• Nowy
Proatta butteli: królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Proatta butteli: królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas

Proatta butteli

Obecnie brak na stanie
59,99 €
Brutto

Z wyglądu uchodziła za krewną mrówek uprawiających grzyby, ale jej powołaniem są łowy. Proatta butteli, jedyny gatunek w swoim rodzaju, żyje na Półwyspie Malajskim, Borneo i Sumatrze, gdzie wiele robotnic wspólnie unieruchamia zdobycz: owady, równonogi, pareczniki, a nawet inne mrówki. Królowa i 50-100 robotnic z czerwiem. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.


 

Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany

Maleńka, mierząca około 2 mm, kolczasta i pokryta brudem Proatta butteli wygląda jak miniaturowa hodowczyni grzybów, ale jest łowczynią: kilka robotnic wspólnie unieruchamia ofiary większe od siebie. Gdy ją niepokoisz, zastyga jak martwa. Królowa z robotnicami i czerwiem. Wilgotne gniazdo w 24–28 °C przez cały rok, bez diapauzy; na początek Qbik Wild One; nektar w poidełku i dużo małych ofiar; przeprowadzka przez wysypanie. Ze względu na jej rozmiar bariera przeciw ucieczkom i pokrywa od pierwszego dnia.

Proatta butteli Forel, 1912 to jedna z najbardziej zwodniczych mrówek Azji Południowo-Wschodniej. Jest jedynym gatunkiem w swoim rodzaju i przez dziesięciolecia uważano ją za azjatycką krewną amerykańskich mrówek hodujących grzyby, takich jak Atta mexicana. Dziś wiemy, że to podobieństwo jest fałszywym tropem: niczego nie hoduje. Poluje i zbiera padlinę na dnie lasu, żyje w koloniach z wieloma królowymi, a niewielki rozmiar nadrabia liczebnością.

Prawie wszystko, co wiadomo o jej życiu na wolności, pochodzi z jednego badania, które myrmekolog Mark Moffett opublikował w 1986 roku. Dlatego w tym poradniku oddzielamy to, co zmierzono, to, co mówią inni hodowcy, i to, co widzimy w Antomas.

Biologia

„Przed Atta”: nazwa, która zmyliła wszystkich

Szwajcarski myrmekolog Auguste Forel opisał ją w 1912 roku i nazwał Proatta, a nazwa ta już zapowiada podobieństwo do Atta, mrówek tnących liście. Epitet butteli upamiętnia niemieckiego zoologa Hugona von Buttel-Reepena, badacza pszczół, który zbierał dla Forela mrówki na Sumatrze.

Podobieństwo nie było błahe. Jej robotnica, mała i z kolcami wzdłuż tułowia, przypomina małe amerykańskie hodowczynie grzybów. Carlo Emery umieścił ją wśród Attini, a jeszcze w 1986 roku Moffett przedstawiał ją jako „krewną ze Starego Świata” tego plemienia: jej królowa ma wspólne z amerykańskimi rodzajami, takimi jak Mycocepurus i Myrmicocrypta, cechy takie jak tępe kolce na głowie i tułowiu, palcowate wydłużenie nadustka i listewki na stylku, a jej skrzydła przypominają skrzydła hodowczyń grzybów.

Neal Weber, wybitny znawca hodowczyń grzybów, już w 1958 roku uznał to podobieństwo za efekt ewolucji zbieżnej. Barry Bolton wyłączył ją z Attini w 2003 roku, a dzisiejsze filogenezy umieszczają ją w innym plemieniu, Crematogastrini (Blaimer i współpracownicy, 2018). To podręcznikowy przypadek: dwie odległe linie niezależnie dochodzą do podobnego wyglądu.

Ani jednego grzyba w menu

Rolnictwo mrówek to historia amerykańska: według Schultza i Brady’ego (2008) zaczęło się w neotropikach około 50 milionów lat temu, a wszystkie hodowczynie grzybów żyją w Ameryce. Proatta w Azji nie żywi się grzybami (Moffett, 1986). Na śmietniskach w jej gniazdach mogą wyrastać jakieś grzyby, ale nikt o nie nie dba. Moffett widział też, jak jej robotnice gromadziły się na kupkach nasion sezamu przy wejściach, ale ich nie zjadały.

Łowczyni o długości 2 mm, która pracuje zespołowo

Robotnica o długości 2 mm nie wydaje się groźna, a jednak P. butteli chwyta ofiary większe od siebie bardzo prostą metodą, którą Moffett opisał jako początkową formę drapieżnictwa grupowego:

  • Wychodzą same. Zbieraczki szukają pokarmu pojedynczo i rzadko oddalają się o więcej niż 1 m od wejścia do gniazda.
  • Ale jest ich dużo. Na tym małym obszarze zagęszczenie robotnic jest zwykle bardzo wysokie, a czasem tworzą się grupy liczące do 50 osobników.
  • Pierwsza trzyma. Robotnica, która znajdzie dużą ofiarę, próbuje ją chwycić. Inne szybko nadchodzą, najwyraźniej przypadkiem, i pomagają ją unieruchomić.
  • Potem werbowanie. Do wykorzystania pokarmu używają śladów zapachowych z feromonem z gruczołu jadowego.

Wśród jej ofiar są stonogi, pareczniki, różne owady i inne mrówki, a także małe martwe stawonogi.

To ciekawa strategia. Beckers i współpracownicy (1989) porównali dziesiątki gatunków i stwierdzili, że małe kolonie zwykle szukają pokarmu pojedynczo, a duże werbują masowo. P. butteli łączy jedno z drugim: ma duże kolonie, ale jej robotnice wychodzą same. Zamiast szukać daleko, pokrywa cały obszar wokół siebie.

Udaje martwą

To ciekawostka, która w domu najbardziej przyciąga uwagę. Już Moffett zauważył, że po otwarciu gniazda robotnice na chwilę zastygają i wtedy bardzo trudno je dostrzec: są małe, matowe, w kolorze ziemi i pokryte brudem. Przyrodnik Quah w swoich notatkach terenowych z 2009 roku o mrówkach Malezji poszedł dalej: zagrożona królowa zwija się jak poczwarka i nieruchomieje, udając martwą, a jego zdaniem chroni ją to przed łowcami polującymi wzrokiem, takimi jak ptaki.

W Antomas widzimy to także w naszych koloniach: gdy je niepokoisz, zastygają jak martwe, a po chwili znów zaczynają się ruszać. To zachowanie nazywa się tanatozą i jest znaną obroną u wielu zwierząt (Humphreys i Ruxton, 2018). U mrówek wydaje się rozpowszechnione, jak wynika z przeglądu Cardoso i współpracowników, choć prawie wszystko zaobserwowano w laboratorium, a spora część obserwacji dotyczy, paradoksalnie, mrówek hodujących grzyby. U mrówki ogniowej kilkudniowe robotnice udają martwe, gdy są atakowane, i przeżywają około cztery razy częściej niż starsze (Cassill i współpracownicy, 2008). U P. butteli nikt jeszcze tego nie zmierzył.

Praktyczna rada: jeśli po wysypaniu zobaczysz leżące bez ruchu robotnice, nie uznawaj ich za martwe i ich nie usuwaj. Daj im chwilę.

Lokatorki korzeni i termitier

Jak na mrówkę glebową kopie bardzo mało. Moffett znajdował jej gniazda przy podstawie drzew, w zgniłych korzeniach, opuszczonych termitierach i płytkich zagłębieniach, połączone w sieć komór i korytarzy. Ściany wykłada resztkami: drewnianym pyłem i kawałkami ofiar. Quah znajdował je pod zwalonymi pniami i gałęziami, pod warstwą wiórów, trawy i liści. Wejścia nie rzucają się w oczy, a główne gniazdo z badania było zajęte od co najmniej 3 lat.

Wiele królowych i żadnych walk

P. butteli jest poligyniczna: na wolności przypada jedna królowa na 100–500 robotnic, a Moffett nie zaobserwował ani agresji między nimi, ani szczególnego traktowania przez robotnice. Nie widział też agresji między mrówkami tego samego gatunku: bez problemu przyjmowały robotnice przyniesione z innych miejsc. Badane przez niego kolonie liczyły około 10 000 robotnic, co nie zgadza się z liczbą 500 podawaną przez jeden ze sklepów. Robotnice prawie nie różnią się wielkością, ale najmniejsze są liczniejsze przy czerwiu.

O jej lotach godowych nie wiadomo prawie nic: jest jedna obserwacja z kwietnia. Jeden ze sklepów podaje, że rozmnaża się też wewnątrz gniazda, co pasowałoby do kolonii z wieloma królowymi, ale nikt tego nie zbadał.

Gdzie żyje

To mrówka Azji Południowo-Wschodniej, znana z Półwyspu Malajskiego, Singapuru, Borneo, Sumatry, Tajlandii i Laosu. Żyje w wilgotnych lasach nizinnych, w ciepłym klimacie prawie bez pór roku: średnie wynoszą około 25–28 °C przez cały rok, a wilgotność powietrza około 75–85%. Pod ściółką i w glebie wahania są jeszcze mniejsze.

Wielkość i morfologia

Maleńka mrówka z podrodziny Myrmicinae, prawie bez różnic wielkości między robotnicami:

  • Kolor i wygląd. Ceglastoczerwona, matowa i zwykle pokryta brudem, przez co na ziemi jest bardzo niepozorna.
  • Tułów. Z szeregiem kolców wzdłuż górnych krawędzi.
  • Głowa. Z dwiema bardzo wyraźnymi listewkami czołowymi, biegnącymi od nasady czułków do tyłu głowy.
  • Królowa. Masywna i znacznie większa od robotnicy, z dwiema parami kolców na przedtułowiu. Opisano ją dopiero w 1986 roku, w pracy Moffetta.

Przybliżone wymiary

  • Robotnica: około 2 mm; głowa o szerokości 0,51–0,70 mm (Moffett, 1986)
  • Królowa: około 6 mm; głowa o szerokości 1,05–1,06 mm i długości 1,08–1,10 mm (Moffett, 1986)
  • Samiec: około 2 mm według AntWiki i 5 mm według sklepów

Sklepy podają dla królowej około 4–5 mm, czyli mniej niż opublikowany wymiar.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany

Nie jest z natury delikatna, ale w Antomas zaliczamy ją do poziomu zaawansowanego z czterech powodów:

  • Rozmiar. Robotnica o długości 2 mm przejdzie przez prawie każdą szczelinę.
  • Wilgotność. To mrówka lasów deszczowych: gniazdo nie może wyschnąć.
  • Pokarm. Potrzebuje małych lub pokrojonych ofiar, a sprzątać trzeba często.
  • Mało opublikowanych doświadczeń. Danych o hodowli jest bardzo niewiele: trzeba obserwować i dostosowywać warunki.

I jest tego warta. To rzadkość, bez krewnych w swoim rodzaju, która poluje w grupie, udaje martwą i utrzymuje liczną kolonię na bardzo małej przestrzeni.

Zalecane parametry

  • Temperatura gniazda: 24–28 °C przez cały rok. Jeśli potrzeba ciepła, to z boku i zawsze z termostatem.
  • Arena: 22–28 °C. Nie trzymaj jej długo poniżej około 20 °C.
  • Wilgotność gniazda: 70–85%, ze strefą wilgotniejszą i nieco suchszą, żeby kolonia mogła wybierać.
  • Wilgotność areny: 60–70%.
  • Dlaczego tak: to wartości jej klimatu, bez chłodnych pór roku, zgodne z tym, co podają sklepy, które ją sprzedają (gniazdo w 24–28 °C i wilgotność od 60 do 90%).
  • Światło: gniazdo w ciemności, a arena w świetle, z normalnym cyklem dnia i nocy.
  • Diapauza: nie jest potrzebna (zob. „Bez diapauzy”).

Zalecane formikarium

Na początek w Antomas zalecamy Qbik Wild One od Anthouse, gipsowe formikarium, które dobrze trzyma wilgoć, w wersji zwykłej lub z parowaniem. Wersja zwykła ma uzupełnianą rurkę z wodą. W wersji z parowaniem woda znajduje się w zbiorniku pod gniazdem, oddzielona od korytarzy, a wilgoć unosi się przez siatkę. Tworzy się w ten sposób gradient, a kolonia sama wybiera, gdzie się ulokować.

Przy tym gatunku pilnuj, żeby w strefie wilgotnej nigdy nie zabrakło wody. Do rozbudowy, gdy zobaczysz wiele bezczynnych robotnic na arenie, w Antomas zalecamy wersję hybrydową, która daje więcej wilgoci: Qbik Wild Duo P 2C Hybrid.

Uzupełnij zestaw tak:

  • Mała arena z odrobiną podłoża, ściółką i kawałkami korka: szukają schronienia blisko wejścia i nie oddalają się daleko.
  • Woda w probówce z watą i poidełko na cukier.
  • Kąt jako śmietnisko: często usuwaj resztki.
  • Bariera przeciw ucieczkom i dobrze dopasowana pokrywa (zob. „Ucieczki i bariery”).

Jak przygotować Qbik Wild

Formikarium przychodzi suche, a gips potrzebuje około tygodnia, by nasiąknąć wilgocią. Przygotuj je przed przyjazdem kolonii, zgodnie ze wskazówkami Anthouse:

  • Wersja zwykła: napełnij rurkę z wodą i trzymaj ją prosto. Aby przyspieszyć, dodaj strzykawką 2,5–5 ml wody przez boczny dostęp.
  • Wersja z parowaniem: napełnij zbiornik strzykawką. Gdy woda się skończy, opróżnij go całkowicie i napełnij od nowa.
  • Tylko woda: nektar i inne płyny niszczą system nawilżania.
  • Ciepło zawsze z boku: nigdy bezpośrednio na modułach.

Przyjazd i przeprowadzka przez wysypanie

Po otrzymaniu zostaw ją na dzień w spokojnym i ciemnym miejscu, w 24–26 °C, i sprawdź, czy ma wodę. Do przeniesienia jej do formikarium w Antomas stosujemy metodę wysypania:

  • Wcześniej przygotuj formikarium, z gotową strefą wilgotną, wodą na miejscu i założoną barierą.
  • Pracuj nad tacą, miękkim pędzelkiem, nigdy rękami.
  • Otwórz pojemnik, w którym przyjechała kolonia, na arenie, przy wejściu do gniazda, i delikatnie wysyp królową, robotnice i czerw, pomagając maruderkom pędzelkiem.
  • Zamknij pokrywę i zostaw gniazdo w ciemności. W ciągu kilku godzin przeniosą czerw do środka.

Podczas wysypywania wiele mrówek zastygnie jak martwe: to normalne (zob. „Udaje martwą”). Przy późniejszej przeprowadzce do większego modułu – ta sama metoda.

Wzrost

Nie ma opublikowanych danych o tempie jej wzrostu ani o czasie rozwoju. Sprzedajemy ją jako królową z robotnicami i czerwiem, a choć jej kolonie na wolności mają wiele królowych, odradzamy łączenie kolonii, mimo braku agresji, który zaobserwował Moffett. Przy stałym cieple, wilgotności i dużej ilości małego pokarmu kolonia będzie zyskiwać robotnice; rozbudowuj dopiero wtedy, gdy zabraknie im miejsca w środku.

Karmienie

Cukier w poidełku, zawsze dostępny. W Antomas zalecamy różnorodność: nektar Blue Sugar od Anthouse 4–5 razy w tygodniu i inny nektar lub słodzony płyn 1–2 razy w tygodniu. Możesz też dodać do nektaru trochę białka. Podawaj go zawsze w poidełku, gdzie kropla jest rozprowadzona i dostępna, i nigdy na wacie, która pleśnieje i szybko psuje płyn.

Białko: małe i obfite. Na wolności bez przerwy poluje i zbiera padlinę, a z doświadczenia Antomas im więcej białka dostaje kolonia, tym szybciej rośnie. Jeśli często sprzątasz i usuwasz resztki, lepiej podać za dużo niż za mało; jeśli nie możesz sprzątać, lepiej nie przekarmiać. Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień:

Dla mrówki o długości 2 mm idealne są muszki owocowe i Thermobia. Duże ofiary pokrój lub otwórz: dzięki temu lepiej je wykorzystają. Sprawdzi się też żywa, miękka ofiara, bo potrafią ją wspólnie unieruchomić. Jeśli masz stonogi lub termity, podaj je: należą do jej pożywienia na wolności, a jeden ze sklepów podaje, że woli inne mrówki.

Usuwaj resztki w ciągu 24–48 h i kupuj owady od zaufanego dostawcy: owady traktowane insektycydami mogą zabić kolonię.

Woda: zawsze, w probówce z watą na arenie, oddzielnie od cukru.

Bez diapauzy

Nie potrzebuje diapauzy. Żyje w klimacie bez zimy, a sklepy, które ją sprzedają, są zgodne, że nie jest konieczna. W Antomas zalecamy utrzymywać ją w aktywności przez cały rok, w 24–28 °C, z tą samą wilgotnością i tym samym karmieniem.

  • Jeśli zimą w domu spada poniżej 24 °C, użyj ogrzewania z boku z termostatem.
  • Jeśli przez jakiś czas utrzymuje się około 20–22 °C, nic się nie stanie: kolonia zwolni i odzyska tempo w cieple.
  • Nie wynoś jej do garażu ani nie wkładaj do lodówki, jak gatunku europejskiego.

Zachowanie i obserwacja

Powolna i dyskretna. Quah opisuje ją jako powolną i wcale nieagresywną. Nie spodziewaj się kolumn ani dużych wyjść: zobaczysz pojedyncze robotnice przy wejściu, których przybywa, gdy jest pokarm.

Popatrz, jak polują. Włóż na arenę małą żywą ofiarę, a zobaczysz to, co opisał Moffett: jedna robotnica ją przytrzymuje, a inne dołączają, aż przestanie się ruszać.

Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić gniazdo w ciemności, a arenę w świetle, i obserwować je delikatnie.

Sygnały alarmowe:

  • Robotnice stłoczone w strefie wilgotnej, a reszta gniazda pusta: może być zbyt sucho.
  • Pleśń lub roztocza: za dużo wody albo zapomniane resztki.
  • Czerw się nie rozwija: sprawdź temperaturę i białko.
  • Wiele bezczynnych robotnic na arenie: czas na rozbudowę.

Ucieczki i bariery

Jest powolna, ale bardzo mała. Sklepy, które ją sprzedają, ostrzegają, że wymaga dobrego zabezpieczenia przed ucieczkami:

  • Bariera: przy tak małej mrówce w Antomas wolimy cienki, ciągły pas talku w górnej części ścianek areny. Olej mineralny też działa, ale niektóre robotnice mogą w nim ugrzęznąć. Odnawiaj talk, gdy się zbije lub zbiorą się na nim resztki.
  • Dobrze dopasowana pokrywa, a jeśli ma wentylację, to z bardzo drobną siatką.
  • Żadnych szczelin: sprawdzaj połączenia, korki i rurki. Qbik ma elementy zabezpieczające przed ucieczkami: załóż je wszystkie.
  • Nic, co mogłoby posłużyć za most do bariery.

Obsługa i bezpieczeństwo

Nie jest niebezpieczna: jest tak mała, że prawie jej nie poczujesz. Pracuj miękkim pędzelkiem nad tacą i dobrze patrz, zanim coś zamkniesz: mrówkę o długości 2 mm łatwo zgnieść. Jeśli w domu są małe dzieci lub zwierzęta, formikarium zawsze zamknięte i poza ich zasięgiem. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.

Czego nie robić

  • Pozwalać, by gniazdo wyschło.
  • Robić jej chłodną diapauzę albo trzymać ją zimą bez ogrzewania.
  • Dawać małej kolonii tylko duże, całe ofiary.
  • Podawać cukier na wacie albo ciągle tego samego owada.
  • Zostawiać resztki dłużej niż 48 h w wilgotnym gnieździe.
  • Zakładać formikarium bez bariery lub ze szczelinami.
  • Usuwać jako martwe mrówki, które tylko się nie ruszają.
  • Przenosić małą kolonię do ogromnego formikarium.

Źródła naukowe

Ten poradnik powstał na podstawie skąpej literatury naukowej o Proatta butteli, katalogów AntCat i AntWiki, danych klimatycznych z jej zasięgu oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Najważniejsze źródła:

  1. Forel, A. (1912). Descriptions provisoires de genres, sous-genres, et espèces de Formicides des Indes orientales. Revue Suisse de Zoologie 20: 761–774.
  2. Emery, C. (1922). Hymenoptera. Fam. Formicidae. Subfam. Myrmicinae. Genera Insectorum 174B: 95–206.
  3. Weber, N. A. (1958). Nomenclatural notes on Proatta and Atta (Hym.: Formicidae). Entomological News 69: 7–13.
  4. Moffett, M. W. (1986). Behavior of the group-predatory ant Proatta butteli (Hymenoptera: Formicidae): an Old World relative of the attine ants. Insectes Sociaux 33: 444–457. doi:10.1007/BF02223950
  5. Beckers, R., Goss, S., Deneubourg, J. L. & Pasteels, J. M. (1989). Colony size, communication and ant foraging strategy. Psyche 96: 239–256. doi:10.1155/1989/94279
  6. Bolton, B. (2003). Synopsis and classification of Formicidae. Memoirs of the American Entomological Institute 71: 1–370.
  7. Schultz, T. R. & Brady, S. G. (2008). Major evolutionary transitions in ant agriculture. Proceedings of the National Academy of Sciences 105: 5435–5440. doi:10.1073/pnas.0711024105
  8. Blaimer, B. B., Ward, P. S., Schultz, T. R., Fisher, B. L. & Brady, S. G. (2018). Paleotropical diversification dominates the evolution of the hyperdiverse ant tribe Crematogastrini (Hymenoptera: Formicidae). Insect Systematics and Diversity 2(5). doi:10.1093/isd/ixy013
  9. Cassill, D. L., Vo, K. & Becker, B. (2008). Young fire ant workers feign death and survive aggressive neighbors. Naturwissenschaften 95: 617–624. doi:10.1007/s00114-008-0362-3
  10. Humphreys, R. K. & Ruxton, G. D. (2018). A review of thanatosis (death feigning) as an anti-predator behaviour. Behavioral Ecology and Sociobiology 72: 22. doi:10.1007/s00265-017-2436-8
  11. Cardoso, D. C., Alves, I. C. C., Cristiano, M. P. & Heinze, J. Death feigning in ants. Myrmecological News. Omówione na blogu czasopisma (2024)
  12. Cardoso, D. C., Cristiano, M. P. & Heinze, J. (2026). Size, spines, and nests: what drives variation in death-feigning behavior in fungus-farming ants? Integrative Zoology. doi:10.1111/1749-4877.70169
  13. Quah (2009). Proatta butteli. Photos and Info on Ants and Termites of Malaysia. Notatki terenowe online
Poziom trudności
Średnio zaawansowany
Brak opinii
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również: