Messor barbarus – MegaImperium
MEGAIMPERIUM — Messor barbarusWiek: 2 lataZałożenie: 2024Populacja: +3000 robotnicOd 2024 roku tysiące robotnic pracowały bez wytchnienia, by wznieść to MegaImperium. Ponad 3000 robotnic i duże majory tworzą masowe i zorganizowane społeczeństwo, które przenosi nasiona, broni swoich zapasów i utrzymuje aktywność trudną do wyobrażenia w tak młodej kolonii.
Poziom trudności: 1/5 – Początkujący
To w pełni rozwinięta kolonia z naszej własnej hodowli: założona w 2024 roku, z królową, setkami robotnic i majorami, które są już w pełni wykształcone. Powolne lata zakładania kolonii ma już za sobą; do Twojego domu trafia społeczność działająca pełną parą.
Żniwiarka z zachodniej części basenu Morza Śródziemnego w formacie imperium: kolumny furażujących robotnic, pełne spichlerze i majory o ogromnych głowach, które rozłupują ziarno. QBIK DUO z dużymi korytarzami od pierwszego dnia, gniazdo w 22-28 °C ze strefą wilgotną dla czerwiu i suchym spichlerzem, woda zawsze w probówce, urozmaicone nasiona i dużo białka. Zimowanie (diapauza) przez około 5 miesięcy, od listopada do marca, poniżej mniej więcej 20 °C. Przegryza gips i ytong: tylko profesjonalne gniazda z twardych materiałów.
Jest ogromna różnica między posiadaniem kilku robotnic Messor barbarus (Linnaeus, 1767) a posiadaniem całego imperium tego gatunku. W młodej kolonii obserwujesz królową i jej małą rodzinę; w dojrzałej kolonii obserwujesz społeczeństwo: ścieżki, którymi robotnice krążą tam i z powrotem między gniazdem a nasionami, robotnice wszystkich rozmiarów dzielące się pracą, majory mielące ziarno w spichlerzu i zbiorową, szybką i zaciekłą reakcję, gdy coś zagraża ich terytorium. Dlatego ten produkt nazwaliśmy MegaImperium.
M. barbarus to najbardziej znana ziarnojadna mrówka zachodniej części basenu Morza Śródziemnego. Żyje na Półwyspie Iberyjskim, w południowej Francji i w Afryce Północnej, na pastwiskach, nieużytkach, miedzach i polach zbóż, i jest też gatunkiem ze swojego rodzaju, którego grupowe furażowanie zbadano najdokładniej. Jeśli chcesz dobrze poznać jej ogólną biologię (spichlerze, kompas słoneczny, zakładanie kolonii przez samotną królową), znajdziesz ją na stronie Messor barbarus. Tutaj skupiamy się na tym, co nauka odkryła o funkcjonowaniu dużej kolonii, i na tym, co oznacza jej hodowla w domu.
To imperium narodziło się w naszej hodowli w 2024 roku i rosło sezon po sezonie, łącznie z okresami zimowania, aż stało się kolonią z setkami robotnic i majorów. To najprostszy sposób, by poznać Messor w pełni: bez czekania latami na pierwsze kolumny czy pierwszy prawdziwy spichlerz.
Tak wygląda życie wewnątrz wielkiego imperium Messor: czerw, spichlerze i wojny, w filmie Anthouse.
Biologia
Gdy kolonia rośnie, zmienia się sposób pracy
W 1989 roku zespół z Université Libre de Bruxelles pod kierunkiem Ralpha Beckersa porównał około stu gatunków mrówek i odkrył bardzo wyraźną zależność: im większa kolonia, tym bardziej zbiorowy jest jej sposób szukania pożywienia. Gatunki o małych koloniach furażują głównie w pojedynkę, każda robotnica na własną rękę; gatunki o średnich koloniach łączą samotne zwiadowczynie z rekrutacją towarzyszek; a gatunki o dużych koloniach polegają na stałych sieciach śladów chemicznych, które koordynują jednocześnie setki lub tysiące robotnic. M. barbarus znalazła się w tym porównaniu i należy do ostatniej grupy: to mrówka stałych ścieżek magistralnych, czyli trwałych „dróg”, które wychodzą z gniazda.
W naturze jej kolonie mają jedną królową i kilka tysięcy robotnic, według badaczy, którzy wykopywali kolonie na Półwyspie Iberyjskim, aby zbadać ich genetykę. Ta wielkość nie jest szczegółem: to ona umożliwia masowe furażowanie. Młoda kolonia z kilkudziesięcioma robotnicami nie jest w stanie utrzymać kolumny; imperium tak. W domu zauważysz to od razu: zamiast pojedynczych robotnic badających teren na chybił trafił zobaczysz trasy, które się utrwalają i utrzymują dzień po dniu między wejściem do gniazda a miejscem, w którym zostawiasz nasiona.
Majory prawie nie wychodzą z domu, a fizyka wyjaśnia dlaczego
Wystarczy przyjrzeć się kolumnie M. barbarus w terenie, by zauważyć coś ciekawego: prawie wszystkie robotnice, które chodzą tam i z powrotem, są małe lub średnie. Duże prawie się nie pokazują. W 2016 roku Abel Bernadou i jego współpracownicy z Uniwersytetu w Tuluzie zbadali w terenie, jak robotnice różnej wielkości transportują ładunek, i znaleźli wyjaśnienie. Każda mrówka wybiera, czy nieść nasiono uniesione nad ziemią, czy je ciągnąć, zależnie od jego masy i długości, a duże robotnice mogą nieść większe przedmioty, zanim będą musiały zacząć je ciągnąć.
W liczbach bezwzględnych majory transportują szybciej. Jeśli jednak podzielić to, co przenoszą, przez ich własną masę, małe robotnice okazują się znacznie bardziej opłacalne: na każdy miligram mrówki mała robotnica przenosi więcej. Kolonii bardziej opłaca się inwestować w wiele małych robotnic do transportu i zostawić duże do innych zadań. Dlatego w kolumnach jest tak mało majorów i dlatego w Twoim formikarium zobaczysz je głównie wewnątrz gniazda, w spichlerzu lub przy czerwiu.
Inne badanie, Amaranty Heredii i Claire Detrain (2000), dodaje kolejny element układanki: to robotnice średnie wykonują większość furażowania, a wydzielina ich gruczołu Dufoura wywołuje najsilniejszą reakcję podążania za śladem. W praktyce to właśnie średnie wyznaczają drogę.
Ciężkie głowy: jak chodzi major z nasionem
Majory M. barbarus mają nieproporcjonalnie dużą głowę: w stosunku do ciała znacznie większą niż małe robotnice. Ta głowa jest wypełniona mięśniami poruszającymi żuwaczkami, ale ma swoją cenę. Hugo Merienne i jego zespół, również z Tuluzy, nagrali w zwolnionym tempie robotnice wszystkich rozmiarów, z ładunkiem i bez niego, i opublikowali wyniki w latach 2020 i 2021.
- Środek ciężkości przesunięty do przodu. Z powodu ciężkiej głowy duże robotnice mają środek masy przesunięty do przodu, a jeszcze bardziej, gdy niosą nasiono w żuwaczkach.
- Mniej stabilne, ale to kompensują. Bez ładunku duże robotnice są mniej stabilne niż małe, ale zmieniają kolejność stawiania nóg, by częściowo to skorygować.
- Uczepione podłoża. Z ładunkiem wszystkie, duże i małe, poruszają się zbyt wolno, by utrzymać równowagę dzięki pędowi, dlatego przytrzymują się podłoża tylnymi nogami przez część każdego kroku.
- Małe są wydajniejsze. Po zmierzeniu energii mechanicznej chodu okazało się, że małe robotnice z małymi ładunkami zużywają najmniej energii na jednostkę odległości i masy. Wniosek autorów jest zgodny z wnioskiem Bernadou: różnicę wyjaśnia przede wszystkim prosty efekt skali.
Gdy zobaczysz majora wracającego do gniazda z ogromnym nasionem, przyjrzyj się jego tylnym nogom: są wbite w podłoże jak u tragarza portowego, który posuwa się naprzód ze zbyt ciężkim ładunkiem.
Sztafeta na ścieżce
Duża kolonia ma jeszcze jedną przewagę: może zorganizować transport łańcuchowo. W 1999 roku José Luis Reyes-López i Juan Fernández-Haeger z Uniwersytetu w Kordobie opisali u M. barbarus kooperacyjny transport sztafetowy: robotnica podnosi nasiono, pokonuje odcinek drogi i przekazuje je innej, która kontynuuje podróż. Ciekawe jest to, że prawie wszystkie robotnice mogłyby nieść te nasiona samodzielnie; sztafety pojawiały się, gdy przy źródle pożywienia było dużo ładunków i duży ruch, i wyraźnie skracały łączny czas transportu do gniazda.
Dwa lata później ci sami autorzy wykazali, że te przekazania wzdłuż ścieżki wpływają na coś, co uważano za stałe: na zależność między wielkością robotnicy a wielkością jej ładunku. W pobliżu gniazda to dopasowanie jest mniej ścisłe niż przy źródle, bo nasiono przeszło już przez kilka par żuwaczek. Mając imperium i dużą arenę, możesz zobaczyć to zachowanie także w domu.
Decyzje bez przywódczyni: jak kolonia wybiera miejsce
Kto decyduje, w której komorze kolonia osiedli się po przeprowadzce? Nikt konkretny. Raphaël Jeanson i jego współpracownicy z CNRS w Tuluzie i Université Libre de Bruxelles zbadali to w 2004 roku na robotnicach M. barbarus: dawali im do wyboru dwie kryjówki i obserwowali, jak się w nich gromadzą.
Robotnice nie porównują obu miejsc ani nie „głosują”. Wybór wynika z dwóch wzajemnie wzmacniających się mechanizmów: rekrutacji za pomocą śladów chemicznych, która przyciąga więcej mrówek do miejsca, które już odnosi sukces, oraz bardzo prostego indywidualnego dostosowania, w którym każda robotnica zostaje w danym miejscu tym dłużej, im więcej jest tam towarzyszek. Niewielka początkowa przewaga szybko zamienia się w decyzję całej kolonii. Właśnie to zobaczysz po przesypaniu mrówek do nowego formikarium: najpierw rozproszone robotnice, potem szybko rosnący punkt zbiórki, a po kilku godzinach cała kolonia, z królową i czerwiem, w wybranych przez siebie komorach.
Więcej robotnic, więcej tuneli
Messor to świetne kopaczki, a ich rodzaj wykorzystywano w laboratorium, by zrozumieć, jak mrówki budują gniazda. W 2004 roku Camille Buhl i jego współpracownicy kazali grupom od 50 do 200 robotnic Messor sancta, krewnej ze wschodniej części basenu Morza Śródziemnego, kopać przez trzy dni w cienkiej warstwie piasku. Objętość wykopanego piasku nie rosła liniowo, a struktura sieci tuneli zależała od liczby robotnic. W późniejszych pracach tej samej grupy liczniejsze grupy tworzyły sieci bardziej rozgałęzione i z większą liczbą połączeń między korytarzami.
Nie ma takiego samego badania dla M. barbarus, ale wniosek dotyczy całego rodzaju: duża kolonia nie tylko zajmuje więcej miejsca, ale też inaczej je organizuje. W formikarium z twardego materiału, w którym nie może kopać, ta energia przekłada się na coś innego: na gruntowne porządkowanie każdej komory, przenoszenie spichlerza i sprawdzanie każdego złącza, które dałoby się przegryźć.
Cmentarze, które tworzą wzór
Każda duża kolonia wytwarza odpady: łuski nasion, resztki ofiar i martwe robotnice. Messor wynoszą je z gniazda i układają w stosy. W 2002 roku Guy Theraulaz i duży międzynarodowy zespół zbadali u M. sancta, jak powstają te „cmentarze”, i opublikowali w PNAS zaskakujące odkrycie: stosy nie powstają przypadkowo. Każda robotnica stosuje proste reguły (prawdopodobieństwo podniesienia lub upuszczenia zwłok zależy od tego, ile ich leży w pobliżu), i z tego wyłania się uporządkowany wzór: najpierw wiele małych kupek, a potem kilka dużych, rozmieszczonych w odstępach stosów. To ten sam rodzaj mechanizmu lokalnej aktywacji i hamowania na odległość, który Alan Turing zaproponował w 1952 roku, by wyjaśnić plamy na ciałach zwierząt, i był to jeden z pierwszych dowodów, że działa on w prawdziwym społeczeństwie zwierząt.
W Twoim formikarium zobaczysz jego domową wersję: śmietnisko, zawsze na arenie, często w konkretnym rogu i z dala od wejścia do gniazda. To, że jest właśnie tam, to dobry znak; regularne usuwanie go to dobra praktyka.
Kolonia zamknięta, a klucz ma królowa
W naturze kolonie M. barbarus są monoginiczne: mają jedną królową. W 1990 roku Eric Provost i Philippe Cerdan wykazali, że w laboratorium można utworzyć kolonie z kilkoma królowymi, i wykorzystali ten model, by zbadać, jak kolonia rozpoznaje własne robotnice. Po wprowadzeniu obcych robotnic kolonie z kilkoma królowymi okazały się mniej zamknięte, czyli bardziej tolerancyjne, niż kolonie z jedną królową. Autorzy doszli do wniosku, że królowa może odgrywać główną rolę w rozpoznawaniu, kto należy do domu, a kto nie.
Praktyczny wniosek jest prosty: monoginiczne imperium takie jak to jest zamkniętym społeczeństwem o własnym zapachu, które traktuje każdą obcą mrówkę jak intruza, nawet jeśli należy do tego samego gatunku. Nie próbuj łączyć go z inną kolonią ani dodawać robotnic z innego źródła.
Setki robotnic-hybryd i królowa z czystej linii
Każda robotnica Twojego imperium jest pod względem genetycznym małą osobliwością. W 2016 roku Victoria Norman i jej współpracownicy wykazali, że na Półwyspie Iberyjskim współistnieją dwie ukryte linie M. barbarus, rozdzielone od ponad miliona lat, i że robotnice są zawsze hybrydami obu linii, natomiast królowe rodzą się z krzyżówek w obrębie jednej linii. Rok później Jonathan Romiguier i jego zespół potwierdzili ten system, nazywany socjalną hybrydogenezą, w populacjach z całego zasięgu gatunku oraz u innych Messor.
Aby wychować córki-robotnice, królowa tego imperium wykorzystuje nasienie samców z drugiej linii, przechowywane w jej spermatece od dnia lotu godowego. Każda z setek robotnic, które widzisz, pochodzi z tego zapasu. A jeśli pewnej jesieni kolonia wychowa księżniczki, będą one z czystej linii: u tego gatunku o kaście w dużej mierze decyduje to, kto jest ojcem. Wyjaśniamy to dokładniej na głównej stronie gatunku.
Jesienne księżniczki: co przynosi dojrzała kolonia
Młoda kolonia wychowuje tylko robotnice. Dojrzała kolonia natomiast co roku inwestuje część swoich zasobów w osobniki płciowe: uskrzydlone księżniczki i samce, które w naturze wychodzą jesienią, po pierwszych ulewnych deszczach, na lot godowy. To znak, że kolonia osiągnęła dorosłość, a dobrze karmione imperium może go dać.
W formikarium lot nie jest możliwy. Samce giną po kilku tygodniach, a księżniczki zwykle zrzucają skrzydła i zostają w gnieździe. To właśnie hodowcy Messor nazywają walczącymi królowymi: niezapłodnione księżniczki, które pracują jak robotnice i które, z doświadczenia Antomas, wykazują niepohamowaną agresję, gdy kolonia broni swojego terytorium. Same robotnice nie traktują ich dobrze i, jeśli nie są do niczego przydatne, w końcu je eliminują. Nie mogą zastąpić królowej: jako niezapłodnione mogłyby składać wyłącznie jaja, z których rozwijają się samce. Nauka nie badała tego zjawiska u Messor, choć coś podobnego opisano u mrówek tnących liście z rodzaju Acromyrmex.
Bezskrzydłe księżniczki Messor na pierwszej linii, w filmie Anthouse.
Masowa obrona
M. barbarus żywi się nasionami, ale nie jest pokojowa. W terenie ścieżki sąsiednich kolonii się nie krzyżują, a każda kolonia broni swoich: w 1995 roku Francisco Acosta i jego współpracownicy z Uniwersytetu Complutense w Madrycie wykazali, że układ ścieżek magistralnych jest odpowiedzią na konkurencję wewnątrz kolonii i z sąsiednimi koloniami, a teren zostaje podzielony na terytoria.
Przy setkach robotnic ta obrona staje się widowiskiem. Z doświadczenia Antomas, gdy duży owad wejdzie na arenę imperium, reakcja jest natychmiastowa: robotnice go otaczają, chwytają za nogi i czułki, a majory go unieruchamiają. To, co zaczyna się jako obrona terytorium, kończy się jako białko dla czerwiu. W małej kolonii to się nie zdarza; w imperium tak.
Imperium Messor rzuca się na intruza, w filmie Anthouse.
Imperium na wiele lat
Królowe mrówek należą do najdłużej żyjących owadów. W 1997 roku Laurent Keller i Michel Genoud zebrali w Nature znane dane o długości życia i wykazali, że królowe żyją średnio znacznie dłużej niż owady samotne, a rekordy sięgają dziesięcioleci. U M. barbarus nikt nie zmierzył długości życia królowej, a dokładne liczby krążące w internecie nie mają oparcia w badaniach. Możemy natomiast podzielić się naszym doświadczeniem: w Antomas utrzymujemy kolonię tego gatunku, która ma ponad dziesięć lat i wciąż jest aktywna.
Królowa tego imperium założyła swoją kolonię w 2024 roku. Przy dobrej opiece ma przed sobą wiele lat składania jaj: nie kupujesz kolonii na jeden sezon, ale towarzyszkę na długie lata.
Wielkość i morfologia
W imperium od razu widać to, czego w młodej kolonii można się tylko domyślać: pełny polimorfizm gatunku. Nie ma oddzielnych kast robotnic, lecz płynne przejście od najmniejszych do majorów, a każdy rozmiar ma tendencję do wykonywania innej pracy.
- Minory. Małe, czarne i błyszczące, w jednolitym kolorze. Stanowią większość w gnieździe i w kolumnie i w stosunku do swojej masy najwydajniej transportują ładunki.
- Średnie. Pośredniej wielkości; wykonują większość furażowania i znakowania śladów.
- Majory. Największe, z proporcjonalnie ogromną, wypełnioną mięśniami głową i szerokimi żuwaczkami. Wiele z nich jest dwubarwnych, z rudawą głową; intensywność czerwieni bardzo się różni u poszczególnych osobników.
- Królowa. Duża i masywna, czarna i błyszcząca, prawie zawsze z czerwoną głową i rzadko także z rudawym gasterem. Wyróżnia się masywnym tułowiem i bliznami po skrzydłach.
- Bez kwasu mrówkowego i bez „koszyka”. To mrówka z podrodziny Myrmicinae: nie pryska kwasem jak gmachówki. I w odróżnieniu od innych Messor nie ma psammoforu, czyli rzędu długich włosków pod głową, których inne gatunki używają do noszenia piasku.
- Nagie poczwarki. Jak u wszystkich Myrmicinae, larwy przepoczwarczają się bez kokonu. W imperium w sezonie zobaczysz całe stosy białych poczwarek, które stopniowo ciemnieją przed wykluciem.
Przybliżone wymiary
- Robotnice: 3-13 mm, od najmniejszych minorów do największych majorów.
- Królowa: około 13-15 mm.
- Samiec: brak wiarygodnych pomiarów naukowych, więc nie podajemy liczby.
Wymiary pochodzą z rewizji marokańskich Messor autorstwa Cagnianta i Espadalera (1997); nie ma nowoczesnej morfometrii populacji iberyjskich. W imperium pełna gama rozmiarów jest obecna od pierwszego dnia.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 1/5 – Początkujący
M. barbarus to jeden z najbardziej wdzięcznych gatunków na początek, a w formacie imperium tym bardziej: etap zakładania kolonii, na którym najwięcej królowych ponosi porażkę, jest już za nią, a kolonia ma dość robotnic, by podnieść się po drobnym błędzie. W praktyce nie żądli, nie pryska kwasem, nie ucieka i sama prowadzi swoją spiżarnię z nasionami. Jej wymagania mieszczą się na krótkiej liście: formikarium z twardego materiału w odpowiednim rozmiarze, strefa wilgotna i suchy spichlerz, zawsze woda, dużo jedzenia z codziennym sprzątaniem i zimowanie każdej zimy.
Co oznacza posiadanie już dużej kolonii
- Miejsce od pierwszego dnia. Przy setkach robotnic, czerwiu i nasionach kolonia nie zmieści się w gnieździe startowym. Od chwili przybycia potrzebuje formikarium dopasowanego do swojej wielkości; jeśli umieścisz ją w czymś małym, stłoczy się na arenie i będzie szukać wyjścia.
- Poważne zużycie. Imperium dużo je: w sezonie codziennie nasiona i prawie codziennie białko, gdy są larwy. W zamian wytwarza dużo odpadów (łuski, martwe mrówki, resztki), które trzeba często usuwać.
- Majory, które przegryzą wszystko. Majory dojrzałej kolonii bez wysiłku rozłupują twarde nasiona, a także miękkie materiały. Przy młodej kolonii gniazdo z gipsu może przez jakiś czas wytrzymać; przy imperium nie.
- Więcej aktywności, więcej do oglądania. Kolumny, sztafety, spichlerz, śmietnisko, masowa obrona: wszystko, o czym mówi biologia, widać bez czekania latami.
- Więcej kontroli. Przy tylu mrówkach każde niedopatrzenie (kończąca się woda, gnijąca resztka, przegryzione złącze) widać szybciej i dotyka więcej osobników. Zaglądaj do nich codziennie: to część przyjemności i najlepsza profilaktyka.
- Osobniki płciowe jesienią. Dojrzała kolonia może wychować księżniczki i samce. To normalne i nie trzeba robić nic szczególnego poza dalszą obserwacją.
Polecane formikarium
Do MegaImperium polecamy QBIK DUO z serii Alpha firmy Anthouse, z dużymi korytarzami: modułowe, z materiałów, których mrówki nie przegryzą, raczej suche, z wilgocią dostarczaną przez zbiorniki na wodę. To format, jakiego potrzebuje żniwiarka z suchych siedlisk z dużymi majorami, i pozwala dobrze widzieć spichlerz i czerw.
Gdy kolonia zapełni komory, rozbuduj formikarium o moduły z tej samej serii, zawsze z dużymi korytarzami; dla imperiów, które wciąż rosną, są formaty QuaDra, HeXa i NoNa. Rozbudowuj, gdy zobaczysz wiele robotnic stojących bezczynnie na arenie z braku miejsca w środku, nie wcześniej: puste komory kończą jako śmietnisko.
Żadnego gipsu ani ytongu. W Antomas przekonaliśmy się o tym wiele razy: majory M. barbarus rozsadzają gniazda z gipsu i ytongu, a hodowcy mówią to samo o gipsie modelarskim, piaskowcu, drewnie i miękkich tworzywach. Przy imperium problem się zwielokrotnia. Zawsze wybieraj profesjonalne gniazda, sprawdzone na rynku.
Przygotuj dużą, suchą arenę z odrobiną piasku lub ziemi, na której mrówki wytyczą swoje trasy i urządzą śmietnisko; do tego probówkę z wodą i watą oraz, jeśli podajesz nektar, poidełko, zawsze z dala od bariery.
Temperatura i wilgotność
- Gniazdo, od wiosny do jesieni: 22-28 °C, nie więcej niż 30 °C. W naturze robotnice najliczniej wychodzą z gniazda, gdy powierzchnia gleby ma 25-30 °C, a czerw żyje głębiej, w stabilniejszych warunkach. Jeśli stosujesz ogrzewanie, niech będzie łagodne i z jednej strony, nigdy pod całym gniazdem.
- Wilgotność: strefa wilgotna, bez zalewania, dla jaj i larw, oraz suchy spichlerz na nasiona. Nasiona w strefie wilgotnej kiełkują lub pleśnieją.
- Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie; przy imperium i latem lepiej dwie probówki. W odkrytej wodzie mrówki się topią.
- Światło: gniazdo w ciemności, a arena przy zwykłym świetle pokoju, bez bezpośredniego słońca.
Przyjazd i przeprowadzka przez przesypanie
W Antomas zawsze przenosimy kolonie przez przesypanie. Przy setkach robotnic warto się do tego przygotować:
- Jeden dzień odpoczynku. Po przyjeździe zostaw kolonię tak, jak przyszła, w półmroku i w temperaturze pokojowej, z wodą, i sprawdź ją kilka razy tego dnia, by upewnić się, że wszystko jest w porządku.
- Wszystko gotowe wcześniej: QBIK DUO złożone, ze strefą wilgotną przygotowaną, probówką z wodą na miejscu i barierą już nałożoną.
- Na dużej tacy, z formikarium na niej, by wyłapać mrówki, które spadną na zewnątrz.
- Przesyp na arenę, obok wejścia do gniazda, delikatnie stukając: robotnice, królową, czerw i nasiona. Jeśli kolonia przyszła w kilku pojemnikach, przesypuj po jednym.
- Maruderki zbierz miękkim pędzelkiem albo zostaw otwarty pojemnik na arenie, aż same wyjdą.
- Gniazdo w ciemności: po kilku godzinach zobaczysz, jak tworzy się punkt zbiórki, a cała kolonia, łącznie z królową, zajmuje wybrane przez siebie komory.
Jeśli pewnego dnia formikarium stanie się za małe i wolisz je wymienić zamiast rozbudowywać, robi się to tak samo.
Karmienie
Nasiona, urozmaicone i w dużej ilości. Dzięki majorom kolonia poradzi sobie z prawie wszystkim: kanar, proso, owies, mieszanki dla ptaków, nasiona traw, chia, komosa ryżowa, siemię lniane, sezam… Używaj nasion niezaprawianych, niesolonych i nieprażonych i zostawiaj je na arenie, by mrówki zaniosły je do suchego spichlerza. Imperium dużo magazynuje: możesz podać większą ilość naraz, ale sprawdzaj spichlerz i usuwaj to, co kiełkuje lub pleśnieje.
Białko, dużo białka. To ono sprawia, że kolonia rośnie: królowa potrzebuje go do składania jaj, a larwy do rozwoju. W sezonie podawaj je prawie codziennie. Jeśli codziennie sprzątasz i usuwasz resztki, lepiej przesadzić niż dać za mało: kolonia rozumie, że ma nadmiar zasobów, i wychowuje więcej czerwiu, i to szybciej. Jeśli nie będziesz w stanie często sprzątać, lepiej nie przekarmiać. I zmieniaj ofiarę co tydzień, by mrówki nie jadły ciągle tego samego:
- Termofilki (Thermobia domestica): miękkie i łatwe do rozczłonkowania.
- Świerszcze (Acheta domesticus), z którymi imperium rozprawia się w krótkim czasie.
- Karaczany dubia (Blaptica dubia) i karaczany runner (Shelfordella lateralis), idealne, by obserwować masową obronę.
- Mącznik (Tenebrio molitor), pokrojony na kawałki.
- Kurczak lub tuńczyk, zawsze lepiej gotowane, oraz pinkies (mrożone noworodki myszy dla gadów), w małych kawałkach.
Używaj owadów z hodowli albo najpierw zamrażaj te złapane w naturze. Jeśli mrówki nie zjadły białka zwierzęcego w ciągu 24-48 godzin, usuń je.
Cukry, niewiele. Dla ziarnojada takiego jak ten gatunek nie są szczególnie wskazane. Jako okazjonalny dodatek możesz podać nektar, na przykład nektar Blue Sugar od Anthouse, zawsze w poidełku, w którym kropla jest płasko rozlana, i nigdy na wacie, która pleśnieje. W Antomas podajemy go raz lub dwa razy w miesiącu. Unikaj gęstego miodu: mrówki się do niego przyklejają.
Zimowanie (diapauza)
W jej naturalnym zasięgu chłód od listopada do marca zatrzymuje kolonię w gnieździe, bez czerwiu, żyjącą z zapasów spichlerza. W Antomas zalecamy zimowanie przez około 5 miesięcy, od listopada do marca, mniej więcej, zależnie od klimatu w Twoim domu.
- Temperatura: poniżej około 20 °C, z dużym marginesem: chłodny pokój, schowek lub nieogrzewany garaż. Nie potrzeba silnego zimna; im chłodniej, tym wyraźniejszy będzie odpoczynek.
- Jeśli otrzymasz ją jesienią lub zimą: po przesypaniu zostaw ją na kilka dni w temperaturze domowej, by się zadomowiła, a potem stopniowo przenieś w chłodne miejsce. Nie trzymaj jej w cieple przez całą zimę.
- W czasie odpoczynku: zawsze woda, utrzymana strefa wilgotna i nasiona w spichlerzu; bez białka. Nadal często do niej zaglądaj, by sprawdzić wodę i to, czy nie pojawiła się pleśń.
- W marcu: podnoś temperaturę stopniowo. Wraz z wiosną królowa znów zaczyna składać jaja, a imperium rusza z ogromną siłą.
„Imperium musi odpocząć”, film Anthouse: ostatni duży posiłek kolonii M. barbarus przed zimowaniem.
Zachowanie i obserwacja
Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by cieszyć się nimi, obserwować je i się od nich uczyć. Trzymaj gniazdo w ciemności, a arenę w świetle, i zaglądaj do nich często, delikatnie i ingerując tylko tyle, ile trzeba. Szybko przyzwyczajają się do Twojej obecności.
Co zobaczysz. Stałe trasy między gniazdem a pożywieniem; średnie wyznaczające drogę i minory noszące nasiona; majory w spichlerzu rozłupujące ziarno; śmietnisko w swoim rogu; a gdy pojawi się ofiara, całą kolonię w akcji.
Oznaki, że coś jest nie tak: królowa lub dużo czerwiu na arenie zwykle oznaczają brak wody albo gniazdo, które stało się za małe; pleśń w spichlerzu – wilgoć tam, gdzie nie powinno jej być; wiele nagle martwych robotnic – brak wody, nadmiar ciepła albo gnijące resztki.
Ucieczki i obchodzenie się z mrówkami
Z doświadczenia Antomas nie są uciekinierkami: szukają wyjścia tylko wtedy, gdy brakuje im jedzenia, wody lub miejsca, i nie radzą sobie szczególnie dobrze z barierami. Bariera z oleju parafinowego lub wazeliny albo z PTFE (Fluon) w górnej części areny działa bardzo dobrze. Za to gryzą: sprawdzaj zatyczki, połączenia i miękkie elementy.
Bezpieczne dla ludzi. W praktyce nie żądlą i nie mają kwasu mrówkowego; major może mocno uszczypnąć żuwaczkami, co się czuje, ale nie robi krzywdy. Pracuj pędzelkiem i miękką pęsetą nad tacą i nigdy nie wypuszczaj kolonii na wolność: poza swoim zasięgiem byłaby gatunkiem zawleczonym.
Czego nie robić
- Trzymać jej w gipsie, ytongu lub innych miękkich materiałach: majory je rozsadzają.
- Umieszczać imperium w gnieździe startowym albo dawać mu nagle znacznie więcej miejsca, niż zajmuje.
- Kłaść nasion w strefie wilgotnej lub obok waty.
- Zostawiać białka na dłużej niż 24-48 godzin, spleśniałych nasion albo nieusuniętego śmietniska.
- Skąpić białka lub podawać ciągle tę samą ofiarę.
- Przesadzać z cukrami, podawać je na wacie lub dawać gęsty miód.
- Dopuszczać do braku wody, także podczas zimowania.
- Pomijać zimowanie lub gwałtownie zmieniać temperaturę.
- Łączyć ją z inną kolonią lub dodawać obce robotnice.
- Nie zaglądać do niej przez wiele dni: przy dużej kolonii częsta kontrola to najlepsza profilaktyka.
Źródła naukowe
Ten poradnik opiera się na literaturze naukowej dotyczącej Messor barbarus i jej rodzaju oraz na doświadczeniu Antomas i innych hodowców. Części o kopaniu tuneli i cmentarzach pochodzą z badań nad Messor sancta. Wymiary pochodzą z pracy Cagnianta i Espadalera (1997, Le genre Messor au Maroc). Najważniejsze źródła:
- Beckers, R., Goss, S., Deneubourg, J.-L. & Pasteels, J. M. (1989). Colony size, communication and ant foraging strategy. Psyche 96: 239–256. doi:10.1155/1989/94279
- Provost, E. & Cerdan, P. (1990). Experimental polygyny and colony closure in the ant Messor barbarus (L.). Behaviour 115: 114–126. doi:10.1163/156853990X00310
- Acosta, F. J., López, F. & Serrano, J. M. (1995). Dispersed versus central-place foraging: intra- and intercolonial competition in the strategy of trunk trail arrangement of a harvester ant. The American Naturalist 145: 389–411. doi:10.1086/285746
- Keller, L. & Genoud, M. (1997). Extraordinary lifespans in ants: a test of evolutionary theories of ageing. Nature 389: 958–960. doi:10.1038/40130
- Reyes, J. L. & Fernández Haeger, J. (1999). Sequential co-operative load transport in the seed-harvesting ant Messor barbarus. Insectes Sociaux 46: 119–125. doi:10.1007/s000400050121
- Heredia, A. & Detrain, C. (2000). Worker size polymorphism and ethological role of sting associated glands in the harvester ant Messor barbarus. Insectes Sociaux 47: 383–389. doi:10.1007/PL00001735
- Theraulaz, G., Bonabeau, E., Nicolis, S. C., Solé, R. V., Fourcassié, V., Blanco, S., Fournier, R., Joly, J.-L., Fernández, P., Grimal, A., Dalle, P. & Deneubourg, J.-L. (2002). Spatial patterns in ant colonies. Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA 99: 9645–9649. doi:10.1073/pnas.152302199
- Jeanson, R., Deneubourg, J.-L., Grimal, A. & Theraulaz, G. (2004). Modulation of individual behavior and collective decision-making during aggregation site selection by the ant Messor barbarus. Behavioral Ecology and Sociobiology 55: 388–394. doi:10.1007/s00265-003-0716-y
- Buhl, J., Gautrais, J., Deneubourg, J.-L. & Theraulaz, G. (2004). Nest excavation in ants: group size effects on the size and structure of tunneling networks. Naturwissenschaften 91: 602–606. doi:10.1007/s00114-004-0577-x
- Bernadou, A., Felden, A., Moreau, M., Moretto, P. & Fourcassié, V. (2016). Ergonomics of load transport in the seed harvesting ant Messor barbarus: morphology influences transportation method and efficiency. Journal of Experimental Biology 219: 2920–2927. doi:10.1242/jeb.141556
- Norman, V., Darras, H., Tranter, C., Aron, S. & Hughes, W. O. H. (2016). Cryptic lineages hybridize for worker production in the harvester ant Messor barbarus. Biology Letters 12: 20160542. doi:10.1098/rsbl.2016.0542
- Romiguier, J., Fournier, A., Yek, S. H. & Keller, L. (2017). Convergent evolution of social hybridogenesis in Messor harvester ants. Molecular Ecology 26: 1108–1117. doi:10.1111/mec.13899
- Merienne, H., Latil, G., Moretto, P. & Fourcassié, V. (2020). Walking kinematics in the polymorphic seed harvester ant Messor barbarus: influence of body size and load carriage. Journal of Experimental Biology 223: jeb205690. doi:10.1242/jeb.205690
- Merienne, H., Latil, G., Moretto, P. & Fourcassié, V. (2021). Dynamics of locomotion in the seed harvesting ant Messor barbarus: effect of individual body mass and transported load mass. PeerJ 9: e10664. doi:10.7717/peerj.10664
- Poziom trudności
- Początkujący
