Odontomachus infandus: robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Odontomachus infandus: robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas

Odontomachus infandus

Zapytaj nas przez e-mail lub WhatsApp
179,99 €
Brutto

Jej łacińska nazwa znaczy „niewypowiedziana” i w ściółce lasów Azji Południowo-Wschodniej mrówka ta w pełni na nią zasługuje. Olbrzymia mrówka pułapka Odontomachus infandus patroluje z żuwaczkami rozwartymi jak sidła i zatrzaskuje je, gdy ofiara musnie jej włoski czuciowe: cios Odontomachus to jeden z najszybszych ruchów w świecie zwierząt – nim polują, bronią się, a nawet wystrzeliwują się w powietrze, by uciec. Smukłe robotnice do 16 mm, o ciemnym ciele i rudawej głowie, z prawdziwym żądłem; nawet nektar piją, niosąc kroplę między żuwaczkami. Spektakularna łowczyni dla doświadczonych hodowców. Kolonie z królową. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.


 

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

Najszerzej rozprzestrzeniona mrówka pułapka swojej grupy w Azji Południowo-Wschodniej: smukłe robotnice o długości 12-16 mm, z ciemnym ciałem i jaśniejszą głową, z działającym żądłem i żuwaczkami, które zamykają się w ułamku milisekundy. Kolonie z królową. Gniazdo z wilgotnego gipsu (70-80%) z włóknem kokosowym i drobnym piaskiem, 24-26 °C przez cały rok bez zimowania (diapauzy), bardzo dużo zróżnicowanego białka i cukier w wolnej kropli, nigdy na wacie. Klucz: wilgoć i cień w gnieździe, bariera z oleju i zawsze zamknięta pokrywa, bo skaczą za pomocą żuwaczek i potrafią, choć niezgrabnie, wspinać się po pleksi.

Odontomachus infandus Smith, 1858 to najpospolitsza i najszerzej rozprzestrzeniona mrówka pułapka z grupy gatunków, której kolebką są Filipiny. To duża, długonoga ponerynka, która przemierza ściółkę lasu z żuwaczkami rozwartymi na boki jak napięte sidła i zatrzaskuje je, gdy ofiara dotknie włosków czuciowych wystających między nimi. Żyje niemal w każdym lesie swojego zasięgu, od nizinnego lasu deszczowego po górskie bory sosnowe, ale nigdy na otwartym terenie.

W Antomas zaliczamy ją do olbrzymich mrówek pułapek, podobnie jak jej krewniaczkę O. banksi: jej robotnice osiągają 16,5 mm, a królowa mierzy praktycznie tyle samo, około 15,5-16 mm. Ma niepokojącą łacińską nazwę, okaz typowy bez głowy i zawiłą historię taksonomiczną, a w domu jest spektakularną łowczynią, która wymaga wilgoci, białka i dobrze zamkniętego formikarium. W tym poradniku oddzielamy to, co opublikowano o tym gatunku, od tego, co zmierzono u innych Odontomachus, i od tego, czego nauczyliśmy się, hodując je.

Biologia

Nazwa „niewypowiedziana” i typ bez głowy

Brytyjski entomolog Frederick Smith opisał gatunek w 1858 roku, w katalogu błonkówek Muzeum Brytyjskiego, na podstawie robotnic opisanych na etykietach jedynie jako pochodzące z „wysp Filipin”. Smith nie wyjaśnił nazwy, ale łacina nie pozostawia wątpliwości: infandus znaczy „niewypowiedziany”, „bezecny” – coś tak strasznego, że nie powinno się tego nazywać. Dla mrówki, która poluje ciosami żuwaczek i dobija ofiarę żądłem, to całkiem trafny epitet.

Historia jej okazów typowych ma swój smaczek. Kiedy Daniela Sorger i Herbert Zettel w 2011 roku przeprowadzili rewizję filipińskich Odontomachus, szukali w Londynie okazów Smitha, by raz na zawsze ustalić, czym jest O. infandus. Znaleźli robotnicę w złym stanie, z etykietą „Phil Isla”, i wyznaczyli ją na lektotyp, czyli okaz wzorcowy gatunku. Brakuje jej głowy. Gatunek jest więc zdefiniowany przez okaz pozbawiony właśnie tej części ciała, która rozsławiła te mrówki: na szczęście reszta ciała i opis Smitha dobrze pasują do dzisiejszych populacji.

Rewizja z 2011 roku uporządkowała też synonimię: „rasa” striaticeps, opisana przez Stitza w 1925 roku, to ten sam gatunek, natomiast O. philippinus z wysp centralnych, przez dziesięciolecia do niego zaliczany, okazał się odrębnym gatunkiem.

Najpospolitsza w mozaice endemitów

O. infandus daje nazwę grupie O. infandus – zespołowi dużych, smukłych gatunków o długich czułkach i nogach, wydłużonej głowie z wyraźnymi skroniami, długich żuwaczkach z ostrymi zębami wierzchołkowymi i wysokim petiolusie zakończonym długim kolcem. Grupa sięga od Filipin po Fidżi, ale jej centrum to archipelag filipiński, gdzie wszystkie jej gatunki są endemitami.

Przez długi czas sądzono inaczej. William L. Brown, który w 1976 roku przeprowadził rewizję rodzaju, pracował na starym materiale z mało wiarygodnymi etykietami i uznał O. infandus za gatunek bardzo zmienny i rozprzestrzeniony po całym kraju. Trzydzieści pięć lat później, dysponując nowymi, dobrze opisanymi próbkami, Sorger i Zettel stwierdzili, że ta koncepcja „okazała się błędna”: w rzeczywistości była to mozaika odrębnych gatunków, każdy ze stałymi cechami i własną wyspą lub pasmem górskim. Dziś znamy co najmniej czternaście Odontomachus z Filipin; najnowszy, O. ampipitbaybay, opisany w 2024 roku, żyje przy plaży na północy Luzonu, a jego nazwa w języku ilokańskim znaczy „mrówka pułapka z plaży”.

W tej mozaice O. infandus jest wielkim wyjątkiem: najpospolitsza i najszerzej rozprzestrzeniona. Żyje od północy po południe Luzonu, największej wyspy, i na wschodzie sąsiedniego Mindoro, dzieląc terytorium z krewniaczkami: zasięg O. banksi mieści się w jej zasięgu, a w górach na północy współwystępuje z O. schoedli. Istnieją dwa niedawne doniesienia z Mindanao, ale nikt nie zdołał ich potwierdzić, a autorzy z 2024 roku podejrzewają, że przynajmniej jedno dotyczy innego gatunku. Sorger i Zettel podsumowują archipelag pięknym zdaniem: laboratorium ewolucji, „może nie zięby Darwina, ale być może mrówki pułapki Browna”.

Filogeneza z 2018 roku, obejmująca O. infandus, tłumaczy to cyklem taksonów: linie rozwojowe rozprzestrzeniają się między wyspami i w końcu dają początek endemitom leśnym.

Od nizinnego lasu po górski bór sosnowy, zawsze w cieniu

Najbardziej uderzająca w jej ekologii jest szerokość tolerancji. Według Sorger i Zettela O. infandus zajmuje „szeroki zakres siedlisk leśnych, od nizinnych lasów dipterokarpowych po wtórne bory sosnowe na dużych wysokościach”. Zbierano ją od około 100-150 m n.p.m. do ponad 1100 m, w lesie pierwotnym, w ściółce zdegradowanego lasu, na brzegu potoku, a nawet w małych skrawkach lasu. Jeden warunek się jednak powtarza: nigdy nie znaleziono jej na otwartym terenie. Według autorów jej główne wymagania co do miejsca gniazda to prawdopodobnie wilgoć i cień. To najcenniejsza wskazówka, jaką mamy do jej hodowli.

Klimat jej zasięgu zmienia się z wysokością. Na nizinach średnia temperatura miesięczna wynosi przez cały rok około 26-29 °C, ze średnimi minimami rzadko spadającymi poniżej 23 °C i wilgotnością powietrza 75-90%; na zachodzie jest kilka suchszych miesięcy, a na wschodzie pada przez cały rok. W górskich borach sosnowych na północy średnia roczna spada natomiast do około 18 °C. Żadna z jej populacji nie zna prawdziwej zimy, a przy samej ziemi, pod ściółką, wahania są jeszcze łagodniejsze. O jej gniazdach, co ciekawe, nie opublikowano nic: w tym rodzaju większość gatunków gniazduje w ziemi, w ściółce lub w butwiejącym drewnie.

Jeden gatunek, wiele barw

Sorger i Zettel opisują ją jako mrówkę ogólnie ciemną, z głową zwykle nieco jaśniejszą niż tułów, i zaznaczają, że ubarwienie zmienia się w zależności od regionu. W formie typowej, z gór na południe od Manili, tułów, petiolus i gaster są od ciemnobrązowych do czarniawych, a głowa średniobrązowa; dalej na południe jedna populacja ma pomarańczowobrązową głowę; na północy ubarwienie jest bardzo zmienne, a niektóre okazy przypominają O. schoedli. Robotnice z naszego zdjęcia pasują do form z jasną głową: rudawa głowa, prawie czarny, błyszczący tułów i gaster oraz bardzo efektowne pomarańczowożółte nogi i czułki.

Właśnie ta zmienność zmyliła Browna. Aby odróżnić ją od krewniaczek, specjaliści nie ufają barwie, lecz rzeźbie oskórka: u O. infandus głowa jest prawie w całości prążkowana, przedplecze ma prążki głównie podłużne, a kolec petiolusa wygina się do tyłu w kształt litery S (zob. „Rozmiary i morfologia”).

Cios z prędkością ponad 230 km/h, zmierzony u amerykańskiej kuzynki

Liczba, którą wszyscy powtarzają o tych mrówkach, pochodzi z badania Sheili Patek i jej zespołu z 2006 roku na O. bauri z Ameryki Środkowej, filmowanej z prędkością 50 000 klatek na sekundę. Zamknięcie trwało średnio 0,13 milisekundy; czubek żuwaczki poruszał się średnio z prędkością około 38 m/s, a maksymalnie osiągnął 64,3 m/s, czyli około 230 km/h, i każda żuwaczka uderzała z siłą ponad 300 razy większą od ciężaru zwierzęcia. Ciosu O. infandus nie zmierzono, podobnie jak żadnej azjatyckiej Odontomachus.

Wiemy natomiast, jak wpływa na to wielkość. Porównując cztery gatunki amerykańskie, Joseph Spagna i współpracownicy zauważyli w 2008 roku, że duże gatunki przyspieszają nieco słabiej, ale uderzają ze znacznie większą siłą: największy czterokrotnie przewyższał najmniejszy. Z robotnicami do 16 mm O. infandus należy do olbrzymów rodzaju, po stronie brutalnej siły (to wniosek, nie pomiar). A absolutny rekord prędkości już do nich nie należy: w 2018 roku u mrówki Drakuli, Mystrium camillae, zmierzono trzask o prędkości do 90 m/s, wykonany innym mechanizmem.

Sidła ze spustem nerwowym

Żaden mięsień nie potrafi poruszać się tak szybko. Sekret polega na powolnym napinaniu i nagłym zwolnieniu: po otwarciu żuwaczka blokuje się w stawie; duży mięsień, który ją zamyka, napina się przez chwilę i magazynuje energię w kutykuli działającej jak sprężyna, a maleńki, szybki mięsień zwalnia blokadę.

Blokadę zwalniają włoski spustowe – długie i skierowane do przodu między żuwaczkami – które Sorger i Zettel opisują także u O. infandus. W 1993 roku Wulfila Gronenberg, Jürgen Tautz i Bert Hölldobler odkryli, że każdy z nich jest połączony z olbrzymim neuronem czuciowym, jednym z najgrubszych znanych u owadów, a dwa lata później Gronenberg wykazał, że obwód do mięśnia jest niemal bezpośredni: od dotyku do strzału mija mniej niż 10 milisekund. Mimo to mrówka decyduje: dotyka towarzyszek bez wyzwalania pułapki i tymi samymi żuwaczkami, z największą delikatnością, przenosi jaja i larwy.

Skoki z premedytacją

Gdy żuwaczka uderzy w coś twardego, odrzut wyrzuca mrówkę w powietrze. Patek wyróżniła dwa rodzaje skoków: ucieczkowy, w którym robotnica uderza żuwaczkami w podłoże i wylatuje w górę, obracając się wokół własnej osi, oraz odbicie, w którym uderza w intruza i zostaje wystrzelona do tyłu, nawet na prawie 40 cm.

Przypadki czy manewry? W 2009 roku Spagna i współpracownicy umieścili cztery gatunki w różnych sytuacjach. Skoki poziome pojawiały się tak samo we wszystkich przypadkach i zależały głównie od kąta, pod jakim żuwaczka uderzała w powierzchnię: były raczej skutkiem ubocznym ciosu. Natomiast skoki pionowe były znacznie częstsze, gdy mrówka była intruzem na terytorium innego gatunku mrówek pułapek, czyli wtedy, gdy ucieczka najbardziej jej się opłacała. Autorzy uznali, że skok ucieczkowy to celowa obrona, „zaadaptowana” z broni łowieckiej. W 2015 roku Larabee i Suarez potwierdzili to w starciu z larwami mrówkolwa: około 15% robotnic O. brunneus, które wpadły do lejków, uratowało się skokiem na żuwaczkach. W domu wniosek jest prosty: pokrywa zawsze zamknięta (zob. „Ucieczki i bariery”).

Polować młotem, pić wiadrami

Nie ma badań nad dietą O. infandus na wolności, ale rodzaj jest dobrze poznany. Odontomachus to drapieżniki polujące na różne stawonogi, a wiele gatunków poluje przede wszystkim na termity. Najdokładniejsze obserwacje to te Birgit Ehmer i Berta Hölldoblera nad O. bauri w Panamie: robotnice wychodziły na łowy samotnie, pod ściółką, w dzień i w nocy, i wracały z ofiarą w ponad jednym na cztery wypady; większość ofiar mierzyła 3-4 mm, a duże były zwykle owadami znalezionymi już martwe. Według autorów szybkość zamknięcia służy głównie temu, by cios był miażdżący, a nie tyle chwytaniu zwinnych ofiar. Inne gatunki rodzaju uzupełniają dietę spadzią, nektarem lub owocami.

Do tego dochodzi sposób picia, który ma bezpośrednie konsekwencje w hodowli. Wiele mrówek połyka nektar i zwraca go towarzyszkom; Odontomachus niosą kroplę trzymaną między żuwaczkami i przekazują ją sobie, nie połykając jej. Opisali to już w 1971 roku Evans i Leston u afrykańskiej Odontomachus zbierającej spadź na plantacjach kakaowca. Dlatego cukier musi być podany na wierzchu, w wolnej kropli, a nie nasączony w wacie (zob. „Karmienie”).

Pojedynki w gnieździe: kto opiekuje się czerwiem, a kto wychodzi na łowy

Nikt jeszcze nie wykopał gniazda O. infandus, więc nie wiemy, ile królowych mają jej kolonie ani ile robotnic mogą liczyć. Sorger i Zettel postulują właśnie to – wykopywanie całych gniazd – i przypominają, że samców tego rodzaju „w ogóle nie da się oznaczyć”. W rodzaju jest wszystko: gatunki z jedną królową, jak O. bauri, i gatunki z kilkoma, jak azjatycka O. rixosus; oraz kolonie, które w zależności od gatunku liczą od kilkudziesięciu do tysięcy robotnic, choć najczęściej kilkaset.

Zbadano natomiast politykę wewnętrzną. W 1999 roku Scott Powell i Walter Tschinkel zaobserwowali, że u O. brunneus z Florydy robotnice toczą zrytualizowane pojedynki związane z rozrodem i że te pojedynki decydują o tym, gdzie każda z nich przebywa. Robotnica, która wygra pojedynek, zwykle przesuwa się w stronę czerwiu; ta, która przegra, wycofuje się. W efekcie kolonia układa się w kręgi: dominujące w centrum, obok królowej i czerwiu, a podporządkowane coraz bliżej obrzeży, aż w końcu zostają zbieraczkami. Autorzy nazwali to podziałem zadań opartym na interakcjach i opisali dwa nowe zachowania: dominującą robotnicę, która „wypycha” podporządkowaną z centrum gniazda, oraz drżenie czułków, którym podporządkowana towarzyszy swojemu odwrotowi. Jeśli zobaczysz w gnieździe dwie robotnice bębniące się nawzajem czułkami, być może jesteś świadkiem jednej z takich przepychanek.

Prawdziwe żądło

Sorger i Zettel otwierają swoją rewizję obrazem dużej Odontomachus w ściółce, z żuwaczkami jak sidła i „potężnym żądłem na końcu odwłoka”, i porównują ją do małego kajmana zagubionego wśród liści. W tym rodzaju użądlenie jest częścią polowania na duże ofiary i obrony gniazda. Jadu O. infandus nie przeanalizowano; jad azjatyckiej O. monticola składa się niemal wyłącznie z peptydów podobnych do pilosulin australijskich mrówek, a autorzy opisują ją jako mało agresywną wobec ludzi, choć jej użądlenie boli. Z doświadczenia Antomas wynika, że użądlenie tych dużych Odontomachus jest zwykle bolesne, ale przy spokojnym obchodzeniu się z nimi i użyciu narzędzi rzadko do niego dochodzi.

Jedwabne kokony i ziarnka piasku

Jak niemal wszystkie ponerynki, Odontomachus przepoczwarczają się w jedwabnym kokonie. William L. Brown zauważył w swojej rewizji rodzaju, że larwy potrzebują piasku lub sypkiej ziemi, by go ukończyć: bez cząstek, do których mogłyby przyczepić pierwsze nici, nie są w stanie go zamknąć. Hodowcy potwierdzają to na swój sposób: kolonie, którym raz za razem się nie wiedzie w probówkach bez podłoża, rozkwitają, gdy tylko dostaną ziemię. W domu podłoże wewnątrz gniazda nie jest ozdobą (zob. „Zalecane formikarium”).

Rozmiary i morfologia

Duża, smukła ponerynka o bardzo długich nogach i czułkach, wydłużonej głowie i długich, prostych żuwaczkach. Robotnice i królowa mają praktycznie ten sam rozmiar; nie ma majorów ani minorów, jest tylko indywidualna zmienność wielkości.

  • Ubarwienie. Ogólnie ciemne, z głową jaśniejszą niż tułów; w formie typowej tułów, petiolus i gaster od ciemnobrązowych do czarniawych, a głowa średniobrązowa, a w niektórych populacjach głowa pomarańczowobrązowa. Nasze robotnice: rudawa głowa, prawie czarne, błyszczące ciało, pomarańczowożółte nogi i czułki.
  • Głowa. Prostokątna, dłuższa niż szersza, z oczami w przedniej jednej trzeciej i prawie w całości prążkowana, aż po tylny brzeg.
  • Żuwaczki. Długie, z około 12 zębami rosnącymi ku czubkowi; trzy wierzchołkowe, duże, tworzą „pułapkę”. Długie włoski spustowe skierowane do przodu.
  • Mesosoma. Smukła; przedplecze z drobnymi prążkami głównie podłużnymi, czasem tworzącymi pętle; mezopleury z drobnymi prążkami poprzecznymi.
  • Petiolus. Wysoki, gładki i błyszczący, zakończony kolcem w kształcie litery S wygiętym do tyłu (słabiej zaznaczonym u małych robotnic).
  • Owłosienie. Gęste, krótkie owłosienie przylegające, z nielicznymi włoskami odstającymi.
  • Żądło. Funkcjonalne.
  • Królowa. Jak robotnica, z przyoczkami, nieco większymi oczami, wysokim i masywnym tułowiem oraz głową i grzbietem tułowia od średnio- do jasnobrązowych, kontrastującymi z resztą ciała, ciemnobrązową.
  • Samiec. Nieopisany.

Przybliżone wymiary

  • Robotnice: 12-16,5 mm długości całkowitej
  • Głowa robotnicy, bez żuwaczek: 2,7-3,5 mm długości
  • Żuwaczki robotnicy: 1,6-1,9 mm
  • Królowa: 15,5-16,1 mm
  • Samiec: brak wymiarów, bo nie został opisany

Wszystkie wymiary pochodzą z rewizji Sorger i Zettela (2011): robotnice o długości 12,00 i 16,31 mm (te z najwęższą i najszerszą głową) oraz typy striaticeps do 16,57 mm; dwie skrajne zmierzone królowe – 15,50 i 16,13 mm. Dla porównania O. banksi i O. schoedli mierzą praktycznie tyle samo, natomiast przybrzeżna O. ampipitbaybay nie przekracza 13,5 mm.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

Jej klimat nie jest skomplikowany: to mrówka lasu tropikalnego, która równie dobrze radzi sobie na nizinach, jak w górach, a stabilne 24-26 °C da się uzyskać w każdym domu. Wymagającą czyni ją suma czterech rzeczy:

  • Wilgotność. Potrzebuje gniazda zawsze wilgotnego i w półmroku, ale nie zalanego.
  • Białko. To łowczyni z wielkim apetytem: bez obfitego białka czerw przestaje się rozwijać.
  • Bezpieczeństwo. Żądli, skacze za pomocą żuwaczek i potrafi, choć niezgrabnie, wspinać się po pleksi.
  • Mało informacji. O jej hodowli nie opublikowano nic: to, co piszemy, pochodzi z wiedzy o rodzaju, od innych hodowców i z naszego doświadczenia.

W zamian – prawdziwy spektakl. Mało które mrówki pozwalają tak dobrze obserwować się podczas polowania: patrolują na widoku, z napiętą pułapką, a każdy łów to suchy cios, w mgnieniu oka.

Zalecane parametry

  • Temperatura gniazda: 24-26 °C przez cały rok; dobrze znosi kilka stopni mniej w nocy, ale unikaj stałego przekraczania około 28 °C.
  • Wilgotność gniazda: 70-80%, stabilna.
  • Podłoże: wilgotne włókno kokosowe z odrobiną drobnego piasku w komorach.
  • Arena: suchsza niż gniazdo, z pokrywą, barierą z oleju, probówką z wodą i watą oraz poidełkiem z wolną kroplą.
  • Światło: gniazdo w półmroku, arena w zwykłym świetle dziennym.
  • Zimowanie (diapauza): nie wymaga.

Jeśli zimą temperatura w pokoju spada poniżej 22-23 °C, umieść kabel grzewczy lub matę grzewczą z termostatem z boku gniazda, nigdy pod całym gniazdem, aby kolonia mogła wybrać strefę. Termometr przy gnieździe uchroni Cię przed niespodziankami latem.

Wilgoć i cień: czego potrzebuje w naturze

Skoro w terenie jej gniazda zależą przede wszystkim od wilgoci i cienia, w domu jest tak samo. Dopuszczenie do wyschnięcia gniazda to poważny błąd: robotnice tłoczą się przy wodzie, królowa niespokojnie się przemieszcza, składanie jaj zwalnia, a dojrzałe larwy nie są w stanie utkać kokonu. Sprawdzaj zbiornik gniazda kilka razy w tygodniu, uzupełniaj go, zanim się opróżni, i zwilżaj włókno kokosowe, gdy tylko zobaczysz, że jest jasne i sypkie, zwłaszcza gdy ogrzewanie wysusza powietrze.

Wilgoć to nie kałuża: stojąca woda i nieruchome powietrze sprowadzają pleśń i roztocza, które są drugim wielkim zagrożeniem dla Odontomachus. Usuwaj resztki jedzenia na czas i zapewnij delikatną wentylację. Kilka skoczogonków w gnieździe pomaga trzymać w ryzach początki pleśni i drobne resztki.

Zalecane formikarium

W Antomas polecamy serię Qbik Wild od Anthouse, z gipsu, w wersji Hybrid: zbiornik odparowujący pod korytarzami, oddzielony od nich, stale utrzymuje gips w wilgoci, a woda nie zalewa komór. Dla kolonii wielkości naszych i tak długich robotnic odpowiedni format to Qbik Wild Duo P 2C Hybrid – ten sam, którego używamy dla pozostałych azjatyckich Odontomachus.

W komorach – cienka warstwa włókna kokosowego z odrobiną drobnego piasku, zawsze wilgotna. Naśladuje glebę ze ściółką, w której żyją, rozprowadza wilgoć i daje larwom cząstki potrzebne do przędzenia (zob. „Jedwabne kokony i ziarnka piasku”). Używaj włókna bez nawozów i płukanego piasku, a gdy robotnice wynoszą je na arenę, dosyp trochę. Kiedy robotnice z czerwiem zaczną obozować poza gniazdem, czas podłączyć kolejny moduł.

Przyjazd i przeprowadzka przez wysypanie

Gdy otrzymasz kolonię, zostaw ją na kilka godzin w spokojnym miejscu w temperaturze 24-26 °C i sprawdź, czy ma wodę. Formikarium przygotuj wcześniej: wilgotne podłoże, pełny zbiornik, nałożona bariera z oleju i wejście do gniazda w półmroku. W Antomas przenosimy je przez wysypanie: otwieramy pojemnik na arenie, przy wejściu do gniazda, i kilkoma lekkimi stuknięciami wysypujemy robotnice, królową i czerw, kierując maruderki miękkim pędzelkiem.

  • Pokrywa w drugiej ręce: któraś robotnica może wystrzelić w powietrze po uderzeniu żuwaczkami.
  • Taca pod spodem formikarium, na wypadek gdyby któraś wypadła.
  • Zlokalizuj królową, zanim zamkniesz: nie może zostać w pojemniku.

Rób to spokojnie i bez strachu. Zwykle w ciągu kilku godzin przenoszą czerw do gniazda.

Zakładanie kolonii i wzrost

W Antomas sprzedajemy kolonie z królową, robotnicami i czerwiem, już rozwinięte, więc omija Cię najdelikatniejsza faza. Dla porównania: w tym rodzaju zakładanie kolonii jest zwykle półklaustralne – królowa wychodzi na łowy, wychowując pierwsze robotnice. Niektóre opisy hodowców podają je jako klaustralne, ale bez żadnych danych na poparcie.

Tempo wyznacza białko. Nie ma opublikowanych danych o rozwoju O. infandus. Hodowcy innych Odontomachus mówią o około dwóch miesiącach od jaja do robotnicy przy cieple i obfitym pożywieniu oraz o trzech-czterech, gdy brakuje białka. W dobrze karmionej kolonii zobaczysz stały przyrost czerwiu; w źle karmionej – znikające larwy i kolonię w zastoju.

Nie oczekuj formikarium z tysiącami robotnic: w tym rodzaju normą jest kilkaset, a każda to łowczyni dłuższa niż centymetr. Nie łącz też kolonii ani nie dodawaj obcych królowych: u innych Odontomachus królowe z czerwiem atakują się nawzajem.

Karmienie

Białko – dużo i różnorodnie. O. infandus jest przede wszystkim drapieżnikiem. Podawaj jej ofiary żywe lub świeżo zabite (żywe pozwalają zobaczyć pułapkę w akcji) i zmieniaj owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego. Dobre opcje:

Im więcej białka, tym lepiej i szybciej rosną. W Antomas nie mamy wątpliwości: jeśli codziennie dbasz o formikarium i usuwasz resztki, lepiej przekarmiać, bo kolonia rozumie, że ma zasobów pod dostatkiem, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie będziesz mógł często sprzątać, lepiej nie przekarmiać: w tak wilgotnym formikarium nadmiar jedzenia gnije i przyciąga pleśń i roztocza. Gdy są larwy, karm codziennie lub co drugi dzień i usuwaj wszelkie resztki przed upływem 24 godzin. Kupuj owady od zaufanego dostawcy, bo te traktowane insektycydami mogą zabić kolonię.

Cukier – w wolnej kropli. Nie trzeba podawać płynów z cukrem codziennie: w Antomas dajemy je 2-3 razy w tygodniu, przede wszystkim nektar Blue Sugar od Anthouse, a od czasu do czasu, dla urozmaicenia, inny nektar, do którego można też dodać trochę białka. Ponieważ noszą kroplę między żuwaczkami (zob. „Polować młotem, pić wiadrami”), potrzebują płynu wolnego i łatwo dostępnego:

  • użyj poidełka dla mrówek pułapek albo umieść kroplę na nakrętce, muszli lub kawałku folii aluminiowej;
  • nigdy na wacie: pleśnieje, psuje płyn i nie pozwala im chwycić kropli;
  • wymieniaj go, gdy tylko wyschnie, zgęstnieje lub zacznie fermentować.

Jeśli na początku nie zwracają na niego uwagi, nie poddawaj się: u Odontomachus to normalne i w końcu go akceptują.

Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie.

Bez zimowania

O. infandus nie zimuje (nie przechodzi diapauzy). Nawet jej populacje z górskich borów sosnowych żyją w klimacie bez prawdziwej zimy, a te z nizin ledwie odczuwają kilka stopni różnicy w ciągu roku. W Antomas utrzymujemy ją aktywną przez cały rok w 24-26 °C. To, że zimą w nocy w domu robi się o stopień lub dwa chłodniej, nie szkodzi jej, ale nie schładzaj jej celowo: nic jej to nie daje i hamuje rozwój czerwiu. Zimą trzeba pilnować przede wszystkim wilgotności gniazda.

Zachowanie i obserwacja

Samotne łowczynie. Zobaczysz, jak robotnice powoli przemierzają arenę z otwartymi żuwaczkami i badającymi otoczenie czułkami, aż ofiara dotknie włosków spustowych. Jeśli ofiara jest duża, często uderzają ją kilka razy i dobijają żądłem. Zwróć też uwagę, jak niosą kroplę nektaru między żuwaczkami i jak delikatnie przenoszą jaja i larwy tą samą bronią.

Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę oraz obserwować je delikatnie, ingerując i stresując je jak najmniej.

Sygnały alarmowe:

  • Duże larwy, które nie przędą: brakuje wilgoci lub podłoża.
  • Znikający czerw: prawie zawsze brakuje białka.
  • Królowa poza gniazdem albo robotnice stłoczone przy wodzie: gniazdo wysycha.
  • Pleśń, roztocza albo robotnice odrzucające pokarm: zapomniane resztki lub stojąca woda.

Ucieczki i bariery

Wiele poradników twierdzi, że Odontomachus nie wspinają się po gładkich powierzchniach, i dawny opis tego gatunku mówił to samo. Nasze doświadczenie z azjatyckimi Odontomachus jest inne: wchodzą po pleksi, choć niezgrabnie, a kurz, skroplona para czy podłoże przyklejone do ścianek dają im punkt zaczepienia. Jeśli dodać do tego skoki, wniosek jest jasny:

  • Bariera z oleju: cienki, ciągły pasek oleju parafinowego w górnej części ścianek areny, odnawiany, gdy zbierze się na nim kurz.
  • Pokrywa zawsze zamknięta – ze względu na skoki na żuwaczkach; otwieraj ją tylko do karmienia lub sprzątania.
  • Żadnych mostów: żadnych gałązek, kamieni ani podłoża dotykających bariery.
  • Połączenia, rurki i korki dobrze dopasowane, bez luzów.

Obchodzenie się i bezpieczeństwo

Mają funkcjonalne żądło, a ich użądlenie jest zwykle bolesne; poza tym mogą uderzyć żuwaczkami. Zawsze posługuj się narzędziami entomologicznymi, takimi jak miękki pędzelek czy miękka pęseta, i nigdy nie bierz ich do ręki. Pracuj powoli, by ich nie zaalarmować ani nie uszkodzić królowej, i zachowaj szczególną ostrożność, jeśli jesteś uczulony na użądlenia błonkówek. Trzymaj formikarium poza zasięgiem małych dzieci i zwierząt domowych. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.

Czego nie robić

  • Dopuszczać do wyschnięcia gniazda, nawet na kilka dni.
  • Zalewać gniazda lub zostawiać stojącego powietrza.
  • Zakładać im formikarium bez włókna kokosowego i drobnego piasku albo trzymać je miesiącami w probówce.
  • Skąpić białka, podawać ciągle tego samego owada albo zostawiać resztki dłużej niż 24 godziny.
  • Podawać cukier na wacie albo tam, gdzie nie mogą chwycić kropli żuwaczkami.
  • Stale przekraczać około 28 °C albo grzać całe gniazdo od spodu.
  • Robić im zimowanie albo schładzać je zimą.
  • Liczyć na to, że się nie wspinają, albo zostawiać otwartą pokrywę.
  • Łączyć kolonie albo dodawać królowe z innej kolonii.
  • Brać je do ręki.

Źródła naukowe

Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o Odontomachus infandus i mrówkach pułapkach, danych klimatycznych z obszaru jej występowania oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Główne źródła:

  1. Sorger, D. M. & Zettel, H. (2011). On the ants (Hymenoptera: Formicidae) of the Philippine Islands: V. The genus Odontomachus Latreille, 1804. Myrmecological News 14: 141–163. PDF w Myrmecological News (otwarty dostęp)
  2. Acuña, D. C. & Mapile, D. O. R. (2024). A new species of the Odontomachus infandus species group (Hymenoptera: Formicidae) from Pangasinan, Philippines, with notes on species ecology. BIOTROPIA 31: 228–237. doi:10.11598/btb.2024.31.2.2083
  3. Matos-Maraví, P. et al. (2018). Taxon cycle predictions supported by model-based inference in Indo-Pacific trap-jaw ants (Hymenoptera: Formicidae: Odontomachus). Molecular Ecology 27: 4090–4107. doi:10.1111/mec.14835
  4. Patek, S. N., Baio, J. E., Fisher, B. L. & Suarez, A. V. (2006). Multifunctionality and mechanical origins: ballistic jaw propulsion in trap-jaw ants. PNAS 103: 12787–12792. doi:10.1073/pnas.0604290103
  5. Spagna, J. C. et al. (2008). Phylogeny, scaling, and the generation of extreme forces in trap-jaw ants. Journal of Experimental Biology 211: 2358–2368. doi:10.1242/jeb.015263
  6. Spagna, J. C., Schelkopf, A., Carrillo, T. & Suarez, A. V. (2009). Evidence of behavioral co-option from context-dependent variation in mandible use in trap-jaw ants (Odontomachus spp.). Naturwissenschaften 96: 243–250. doi:10.1007/s00114-008-0473-x
  7. Gronenberg, W., Tautz, J. & Hölldobler, B. (1993). Fast trap jaws and giant neurons in the ant Odontomachus. Science 262: 561–563. doi:10.1126/science.262.5133.561
  8. Gronenberg, W. (1995). The fast mandible strike in the trap-jaw ant Odontomachus. II. Motor control. Journal of Comparative Physiology A 176: 399–408. doi:10.1007/BF00219065
  9. Larabee, F. J. & Suarez, A. V. (2015). Mandible-powered escape jumps in trap-jaw ants increase survival rates during predator-prey encounters. PLOS ONE 10: e0124871. doi:10.1371/journal.pone.0124871
  10. Larabee, F. J., Smith, A. A. & Suarez, A. V. (2018). Snap-jaw morphology is specialized for high-speed power amplification in the Dracula ant, Mystrium camillae. Royal Society Open Science 5: 181447. doi:10.1098/rsos.181447
  11. Ehmer, B. & Hölldobler, B. (1995). Foraging behavior of Odontomachus bauri on Barro Colorado Island, Panama. Psyche 102: 215–224. doi:10.1155/1995/27197
  12. Evans, H. C. & Leston, D. (1971). A ponerine ant (Hym., Formicidae) associated with Homoptera on cocoa in Ghana. Bulletin of Entomological Research 61: 357–362. doi:10.1017/S0007485300057898
  13. Powell, S. & Tschinkel, W. R. (1999). Ritualized conflict in Odontomachus brunneus and the generation of interaction-based task allocation: a new organizational mechanism in ants. Animal Behaviour 58: 965–972. doi:10.1006/anbe.1999.1238
  14. Kazuma, K., Masuko, K., Konno, K. & Inagaki, H. (2017). Combined venom gland transcriptomic and venom peptidomic analysis of the predatory ant Odontomachus monticola. Toxins 9: 323. doi:10.3390/toxins9100323
Poziom trudności
Doświadczony
Brak opinii
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii: