te houden:

  • Controleer de kolonie vaak, meerdere keren per week: het drinkbakje, het water, de resten en de vrije ruimte in het nest.
  • Stem het voedsel af op het broed: hoe meer larven je ziet, hoe meer eiwit.
  • Houd de uitbreiding klaar voordat je die nodig hebt.
  • Eén koningin per kolonie. Zo houden we haar bij Antomas: voeg geen koninginnen of kolonies samen, want ze zijn zeer agressief tegenover vreemde kolonies.

Diapauze

Het is een mier van een gematigd landklimaat, met koude winters in een groot deel van haar areaal. Haar jaarcyclus is duidelijk: in de natuur begint de activiteit in de lente, bereikt die een piek aan het begin van de zomer en neemt daarna af. Bij Antomas raden we een diapauze van 4-5 maanden bij 5-10 °C aan, bijvoorbeeld van november tot maart. De Midden-Europese kwekers die haar hebben gehouden, gebruiken een vergelijkbare rust, van eind november tot maart en bij 5-8 °C.

  • Verlaag de temperatuur geleidelijk over een of twee weken, en verhoog haar aan het einde op dezelfde manier.
  • Tijdens de diapauze: altijd water beschikbaar en een beetje suikerhoudende vloeistof; geen eiwit.
  • Ook al zijn ze stil, kijk om de paar dagen even bij zacht licht: controleer het water, of er geen schimmel is en of de koningin het goed maakt.
  • Na afloop ga je weer over op eiwit zodra je activiteit en eieren ziet.

De Oostenrijkse kolonie die in vijf maanden meer dan duizend werksters bereikte, bleef haar eerste winter actief, bij 26 °C. Dat raden we niet aan: een diapauze op het juiste moment helpt de koningin vele jaren gezond te houden.

Gedrag in gevangenschap

Snel en strijdlustig. Hun paden lopen onophoudelijk door het foerageergebied, vooral bij warmte en in de avond; kwekers beschrijven ze als vooral nachtactief. Wordt het nest geopend of krijgt het een klap, dan komen ze massaal naar buiten om het te verdedigen.

Kijk zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren. Het volstaat om hun een donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied te geven, en ze voorzichtig te observeren. Bij een soort die zo snel groeit, hoort vaak kijken bij de verzorging.

Alarmsignalen:

  • Broed dat midden in het seizoen stilvalt of verdwijnt: bijna altijd een tekort aan eiwit of een leeg drinkbakje.
  • Werksters die zich ophopen in het foerageergebied en een vol nest: tijd om uit te breiden.
  • Werksters die over de barrière of het deksel lopen: controleer het PTFE en de kieren.

Ontsnappingen en barrières

Het is een boommier: haar werksters zijn klein, snel en klimmen heel goed. De eerste werksters meten zo'n 2 mm en passen door minieme kieren. Daarom raden we aan:

  • Een strook PTFE (Fluon) bovenaan de wanden van het foerageergebied, goed droog, ononderbroken en vernieuwd als je ziet dat die slijt of vuil wordt.
  • Deksel met fijn gaas en goed sluitend, als tweede verdedigingslinie.
  • Geen kieren: controleer de aansluitingen, de doppen en de buizen, vooral bij jonge kolonies.
  • Niets wat als brug kan dienen: geen takken of stukken schors die tegen de barrière aan liggen.
  • Voorzichtig bij het openen: open alleen wat nodig is, werk rustig en sluit af als je klaar bent.

Hantering en veiligheid

Ze steken niet: ze hebben geen angel. Ze kunnen bijten en hun verdedigingsstoffen gebruiken, maar ze zijn klein en vormen geen gevaar voor mensen. Hanteer ze met entomologisch gereedschap (een zacht penseel of een zacht pincet), niet met de handen, en werk langzaam om geen enkele werkster te beschadigen, en zeker de koningin niet. En omdat ze in een deel van haar areaal een bedreigde soort is: laat haar nooit vrij in de natuur.

Wat je niet moet doen

  • Te weinig ruimte geven: breid op tijd uit, want ze groeien heel snel.
  • Het drinkbakje laten leeglopen, of suikerhoudende vloeistoffen op watten geven.
  • Altijd hetzelfde insect geven of resten niet opruimen.
  • Het hele nest doordrenken of het volledig droog houden: matige vochtigheid, met een droger deel.
  • Alleen op het deksel vertrouwen of de PTFE-barrière verwaarlozen: ze klimmen en zijn klein.
  • Jaar na jaar de diapauze overslaan of die korter maken dan nodig.
  • Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • Ze met de handen hanteren.
  • Dagen niet naar ze kijken: houd ze vaak in de gaten.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is opgesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Liometopum microcephalum en haar geslacht, de gepubliceerde ervaring van andere kwekers en die van Antomas. Belangrijkste referenties:

  1. Schlaghamerský, J. & Omelková, M. (2007). The present distribution and nest tree characteristics of Liometopum microcephalum (Panzer, 1798) (Hymenoptera: Formicidae) in South Moravia. Myrmecological News 10: 85–90. PDF
  2. Petráková, L. & Schlaghamerský, J. (2011). Interactions between Liometopum microcephalum (Formicidae) and other dominant ant species of sympatric occurrence. Community Ecology 12: 9–17. doi:10.1556/comec.12.2011.1.2
  3. Schlaghamerský, J., Kašpar, J., Petráková, L. & Šustr, V. (2013). Trophobiosis in the arboricolous ant Liometopum microcephalum (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae). European Journal of Entomology 110: 231–239. doi:10.14411/eje.2013.033
  4. Petráková, L. & Schlaghamerský, J. (2014). Worker polymorphism in the arboricolous ant Liometopum microcephalum (Hymenoptera: Formicidae: Dolichoderinae): Is it related to territory size? Myrmecological News 20: 101–111. PDF
  5. Petráková, L., Tóthová, A. & Schlaghamerský, J. (2017). Phylogeography of the rare velvety tree ant Liometopum microcephalum (Formicidae: Dolichoderinae). Journal of Biogeography 44: 1652–1664. doi:10.1111/jbi.12960
  6. Keresztes, K., Csata, E., Lunka, A. & Markó, B. (2020). Friend or foe? Differential aggression towards neighbors and strangers in the ant Liometopum microcephalum (Hymenoptera: Formicidae). Entomological Science 23: 351–358. doi:10.1111/ens.12433
  7. Wagner, H. C., Ceylan, T. & Borovsky, R. (2022). Liometopum microcephalum (Hymenoptera: Formicidae) in der Steiermark (Österreich): Faunistik und Koloniegründung. Joannea Zoologie 20: 149–158. PDF
  8. Shapley, H. (1920). Thermokinetics of Liometopum apiculatum Mayr. Proceedings of the National Academy of Sciences 6: 204–211. doi:10.1073/pnas.6.4.204
  9. Shapley, H. (1924). Note on the thermokinetics of dolichoderine ants. Proceedings of the National Academy of Sciences 10: 436–439. doi:10.1073/pnas.10.10.436
  10. Lara-Juárez et al. (2016). Efectos del sitio y la condición de agostadero en la densidad de hormigueros de escamoles (Liometopum apiculatum Mayr). Revista Chapingo Serie Ciencias Forestales y del Ambiente 22: 285–302. doi:10.5154/r.rchscfa.2015.04.016
  11. Rafael-Valdez et al. (2019). Amplitud forrajera de la hormiga escamolera (Liometopum apiculatum Mayr, Hymenoptera: Formicidae) en una zona semiárida del altiplano zacatecano. Revista Chapingo Serie Zonas Áridas 18: 5–19. doi:10.5154/r.rchsza.2018.03.009
Moeilijkheidsgraad
Ervaren
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: